The Saint Speaks, Part 1

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Together, in our last talk, you may remember that we had a lesson made up of brief teachings, drawn in a way from the sayings of saints. They showed us exactly how we ought to conduct ourselves as human beings in this world, because it is impossible for anyone to pass through life without tribulations. You see, these saints had, so to speak, clear minds, and they guide us wisely. But most of us do not read their teachings because we find them somewhat difficult; we want everything to be very easy.

We want matters of faith and the salvation of the soul presented at the level of a newspaper. That is precisely why we do not know how a few words can convey so much meaning.

What distinguishes Orthodoxy from every other system is this: in a few words, it conveys a wealth of meaning. So this evening I would like to continue with other themes from the teaching of this saint, themes that concern us, and especially the subject of prayer.

For a person must know what to ask of God, because we often ask for things that are not for our benefit. Listen, then, to a thought from this saint. What does he say in his prayer? “Lord, I see some people who are very harsh toward others and lenient toward themselves. Guard me from such a sin.” Look at what he asks of Christ, what he asks of God. “I see,” he says, “some who are harsh toward others but lenient toward themselves. Guard me from such a sin, lest I too become harsh toward others and lenient toward myself.”

I do not know whether you have noticed that we always excuse ourselves and our own weaknesses. We always find mitigating circumstances for ourselves, while we stand ready, sword in hand, to cut off someone else’s head. We demand strictness from the other person, though we do not observe it ourselves. Yet it ought to be the other way around: we should demand strictness from ourselves and show forbearance toward others. Do you know what Ecclesiastes says? If you study it, you will have come across this: “Do not be overly righteous.” Is righteousness a sin? What a strange thing.

We act righteous toward those outside ourselves and demand justice from others, while demanding none from ourselves. “You will do this”—but do you ask whether the other person is able to do it? “You should not have done that”—but do you ask whether he was able to avoid it? We are harsh toward others and judge them very severely, while we indulge ourselves again and again. This saint discerned that many of us are harsh toward others and lenient toward ourselves. That is why he says, “Guard me from such a sin.” We must make allowances for everyone and find some mitigating circumstance for them.

But for ourselves—never, absolutely never, if we truly want to make progress. If we want to go on as we have been going, then of course we may continue. But a person who indulges himself has no deep spiritual cultivation. We must find excuses for everyone else, especially when we pray for them. We must present people to Christ together with their weaknesses: “Lord, show patient endurance and forbearance. Perhaps he did not know You. Perhaps this is how others led him. Perhaps this happened, or that.” We should find mitigating circumstances for them and present these before Christ. But we must not excuse ourselves.

Almost none of us has ever considered this, apart from certain people who are deeply cultivated spiritually. Even when we go to confession, we accuse someone else instead of accusing ourselves. A person must never accuse another, not even in confession. Someone may have suggested a sin to you, yes, but he did not force it upon you. He did not put a pistol to your head, so why do you accuse him? Accuse yourself. If he had pushed you toward a cliff, you would not have gone. If he had told you to put your hand into an electrical socket, you would not have done it. If someone had given you a cup of hemlock, you would not have drunk it. Yet you committed this act, so you are responsible. You see, sin takes place just as the first sin took place. We should not even accuse Satan himself.

In his malice, he casts suggestions into our minds, but we accept them. It is in our power to accept or reject them. Yet even in our confession, instead of going and saying, “I did it. No one forced me. It appealed to me; I heard it, I saw it, someone suggested it, but I committed it and I am responsible,” instead of accusing myself, I accuse some man or woman, or Satan because he suggested it to me, or whatever else. This is not right. As this saint says, we must always find mitigating circumstances for others and deal with their cases according to oikonomia, with merciful discretion. You know, there are two approaches: according to akribeia, strictness, and according to oikonomia, merciful accommodation.

We shall apply oikonomia to others, but not to ourselves. We shall judge and condemn ourselves. From ourselves we shall demand akribeia—strictness and attention to every detail—while bearing with the weaknesses of others. When a person thinks in this way, he does not sin and becomes deeply cultivated spiritually. Sadly, what this saint discerned in his wisdom, with his clear head and clear nous, happens among us. If our own children do something wrong, we cover it up; if other children do it, we do not cover it but accuse them. Whatever we and those we love do, we conceal; but we expose everyone else. Yet a Christian must...

cover others and expose himself. How completely we do the opposite! We expose everyone else and cover ourselves. Such a person is not an advanced Christian. Christianity is delicate work: deep spiritual cultivation and attention to detail. Therefore we should pray, “Guard me from such a sin.” If, for one reason or another, we have failed to notice this until today and have been lenient toward ourselves, our own people, and those with whom we eat, make merry, and sin, then let us change. Let us find mitigating circumstances for everyone else and ask God to cover them, while chastising and putting ourselves to shame before Christ in prayer,

and before our confessor in confession. A person must humble himself to do this, and then he will find great grace before God. As I have told you, Christianity lies in the details. It is not simply a matter of putting up a couple of columns, placing icons in your home, and burning incense. What does that accomplish by itself? Or you go to Church—what does that accomplish by itself? Satan is in Church before you and me. Has he ever come to his senses? Has he changed? No, he has not. That is why a person must know all these details. He will learn them from those who truly struggled, conquered their fallen selves, and left us an example through their lives and writings. Another thought from this saint is the following: “Lord, grant me...

an opportunity to show goodness. Grant me an opportunity to show goodness—that is, give me the chance to do some good, so that Your name may be glorified and one of my fellow human beings may be helped.” You see, God waits for a person to reveal the goodness within him. Many say, “I do not know anyone in need. What can I do, and how can I do it?” Have you ever asked God to tell you? You have not. Then how will you know? He who is everywhere present and fills all things, who knows every detail, every pain, every need, and every tear, and who hears every sigh—He knows.

So when you say your prayers in the morning, tell Him: “Guide me, O Lord, in the way I should walk. Send me today where I can say a few words for the sake of Your name. Send me where I can offer some help to one of my fellow human beings, so that he may say, ‘Glory to You, O God.’ Surely there is some reason why I have remained here for another day.” We do not imagine that the light exists to shine, the lectern is here so that we may speak, chairs are for sitting, plates are for eating, knives are for cutting, forks and all the rest have a purpose, while a human being has no purpose and remains here suspended in the air merely to fill the world with words and accuse this person and that person from morning until night. That is not the purpose of man. Man’s purpose is a serious one, and every day God gives us is entered into our account. When we stand before Him,

the day will show either a credit or a debt. Have we ever asked Him to guide us in this way? Will we do something that becomes an occasion for God to be glorified and our neighbor to be helped? This is not even part of our prayer. Our prayer is occupied with other matters: material, fleshly, worldly, self-serving, and egotistical pursuits—not to mention even satanic ones. These, for the most part, are what interest the modern Christian. There are always some exceptions, of course, so that we do not speak in absolutes. “Grant me,” he says, “an opportunity to show goodness.” And indeed, those who asked God, those who placed themselves...

in God’s hands and in His service, were truly put to use. But even if we accept that on some particular day we were not given such an opportunity, let us not be troubled. We asked; He knows. Our duty is simply this: if He says yes, then yes; if He says no, then no. “Your will be done.” We must not command Him; we must entreat Him. He may say, “Remain where you are today. I will still record the day’s wage for you.” He is the Master and has no need of us. He has angels and archangels. Many times He even enlists Satan himself to serve His people. Do not let that trouble you. It is enough for us to ask Him with simplicity of heart: “Can I do anything for You today? Surely I too have some purpose, since You have granted me to open my eyes this morning and see Your sun.”

There must be some reason. It cannot be merely to eat the food left over from last night, or to spend my time playing backgammon, “killing time,” as some people say, and so forth. I have some purpose. Yet this too, I repeat, has no place in our prayer. And that is why...

we find no real substance in the Christian life. For when a person places himself in God’s service, God gives him such grace and such sweetness in life that he begins to grieve and say, “Where was I all those years? Where did I waste my time? I threw away the time He gave me so that I might gain something and store up treasure for the life to come.” For life here is a matter of spiritual commerce. He will come, Scripture says, to settle accounts. He gave us talents; He gave us wealth, both spiritual and material, and He will ask us to account for how we put it to use and what profit we gained from it. “Behold, Lord,” the servant says, “You gave me five talents, and I have gained five more besides them.”

Then he heard those most beautiful words: “Well done, good and faithful servant; you were faithful over a few things, I will set you over many. Enter into the joy of your Lord.” So, prompted by this beautiful exhortation of the holy elder, let us ask God to give us some opportunity. Sometimes He may give you an unexpected one. What might that be? To close the door of your room, kneel down, and pray. Is there any finer opportunity than to pray for the whole world? Even if you have nothing to pray about for yourself, do you have no problems with your children, your daughters, your wife, or your husband?

Do you have no problems in your neighborhood or at work? Are there no problems in the Church, the state, or the world? There are so many things. The finest opportunity is to kneel down, pray, and weep, and not rise from that place. It is the finest opportunity. If a person knew how to transform this fleeting time into eternity, he would be the happiest person alive. There would be none of the groaning and lamenting we hear, none of the fear that weighs upon us today because of all the dreadful things threatening us. For despite all these threats, if we were true Christians, we would not be shaken in the least. Nothing would even trouble us. What is the worst they can do—kill us? Is that not where we are all going? And if we depart an hour earlier, is it the end of the world? Will the eggplants and okra be upset because we shall not eat them, or the oxygen because we shall not breathe it? What difference does it make whether I depart ten years from now or today?

That is not the issue. The issue is what state I will be in if I depart today. Am I ready? But because we are not ready, we are afraid and have lost our sleep. In any case, I will pass over that too, move further down, and follow his thought. He then says something we do not easily grasp: “Lord, grant me that forceful meekness by which souls take heaven by force.” It is not easy for a person to become meek. He must labor to become meek; he must compel himself. And in this way he will take heaven by force and lay hold of it. Nothing is accomplished by taking things easy. You must struggle.

You must put your shoulder to the task, and when you do, Satan will retreat, the flesh will draw back, and the intrusive thought will go away. But it takes force; it takes a little force. If you are lax, nothing will happen. Strike your hand down and say, “I will not do it. I will not give in. It will not happen.” Do that, and see what happens. Paul says to the Hebrews, “In your struggle against sin, you have not yet resisted to the point of shedding blood.” At the slightest difficulty, we put up our hands. We surrender; we have not resisted to the point of shedding blood. I do not know whether you have ever read about a prostitute named Agne who boasted against a certain monk that she was capable of leading him into sin.

The others said that it was impossible for such a man, a man of such spiritual stature, to fall. But she trusted in her beauty and her skill, so she made a wager with them. One winter evening she devised a plan to reach his hermitage, certain that she would lead him astray. And what do you think she did? She arrived late one night, while it was raining and snowing, and began to cry out in a pitiful voice: “Is there no man of God here? Must I die tonight because I happened to find myself here?” A little later she cried out again: “And they pretend to be Christians, yet they leave the images of God to die outside in the cold! They save their own souls and leave others to die. What God teaches that?”

“What God of love teaches that?” You understand what those words sounded like in the cold of winter: “I will die, but how will they answer to God?” At last he was compelled to open the hut and call out, “Who is there? Who is shouting?” She answered, “God sent you. I did not believe, but now I will begin to believe. God sent you.” In any case, he came to her and saw a woman. She had covered herself so as to conceal her beauty, and he saw only a woman who was soaked and covered in mud. He lit a fire and placed her near it so that she might dry herself, while he remained at a distance. After a long while, she said...

She said that she was badly injured and could not move because of the pain in her waist, and that someone would have to rub it. You understand the position this man now found himself in. Until that moment he had not realized that this was a satanic scheme. But he did not give in. After moving her a little away from the fire, he told her to move farther from it; then he placed his foot in the flames and let it burn while he rubbed her back. Then she said, “I am so-and-so, and I came here for this purpose. I give in; I confess it, and I will change my life.” What brought this about was that he burned his feet so that the pain there would create such a state within him that he would not even think of the other woman’s flesh. And he was saved, and she was saved as well. That is what force means.

We have not done such things. Suppose we want to practice self-restraint on fast days or at some other appointed time, yet we sleep in the same bed with our husband or wife. What plan will you make? Will you compel yourself? Will you sleep in separate beds? Will you go into another room? Will you sleep on the floor? Will you go outside? How will it be done? You must struggle. You must leave these temporary pleasures behind for a little while in order to receive the eternal things. It takes some effort, you understand?

A little force. That is what he is saying. And a person should not become harsh, blaspheme, or grow angry in order to exert this force. He must do it with meekness, but also firmly and decisively. Then he will reach heaven. If he is unwilling to struggle here, he will not be able to reach it. It takes a little effort. “The Kingdom of Heaven suffers violence,” the Gospel says, “and the violent take it by force.” Picture the busiest time around midday, when great numbers of people are leaving work. You stand there on the pavement at the terminal, waiting for the trolleybus, or perhaps the tram, as it used to be, or the bus, whichever will arrive sooner. What happens?

You have planned to get home and then return to work in the afternoon. So what happens? You push, you grab hold, you hang on. If you expect everything to be so quiet and easy that an empty trolleybus will arrive and you can board at your leisure—without stepping on anyone or being stepped on, without pushing or being pushed—you will remain there. You will not get home. The others will already be going back to Vouliagmeni, while you will still be standing there on the pavement at the terminal, waiting for your comfort. No! You will plunge into the crowd, take hold, call out, “Move along, sir,” and hang on somehow. Why? Because you must get home, eat, and return to work. So when you must return to your true home above, what will you do?

Does a person know that he has a home in heaven? Has he ever heard or read the funeral service? Does he know that he is a citizen of Paradise?

“Grant me a homeland; make me once again a citizen of Paradise.” Are we made for this world? We are not. This world will pass away. We are made for the world above. “For here we have no lasting city, but we seek the city that is to come.” Therefore, unless a person compels himself in a good and humble way, he will accomplish nothing in this world. And this meekness reveals the depth of what is within him. For a Christian to show that he is truly a Christian, he must show it through his meekness: by how he endures insult, how he endures injustice, and how he bears anything that wounds his ego or conflicts with his interests.

A person is revealed by the way he faces these things. “Learn from Me, for I am meek and humble in heart.” Christ is our model. We are good to those who are good, but we are also bad to those who are bad. We often hear someone say, “I do not bother anyone. I do not bother anyone, but...” meaning, “But if someone bothers me...” Then there will be a fight. You have gathered the wood, the gasoline is there, and all you need is the flame and the match. That is the problem. “But he sets me on fire.” And who told you to be gasoline rather than the sea, so that you catch fire? Who told you that? Is the one who sets you on fire at fault, or are you at fault for being ready to burn?

These are simple words, but they are full of meaning. And if we examine ourselves and truly desire to set ourselves right, we must take care to do what this man says, because meekness takes heaven by force. It sets a person right and makes him, so to speak, one who has a claim to heaven.

To heaven. A person enters; he goes in. “Grant me,” he says, “that forceful meekness by which souls take heaven by force.” Isaiah says that God ranges over the earth to show Himself strong on behalf of those whose heart is wholly devoted to Him. He continues...

Here is another thought on another subject that concerns us. He says: “Lord, help me to choose the wheat from the ears of grain and leave the chaff behind.” He repeats it: “Lord, help me to choose the wheat from the ears of grain and leave the chaff behind.” In other words, a person must be discerning and careful. If the weather outside is bad and the wind is raising dust, if a factory chimney is sending smoke toward us, or an unpleasant smell is drifting in, what do we do? We close one window and open another. We make a choice. We try to keep what we need and leave outside whatever harms us. We must act in the same way regarding the soul. It is not right to leave everything wide open. As far as we can, we must set limits, be discerning, and choose carefully. We must choose the wheat, he says, and leave the chaff aside.

We put a great deal of chaff into our lives. But chaff is not fitting for us. We need the wheat—what saves, what edifies, and what does no harm. After all, as you know, chaff is for horses and livestock; it is not for human beings. Wheat is for human beings, and a person must be discerning. Let me give you an example. One might say that television, up to a point, is the most advanced device of our time. Yet because we are not discerning, we sit before it and watch everything that passes in front of us. We are not benefited; we are harmed. A person should be discerning in what he reads, in what he listens to, in what he eats...

and in whom he visits. A person must be discerning, because there is much chaff in the world, and chaff is not for human beings. And a Christian is not merely an ordinary human being; he is called to rise above the merely human. So if this chaff finds a place within us and within our lives, it means that we have not yet become what we ought to be.

Enter any home and you will find much chaff that ought to be thrown out. A great deal. Should there not be only those things that benefit a person, nourish his soul, preserve it for immortality, and also nourish and sustain his body as needed? We are not discerning. You see, a mother wants to keep her child quiet, so she puts whatever happens to be there in front of him, and he watches every devilish thing in the world. She has chosen nothing suitable for the child. She gives him a magazine with Mickey Mouse and all kinds of imaginary stories. She has not chosen his spiritual food. She carefully chooses his other food, of course. She smells it first and tastes it first, and she does well. But in the spiritual realm...

she is not discerning. We have many such mothers, even mothers who are called Christian. As you know, abroad there are now children’s programs all day long, twenty-four hours a day. A mother can practically tie the child down in front of the television, where he watches everything from Mickey Mouse to the devil. They even give children demons and poison from an early age so that the mother can have peace, go to work, or live her own life, among other things. A person must be discerning in every area, not only for himself but also for everyone who depends on him. In this case, the mother must be careful and discerning, because one day God will require an account from her. A mother must not allow the devil to write upon her child’s soul first, because afterward she will need an eraser to remove it before Christ can write upon it. It is difficult to write over what has already been written. It is beautiful to make your design and write your words while the paper is still white. That is the proper time. This does not mean that the old writing cannot later be erased and something new written. That is metanoia, repentance; that is confession. But should we allow the devil to erase what belongs to Christ and write his own things instead?

Should we not erase what belongs to Satan so that Christ may write upon us? Therefore, we must be discerning in every area. We must be discerning in how we furnish our homes, in how we dress, in what we eat, in how we conduct ourselves, in what we read, and in the visits we make. We must be discerning and careful. Not everything is for us. “All things are lawful, but not all things are beneficial.” I may be free to eat meat day and night, but I will develop diabetes, high blood pressure, and other conditions I ought not to have. I am able to eat it, but I should not eat it that way; it is not beneficial.

People think they may make use of everything. No! We must be discerning. We must choose what is right and what benefits both soul and body. And you should know that we often become the cause of other people’s ruin because we ourselves are not discerning. Someone says, “I saw that woman wearing such a thing, even though she is religious,” and so forth. “I saw her go to such a place,” and so forth. “I went to a religious household and saw that they were not fasting,” and so on. They were careless and did nothing for their own souls, and they also hung other people around their necks like pendants, burdening themselves with responsibility for them. For people today have stopped listening to words. They want to see a person’s life. They want to know whether I actually do what I say. That is what people seek today. This is why Christ told us:

“Whoever does and teaches shall be called great.” We should not imagine that it is enough simply to speak fine words, only to be caught falling short when it comes to putting them into practice. “Help me, then,” he says, “to choose wisely, because in this life there truly is wheat, but there is also chaff. There is wheat, but there are also tares. There is wheat, but there are also thorns.” A person must be discerning and take care that his little flowerpot—his soul—contains no weeds or needless things, but remains clean. His life must be an open letter, as Paul says. Yet we have a second, hidden life, and if it were exposed before the eyes of the world, people would flee from us in horror.

Every good opinion they had of us would disappear and be extinguished, and Christ would be blasphemed. “And she calls herself a Christian?” they would say. Do you remember what I told you one evening about the woman who went to have an abortion and encountered a Jewish woman? What did the Jewish woman tell her? “I would never accept such a God,” she said, “a God who cannot tame wild beasts. People like you kill their own children. What use have I for Him? What kind of religion is this Christ of yours, when you have Him and yet kill your children?” The Jewish woman left her with nothing to say. In any case, I will continue. He says: “I renounce many things merely so that I may be better than my brother. Forgive me and correct me.” Here is a subtle point that we do not live out.

“I renounce many things merely so that I may be better than my brother. Forgive me and correct me.”

Do you know what this subtle point is? Suppose someone beside you is very wicked, while you are not quite as wicked. What happens then? You do not need to make any effort; beside him, you will appear good. And we often hear people say, “If only you were like me. If only you were like my husband, or like my wife.” A person must not measure and shape himself by comparison with his fellow human beings. He must not shape himself through such comparisons merely to win the applause of the world. And even if you have become better than your neighbor—for reasons we do not know, as I told you at the beginning—

if that person has fallen or is still falling, this gains you nothing. For a man, the measure and model is Christ; for a woman, it is the Most Holy Theotokos. The measure is not the woman next door or the man next door. Compared with wicked people, we seem good. But what are we when compared with those who are good? That is how we must look at the matter.

Yes, among the blind, the one-eyed man is king. We compare ourselves with wicked people and find ourselves good. But if we compare ourselves with the saints, what are we then? Why do you take a wicked man or woman next door as your example, instead of taking a saint? The saints are set before us for imitation. Compared with a blind man, I am the one-eyed man. But compared with someone whose eyes are fully open, what am I? Perhaps I am blind. That is the point here. “I renounce many things,” he says, “merely so that I may be better than my other brother. Forgive me and correct me.” For I must not merely be better than someone else; I must become like You.

There are two representative persons. One is our Lord Jesus Christ, and the other is the Most Holy Theotokos. They have stood there continually, from the time the Church was established: always there, clothed with dignity, adding nothing and taking nothing away. These two are the representative models for us men and for you women. A person must shape himself according to them, not according to the woman next door. I remember once speaking about adultery and all its consequences. A woman said, “Let me tell you, Mr. Panagopoulos, I know a lady who has had twenty-four abortions. I am telling you seriously.” I asked, “Why are you telling me this?”

“Listen,” she said, “it was mentioned tonight. I have had seven. Are she and I in the same category?” So she measures herself against the other woman, sees that the other is worse, and concludes, “I am all right.” Measure yourself against the law of God. As a daughter, as a virgin, as a lady, and as a mother, measure yourself against the Theotokos. Do we not have Christ, the Honorable One, and the Virgin before us? If we did nothing more than look at the iconostasis, we would have to leap up and flee. Everyone on the iconostasis is pure: the honorable Christ, the Theotokos, the honorable Forerunner, and Saint John the Theologian. And I ask: which of us can stand beside them?

With whom, then, will I compare myself—with the woman next door or the man next door? Is it with such people that I will measure myself? Where do I stand, and what is the state of my soul? If I try to shape myself according to my neighbor, who can assure me that my neighbor possesses the right measure for me to imitate? Does the life he leads make him fit for the Kingdom of Heaven? I must compare myself with someone who is fit for the Kingdom of Heaven. What benefit is it to me if I have made myself better than my neighbor, when my neighbor is going to remain outside and will not enter? Therefore, I must measure myself with God’s measuring tape and weigh myself on God’s scales, according to the measure and weight God uses.

Why should it matter how my neighbor measures me, or how one person or another measures me? People merely take care not to commit some wrong that another person commits; then they sleep peacefully and remain where they are, thinking they have arrived. But that is not the true goal. This is why he says, “I renounce many things merely so that I may be better than my other brother”—I avoid something only because he does it. “But forgive me,” he says, “and correct me,” because that person is certainly not the measure, nor is this the way I ought to think. I must shape myself according to You. And you know, for a person to become like Christ, he must have a relationship with Christ, and specifically with the Holy Chalice. Unless a person receives Christ within himself and becomes a bearer of Christ and a bearer of God, he can never become fit for the Kingdom of Heaven. This is why Christ gives us His Body and Blood:

to transform a person from a beast into someone upright, to turn him from chaff into wheat, and so forth, as we said earlier, so that he may become worthy of the Kingdom of Heaven. Unless this happens, nothing can be accomplished. He then says: “Lord, help me not to misuse material goods, which is sin, but to use them according to Your pure will, which is virtue.” What he says is true, and it applies to us. We imagine that we may act without restraint in these matters. We think we can do whatever we want: eat as much as we want, drink as much as we want, sleep as much as we want, enjoy ourselves, seek success, and so forth. Material goods have been given for the material body, but they must always be used in moderation—always in moderation. You cannot—

If you do not exercise discernment and take care, you will go off the rails. You will fall again under what we said earlier: “All things are lawful, but not all things are beneficial.” They are not beneficial—of course they are not. Are you allowed to drink? Yes, but you must drink in moderation, because if you drink too much, everything changes. Are you allowed to sleep? Yes, and indeed you must sleep, but again in moderation. If you sleep either too little or too much, some disorder will always result. Must you work? Yes, but neither lazily nor excessively—always in moderation. You must regulate your use of material goods so that you harm neither your soul nor your body. This is not what happens among us today. We abolish even Sundays and feast days.

We do this for the sake of material goods: because we have gone into debt, because we have bills to pay, because our creditors are pursuing us, or because our pride drives us to make money, build houses quickly, and so forth. These are material goods that God might have given us in ten or fifteen years, but we want to acquire them in one, two, or three. The result is that we later find ourselves gathered in a sanatorium, along with a thousand other misfortunes. All these things require care, and he rightly says: “Help me not to misuse material goods, which is sin, but to use them according to Your pure will, which is virtue.” Christ wants us to be sensible and restrained in every aspect of these matters. A person shows that he belongs to God by making good use of them.

A little further on he says something closely related: “I have forgotten, Lord, that true enjoyment is connected more with virtue than with sin.” True enjoyment: we seek enjoyment in sin, although true enjoyment—and this is why he includes the word “true”—is found in virtue, when you do what is right, honorable, moral, necessary, and justified. Yet we seek enjoyment in sin. I do not know whether you have noticed that God has always given pleasure as the reward accompanying some necessary function. Take taste, for example—taste.

There is pleasure in it. That is why we want food to be well cooked and properly roasted, with the right spices and so forth. Why? So that it will give us pleasure. This pleasure is like a gratuity, just as sexual pleasure is a gratuity accompanying a particular function.

One accompanies the begetting of children: you are given the gratuity of pleasure for the children you bring into the world. The other accompanies eating, so that the body may be nourished. If human beings had no sense of taste, they would not eat; most people would not eat. What would they eat—straw? The tongue is what most strongly moves a person to eat, while at the same time the body is nourished and sustained, enabling him to labor for his soul and for someone else.

For these two pleasures—sex and food—God has given a corresponding gratuity. But we chase the gratuity without paying attention to the duties connected with it, and that is where we go wrong. We pursue enjoyments that are not true. “I have forgotten, Lord,” he says, “that true enjoyment is connected more with virtue than with sin.” Do you know what the consequences of sinful pleasures are? Often, even death. Have not many people met death in the bed of sin? Have not many died while stealing, or through the thousand other kinds of debauchery they pursue? Because of such pleasures, do not others end up in neurological clinics?

Do they not end up in hospitals for venereal diseases? Are there not people rotting away in the world, wandering about useless both to themselves and to their families? All because they pursued pleasure—not moral pleasure, but sinful pleasure. Pleasure, then, is divided into true and false, honorable and immoral, and a person is called to choose carefully. “I realize this, Lord,” he says, “when I fall. Help me not to forget this truth”: that I may seek pleasure and enjoyment only when it is compatible with morality and in accordance with the law of God. Then the conscience will be at peace, because whatever is done is done without reproach and without shame.

Many times, we Christians sin and afterward are ashamed to go and venerate the holy things. We are ashamed to stand before God and say our prayers. This should never happen. A person should never reach the point where he is ashamed to go to Church or ashamed before God, hesitating over whether he should light the oil lamp or cense the icons because of what he has done. Our enjoyments must be measured, honorable, and moral. The pleasures Christ has given are sufficient to help a person live peacefully and beautifully here, without losing the life to come. There is one more saying that I think we have time for: “Lord, help me to sacrifice whatever You ask of me.”

“And not to sacrifice what You do not ask of me.” For the most part, we sacrifice what God does not ask of us. We may be willing to give any number of things, yet refuse to cut off our sin. We may build a church, yet refuse to confess a sin. So we give things that do not benefit us. “Help me,” he says, “to sacrifice whatever You ask of me.” You ask me to sacrifice my ego, my sins, and my sinful pleasures—yes, let me sacrifice them. And let me not sacrifice what You do not ask of me, offering You material things and imagining that I have already paid You, already made satisfaction, and that You can ask nothing more of me. God does not bargain. Otherwise, we are like Jonah.

The sea, the raging waves, were against Jonah, and the others began throwing cargo overboard to save themselves. It did no good. “You must throw me into the sea,” he said, “and then the storm will cease. Unless you throw me into the sea, nothing will change. The luggage is not to blame, nor the sacks, nor the provisions. I have sinned; I am the one at fault. Throw me into the sea and leave the cargo alone.” And when they threw Jonah into the sea, the sea became calm. The same thing happens in our own lives. We must set our sins right; we must clear the sins out of our souls, break off unlawful relationships, make amends for injustices we have committed, and so on, so that the tempest may subside—the raging waves, the accusations of our conscience, and all the rest.

Whatever else we may offer is of no use if God is not asking for it. God asks us to surrender our sins, while we bring Him a candle as tall as we are. God asks us to break off an unlawful relationship; God asks us to accept the children He gives us; God asks us to fast—and instead we make vows and offer Him other things. No! That is why the prayer says: “Help me to sacrifice whatever You ask of me, and not to sacrifice what You do not ask of me.” For God does not ask me for those other things. He asks me to give up whatever is keeping me from the Kingdom of Heaven. I thought these words, too, might offer us some help in this life of ours, which we live so contrary to the right way in this world. We imagine that simply because we have put an icon in our home and gone to Church, we are Christians. We are not Christians yet; let us strive to cultivate our souls in depth. With God’s blessing, we shall stop here for this evening and, God willing, continue in our next talk.

Μαζί, στην περασμένη ομιλία, θα ενθυμείσθε ότι κάναμε ένα μάθημα περιλήψεων, παρμένο κατά κάποιον τρόπο από γνώμες Αγίων ανθρώπων, που μας προσανατόλισαν πώς ακριβώς πρέπει να πολιτευόμεθα ως άνθρωποι εις τον κόσμο αυτόν, διότι είναι αδύνατον να μην υπάρχουν θλίψεις εις τον άνθρωπο. Ξέρετε, οι Άγιοι άνθρωποι αυτοί έχουνε ξάστερο το μυαλό κατά κάποιον τρόπο και μας οδηγούνε σοφά. Εμείς όμως, ως επί το πλείστον, δεν διαβάζουμε, διότι τα συναντούμε σαν λίγο δύσκολα· τα θέλουμε πολύ εύκολα.

Σε επίπεδο εφημερίδος τα θέλουμε τα θέματα της πίστεως και της σωτηρίας ψυχής, γι' αυτό ακριβώς και δεν γνωρίζουμε πώς με λίγα λόγια να βγάζουμε πολύ νόημα.

Εκείνο που διαφέρει η Ορθοδοξία από όλα τα άλλα τα συστήματα είναι αυτό, ότι μέσα σε λίγα λόγια δίδει πολύ νόημα. Θα ήθελα, λοιπόν, και απόψε να συνεχίσω από τη γνώμη του Αγίου αυτού ανθρώπου άλλα θέματα που μπορούν να μας απασχολούν, και μάλιστα το θέμα της προσευχής.

Διότι ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίζει τι πρέπει να ζητάει από τον Θεό, γιατί πολλές φορές ζητάμε πράγματα τα οποία δεν είναι προς το συμφέρον μας. Ακούστε, λοιπόν, μια σκέψη του Αγίου ανθρώπου αυτού. Τι λέγει στην προσευχή του; Κύριε, βλέπω μερικούς που είναι πολύ σκληροί στους άλλους και επιεικείς στον εαυτόν τους. Φύλαξέ με από μια τέτοια αμαρτία. Κοιτάξτε τι ζητάει από τον Χριστό, τι ζητάει από τον Θεό. Βλέπω, λέει, μερικούς που είναι σκληροί προς τους άλλους, επιεικείς προς τους εαυτούς των. Φύλαξέ με από μια τέτοια αμαρτία, να μη συμβεί και εγώ να είμαι σκληρός προς τους άλλους και επιεικής προς τον εαυτό μου.

Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, πάντοτε τον εαυτό μας και τις αδυναμίες του τις δικαιολογούμε. Του βρίσκουμε πάντοτε ελαφρυντικά, ενώ είμεθα έτοιμοι με το σπαθί στο χέρι να του πάρουμε το κεφάλι του άλλου. Ζητάμε ακρίβεια από τον άλλον, ενώ δεν την τηρούμε στον εαυτό μας. Ενώ έπρεπε να είναι διαφορετικά: να ζητούμε ακρίβεια από τον εαυτό μας και να ανεχόμεθα τον άλλον. Ξέρετε τι λέγει στον Εκκλησιαστή; Αν μελετάτε, θα το έχετε βρει. Μη γίνεσθε πολύ δίκαιοι. Αμαρτία εστί; Παράξενο πράγμα.

Γινόμαστε δίκαιοι εμείς προς τους έξω, ζητάμε δικαιοσύνη από τους άλλους, ενώ από τον εαυτό μας δεν ζητάμε δικαιοσύνη. Θα το κάνεις αυτό· τον ρωτάς αν μπορεί να το κάνει αυτό; Αυτό δεν έπρεπε να το κάνεις· τον ρωτάς αν μπορούσε να μην το κάνει; Και είμεθα σκληροί προς τους έξω, τους βαθμολογούμε πολύ σκληρά, ενώ του εαυτού μας του χαριζόμεθα, του εαυτού μας του χαριζόμεθα. Αυτό, λοιπόν, αυτός ο Άγιος άνθρωπος το διέκρινε, ότι πολλοί άνθρωποι είμεθα σκληροί προς τους έξω και επιεικείς προς εαυτούς μας. Γι' αυτό λέει: φύλαξέ με από μια τέτοια αμαρτία. Όλους πρέπει να τους δικαιολογούμε, κάτι να τους βρίσκουμε ελαφρυντικό.

Τον εαυτό μας όμως ποτέ, μα ποτέ. Εάν θέλουμε βέβαια να προκόψουμε· αν θέλουμε να βαδίζουμε όπως βαδίζουμε, μπορούμε να συνεχίσουμε. Αλλά δεν έχει όμως εις βάθος καλλιέργεια ο άνθρωπος ο οποίος χαρίζεται του εαυτού του. Προς όλους τους έξω πρέπει να βρίσκουμε δικαιολογίες, και μάλιστα στις προσευχές μας που προσευχόμεθα γι' αυτούς. Πρέπει να τους παρουσιάζουμε τους ανθρώπους στον Χριστό με τις αδυναμίες τους. Κύριε, κάνε υπομονή, μακροθύμησε, ίσως να μην τον γνώριζε, ίσως έτσι να τον οδήγησαν αυτόν, ίσως έτσι, τούτο, τ' άλλο· να βρίσκουμε δικαιολογίες, να τις παρουσιάζουμε στα μάτια του Χριστού. Στον εαυτό μας όμως να μην τον δικαιολογούμε.

Εμείς αυτό δεν το σκεφτήκαμε σχεδόν ποτέ, εκτός ορισμένων που είναι καλλιεργημένοι εις βάθος, και στην εξομολόγηση ακόμη, αν πάμε, κατηγορούμε τον άλλον αντί να κατηγορήσουμε τον εαυτό μας. Ποτέ ο άνθρωπος δεν πρέπει να κατηγορεί τον άλλον, και στην εξομολόγηση ακόμη. Ότι σου υπέδειξε μια αμαρτία, ναι· όχι όμως ότι σου την επέβαλε. Δεν σου 'βγαλε το πιστόλι· τι τον κατηγορείς λοιπόν; Λοιπόν, να κατηγορείς τον εαυτό σου, που, ενώ αν σ' έσπρωχνε στον γκρεμό δεν θα πήγαινες, αν σου 'βαζε το χέρι στην πρίζα δεν θα το 'βαζες, αν σου δίνανε ένα ποτήρι κώνειο δεν θα το 'πινες, τώρα το έκανες, ευθύνεσαι. Γιατί, ξέρετε, η αμαρτία γίνεται όπως έγινε η πρώτη αμαρτία. Ούτε αυτόν τον Σατανά πρέπει να τον κατηγορούμε.

Στην κακία του μας ρίχνει σκέψεις, αλλά εμείς τις δεχόμεθα. Στο χέρι μας είναι να τις δεχθούμε ή να μην τις δεχθούμε, και εντούτοις και σε αυτή ακόμη την εξομολόγησή μας, αντί να πάμε να πούμε: εγώ το έκανα, δεν μου το επέβαλε κανένας. Μου άρεσε εμένα, το άκουσα, το είδα, μου το υπέδειξαν, αλλά εγώ το έπραξα, εγώ ευθύνομαι. Αντί να κατηγορήσω τον εαυτό μου, κατηγορώ κάποιον άλλον, κάποια άλλη, μα τον Σατανά που μου το υπέδειξε, δεν ξέρω τι. Δεν είναι σωστό αυτό. Και στους άλλους πάντοτε, όπως λέει κι αυτός ο άνθρωπος, πρέπει να βρίσκουμε ελαφρυντικά, να οικονομούμε τα θέματα. Ξέρετε, υπάρχουν δύο τύποι: κατά ακρίβειαν και κατ' οικονομίαν.

Τους άλλους θα τους οικονομούμε, τον εαυτό μας δεν θα τον οικονομούμε. Θα τον κρίνουμε και θα τον κατακρίνουμε τον εαυτό μας. Από τον εαυτό μας θα ζητούμε ακρίβεια, λεπτομέρεια, ενώ του άλλου θα ανεχόμεθα τις αδυναμίες. Και τότε, όταν ο άνθρωπος σκέπτεται έτσι, δεν αμαρτάνει και είναι καλλιεργημένος ο άνθρωπος εις βάθος. Αυτό, λοιπόν, που διακρίνει αυτός εν τη σοφία του πλέον, με ξάστερο κεφάλι, με ξάστερο νουν, μας συμβαίνει δυστυχώς. Τα δικά μας τα παιδιά, αν κάνουν κάτι, τα σκεπάζουμε· τα άλλα δεν τα σκεπάζουμε, τα κατηγορούμε. Ό,τι κάνουμε εμείς και αυτοί που αγαπούμε, τα καλύπτουμε· τους άλλους τους αποκαλύπτουμε. Όμως ο Χριστιανός πρέπει...

να τους καλύπτει και τον εαυτόν του να αποκαλύπτει. Πόσο κάνει το τελείως αντίθετο! Όλους τους αποκαλύπτει και τον εαυτόν του καλύπτει. Αυτός δεν είναι προχωρημένος Χριστιανός. Χριστιανισμός είναι λεπτή δουλειά, καλλιέργεια εις βάθος, λεπτομέρειες. Ώστε, φύλαξέ με από μια τέτοια αμαρτία. Και εμείς, εάν για τον α ή β λόγο μέχρι σήμερον δεν είχαμε προσέξει αυτό και είμεθα επιεικείς προς τον εαυτό μας και προς τους δικούς μας και με αυτούς που τα τρώμε και γλεντάμε και αμαρτάνουμε μαζί, να αλλάξουμε και να βλέπουμε ελαφρυντικά σε όλους τους άλλους και να παρακαλούμε τον Θεό να τους σκεπάσει, και τον εαυτό μας να τον τιμωρούμε, να τον διαπομπεύουμε τον εαυτό μας και ενώπιον του Χριστού στην προσευχή,

ενώπιον του εξομολόγου στην εξομολόγηση. Και τότε ο άνθρωπος θα ταπεινωθεί για να το κάνει αυτό το πράγμα και θα βρει μεγάλη χάρη ενώπιον του Θεού. Όπως σας είπα, ο Χριστιανισμός είναι λεπτομέρειες. Δεν είναι απλώς να ρίξεις δυο κολόνες, έβαλες εικόνες στο σπίτι και θυμιάζεις. Και τι βγαίνει με αυτό; Ή πας στην Εκκλησία, και τι βγαίνει με αυτό; Αυτό. Ο Σατανάς είναι πρώτα από σένα και από μένα στην Εκκλησία. Έβαλε ποτέ μυαλό; Άλλαξε; Δεν άλλαξε. Γι' αυτό χρειάζεται όλες αυτές τις λεπτομέρειες να τις γνωρίζει ο άνθρωπος, και θα τις βρει κοντά στους ανθρώπους αυτούς οι οποίοι πράγματι πάλεψαν, ενίκησαν τον κακόν εαυτόν τους και άφησαν παράδειγμα τη ζωή τους και τα γραφόμενά τους. Μια άλλη σκέψη του Αγίου ανθρώπου αυτού είναι η εξής: Κύριε, χάρισέ μου

αφορμή για καλοσύνη. Χάρισέ μου μια αφορμή για καλοσύνη, δώσ' μου δηλαδή την ευχέρεια να κάνω κάνα καλό, να δοξαστεί το όνομά σου και να εξυπηρετηθεί και ένας συνάνθρωπός μου. Ξέρετε, ο Θεός περιμένει από τον άνθρωπο να ιδεί την καλοσύνη του. Πολλοί λένε: δεν ξέρω κανέναν, τι να κάνω, πώς να κάνω; Ερώτησες ποτέ τον Θεό να σου πει; Δεν τον ερώτησες. Πώς θα το μάθεις; Αυτός που είναι πανταχού παρών και τα πάντα πληρών, που γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες, όλους τους πόνους, όλες τις ανάγκες, όλα τα δάκρυα, που ακούει όλους τους αναστεναγμούς, ξέρει.

Λοιπόν, το πρωί που θα κάνεις την προσευχή σου, πες του: Οδήγησόν με, Κύριε, οδόν η πορεύσομαι. Στείλε με που μπορώ να πω δυο λόγια για το όνομά σου σήμερα. Στείλε με που μπορώ να βοηθήσω κάτι έναν συνάνθρωπό μου, να πει δόξα σοι ο Θεός. Γιατί και εγώ ασφαλώς, για να μείνω και σήμερα εδώ, έχω κάποιο λόγο. Δεν νομίζω να πιστεύουμε ότι το φως είναι εκεί να φωτίζει, η έδρα εδώ για να μιλάμε, τα καθίσματα να καθήμεθα, τα πιάτα για να τρώμε, τα μαχαίρια για να κόβουμε, τα πιρούνια και λοιπά έχουν προορισμό, και ο άνθρωπος δεν έχει προορισμό, μένει εδώ έτσι στον αέρα για να γεμίζει τον κόσμο λόγια και να κατηγορεί τον Άλφα και τον Βήτα από το πρωί μέχρι το βράδυ. Δεν είναι αυτός ο προορισμός του ανθρώπου. Ο προορισμός του ανθρώπου είναι σοβαρός και κάθε ημέρα που δίδεται από τον Θεό χρεώνεται, και μπροστά

τι ενεργητικό έχει ή τι παθητικό την ημέρα. Ζητήσαμε, λοιπόν, εμείς ποτέ να μας οδηγήσει μ' αυτόν τον τρόπο; Θα κάνουμε κάτι που θα γίνει αιτία να δοξαστεί ο Θεός και να εξυπηρετηθεί ο πλησίον; Ούτε αυτό είναι μέσα στην προσευχή μας. Άλλα θέματα έχει η προσευχή η δικιά μας: επιδιώξεις υλικές, σαρκικές, κοσμικές, συμφεροντολογικές, εγωιστικές, να μην πω και σατανικές ακόμα. Αυτά είναι τα ενδιαφέροντα, ως επί το πλείστον, του συγχρόνου Χριστιανού. Εκτός πάντοτε, επαναλαμβάνω, ορισμένων, για να μην είμεθα απόλυτοι, απόλυτοι. Χάρισέ μου, λέει, μια αφορμή για καλοσύνη. Και πράγματι οι άνθρωποι, οι άνθρωποι οι οποίοι ζήτησαν από τον Θεό, οι άνθρωποι οι οποίοι έθεσαν τον εαυτόν τους

στον Θεό, στην υπηρεσία του Θεού, πράγματι χρησιμοποιήθησαν. Αλλά κι αν παραδεχτούμε ότι δεν μας δόθηκε αυτή η ευκαιρία κάποια μέρα, μη στενοχωρηθούμε. Εμείς το ζητήσαμε, αυτός ξέρει. Εμείς είμεθα υποχρεωμένοι, μας πει ναι, ναι· μας πει όχι, όχι. Γενηθήτω το θέλημά σου. Να μην τον διατάσσουμε εμείς, να τον παρακαλούμε εμείς. Μπορεί να πει: κάθισε σήμερα. Το μεροκάματο θα στο γράψω έτσι. Αφέντης είναι, δεν μας έχει ανάγκη. Έχει αγγέλους και αρχαγγέλους. Και αυτόν τον Σατανά ακόμη πολλές φορές τον επιστρατεύει να εξυπηρετήσει τους ανθρώπους του. Αυτό μη σας στενοχωρεί. Αρκεί όμως εμείς με απλότητα καρδίας να του ζητήσουμε, να του πούμε: μπορούμε σήμερα να κάνουμε τίποτα για σένα; Έχω κι εγώ κάποιο προορισμό, για να μ' αφήσεις μ' ανοιχτά τα μάτια σήμερα να ξημερώσω και να ιδώ τον ήλιό σου;

Κάποιο λόγο· δεν έχω να φάω το υπόλοιπο φαγητό που έμεινε από το βράδυ ή κάποιον άλλο λόγο, να περάσω την ώρα μου παίζοντας τάβλι, σκοτώνοντας τον χρόνο μου, που λένε ορισμένοι, και ούτω καθεξής. Έχω κάποιο προορισμό. Όμως δεν είναι και αυτό, επαναλαμβάνω, μέσα στην προσευχή τη δικιά μας. Και γι' αυτό

δεν βρίσκουμε περιεχόμενο στη χριστιανική ζωή. Γιατί, ξέρετε, όταν ο άνθρωπος θέσει τον εαυτό του στην υπηρεσία του Θεού, ο Θεός του δίδει τέτοια χάρη και τέτοια νοστιμιά στη ζωή του, που αρχίζει και θλίβεται και λέει: πού ήμουνα τόσα χρόνια; Πού εσπατάλησα τον χρόνο μου; Τον πέταξα τον χρόνο που μου έδωσε να κερδίσω, να αποταμιεύσω για την άλλη ζωή. Διότι εδώ η ζωή είναι εμπόριο. Λογαριασμό, λέει, θα έρθει να κάνει. Μας έδωσε τάλαντα, μας έδωσε χρήμα πνευματικό και υλικό, και θα ζητήσει λογαριασμό με τι τρόπο το εμπορεύτημεν και τι εκερδίσαμεν επ' αυτού. Ιδού, λέει, Κύριε, πέντε τάλαντα μου έδωσες, πέντε κέρδισα επ' αυτών.

Άκουσε εκείνο το ωραιότατο: ευ, δούλε αγαθέ και πιστέ, επί ολίγων ης πιστός, επί πολλών σε καταστήσω· είσελθε εις την χαράν του Κυρίου σου. Ας ζητούμε, λοιπόν, εξ αφορμής αυτής της ωραίας προτροπής του Αγίου Γέροντος αυτού, ας ζητούμε από τον Θεό να μας δίδει κάποια αφορμή. Μπορεί να σου δώσει καμιά φορά καμιά παράξενη αφορμή. Ποια δηλαδή; Να γονατίσεις, να κλείσεις το δωμάτιό σου και να γονατίσεις κάτω να προσεύχεσαι. Υπάρχει ωραιοτέρα αφορμή από αυτή, να προσευχηθείς για τον κόσμο ολόκληρον; Αν δεν έχεις να προσευχηθείς για τον εαυτό σου, αν δεν έχεις προβλήματα με τα παιδιά σου, με τα κορίτσια σου, με τη γυναίκα σου, με τον άντρα σου,

δεν έχεις προβλήματα με τη γειτονιά σου, αλλά δεν έχεις προβλήματα στη δουλειά σου; Δεν έχεις προβλήματα στην Εκκλησία, στο κράτος, στον κόσμο; Τόσα πράγματα υπάρχουν. Η ωραιοτέρα αφορμή είναι να γονατίσεις κάτω και να προσευχηθείς και να κλάψεις και να μη σηκώνεσαι από εκεί πέρα. Η ωραιοτέρα αφορμή. Αν ήξερε ο άνθρωπος να μετατρέψει τον πρόσκαιρο χρόνον τούτον στην αιωνιότητα, θα ήταν ο ευτυχέστερος άνθρωπος. Δεν θα υπήρχε αυτό το αχ και το βαχ που υπάρχει, αυτός ο φόβος που υπάρχει σήμερα επάνω μας, με τόσα άσχημα πράγματα που μας απειλούν. Διότι, παρ' όλα αυτά που μας απειλούν, εάν ήμεθα Χριστιανοί σωστοί, εμείς δεν επρόκειτο να κουνιόμαστε καθόλου. Ούτε καν να μας στενοχωρεί τίποτα. Τι, το πολύ πολύ είναι να μας σκοτώσουν, έτσι δεν είναι; Ε, για εκεί πάμε, δεν πάμε για εκεί; Και αν φύγουμε μια ώρα γρηγορότερα, χάθηκε ο κόσμος; Όμως θα στενοχωρηθούν οι μελιτζάνες και οι μπάμιες που δεν θα τις φάμε εμείς ή το οξυγόνο που δεν θα το αναπνεύσουμε; Τι να φύγω με δέκα χρόνια, τι να φύγω σήμερα.

Το θέμα δεν είναι αυτό. Το θέμα είναι ποια θα είναι η κατάστασή μου αν φύγω σήμερα. Είναι εντάξει; Αλλά διότι δεν είμεθα εντάξει, φοβούμεθα και έχουμε χάσει τον ύπνο μας. Εν πάση περιπτώσει, το περνώ και αυτό και κατεβαίνω πιο κάτω και παρακολουθώ τη σκέψη του. Λέγει στη συνέχεια κάτι που δεν το πιάνουμε εύκολα: Κύριε, δώρησέ μου τη βιαία πραότητα με την οποία βιάζουν οι ψυχές των ουρανών. Για να είναι πράος ο άνθρωπος δεν είναι εύκολο. Πρέπει να κουραστεί να γίνει, πρέπει να βάλει ζόρια να γίνει πράος. Και έτσι θα εκβιάσει τον ουρανό, θα τον καταλάβει τον ουρανό. Με το μαλακό δεν γίνεται τίποτα. Θα αγωνιστείς.

Θα βάλεις πλάτη, και όταν βάλεις πλάτη ο Σατανάς θα κάνει πίσω, η σάρξ θα οπισθοχωρήσει, ο λογισμός θα φύγει. Αλλά θέλει βία, θέλει βία λίγο. Όταν είσαι μπόσικος, δεν γίνεται τίποτα. Χτύπα το χέρι κάτω να πεις: δεν θα το κάνω, δεν θα ενδώσω, δεν θα γίνει. Χτύπησέ το κάτω να ιδείς τι γίνεται. Λέγει ο Παύλος στους Εβραίους: δεν φτάσατε, λέει, αντιστάμενοι μέχρις αίματος. Εμείς με το παραμικρό τα χέρια πάνω. Παραδιδόμεθα, δεν αντιστάθημεν μέχρις αίματος. Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει κάποτε, μία πόρνη Αγνή μιλούσε εναντίον ενός μοναχού,

μάλιστα ότι είναι σε θέση να τον βάλει στην αμαρτία. Οι άλλοι έλεγαν ότι δεν είναι δυνατόν αυτός ο άνθρωπος, αυτό το ανάστημα, να πέσει. Αυτή είχε εμπιστοσύνη στα κάλλη της και στην τέχνη της και έβαλε στοίχημα με τους άλλους και μηχανεύτηκε ένα βράδυ του χειμώνος να φτάσει μέχρι το ασκηταριό του· βεβαίως θα τον παρασύρει. Και τι του έκανε, λέτε; Έφτασε αργά κάποια ώρα, έβρεχε και χιόνιζε ένα βράδυ, και άρχισε να φωνάζει, κλαψουρίζοντας, να λέει: δεν υπάρχει άνθρωπος του Θεού; Πρέπει να πεθάνω εγώ απόψε που ευρέθηκα εδώ; Έπειτα σε λίγο, ξανά: και κάνουν ότι είναι Χριστιανοί και αφήνουν τις εικόνες του Θεού να πεθάνουν έξω μέσα στο κρύο, να σώσουν την ψυχή τη δικιά τους και τους άλλους να τους αφήσουν να πεθάνουν; Ποιος Θεός το λέει αυτό;

Ποιος Θεός της αγάπης το λέει αυτό; Καταλαβαίνετε δηλαδή τι λόγια ήσανε αυτά μέσα στο κρύο, μέσα στη χειμωνιά. Εγώ θα πεθάνω, αλλά πώς θα δώσουν λόγο στον Θεό, και, Αναγκάστηκε να ανοίξει το καλύβι και να φωνάξει: ποιος είναι και ποιος φωνάζει; Και απαντά αυτή και λέει: ο Θεός σε έστειλε. Εγώ δεν πίστευα, αλλά θα αρχίσω να πιστεύω, ο Θεός σε έστειλε. Εν πάση περιπτώσει, ήρθε μέχρι εκεί, είδε μια γυναίκα, και καλυμμένη αυτή για τα κάλλη της, είδε μια γυναίκα βρεμένη, λασπωμένη και, άναψε φωτιά και την έβαλε εκεί κάπως να στεγνώσει. Από μακριά αυτός. Αυτή, έπειτα από πολλή ώρα,

είπε ότι είναι βαριά τραυματισμένη και στη μέση της δεν μπορεί να κινηθεί και θα έπρεπε να της γίνει μία εντριβή. Καταλαβαίνετε τη θέση τώρα του ανθρώπου αυτού. Δεν είχε καταλάβει μέχρι εκείνη τη στιγμή ότι επρόκειτο περί σατανισμού. Αυτός δεν ενέδωσε. Αφού τη μετέφερε λίγο από τη φωτιά, της είπε να μεταφερθεί από τη φωτιά και έβαλε το πόδι του και καιγότανε στη φωτιά για να της τρίψει την πλάτη. Ανάληψης της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Κόρινθο και λοιπά. Ότι είμαι η τάδε και ήρθα με αυτόν τον σκοπό εδώ. Ενέδωκα, το ομολογώ, και αλλάζω ζωή. Και έγινε αιτία αυτό το πράγμα, ότι έκαιγε τα πόδια του για να πονάει από εκεί και να δημιουργήσει κατάσταση ώστε ούτε καν να σκεφτεί τη σάρκα της αλληνής. Και εγλίτωσε και αυτός, εγλίτωσε και αυτή. Αυτό πάει να πει βία.

Δεν κάναμε τέτοια πράγματα. Εμείς θέλουμε να κάνουμε μια εγκράτεια, φερ' ειπείν, τις ημέρες που είναι νηστεία ή που είναι αυτό, και κοιμόμαστε στο ίδιο κρεβάτι με τον άντρα μας και με τη γυναίκα μας. Τι σχέδιο θα κάνεις; Θα βιάσεις τον εαυτό σου; Θα χωρίσεις το κρεβάτι σου; Θα πας στο άλλο δωμάτιο; Θα κοιμηθείς κάτω; Θα βγεις έξω; Πώς θα γίνει; Θα αγωνιστείς. Θα φύγεις λίγο από τα καλούδια αυτά τα πρόσκαιρα για να πάρεις τα αιώνια. Χρειάζεται λίγο ζόρι, καταλάβατε;

Λίγη βία. Αυτό λέει αυτός. Και ο άνθρωπος πρέπει, όχι να αγριέψει και να βλαστημάει και να θυμώνει για να κάνει τη βία· με πραότητα, αλλά με θετικότητα, θετικά. Και τότε θα φτάσει στον ουρανό. Εάν εδώ δεν θελήσει να αγωνιστεί, δεν θα μπορέσει να φτάσει. Χρειάζεται λίγο ζόρι. «Η Βασιλεία των Ουρανών», λέει, «βιάζεται και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν». Φανταστείτε τα μεσημέρια κατ’ εξοχήν, που είναι πολύς ο κόσμος που σχολά από τη δουλειά του. Στέκεσαι τώρα εκεί στο πεζοδρόμιο και περιμένεις, ε, στην αφετηρία, και περιμένεις να έρθει το τρόλεϊ ή να έρθει, ξέρω εγώ, το τραμ γρηγορότερα που ήτανε ή το λεωφορείο. Τι γίνεται;

Επειδή προϋπολόγισες ότι θα έρθεις στο σπίτι σου και ότι το απόγευμα θα ξαναπάς στη δουλειά, τι γίνεται, ε; Σπρώχνεις, αρπάζεσαι, κρεμιέσαι. Αν περιμένεις να είναι τα πράγματα τόσο ήσυχα και τόσο μαλακά, που να έρθει άδειο το τρόλεϊ για να το πάρεις εσύ με την ησυχία, να μην πατήσεις, να μην πατηθείς, να μην σπρώξεις, να μη σε σπρώξουν, να μην, να μην, να μην, θα μείνεις εκεί. Δεν θα έρθεις στο σπίτι και άλλοι θα ξαναπάνε στο Βουλιαγμένο, θα έρθεις στο πεζοδρόμιο εκεί πέρα, στην αφετηρία, να περιμένεις την ανάπαυσή σου. Όχι! Θα πας, θα χύσεις εσύ εκεί, θα πιάσεις, «προχωρήστε, κύριε», θα κρεμάσαι, τι ξέρω εγώ. Γιατί; Διότι θα έρθεις, πρέπει να φας και να ξαναπάς στη δουλειά σου. Εδώ λοιπόν, που πρέπει να ξαναπάς στο σπίτι σου εκεί επάνω, τι θα κάνεις;

Ξέρει ο άνθρωπος ότι έχει σπίτι στον ουρανό; Έχει ακούσει ποτέ ή έχει διαβάσει ποτέ τη νεκρώσιμη ακολουθία; Ξέρει ότι είναι πολίτης του παραδείσου;

«Πατρίδα παράσχου μοι, παραδείσου πάλιν ποίησον πολίτην με». Για εδώ ήμεθα; Δεν ήμεθα για εδώ. Ο κόσμος αυτός θα φύγει. Ήμεθα για εκεί. «Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν». Αν λοιπόν ο άνθρωπος δεν βιάσει τον εαυτόν του κατά κάποιον τρόπο, όμορφα, ταπεινά, δεν θα κατορθώσει τίποτα στον κόσμο αυτόν. Και η πραότης αυτή είναι απόδειξη στο εις βάθος περιεχόμενο του ανθρώπου. Ο χριστιανός, για να φανεί ότι είναι χριστιανός, θα το δείξει από την πραότητά του. Πώς ανέχεται τη βρισιά, πώς ανέχεται την αδικία, πώς ανέχεται γενικά καθετί που του θίγει το εγώ και το συμφέρον.

Αντιμετωπίζει αυτά, και από εκεί φαίνεται ο άνθρωπος. «Μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ ὅτι πρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ». Μοντέλο ο Χριστός. Εμείς είμεθα καλοί με τους καλούς, αλλά και κακοί με τους κακούς. «Εγώ δεν πειράζω κανέναν», ακούμε και λέγεται. «Εγώ δεν πειράζω κανέναν, αλλά...», δηλαδή άμα με πειράξουν. Δηλαδή καβγάς. Τα ξύλα τα έχεις μαζέψει, βενζίνη υπάρχει, φωτιά, σπίρτο θέλεις. Αυτό το θέμα. «Μα αυτός μου βάζει φωτιά». Και ποιος σου είπε σένα να είσαι βενζίνη και να μην είσαι θάλασσα, ώστε να παίρνεις φωτιά; Ποιος σου είπε; Φταίει εκείνος που σου βάζει φωτιά ή εσύ που είσαι έτοιμος για φωτιά;

Είναι λόγια απλά, είναι λόγια με περιεχόμενο. Και αν εξετάσουμε και θέλουμε να φτιάξουμε τον εαυτό μας πραγματικά, θα πρέπει να φροντίσουμε, όπως λέει ο άνθρωπος αυτός, διότι η πραότης βιάζει πλέον τον ουρανό. Κάνει τον άνθρωπο σωστό, σαν να λέει δικαιούχο του ουρανού.

Του ουρανού. Μπαίνει ο άνθρωπος, εισέρχεται ο άνθρωπος. «Δώρεσέ μου», λέει, «τη βίαια πραότητα με την οποία βιάζουν οι ψυχές των ουρανών». Ο Ησαΐας λέγει ότι ο Θεός περιτρέχει τη γη για να φανεί δυνατός, ισχύς έχοντας την καρδία τελεία προς Αυτόν. Στη συνέχεια...

Μία άλλη σκέψη για ένα άλλο θέμα που μας ενδιαφέρει. Λέει: «Κύριε, βοήθησέ με να διαλέγω από τα στάχυα το σιτάρι, αφήνοντας το άχυρο». Το επαναλαμβάνει: «Κύριε, βοήθησέ με να διαλέγω από τα στάχυα το σιτάρι, αφήνοντας το άχυρο». Δηλαδή, λέει, ο άνθρωπος να είναι εκλεκτικός, να προσέχει. Αν έξω έχει άσχημο καιρό και ένας αέρας κάνει σκόνη, ένα φουγάρο κάποιας βιομηχανίας μάς φέρνει καπνό, μια μυρωδιά άσχημη έρχεται, τι κάνουμε; Κλείνουμε, κλείνουμε από εδώ και ανοίγουμε από εκεί. Κάνουμε κάποια επιλογή, κάποια εκλογή. Κοιτάμε να κρατήσουμε ό,τι μας χρειάζεται και εκείνο που μας βλάπτει να το αφήσουμε έξω. Έτσι πρέπει να είμεθα και στα θέματα της ψυχής. Δεν είναι σωστό να ανοίγουμε διάπλατα. Όσο μπορούμε, να περιορίζουμε και να είμεθα εκλεκτικοί, να κάνουμε επιλογή, να διαλέγουμε. Να διαλέγουμε, λέει, το σιτάρι και να αφήνουμε το άχυρο στην άκρη.

Βάζουμε και πολλά άχυρα στη ζωή μας. Το άχυρο όμως δεν είναι σωστό. Το σιτάρι, αυτό που σώζει, αυτό που ωφελεί, που δεν βλάπτει. Άλλωστε, όπως ξέρετε, το άχυρο είναι για τα άλογα, είναι για τα κτήνη, δεν είναι για τον άνθρωπο. Το σιτάρι είναι για τον άνθρωπο και ο άνθρωπος πρέπει να είναι εκλεκτικός. Και ξέρετε, ένα παράδειγμα να σας πω: θα μπορούσε να πει κανείς, η τηλεόραση μέχρι σ’ έναν βαθμό είναι το τελειότερο μηχάνημα σήμερα. Εντούτοις όμως, διότι εμείς δεν είμεθα εκλεκτικοί, στεκόμαστε στη σειρά και τα βλέπουμε όλα που περνούν μπροστά μας, δεν έχουμε ωφέλεια, έχουμε ζημιά. Θα έπρεπε να είναι εκλεκτικός ο άνθρωπος, όπως θα πρέπει να είναι εκλεκτικός στο διάβασμα, εκλεκτικός στο να ακούσει, εκλεκτικός στο να φάει,

εκλεκτικός στο να επισκεφτεί. Πρέπει να είναι εκλεκτικός ο άνθρωπος, διότι υπάρχουν πολλά άχυρα στον κόσμο και τα άχυρα δεν είναι για τον άνθρωπο. Και ο χριστιανός δεν είναι άνθρωπος, είναι υπεράνθρωπος. Για να βρίσκουν λοιπόν αυτά θέση μέσα, τα άχυρα στη ζωή τη δικιά μας, αυτό πάει να πει ότι ακόμη δεν γίναμε εκείνοι που θα έπρεπε να γίνουμε.

Μπείτε σε ένα σπίτι μέσα· έχετε να πετάξετε πολλά άχυρα έξω. Πολλά. Πώς δεν έπρεπε να υπάρχουν μόνο εκείνα που είναι προς την ωφέλεια του ανθρώπου, που του τρέφουν την ψυχή και του διατηρούν την αθανασία και του τρέφουν και το σώμα και του διατηρούν αναλόγως; Δεν είμεθα εκλεκτικοί. Βλέπετε, η μητέρα, για να αφήσει ήσυχο το παιδί, βάζει μπροστά του ό,τι δει εκεί πέρα και βλέπει όλες τις διαολιές του κόσμου. Δεν του διάλεξε του παιδιού τίποτα. Του έδωσε ένα περιοδικό με Μίκυ Μάους, με διάφορες φανταστικές ιστορίες. Δεν του διάλεξε το φαγητό του, το πνευματικό. Του διαλέγει το άλλο, το φαγητό. Το μυρίζεται αυτή πρώτα, το δοκιμάζει αυτή πρώτα, και καλώς κάνει. Αλλά στο πνευματικό πεδίο

δεν είναι εκλεκτική. Έχουμε πολλές τέτοιες μητέρες και χριστιανές λεγόμενες μητέρες. Βέβαια, αν ξέρετε, στο εξωτερικό τώρα υπάρχει πρόγραμμα για τα παιδιά όλη μέρα, όλο το εικοσιτετράωρο, που η μητέρα πλέον το δένει εκεί πέρα στην τηλεόραση μπροστά και βλέπει από Μίκυ Μάους μέχρι διάβολο. Και διαβόλους ακόμη τους δίνουν το δηλητήριο από μικρά, για να είναι ήσυχη η μητέρα ή να εργαστεί, να κάνει τη ζωή της, συν τοις άλλοις. Χρειάζεται ο άνθρωπος να είναι εκλεκτικός σε όλες τις κατευθύνσεις, και όχι μόνο για τον εαυτόν του, αλλά και όλοι οι άλλοι οι οποίοι εξαρτώνται από αυτόν, όπως εν προκειμένω η μητέρα, θα πρέπει να προσέχει να είναι εκλεκτική, διότι θα ζητηθεί λόγος από τον Θεό μια μέρα. Δεν πρέπει η μητέρα να αφήνει να γράφει ο διάβολος στην ψυχή του παιδιού πρώτα, γιατί έπειτα πρέπει να πάρει γομολάστιχα να τα σβήσει για να γράψει ο Χριστός επάνω. Αλλά είναι δύσκολο να γράψεις απάνω στα γραμμένα. Όμορφα είναι όταν είναι λευκή η κόλλα να κάνεις το σχέδιό σου και να κάνεις τα γραφόμενά σου. Τότε. Όχι ότι και αργότερα δεν γίνεται σβήσιμο και καινούργιο γράψιμο. Είναι μετάνοια, είναι εξομολόγηση. Αλλά ας αφήσουμε τον διάβολο να σβήσει τα του Χριστού και να γράψει τα δικά του;

Να μη σβήνουμε εμείς του σατανά για να γράψει ο Χριστός; Θα πρέπει λοιπόν σε όλες τις κατευθύνσεις να είμαστε εκλεκτικοί. Στην επίπλωση του σπιτιού μας πρέπει να είμαστε εκλεκτικοί, στο ντύσιμό μας να είμαστε εκλεκτικοί, στο φαγητό μας, στην περιφορά μας, στο διάβασμά μας, στις επισκέψεις μας. Να είμαστε εκλεκτικοί, να προσέχουμε. Δεν είναι όλα για μας. «Πάντα ἔξεστιν, ἀλλ’ οὐ πάντα συμφέρει». Κάνει να τρώω κρέας μέρα νύχτα, αλλά θα κάνω ζάχαρο, θα κάνω υπέρταση, θα κάνω άλλα πράγματα τα οποία δεν πρέπει. Μπορώ να τα τρώω, αλλά δεν κάνει να τρώω, δεν συμφέρει να τρώω.

Νομίζουν ότι όλα μπορεί να τα χρησιμοποιούν. Όχι! Πρέπει να είμεθα εκλεκτικοί. Να διαλέγουμε εκείνα που πρέπει και εκείνα που είναι στο συμφέρον και της ψυχής και του σώματος. Και να ξέρετε ότι γινόμαστε πολλές φορές αιτία καταστροφής άλλων, διότι εμείς δεν είμεθα εκλεκτικοί. «Εγώ είδα», λέει, «την κυρία που φόρεσε αυτό, παρότι είναι θρήσκα», και λοιπά. «Εγώ είδα, πήγε εκεί», και λοιπά. «Εγώ πήγα σε σπίτι θρησκευτικό και δεν είδα νηστεία», τούτο, τ’ άλλο πράγματα. Δεν επρόσεξαν και δεν έκαμαν τίποτα για τον εαυτό τους, αλλά και κρέμασαν και άλλους μενταγιόν στο λαιμό τους. Γιατί ο κόσμος σήμερα έπαυσε να ακούει. Θέλει να βλέπει ζωή από τον άνθρωπο. Αυτά τα οποία λέγω εγώ, εάν τα πράττω. Αυτό αναζητεί ο άνθρωπος σήμερα. Γι’ αυτό και ο Χριστός μάς είπε:

«ποιήσας καὶ διδάξας, μέγας κληθήσεται». Μη νομίζουμε ότι είναι εύκολο να λέμε λόγια, αλλά στην πράξη συλλαμβανόμεθα να μην είμεθα εντάξει. Βοήθησέ με, λοιπόν, λέει, να διαλέγω, διότι πράγματι μέσα στη ζωή αυτή υπάρχει και σιτάρι, αλλά υπάρχει και άχυρο. Υπάρχει και σιτάρι, υπάρχει και ήρα. Υπάρχει και σιτάρι, αλλά υπάρχουν και αγκάθια. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι εκλεκτικός και να φροντίζει η γλάστρα του, η ψυχούλα του, να μην έχει ζιζάνια, να μην έχει πράγματα περιττά, να είναι καθαρή. Και η ζωή του να είναι επιστολή ανοιχτή, όπως λέγει ο Παύλος. Εμείς έχουμε ζωή δεύτερη, που εάν ξεσκεπαστεί στα μάτια του κόσμου, θα γίνουν πουλιά οι άνθρωποι από κοντά μας.

Όλη η καλή ιδέα που είχανε για μας θα φύγει, θα σβήσει και θα βλασφημηθεί ο Χριστός. «Αυτή είναι χριστιανή;» θα πει. Θυμόσαστε τι σας έλεγα ένα βράδυ; Η γυναίκα που πήγε να κάνει την έκτρωση, που βρέθηκε μπροστά στην Εβραία. Τι της είπε η Εβραία; «Να, Θεό», λέει, «τέτοιο ποτέ δεν πρόκειται να τον δεχτώ, που δεν μπορεί να δαμάσει», λέει, «τα θηρία. Σκοτώνουν», λέει, «τα παιδιά τους, σαν κι εσένα. Τι να τον κάνω; Τι θρησκεία είναι ο Χριστός, που τον έχετε και σκοτώνετε τα παιδιά σας;» Της το έκλεισε το στόμα η Εβραία. Εν πάση περιπτώσει, συνεχίζω. Λέγει: «Απαρνούμαι πολλά για να είμαι καλύτερος από τον αδελφό μου. Συγχώρεσέ με και διόρθωσέ με». Μια λεπτομέρεια που δεν τη βιώνουμε εμείς.

«Απαρνούμαι πολλά για να είμαι καλύτερος από τον αδελφό μου. Συγχώρεσέ με και διόρθωσέ με».

Ποια είναι η λεπτομέρεια αυτή, ξέρετε; Αν, παραδεχτούμε, ένας είναι πολύ κακός δίπλα σου και εσύ δεν είσαι τόσο κακός, τι γίνεται στην περίπτωση αυτή; Δεν έχεις να κάνεις τίποτα. Εσύ θα είσαι καλά μπροστά σε εκείνον. Και ακούμε να λέγεται: «Μακάρι να ήσουν και εσύ σαν και μένα. Μακάρι να ήσουν κι εσύ σαν τον άντρα μου, σαν τη γυναίκα μου». Ο άνθρωπος δεν πρέπει να παραλληλίζει τον εαυτόν του και να φτιάχνει τον εαυτόν του με τον συνάνθρωπό του. Να μην παραλληλίζει και φτιάχνει τον εαυτόν του για να τον χειροκροτεί ο κόσμος. Και αν έγινες καλύτερος από τον συνάνθρωπό σου, που δεν ξέρουμε για ποιο λόγο, όπως σας είπα στην αρχή,

ο άνθρωπος αυτός είναι εν πτώσει ή πίπτει ακόμη, δεν βγαίνει τίποτα για σένα. Το μέτρο, το μοντέλο, είναι για τον άντρα ο Χριστός και για τη γυναίκα η Παναγία. Δεν είναι η γειτόνισσα, δεν είναι ο γείτονας. Διότι εμείς μπροστά στους κακούς είμεθα καλοί. Μπροστά στους καλούς τι είμεθα; Έτσι πρέπει να δει το θέμα.

Οι μονόφθαλμοι στους τυφλούς, ναι, και παραλληλίζουμε τον εαυτό μας με τους κακούς και βρισκόμεθα καλοί. Αν παραλληλίσουμε τον εαυτό μας με τους Αγίους, τι είμεθα; Γιατί παίρνεις τον κακό γείτονα ή την κακιά γειτόνισσα παράδειγμα και δεν παίρνεις τον Άγιον; Γιατί οι Άγιοι προβάλλονται προς μίμησιν. Έναντι λοιπόν του τυφλού είμαι ο μονόφθαλμος εγώ. Έναντι του ανοιχτομάτη τι είμαι εγώ; Τυφλός ίσως. Αυτή είναι η θέση εδώ. «Απαρνούμαι», λέει, «πολλά για να είμαι καλύτερος από τον άλλον αδελφό μου. Συγχώρεσέ με και διόρθωσέ με». Διότι δεν πρέπει να είμαι καλύτερος από τον άλλον, αλλά να γίνω σαν κι εσένα.

Δύο πρόσωπα αντιπροσωπευτικά. Το ένα είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός και το άλλο η Παναγία Θεοτόκος. Μόνιμα εκεί, από τότε που δημιουργήθηκε η Εκκλησία, μόνιμα εκεί, σοβαρά ενδεδυμένα, χωρίς να προσθέτουν και να αφαιρούν καθόλου. Αντιπροσωπευτικοί τύποι ημών των αντρών και ημών των γυναικών. Οι δύο αυτοί. Και ο άνθρωπος πρέπει να φτιάχνει τον εαυτό του με εκείνους, όχι με τη γειτόνισσα. Όπως θυμούμαι, μιλούσα κάποτε περί μοιχείας και γενικά τα επακόλουθα όλα. «Να μου πείτε», λέει, «κύριε Παναγόπουλε, εγώ ξέρω», λέει, «μια κυρία, έχει κάνει είκοσι τέσσερις εκτρώσεις». «Σας το λέγω», λέει, «σοβαρά». Λέω: «Γιατί μου το λες;»

«Άκουσε», λέει, «και ελέχθη απόψε. Εγώ επτά», λέει, «έχω κάνει. Στην ίδια», λέει, «κατηγορία ήμεθα;» Φτιάχνει λοιπόν τον εαυτό της αυτή με τον άλλον και βρίσκει τον άλλον ότι είναι παρακάτω και, κατά συνέπεια, «εγώ είμαι εντάξει». Για μετρήσου με τον νόμο του Θεού. Για μετρήσου με τη Θεοτόκο σαν κόρη, σαν Παρθένο, σαν κυρία, σαν μητέρα. Δεν έχουμε τον Χριστόν, τον Τίμιον και την Παρθένον; Διότι, αν θέλαμε απλώς να δούμε το τέμπλο, εμείς θα πρέπει να πεταχτούμε έξω, να φύγουμε. Το τέμπλο είναι όλοι οι Παρθένοι: Τίμιος Χριστός, Θεοτόκος, Τίμιος Πρόδρομος, ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος. Και ρωτώ: ποιος είναι για παρασεβία, για βαρβά;

Ποιον θα παραλληλίσω τον εαυτό μου, με τη γειτόνισσα ή με τον γείτονα; Με αυτούς θα παραλληλίσω τον εαυτό μου; Πού βρίσκομαι, σε ποια κατάσταση είμαι; Γιατί, αν αναζητήσω να φτιαχτώ με τον διπλανό μου, ποιος μου λέγει ότι ο διπλανός μου έχει μέτρο σωστό, που πρέπει εγώ αυτό να μιμηθώ; Χωράει αυτός στη Βασιλεία των Ουρανών με τη ζωή του; Πρέπει να παραλληλίσω τον εαυτό μου με εκείνον που χωράει στη Βασιλεία των Ουρανών. Τι λοιπόν έχω να ωφεληθώ εγώ αν έφτιαξα τον εαυτό μου καλύτερο από τον γείτονά μου, εφόσον ο γείτονάς μου πρόκειται να μείνει έξω, δεν πρόκειται να μπει μέσα; Θα πρέπει λοιπόν να μετρήσω τον εαυτό μου με τη μεζούρα του Θεού και με το ζύγι του Θεού, πόσο ο Θεός ζυγίζει και πόσο ο Θεός μετράει.

Πώς μετράει ο γείτονας, πώς μετράει ο Άλφα και ο Βήτα, που λοιπόν φροντίζουν κάτι κακό που κάνει ο άλλος να μην το κάνουν και κοιμώνται ήσυχοι πλέον, στέκονται εκεί. Αλλά δεν είναι εκεί. Δεν είναι εκεί η θέση ακριβώς. Γι’ αυτό λέει αυτός: «Απαρνούμαι πολλά για να είμαι καλύτερος από τον άλλο αδελφό μου». Να μην κάνω διότι τα κάνει αυτός. «Αλλά συγχώρεσέ με», λέει, «και διόρθωσέ με», γιατί ασφαλώς δεν είναι αυτός το μέτρο και αυτός ο τρόπος που πρέπει να σκέπτομαι. Πρέπει να φτιάξω τον εαυτό μου σύμφωνα με τον δικό Σου εαυτό. Και ξέρετε, για να γίνει ο άνθρωπος σύμφωνα με τον Χριστό, πρέπει να έχει σχέση με τον Χριστό και συγκεκριμένως με το Άγιο Ποτήριο. Διότι, αν ο άνθρωπος δεν παίρνει τον Χριστό μέσα του, να γίνει Χριστοφόρος και Θεοφόρος, δεν είναι δυνατόν ποτέ να γίνει άνθρωπος κατάλληλος για τη Βασιλεία των Ουρανών. Γι’ αυτό δίδει το σώμα του και το αίμα του,

να μετατρέψει τον άνθρωπο από θηρίο, να τον κάνει σωστόν, από άχυρο να τον κάνει σιτάρι και λοιπά, όπως έλεγε γρηγορότερα, για να είναι άξιος για τη Βασιλεία των Ουρανών. Εάν δεν κάνει αυτό, δεν μπορεί να γίνει τίποτα. Στη συνέχεια λέγει: «Κύριε, βοήθησέ με να μην κάνω κατάχρηση των υλικών αγαθών, που είναι αμαρτία, αλλά μια χρήση σύμφωνη με το αγνό θέλημά σου, που είναι αρετή». Είναι αλήθεια αυτό που λέγει και συμβαίνει σε εμάς. Εμείς νομίζουμε ότι είμαστε ασύδοτοι σε αυτά τα πράγματα. Μπορούμε να κάνουμε ό,τι θέλουμε, να φάμε όσο θέλουμε, να πιούμε όσο θέλουμε, να κοιμηθούμε όσο θέλουμε, να γλεντήσουμε, να πετύχουμε και λοιπά. Τα υλικά αγαθά είναι δοσμένα για το υλικό σώμα, αλλά πάντοτε με μέτρο, πάντοτε με μέτρο. Δεν μπορείς

Δεν βάλεις διάκριση, εάν δεν προσέξεις, θα εκτροχιαστείς. Θα υπαχθείς πάλι σε εκείνο που είπαμε γρηγορότερα: «Πάντα έξεστι, ου πάντα συμφέρει». Δεν συμφέρει και φυσικά δεν συμφέρει. Δεν μπορείς να πιεις; Μπορείς, αλλά πρέπει να πιεις μετρημένα, γιατί αν πιεις παραπάνω, τα πράγματα θα αλλάξουν. Δεν μπορείς να κοιμηθείς; Μπορείς να κοιμηθείς. Θα πρέπει να κοιμηθείς, πάλι κι αυτό μετρημένα. Αν κοιμηθείς λιγότερο ή περισσότερο, θα έχεις πάντοτε κάποια ανωμαλία. Δεν πρέπει να εργαστείς; Ναι, αλλά όχι τεμπέλικα ούτε υπερβολικά, πάντοτε μετρημένα. Θα κανονίζεις τα υλικά αγαθά έτσι που να μην κάνεις ζημιά ούτε στην ψυχή ούτε στο σώμα. Δεν συμβαίνουν σήμερα σε εμάς. Εμείς και τις Κυριακές καταργούμε, γιορτές καταργούμε.

Τα υλικά αγαθά, διότι βάλαμε χρέος, διότι έχουμε γραμμάτια, διότι μας κυνηγάνε οι δοσάδες, διότι έχουμε εγωισμό να κάνουμε χρήματα και λοιπά, να κάνουμε σπίτια γρήγορα και τα τοιαύτα. Υλικά αγαθά που πρόκειται να αποκτήσουμε, θα μας τα έδινε ο Θεός σε 10 χρόνια, 15. Εμείς θέλουμε να τα αποκτήσουμε σε ένα, δύο, τρία χρόνια και αποτέλεσμα είναι, μαζευόμαστε έπειτα στο σανατόριο και χίλιες δυο άλλες περιπτώσεις. Όλα αυτά χρειάζονται και πολύ σωστά λέγει: «Βοήθησέ με να μην κάνω κατάχρηση των υλικών αγαθών, που είναι αμαρτία, αλλά μια χρήση σύμφωνη με το αγνό θέλημά σου, που είναι αρετή». Μυαλωμένα, συντηρητικά, σε όλες τις εκδηλώσεις τα θέλει ο Χριστός αυτά τα πράγματα. Και από εκεί φαίνεται ο άνθρωπος ότι είναι του Θεού, όταν κάνει καλή χρήση.

Παρεμφερές έχει ακριβώς πιο κάτω. «Ξέχασα, Κύριε, πως η πραγματική απόλαυσης έχει περισσότερο σχέση με την αρετή παρά με την αμαρτία». Η πραγματική απόλαυσης. Εμείς την απόλαυση την αναζητούμε στην αμαρτία, εφόσον η απόλαυση, η πραγματική, γι' αυτό έχει βάλει τη λέξη «πραγματική», είναι στην αρετή. Όταν κάνεις το σωστό, το τίμιο, το ηθικό, το απαραίτητο, το δικαιολογημένο. Εμείς την απόλαυση την έχουμε στην αμαρτία. Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, την ηδονή ο Θεός την έχει πάντοτε εις αντίκρισμα κάποιας εργασίας. Έχει, παραδείγματι, τη γεύση. Γεύση.

Η ηδονή, γι' αυτό θέλουμε καλομαγειρευμένο, καλοψημένο, τα ανάλογα μπαχαρικά του κλπ. Γιατί; Να μας προξενεί την ηδονή. Η ηδονή αυτή είναι μπουρμπουάρ, όπως και η ηδονή του σεξ, είναι μπουρμπουάρ κάποιας εργασίας.

Η μία είναι της παιδοποιίας και σου δίνει το μπουρμπουάρ της ηδονής για τα παιδιά που κάνεις και η άλλη της τροφής, για να τραφεί το σώμα. Διότι ο άνθρωπος, εάν δεν είχε τη γεύση, δεν θα έτρωγε. Ο περισσότερος κόσμος δεν θα έτρωγε. Τι να φάει; Άχυρα; Αυτό που τον κάνει περισσότερο για να φάει και τρέφει ταυτόχρονα το σώμα και συντηρείται και μπορεί να εργαστεί για την ψυχή και για κάποιον άλλον, είναι η γλώσσα.

Γι' αυτές τις δύο ηδονές, του σεξ και του φαγητού, έχει δώσει ανάλογο μπουρμπουάρ. Αλλά εμείς τρέχουμε για το μπουρμπουάρ, χωρίς να προσέχουμε τις υποχρεώσεις μας τις άλλες. Και εκεί τα μπλέκουμε. Τρέχουμε σε απολαύσεις οι οποίες δεν είναι οι πραγματικές. «Ξέχασα», λέει, «Κύριε, πως η πραγματική απόλαυση έχει περισσότερο σχέση με την αρετή παρά με την αμαρτία». Έχετε υπόψη σας τα αποτελέσματα των απολαύσεων της αμαρτίας ποια είναι; Και θάνατος πολλές φορές, ε; Πολλοί δεν βρήκανε τον θάνατο επάνω στο κρεβάτι της αμαρτίας; Πολλοί δεν βρήκανε κλέβοντας; Χίλιες δυο άλλες ασωτίες που κάνουν. Άλλοι, λόγω των απολαύσεων αυτών, δεν βρίσκονται σε νευρολογικές κλινικές;

Βρίσκονται σε νοσοκομεία τύπου Συγγρού, δεν είναι σάπιοι στον κόσμο και γυρίζουν άχρηστοι για τον εαυτό τους ή για την οικογένεια; Τρέχοντας για την απόλαυση, όχι όμως την ηθική απόλαυση, αλλά την αμαρτωλή απόλαυση. Ώστε κι αυτή η απόλαυση διχοτομείται σε πραγματική και σε μη πραγματική, σε τίμια και σε ανήθικη, και ο άνθρωπος καλείται να κάνει εκλογή και να προσέξει. «Το διαπιστώνω», λέει, «αυτό, Κύριε, όταν πέφτω. Βοήθησέ με να μην ξεχνώ αυτή την αλήθεια», ότι θα αναζητήσω την ηδονή, την απόλαυση, αλλά που θα συμβιβάζεται με την ηθική μου, που θα είναι σύμφωνη και με τον νόμο του Θεού. Τότε θα είναι ήσυχη η συνείδηση, ότι ό,τι γίνεται, γίνεται χωρίς έλεγχο, χωρίς να ντρέπεσαι.

Πολλές φορές εμείς οι χριστιανοί αμαρτάνουμε και έπειτα ντρεπόμαστε να πάμε να προσκυνήσουμε. Ντρεπόμαστε να πάμε μπροστά να κάνουμε την προσευχή μας. Που δεν θα πρέπει αυτό. Ποτέ ο άνθρωπος δεν θα πρέπει να φτάσει σε αυτό το σημείο, ώστε να ντρέπεται να πάει στην Εκκλησία, να ντρέπεται τον Θεό. Να στέκεται αν πρέπει να ανάψει το καντήλι ή αν πρέπει να θυμιάσει τις εικόνες, με βάση αυτό που έκανε. Οι απολαύσεις πρέπει να είναι μετρημένες, τίμιες, ηθικές και είναι αρκετές εκείνες τις οποίες έχει δώσει ο Χριστός, για να βοηθήσουν τον άνθρωπο και εδώ να ζήσει ήσυχα και ωραία και εκεί να μην χάσει. Ένα ακόμη που νομίζω χωράει στην ώρα: «Κύριε, βοήθησέ με να θυσιάζω ό,τι μου ζητάς».

«Να μην θυσιάζω ό,τι δεν μου ζητάς». Εμείς, ως επί το πλείστον, θυσιάζουμε αυτό που δεν μας ζητάει ο Θεός. Μπορούμε να δώσουμε δεν ξέρω τι, αλλά να μην κόψουμε την αμαρτία. Μπορούμε να φτιάξουμε εκκλησία, αλλά να μην εξομολογηθούμε μια αμαρτία. Και δίνουμε εκείνα τα οποία δεν μας ωφελούν. «Βοήθησέ με», λέει, «να θυσιάζω ό,τι μου ζητάς». Μου ζητάς το εγώ μου, μου ζητάς τις αμαρτίες μου, μου ζητάς τις ηδονές μου, να τις θυσιάσω, ναι. Και να μην θυσιάζω ό,τι δεν μου ζητάς και να μη σου προσφέρω πράγματα υλικά κλπ., που νομίζω ότι εγώ ήδη σε πλήρωσα, ήδη σε εξιλέωσα, ήδη δεν μπορεί να μου ζητήσεις τίποτα άλλο. Δεν συμβιβάζεται ο Θεός. Γιατί τότε είμαστε σαν την περίπτωση του Ιωνά.

Η θάλασσα, ο κλύδων ήταν εναντίον αυτού και άλλοι κάνανε αβαρία από το πλοίο στη θάλασσα για να γλιτώσουν. Τίποτα. «Εμένα», λέει, «θα πετάξετε στη θάλασσα για να σταματήσει η τρικυμία. Δεν με πετάτε εμένα στη θάλασσα, δεν γίνεται τίποτα. Δεν φταίνε οι βαλίτσες, δεν φταίνε τα τσουβάλια, δεν φταίνε τα τρόφιμα. Εγώ αμάρτησα, εγώ είμαι υπαίτιος. Εμένα πετάξτε στη θάλασσα. Αφήστε τα πράγματα». Και όταν πέταξαν τον Ιωνά στη θάλασσα, η θάλασσα έγινε μπουνάτσα. Έτσι συμβαίνει και στη ζωή τη δικιά μας. Πρέπει να τακτοποιήσουμε αμαρτίες, πρέπει να βγάλουμε αμαρτίες από το υπόλοιπο της ψυχής μας, να κόψουμε δεσμούς παρανόμους, να τακτοποιήσουμε αδικίες που έχουμε κάνει και, και, και, και, για να ησυχάσει η λαίλαπα, ο κλύδων, ο έλεγχος της συνειδήσεως και ούτω καθεξής.

Ό,τι άλλο και αν δώσουμε, εφόσον ο Θεός δεν ζητάει. Ο Θεός ζητάει τις αμαρτίες μας. Εμείς του πάμε λαμπάδα σαν το μπόι μας. Ο Θεός ζητάει να κοπεί ο δεσμός, ο Θεός ζητάει παιδιά, ο Θεός ζητάει νηστεία και εμείς κάνουμε τάματα και του δίνουμε κλπ. Όχι! Γι' αυτό λέει: «Βοήθησέ με να θυσιάζω ό,τι μου ζητάς και να μην θυσιάζω ό,τι δεν μου ζητάς». Διότι εκείνο δεν μου το ζητάει ο Θεός, μου ζητάει όμως εκείνο που με εμποδίζει για τη Βασιλεία των Ουρανών. Νόμιζα ότι μπορούσαν να αποτελέσουν και αυτά κάτι για μας, βοήθημα, στη ζωή αυτή που κάνουμε την τόσο ανάποδη στον κόσμον αυτόν και νομίζουμε, απλώς διότι προσθέσαμε και κάποια εικόνα στο σπίτι, πήγαμε στην Εκκλησία, ότι είμαστε χριστιανοί. Δεν είμεθα ακόμη και ας κοιτάξουμε να καλλιεργηθούμε εις βάθος. Θα σταματήσουμε εδώ, με τις ευχές του Θεού, απόψε το βράδυ και, Θεού θέλοντος, θα συνεχίσουμε στην άλλη μας ομιλία.