The Beheading of the Forerunner; The Indiction

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

After this break, it was time for us to meet again.

During these days many people celebrated their name days—those named John, for example, and those named Manolis, Christina, Chrysoula, and so on; a great many people. We pray that the blessing of God may be with them. We also pray that the crown of this year of God’s goodness may be blessed for them by the Lord, who has granted us to enter this new year as well.

I want to believe that you too believe that the one who has granted us to enter it is not...

any one of us, but the Lord. He is the one who granted it. It is not because we were careful, as some people say. “He takes care of his health,” they say. Well, because he takes care of his health, does that mean he will not die? Or because he has the means to care for his health, does that mean he will not die? He still dies. When a person remains alive, there is a reason, and Christ knows that reason. When God adds years to someone’s life, that person should be filled with fear and understand that he is not yet as he should be. That is precisely why God gives him more years. He does not add them merely so that the man can enjoy himself, as some say—to enjoy his house, enjoy his car, enjoy his dog, or whatever else. These things are lies; never believe them. “My God, You are leaving me here a little longer, so I must not yet be as I should be.”

“I must become as I should be.” God’s display of such longsuffering and goodness should inspire fear. It lays a responsibility upon a person to become better or to fulfill some purpose. God still needs him for something and preserves him so that he may fulfill a purpose, for reasons the person himself does not know. And again he must ask why: “Why did I live to see the morning today? Why did I reach the evening today? Why did I enter the new year? Why?” This concerns him deeply. This is how a Christian thinks—a Christian who came into this world in order to die, and dies in order to live. So many people wanted to be here this year, but they departed during the past year, some in a natural way and others in an unnatural way, for many departed unnaturally, not peacefully.

Some departed because of old age; some because of foolishness; and some because of carelessness, causing great harm in the process. Recently an entire family died, if you read the newspapers. A man took his wife and children to Thessaloniki to watch a football match, put the car in the hands of the young driver, and the young man got them all killed. They did not depart in a natural way; they departed unnaturally, foolishly—how can I put it? God’s will is always involved, but at the same time a person must also be careful. And if we could stand at the gates of the cemeteries and ask each person how he came to be there, we would be ashamed. One might say, “My God, why do You put up with this filth from these people and keep them here?”

You might have sent them away an hour sooner. How thoughtlessly they reason and act in the face of this great gesture of Yours, by which You give them this time.

You entrust them with a capital sum; it is credit extended by the Son, and this is how they exploit it, abusing Your goodness. As I tell you, our customary wish of “many years” is not merely one of our familiar falsehoods. Every year added to a person’s life is a responsibility. I think you know many examples of this. I have merely touched upon the subject. During the days when we were not together, many events and feasts passed: everything before, during, and after Christmas; everything before, during, and after Theophany; and yesterday, the commemoration of the greatest man after Christ.

Our Christ said this concerning the Venerable Forerunner. So this evening I wanted to dwell on what is most recent—if, in matters of faith, we can really speak of things as recent or old, since they are always fresh and all of them concern us. In any case, I wanted to dwell on yesterday’s feast and, more specifically, on the person of the Venerable Forerunner. Few truly honored him—that is, few imitated him. Many received visitors, but they had no desire to speak at all about the person who bestowed this honor upon them and gave them the opportunity to open their homes and receive good wishes because of his great name. They should have wanted to learn about his life and enter into its mystery. Many times we light a candle before the Venerable Forerunner.

Yet we reject the life of the Venerable Forerunner. This is also a rebuke to us, together with what I told you earlier about our responsibility for the time God adds to our lives. In any case, I would like those who do not know to learn that the Venerable Forerunner has a history that was foretold before his birth.

In the whole history of the world and in the divine plan, only four persons have such a history foretold beforehand, together with one sacred symbol. The first person is our Lord Jesus Christ; the second is the Holy Spirit; the third is the Most Holy Theotokos; the fourth is the Venerable Forerunner; and the one symbol is...

the Venerable and Life-Giving Cross. We know beforehand of these four persons and this one symbol, before their appearance in the world. Once, when our Christ spoke about the Venerable Forerunner, He said: “For this is he of whom it is written: Behold, I send My messenger before Your face.” It was written about him. Nothing was written about me concerning when I would be born, nor about any other human being, however great they may have been or may yet become in this world. Each person’s history is written from the day he is born until the day he dies. I did not know when I would be born, nor did I know where I would be born.

No one knew how I would be born. We learned these things after my birth. The same is true of every human being. But concerning Christ, for example, we knew where He would be born, when He would be born, and how He would be born. Concerning the Holy Spirit, we knew that He would descend to the earth one day and what His role would be. We also knew of the Most Holy Theotokos, who would fulfill this role by lending flesh to God. We knew that she would be a virgin and would remain a virgin—the Ever-Virgin. Concerning the Venerable Cross, we knew beforehand: we have prophecies, images, and symbols. Concerning the Venerable Forerunner, we knew beforehand that he would come before the face of the Lord; he would come as a forerunner. The Greek word is made up of two parts: one who goes before on the...

way. And what is this way? It is the unique and unrepeatable path God followed when He came and became man. This journey, this passage of God from heaven to earth in order to find humanity, had never happened before and must never happen again.

If people are asked how many forerunners there are, they do not know—not even Christians. Each of the great events has been accompanied by a forerunner. The first great event, God’s coming to find humanity, was accompanied by the Venerable Forerunner, John. There is another great event: humanity going to find God. For God descended into the world to find humanity, so that humanity in turn might find God. This ascent of man into heaven has Christ as its Forerunner, the first who went in the flesh...

into Paradise. It is there that we long to go when we pray, “Grant me the homeland for which I yearn; make me once again a citizen of Paradise.” This ascent has Christ as its Forerunner. In the Epistle to the Hebrews, Saint Paul writes that Christ has become the Forerunner on our behalf. He urges people to cast their anchor. Every ship that has an anchor casts it down into the sea. A human being is also like a little vessel, a small boat sailing toward eternity...

and he too has an anchor that he must cast. It is the anchor of hope. Hope is an anchor that holds a person fast, so that he is not driven off course, or so that Satan does not lead him to take his own life. Hope is indeed an anchor. But a person does not cast this anchor downward; he casts it upward, into heaven, and takes hold above. It flies upward and takes hold there, where Christ has entered as the Forerunner on our behalf. Christ is there. So the person casts forth his hope, his anchor takes hold of Christ, and he is held fast. No matter how much the circumstances of this world trouble him, no matter how the waves, storms, tides, and winds of this world torment him, as long as he holds fast to Christ and his anchor is secured in Him, he is not in danger. He may be tossed about; he may become dizzy; he may suffer; he may even be sick—but he cannot drown. He cannot drown. Those who...

drown and are overwhelmed are those who do not trust in Christ. They do not have this anchor of hope, and they do not fasten it to Christ. Writing about these things in the sixth chapter of Hebrews, Saint Paul tells all the faithful to cast their anchor. Those of you who have the New Testament should read it calmly at home. He also writes about other doctrinal matters, but at the end you will see that he urges all believers to cast their anchor, which reaches Christ at the right hand of the Father, where he says that Christ has entered as “the Forerunner on our behalf.” He has gone ahead as our Forerunner. Humanity, human nature, has sent forth its firstfruits, as we say: the Firstborn from the dead, the One who broke the bonds of death and has taken our nature up into heaven. God’s coming into the world was a great event, and John was its Forerunner. Another great event is...

the world going to find God, and Christ is its Forerunner. And another equally great event is this: “He shall come again to judge the living and the dead.” Just as Christ’s first coming had Elijah as its forerunner—and His Second Coming... forgive me. Just as Christ’s first coming had John as its Forerunner, so the Second Coming of Christ has Elijah as its forerunner. That second coming of Christ also has a forerunner, the Prophet Elijah, who, as you know, remains alive to this day and will return before Christ comes to judge the world. The Prophet Elijah will return. This is why the Church speaks so beautifully: “The angel in the flesh, the foundation of the prophets...”

“the second forerunner of the Second Coming of Christ, Elijah the glorious.” There are, then, three forerunners: the Venerable Forerunner, our Lord Jesus Christ, and Elijah the Forerunner. They belong to these three great events: God’s coming down, humanity’s going up, and the Second Coming. The Prophet Isaiah explained this event plainly, as we say in everyday speech. Eight hundred and fifty years before Christ, in the third verse of his fortieth chapter, he wrote: “For this is he who was spoken of by the Prophet Isaiah, saying...” This, he says, is the man of whom...

The Prophet Isaiah had said, “The voice of one crying in the wilderness: Prepare the way of the Lord; make His paths straight.” These words refer to the Honorable Forerunner. The Evangelist Matthew records them in connection with the events we commemorate around the days of Theophany, when our Christ was baptized: a voice crying out in the wilderness.

He reminds us of the voice from the wilderness, which said, “Prepare the way of the Lord; make His paths straight.” This was written in 850 BC, and it refers to the Honorable Forerunner. This also brings us to what I told you earlier, to another occasion when our Christ spoke about the Honorable Forerunner and said, “What did you go out to see? A man clothed in soft garments?” Did you come here expecting to see the Forerunner dressed in a suit and tie, with gloves and all the rest?

Did you come to see someone like that? You would have to go to royal courts or down into the cities; there is no such man here. “What did you go out to see? A reed shaken by the wind?” You know how a reed trembles at the slightest rustle, at the gentlest breath of wind. We sometimes say the same thing: “He trembles like a reed leaf.” But he was not like that either. He was neither weak, fearful, nor cowardly, nor was he soft and well-fed. “But what did you go out to see? A prophet?” Now things change. If you went out to see the prophet, then “Yes, I tell you, and more than a prophet.” He is not merely a prophet; he is something more. “For this is he...”

“...of whom it is written.” Our Christ now takes up this testimony. In other words, the Old Testament had written about the Honorable Forerunner. Our Christ goes to the relevant passage—specifically to the Prophet Malachi, chapter 3, verse 1—and finds these words: “For this is he,” He says, “of whom it is written.” What is written, Lord? “Behold, I send My angel”—He calls John His angel—“before Your face.” God says this concerning Christ: “Before Your face I shall send My angel, who will prepare Your way before You.” He will go out into the world and proclaim His coming beforehand.

When a king or prime minister is going to visit a city, others go ahead of him to prepare the people, arrange a place for him to stay, and generally make everything ready for his visit. So it was here: before the King of kings came, John the Forerunner was sent to fulfill this role. This, He says, is the man of whom the prophet wrote. We therefore have two prophecies describing the manner and the role of the Honorable Forerunner. Yet some people hear the words, “I send My angel,” and see him portrayed with wings in Byzantine icons—you may have noticed that the Honorable Forerunner has wings—and they suppose that by nature he is an angel.

He is not. He is called an angel because of his ministry and the role he was to fulfill. What do we call a courier? A messenger—one who brings and carries messages. In the same way, John is called an angel because of the role he was to fulfill when he came into the world and proclaimed: “He who comes after me has come to be before me.” Our Christ came six months after the Honorable Forerunner. Although He was six months younger, He was greater than John, because He is not only the Son of the Virgin; He is also the Son of God.

He would not merely become man; He was also God. As God, He is before me. As man, He is younger than me. This is why John says, “He who comes after me has come to be before me,” and that he himself was not worthy to loose the strap of His sandals. Thus he reveals our Christ not only as man but also as God: He has a history before His earthly coming; He existed before He came into the world—not as man, however. As man, He was conceived when John had been in his mother’s womb for six months. When John was six months in Elizabeth’s womb, our Lord was conceived. These two prophecies, then, as you hear—Isaiah, chapter...

40, verse 3, written in 850 BC, and Malachi, chapter 3, verse 1, written in 650 BC—both speak about the Honorable Forerunner.

According to the dates, the Honorable Forerunner should not have remained alive. But just as our Christ miraculously escaped Herod’s sword, so did the prophet. As you heard the day before yesterday, Herod ordered all the children two years old and under to be slaughtered, according to the time he had learned precisely from the Magi. John, therefore, should have been among them. He too was among the children under twenty-four months old. But just as God acted and sent our Lord away by speaking to Joseph in a dream—“Take the Child and His mother and flee to Egypt”—so also the elderly Elizabeth, evidently illumined by the Holy Spirit, perceived the danger and saw or heard what was happening: Herod’s soldiers were taking the children and slaughtering them. She too took her child and left her hut, her home. But where could an elderly woman go with a child in her arms when Herod’s soldiers were drawing near to her?

What would they have done? They would have seized her, and however much she refused to surrender the child, they would have killed them both. Tradition tells us, however, that she took the child and fled. But how far could she run? She was being pursued; they would catch her. When she saw that they were about to overtake her and take the child, she offered a short prayer. A small mountain stood before her, and she said, “O mountain, receive the child and his mother.” She said, “Receive the child—take my child. O mountain, receive the child and his mother.” Miraculously, she found herself on the other side of that mountain, and in this way she escaped Herod’s sword.

This is why John came to be in the wilderness and remained there. He did not go there simply to spend the summer. John was driven into the wilderness by circumstances beyond his control, and there he stayed. Indeed, immediately after the passage I read to you, the Evangelist writes: “Now John himself had a garment of camel’s hair and a leather belt around his waist, and his food was locusts and wild honey.” These were products of the wilderness. He had nothing there with which to sew a garment, nor anything else with which to cover his skin and body. And he had...

...a hide not from a sheep but from a camel, as it says here. Just as the Prophet Elijah had a sheepskin, a sheep’s hide, so the Honorable Forerunner wore camel’s hair. He remained there for many years. We are not told how long his mother lived. In any case, it appears that she died and that he remained there alone, sustaining himself.

Put all of this together.

If God has not counted you worthy to go to Bethlehem, where the events I am telling you about took place, ask the Lord to count you worthy. Among the other remarkable things you will see there...

...you will also see the relics of the fourteen thousand infants slain by Herod. When you look upon those tiny relics, you can see that they belong to infant children, not to young goats or lambs. They are human remains, the remains of little children, piled in great heaps. There are also some bones of adults. Besides the infants’ skulls, there are several larger skulls. These belong to their parents, who were slaughtered with them. They would not surrender their children, so they too were slain and executed with them. Here the words of our Lord are fulfilled: “If these should keep silent...”

“...the stones would cry out.” These remains remind us that the word is sure and true. Everything happened exactly as it is written. If someone who knew Holy Scripture and the relevant tradition could go there, he would see this whole picture vividly laid out before him. There, as I say, all the evidence remains, giving a person the opportunity to see that everything spoken of and discussed is true. As I mentioned earlier, it appears that John’s parents had passed away. They were already advanced in age; his mother was between ninety and a hundred years old.

She conceived and gave birth to him. Yes, indeed: he was conceived according to the promise. “The order of nature is overcome.” “Where God wills, the order of nature is overcome.” Indeed, because of his seemingly reasonable objection, the elder Zacharias was chastened and remained unable to speak until all these things had taken place. “How shall this happen to me? How can this be? I am an old man, and she,” he says, “is advanced in her days”—she too is elderly and advanced in age. But as I have told you, where God is at work, there is no place for asking how. When God says or wills something, do not place human reasoning in the way. I do not know how He will accomplish it. As we have said before, we have solved none of the Mysteries that surround us.

We accept all of them by faith, yet religion is the one matter we refuse to accept. Everything else we accept. The Evangelist says that John “had a garment of camel’s hair and a leather belt around his waist.” Have you ever wondered about this? It would surely have been much easier for him to find the hairy hide of a sheep or ram than to find a camel and go through all that work. And yet there was a particular reason why he wore it. The Honorable Forerunner is the last prophet. He did not merely prophesy as Isaiah, Ezekiel, Jeremiah, and Daniel had done...

They died and were gathered to their fathers, as Holy Scripture says. But the Honorable Forerunner both prophesied and saw with his own eyes what had been foretold. Indeed, he even pointed Him out with his finger: “Behold the Lamb of God, who takes away the sin of the world.” Behold the One of whom it was written—John actually points Him out to the people. Thus he was the last prophet concerning the events of Christ’s coming.

The last prophet.

The camel is an animal considered half clean and half unclean, because in the Old Testament there were clean and unclean animals: animals they were permitted to eat and animals that were forbidden. An animal was considered clean if it chewed the cud and had a divided hoof, like the sheep and the goat. The foot of some animals, such as the horse and the donkey, is not divided at the bottom. The camel, then, is an animal that chews the cud.

In that respect it is considered a clean animal. But its foot is not divided; it is like that of the mule or the horse, and in that respect it is an unclean animal. Therefore, by wearing a garment of camel’s hair, the holy Forerunner proclaimed that he was a person standing between clean and unclean, between darkness and light, between the Law and grace, between the shadow and the reality. He stood at the boundary, and this was what he proclaimed through the garment he wore. The Evangelist then makes a further distinction, saying that the belt was “around his waist.”

He says, “a leather belt around his waist.” In other words, he was girded here with a leather belt. A person who is not girded cannot walk properly. A person fastens his belt firmly so that he can walk. He does not leave his clothes hanging loose, open, and flapping this way and that. He either ties or fastens them, arranging them somehow so that he can walk easily. John did this with a leather belt. He did not tie a piece of wire, twine, rope, or even a vine shoot of the sort found out in the fields. Scripture says, “a leather belt.” That means an animal was slaughtered, its skin was removed and worked, the flesh was cleaned away,

the skin was dried, and then he used it. In other words...

He did not go through all that work on the hide for no reason. It expressed something extreme: the flesh contributes nothing to a person’s salvation. The flesh must be dried out; the flesh must fast; the flesh must suffer and not live in comfort. And that is exactly what he did there. He lived on honey—wild honey—and locusts. That is why the Fathers express this wisdom in a few words: “Where blood flows in, the spirit flows out.” When someone eats well, feeds himself richly, and pampers himself, do not expect spiritual life there. The spirit is driven away. And you see...

Children who live in comfort, especially today, from the moment they are born, become dull in understanding, dull in virtue, dull in chastity, and dull in self-restraint. John deprived himself of everything. He too had a right to the good things God created for humanity. Everything found in a meat market—whom is it there for? For dogs? No, for human beings. Yet he never entered a meat market. And everything in a fish market—all that you see there—whom was it made for? For cats? No, for human beings. Yet he never entered one. He did not even have fruit, but confined himself to only two things.

They were products of the wilderness: wild honey from the crevices of the rocks there, and locusts, which are plentiful in the wilderness of the Jordan. This was his food, so exceedingly simple—the food of the most spiritual of men, the most spiritual of men. For, as Christ said, no woman has given birth to anyone greater than the holy Forerunner; no one greater has been born. “Among those born of women there has arisen no one greater than John the Forerunner,” Christ said. That is why, when our Church came to compose the Saint’s dismissal hymn, the apolytikion, it rested on that testimony. Because, you know...

The apolytikia and kontakia contain only a few words about each Saint, yet in those few words they contain the whole essence, the whole meaning. The Church borrowed a few words from Proverbs, from the tenth chapter of the Old Testament, where it says, “The memory of the righteous is celebrated with praises.” “The memory of the righteous is celebrated with praises.” These words are taken from the tenth chapter of Proverbs. How does the apolytikion continue? “But the testimony of the Lord is sufficient for you, O Forerunner.” What could we say about you? Since the Lord Himself said that you are the greatest, anything we might now add would only diminish it. Whatever words we might devise in order to speak about your person would do more harm than good, since Christ Himself found that great testimony.

Let me quote another hymn so that you may understand. Have you ever noticed what it says about the beauty of virginity? Gabriel, amazed, says: What can I say to you? How does the hymn put it? “Awestruck by the beauty of your virginity and the surpassing radiance of your purity, Gabriel cried aloud to you, O Theotokos: What worthy hymn of praise can I offer you?” What could I say that would be worthy of your person? What could I bring you? I can only rest content with what the Angel said. And what did the Angel say? “Rejoice, O Full of Grace.” There is nothing greater than that. So the hymn rests on the words God spoke to her through the Angel: “Rejoice, O Full of Grace.” The same is true here of the holy Forerunner.

“The testimony of the Lord is sufficient for you, O Forerunner.” After Christ, the holy Forerunner was the greatest of men, as Christ Himself says. And yet he did not live a comfortable life. Did God not make these things for us? Did He not make them? Today we hear young men say to us, “Did He not make women for us men?” And young women say, “Did He not make men for us?” Really? Is that how it is? Did He not make these things? Yes, He did. But have you ever considered when He made all these good things? Have you ever read about it or tried to discover how it happened? Do you know that He created man last? First He made all these things. He stocked man’s refrigerator, as it were, and then placed His cherished child inside, so that he would lack nothing anywhere.

He told him, “All things are permitted, except this one.” Everything else is yours. But man did not remain in the place where God had set him; he followed his own will. Then he lost the command, “All things are permitted,” and Saint Paul qualified it by adding, “but not all things are beneficial.” “All things are permitted,” Paul says, “but not all things are beneficial.” Things had changed. Yes, everything is for you, but not everything is good for you—and not only spiritually, but also bodily and materially. Very well, suppose I eat without ever fasting and consume meat day and night. What will happen? If I might otherwise have lived sixty years, I will live forty. By doing this, I merely shorten even my natural life

through illnesses and a thousand other things. The harm is not only spiritual. I may indulge in every bodily and worldly pleasure, but I will reach the cemetery sooner. Leave the soul aside for the moment, with all that concerns it. Leave that poor creature out of account, since many people do not treat their own soul with even the care they would show a cat. It is not beneficial. Yet the Forerunner, although these things had been made for him as well, became the greatest of men while living on only two things: wild honey and locusts. Did he suffer any real harm? “A fool,” others would have called him. “He is not normal,” others would have said. “Will that man have a good life? Just look at him.” But whom should we really be looking at—the Forerunner, or ourselves? Life contains profound wisdom, and Christ left us profound wisdom concerning how life is to be lived. That is why Peter says:

“He left you an example, that you should follow in His steps.” Through His life, Christ left us a road, footprints in which we may walk, certain that we will reach the destination appointed for every human being. Yet this has gone unnoticed. John wore a leather belt around his waist because, unless a person tightens the reins of his flesh, sooner or later he will go off the rails. He must take care to eat not merely for the pleasure of eating, but in order to live, and to eat only as much as he needs. He must provide his body only with what is necessary.

We misuse these things. We celebrate the Forerunner and bring him into our homes, as I told you. First we open our homes in honor of a hermit, an angelic man; then we loosen every restraint, sprawl about, get drunk, dance, revel, disgrace ourselves, and create occasions of dishonor for others—for young men, young women, married people, and so forth. We do this in the presence of the man who rebuked such behavior, the man who gave even his own head because of such sins in the world. For do you know what John Chrysostom says? “Where there is dancing, where there are musical instruments—where there is dancing, there too is the devil.” Even if Herodias is not here, he says, even if Salome is not here, and even if that other man, her uncle, is not here, and so forth...

The devil is the same devil who was present at that dance on that night, when the precious head of the Forerunner was given as a prize. The very same devil is there. Yet this passes unnoticed. On a day when we ought to mourn, we revel. As for yesterday’s feast, one might perhaps make some allowance; it is a day of festal freedom. But woe to those who hold celebrations on August 29, when the precious head was given as a prize for that corrupt dance, and who have lambs, feasting, and revelry from the evening before and throughout the entire day. What will they have to say? There are places that hold festivals and celebrate on the twenty-ninth, the day of the Beheading of the precious head of the Forerunner.

Here again, a person can return to the historical events by going to Samaria, to Sebaste. To this day, traces remain of the place where the precious head of the Forerunner was handed over. His tomb is also there, together with the tombs of Elisha and Obadiah—three tombs side by side. Unfortunately, today these places are in Arab hands. The floor where the dance took place that night also remains. Its columns are still there. The whole area covers perhaps two or three stremmas, and its remains survive to this day. There are also bloodstains in the prison at Machaerus,

near the Dead Sea, where the executioner went and beheaded him that night. None of these things concerning this person should pass unnoticed. Of course, some people are troubled, as you know, and there is much discussion—a matter that truly does invite discussion—about the end of this holy man. For this man, so great, foretold by prophecy, chosen, and endowed with so much, met an inglorious end. Yet all these great men, those who were great in God’s sight, met inglorious ends. Did the Lord have a glorious end? Was His end not inglorious? Did not all His prophets perish by the sword?

Did the Apostles not suffer by the sword, the hammer, and the nail? And John Chrysostom, that golden tongue—where and how did he die? They led him in chains toward Cucusus in Armenia. What would the people who saw the guards dragging away a priest have said? How were they to know that he was the Patriarch of Constantinople, that he was Chrysostom? Yet God permitted it. People might have said, “Ah, that wretch! What disgusting thing has he done?” But he was Chrysostom, and he died there in exile. The same thing happened to the holy Forerunner. God did not intervene. Human wickedness did this. In this instance, God stepped aside and permitted him

to meet this inglorious end—inglorious according to the world. A person’s true story begins after death. From that point the real days open before him. From there the true years of eternity are counted. The years here are nothing. The question is the state in which we find ourselves after our departure from this world. And, as you know, the life of the Forerunner continues beyond death, just as everyone’s life does. You have seen where the iconography of our Church places him today: beside our Lord. In the icon of the Judgment, it again places him on the Lord’s left, while on His right is His Mother, the Most Holy Theotokos. Our Church, the only Church that possesses the Holy Spirit,

has hastened to enlighten us on this matter so that people will not be troubled. It says that “the Beheading of the precious head of the Forerunner came to pass by a certain divine dispensation.”

“So that he might proclaim to those in Hades that God had appeared in the flesh, the One who takes away the sin of the world.” The Forerunner was not the forerunner only for those here; he was also the forerunner for those who were in Hades. For Christ will not judge only those who lived from the day He came into the world onward. He will also judge all those from Adam until that day, whose souls were in Hades. And just as He sent the Forerunner here, in body and spirit, to people who had body and spirit, and John preached to them, saying, “Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand,” and so forth, in the same way John descended into Hades and preached to the spirits in prison.

Before Christ, people went to Hades. Before Christ there was no Hell and Paradise. When Christ was crucified, He descended into Hades and was received there. “Praise Him, you children; bless Him, you people; exalt Him above all forever.” You remember the events of Great Friday. All these things remind us and teach us. John, then, was slain because of Herod’s wickedness and corruption. Yet Herod did nothing but serve God’s purpose. On the one hand, he offered a great crown to God’s martyr, the honorable Forerunner; on the other, he served the divine plan. You are slaughtering him? Then let him go down there an hour before Me.

Let him preach. And John descended and preached; afterward, Christ went there. Just as John came here first and preached, and then Christ came, so there too John went first, and afterward Christ went and preached. And those who received Him, He took with Him. “And upon those in the tombs bestowing life.” We do not even understand what “Christ is risen” means. We think that “Christ is risen” speaks about us. It does not speak about us at all. Or that it speaks about Christ’s Resurrection? It is not speaking about that either. It speaks about those whom Christ brought to life when He descended into Hades. “Christ,” it says, “is risen from the dead.” It simply announces the fact. “Trampling down death by death.” By His death, He crushed death. “And upon those in the tombs bestowing life.” He brought to life all those who received Him.

He took them into Paradise. The first Church is not the one Peter established through his preaching at Pentecost. People were added to it then. The Church already had its supporting pillars, its foundations, and its principal structure. And to this day, people continue to be added to the Church of Christ. The building of the Church of Christ has not yet been completed. But down below, among its supports and foundations, it has great stones: Abraham, Isaac, Jacob, Daniel, and many, many others. When Christ descended into Hades, He remained there for thirty-three hours. Christ remained in Hades in His soul for as many hours as the years He lived here: thirty-three years here, thirty-three hours in Hades. From three o’clock on Friday afternoon, when He said, “It is finished,” until midnight between Saturday and Sunday—thirty-three hours.

He preached. Preaching presupposes acceptance. I am speaking now; if you wish, you accept what I say, and if you do not wish, you do not. Or you accept some things and reject others. You may reject everything or accept everything. In your freedom, you accept or refuse. God had not placed them beforehand in either Hell or Paradise, so that they might say, “If we are not doing well here, let us believe Him so that we may go over there.” No. They were all together in one place, all like prisoners condemned to death—Abraham too, and everyone else—so that, without being influenced by anything external, they might accept or reject the preaching Christ would bring them. John’s role belongs to this divine plan. “A certain divine dispensation took place.” A prominent Christian of great renown was once slaughtered in the marketplace of Constantinople, and unbelievers challenged John Chrysostom about it.

The unbelievers said, “Where is your God, when this man was slaughtered? He was slaughtered like a lamb.” John Chrysostom replied, “God did not wish to deprive him of his crowns.” It is a great thing and a great honor for a person to die as a martyr, especially when he suffers unjustly, as happened here with John.

It was not, then, because something had gone wrong. But in our vainglory we worry about everything: what slippers they will place beside us, where they will lay us, who will bury us, whether a bishop will be present, and all the rest. But these things are vainglory. The Saints never thought about such things. And here you see the greatest of men, the honorable Forerunner, suffering such a dishonorable death. You see this man of God, without even one relative there to care for him and bury him.

The same is true of all God’s great servants—His Apostles and His Prophets. So what do you understand from this? That some injustice was done? No injustice was done.

God blessed him and counted him worthy to receive yet another crown. I have spoken briefly to you about this person. He is a great person of the Church, though hidden from view. Always ask for his prayers, and for the prayers of his parents, Zacharias and Elizabeth. They belong to the close circle of Christ and have great boldness before Him. May his prayers be with the whole world, with our Church, and with us. Amen.

Από τη διακοπή αυτή, θα έπρεπε να ξανασυναντηθούμε.

Τις ημέρες αυτές πολλοί εόρτασαν, οι Ιωάννηδες, παραδείγματι, οι Μανώληδες, Χριστίνες, οι Χρυσούλες και ούτω πέρα, πολύς κόσμος. Ευχόμεθα η ευλογία του Θεού να είναι μαζί τους. Επίσης ευχόμεθα όπως ο στέφανος του ενιαυτού της χρηστότητας του Θεού να είναι ευλογημένος σε αυτούς από τον Κύριο, ο οποίος επέτρεψε να περάσουμε και σε αυτόν τον χρόνο.

Θέλω να πιστεύω ότι κι εσείς πιστεύετε ότι αυτός ο οποίος επέτρεψε να περάσουμε δεν είναι...

άτομό μας, αλλά είναι ο Κύριος. Αυτός επέτρεψε. Δεν είναι διότι εμείς προσέξαμε, φερ' ειπείν, όπως λένε ορισμένοι. Προσέχει την υγεία του, λέει, αυτός. Λοιπόν, διότι προσέχει την υγεία του, δεν θα πεθάνει αυτός; Ή του μπορεί, διότι έχει τα μέσα να προσέχει την υγεία του, δεν θα πεθάνει; Πεθαίνει. Για να μένει ο άνθρωπος, υπάρχει κάποιος λόγος, που τον λόγον αυτόν τον ξέρει ο Χριστός. Και ο άνθρωπος, όταν του προσθέτει ο Θεός χρόνια, πρέπει να φοβάται και να καταλαβαίνει ότι δεν είναι εντάξει. Γι' αυτό και ακριβώς ο Θεός τού προσθέτει τα χρόνια. Δεν του προσθέτει, ούτε να χαρεί, όπως λένε ορισμένοι. Να χαρεί το σπίτι, να χαρεί το αυτοκίνητο, να χαρεί το σκυλί, να χαρεί ξέρω εγώ. Αυτά είναι ψέματα και να μην τα πιστεύσετε ποτέ. Θεέ μου, με αφήνεις και ακόμη, άρα δεν είμαι εντάξει.

Πρέπει να γίνω εντάξει. Είναι φόβος το ότι ο Θεός δείχνει αυτή τη μακροθυμία και τη χρηστότητα, είναι ευθύνη στον άνθρωπο για να γίνει πιο καλός ή για να επιτελέσει κάποιον προορισμό. Λοιπόν, του χρειάζεται σε κάτι και τον φυλάει για να επιτελέσει κάποιον προορισμό, δι' αυτούς τους λόγους που ο άνθρωπος δεν τους ξέρει. Και πρέπει πάλι να ρωτάει γιατί. Γιατί εξημέρωσα σήμερα; Γιατί εβράδιασα σήμερα; Γιατί πέρασα στον καινούργιο χρόνο; Γιατί; Τον απασχολεί. Έτσι σκέπτεται ο Χριστιανός, ο οποίος ήρθε στον κόσμο τούτο για να πεθάνει και πεθαίνει για να ζήσει. Τόσος κόσμος ήθελε να είναι φέτος, έφυγε τον περασμένο χρόνο, είτε ομαλά είτε ανώμαλα, γιατί πολλοί έφυγαν ανώμαλα, δεν έφυγαν ομαλά.

Έφυγαν λόγω ηλικίας, έφυγαν λόγω βλακείας ορισμένοι, έφυγαν λόγω απροσεξίας ορισμένοι, κάμνοντας πολλές ζημιές. Τελευταίως έφυγε μια οικογένεια, αν διαβάζετε εφημερίδα, που πήρε τη γυναίκα του και τα παιδιά του να πάει να δει το ποδόσφαιρο ο άλλος στη Θεσσαλονίκη και έδωσε τα αυτοκίνητά του μικρού και τους φέραν στο θέατρο όλους. Αυτοί δεν έφυγαν, έφυγαν ανώμαλα, έφυγαν κουτά, έφυγαν, πώς να το πω. Πάντα θέλει ο Θεός, αλλά ο άνθρωπος συγχρόνως θα προσέχει. Και αν ήταν δυνατό να πάμε στις πόρτες των κοιμητηρίων να ρωτάγαμε τον καθένα από αυτούς πώς ήρθε, θα ντρεπόμαστε. Λέει: «Θεέ μου, τι θέλεις αυτή τη βρομιά με αυτούς τους ανθρώπους και τους φυλάσσεις εδώ πέρα;»

διώχνει μια ώρα γρηγορότερα. Πόσο τόσο επιπόλαια σκέπτονται και ενεργούν μπροστά στη χειρονομία σου αυτή, τη μεγάλη, που τους δίνεις τον χρόνο αυτόν.

Τους πιστώνεις ένα κεφάλαιο, είναι πίστωση εκ μέρους του Υιού και την εκμεταλλεύονται κατ' αυτήν την έννοια, κατάχρηση της χρηστότητός σου. Όχι μόνο, όπως σας λέγω, το «χρόνια πολλά» ήταν συνηθισμένα τα ψέματα τα δικά μας, αλλά είναι ευθύνη ο χρόνος ο οποίος προστίθεται στον άνθρωπο. Μερικές περιπτώσεις νομίζω ότι γνωρίζετε, πολλά επάνω σε αυτά. Εγώ απλώς το έθιξα αυτό. Κατά τις ημέρες αυτές που δεν βρεθήκαμε μαζί, πέρασαν πολλά γεγονότα, τόσο τα των Χριστουγέννων, τα προ, τα κατά και τα μετά, όσο τα των Φώτων, τα προ, τα κατά και τα μετά, και χθες τα περιστατικά του μεγαλύτερου ανθρώπου μετά τον Χριστό.

Είπε ο Χριστός μας... τον Τίμιο Πρόδρομο. Ήθελα, λοιπόν, να σταθώ απόψε το βράδυ στα πιο φρέσκα, αν θα μπορούσαν να παραδεχτούμε πράγματα φρέσκα και παλιάτικα στα θρησκευτικά, που είναι πάντοτε φρέσκα και όλα ενδιαφέρουν, εν πάση περιπτώσει στα γεγονότα της χθεσινής ημέρας και συγκεκριμένως στο πρόσωπο του Τιμίου Προδρόμου. Παρ' ολίγον τον εόρτασαν, δηλαδή τον μιμήθηκαν. Πολλοί εδέχτησαν, αλλά δεν ηθέλησαν να κάνουν καμιά συζήτηση γι' αυτό το πρόσωπο που τους κάνει την τιμή και τους έδωσε και την ευκαιρία να ανοίξουν το σπίτι τους και να δεχθούν ευχές εξαιτίας ενός μεγάλου προσώπου, που ενδιέφερε να μάθουν για τον βίο και να μυηθούν. Ανάβουμε κερί πολλές φορές στα πόδια του Τιμίου Προδρόμου.

Αρνούμεθα τη ζωή του Τιμίου Προδρόμου. Και αυτό είναι ένας έλεγχος ταυτόχρονα, μαζί με εκείνα που σας έλεγα γρηγορότερα, αναφορικά με την ευθύνη που έχουμε έναντι του χρόνου που μας προσθέτει ο Θεός. Εν πάση περιπτώσει, γι' αυτούς που δεν ξέρουν, θα ήθελα να μάθουν ότι ο Τίμιος Πρόδρομος έχει μια προϊστορία.

Προϊστορία έχουν μόνον τέσσερα πρόσωπα σε ολόκληρο τον κόσμο και στον Θεό και ένα σύμβολο. Το πρώτο πρόσωπο που έχει προϊστορία είναι του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, το δεύτερο είναι του Αγίου Πνεύματος, το τρίτο είναι της Υπεραγίας Θεοτόκου, το τέταρτο του Τιμίου Προδρόμου και ένα σύμβολο που...

είναι ο Τίμιος και Ζωοποιός Σταυρός. Για τα τέσσερα πρόσωπα αυτά και το ένα σύμβολο προγνωρίζουμε πριν έρθουν στον κόσμο. Ο Χριστός μας κάποτε που μίλησε για τον Τίμιο Πρόδρομο είπε: «Οὗτος γάρ ἐστι περὶ οὗ γέγραπται· ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου». Γι' αυτό, λέει, έχει γραφεί. Για μένα δεν έχει γραφεί τίποτα, πότε θα γεννηθώ, ούτε για κανέναν εκ των ανθρώπων, οσοδήποτε μεγάλοι κι αν υπήρξαν ή υπάρξουν εις τον κόσμο. Η ιστορία κάθε ανθρώπου γράφεται από την ημέρα που θα γεννηθεί μέχρι την ημέρα που θα πεθάνει. Πότε θα γεννηθώ εγώ δεν ήξερα, πού θα γεννηθώ δεν ήξερα.

Πώς θα γεννηθώ, δεν το γνωρίζει κανείς. Θα τα μάθαμε μετά τη γέννησή μου. Έτσι και για κάθε άνθρωπο. Όμως για τον Χριστό, παραδείγματι, ξέρουμε πού θα γεννηθεί, πότε θα γεννηθεί, πώς θα γεννηθεί. Για το Πνεύμα το Άγιο, ότι θα έρθει στη γη μια μέρα και τον ρόλο που θα παίξει, το ξέρουμε. Για την Παναγία Μητέρα, η οποία θα παίξει τον ρόλο αυτόν, να δανείσει σάρκα στον Θεό, και αυτό το ξέραμε. Πως θα είναι Παρθένος και θα έμενε Παρθένος, Αειπάρθενος, το ξέραμε. Για τον Τίμιο Σταυρό το ξέρουμε, έχουμε προφητείες, έχουμε εικόνες, έχουμε σύμβολα. Για τον Τίμιο Πρόδρομο προγνωρίζουμε ότι θα έρθει προ προσώπου του Κυρίου, θα έρθει πρόδρομος. Είναι σύνθετη η λέξη, προ-...

δρόμου. Ο δρόμος ποιος είναι; Ο μοναδικός, ο ανεπανάληπτος δρόμος που ακολούθησε ο Θεός να έρθει να γίνει άνθρωπος. Αυτός ο δρόμος, αυτό το περπάτημα του Θεού από τον ουρανό στη γη για να βρει τον άνθρωπο, ούτε έγινε ούτε πρέπει να ξαναγίνει.

Αν ερωτηθούν οι άνθρωποι πόσοι πρόδρομοι υπάρχουν, δεν ξέρουν. Και αυτοί οι Χριστιανοί ακόμα. Τα μεγάλα γεγονότα έχουν πλαισιωθεί και με πρόδρομο. Το πρώτο μεγάλο γεγονός, το ότι ο Θεός θα ερχόταν να βρει τον άνθρωπο, επλαισιώθη με τον Τίμιο Πρόδρομο, από τον Ιωάννη. Υπάρχει άλλο γεγονός μεγάλο: πώς θα πάει ο άνθρωπος να βρει τον Θεό, γιατί ο Θεός κατέβη στον κόσμο για να βρει τον άνθρωπο, για να βρει ο άνθρωπος και αυτός τον Θεό. Αυτή η άνοδος του ανθρώπου στον ουρανό έχει τον Χριστό Πρόδρομο, ο πρώτος ο οποίος επήγε εν σαρκί...

στον Παράδεισο, εκεί που ευχόμεθα εμείς και λέμε «Ποθεινήν πατρίδα παράσχου μοι, Παραδείσου πάλιν ποίησον πολίτην με», έχει τον Χριστό Πρόδρομο. Προς Εβραίους γράφει ο Παύλος ότι έχει γίνει ο Χριστός πρόδρομος υπέρ ημών. Προτρέπει τους ανθρώπους να ρίχνουν την άγκυρά τους. Όλα τα πλοία, παραδείγματι, που έχουν άγκυρα, ρίχνουν την άγκυρα μέσα στη θάλασσα. Ο άνθρωπος, που είναι κι αυτός ένα καϊκάκι, μια βαρκούλα η οποία ταξιδεύει για την αιωνιότητα...

έχει μια άγκυρα και πρέπει να τη ρίχνει. Είναι η άγκυρα της ελπίδος. Η ελπίδα είναι μια άγκυρα που κρατιέται ο άνθρωπος... να μην εκτροχιαστεί ή να μην το βάλει ο σατανάς και αυτοκτονήσει. Η ελπίδα είναι άγκυρα, βέβαια. Αυτή την άγκυρα δεν τη ρίχνει κάτω ο άνθρωπος, τη ρίχνει επάνω, στον ουρανό, πιάνεται από πάνω. Πετάει και πιάνεται από πάνω. Όπου ο Χριστός πρόδρομος υπέρ ημών, εκεί είναι ο Χριστός. Ρίχνει, λοιπόν, την ελπίδα του και πιάνεται από τον Χριστό η άγκυρά του και κρατιέται. Κι όσο κι αν τον ταλαιπωρούν τα περιστατικά του κόσμου τούτου, όσο κι αν τον βασανίζουν τα κύματα και οι φουρτούνες και οι παλίρροιες και οι άνεμοι του κόσμου τούτου, όσον κρατιέται από τον Χριστό, η άγκυρά του είναι πιασμένη από Αυτόν, δεν κινδυνεύει. Μπορεί να κινηθεί, μπορεί να ζαλιστεί, μπορεί να υποφέρει, μπορεί να κάνει εμετούς, μπορεί, μπορεί· να πνιγεί δεν μπορεί όμως, δεν μπορεί να πνιγεί. Όσοι...

πνίγονται και καταπνίγονται είναι οι άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν εμπιστοσύνη στον Χριστό. Δεν έχουν αυτή την άγκυρα της ελπίδος και δεν την πιάνουν από τον Χριστό. Γράφοντας, λοιπόν, γι' αυτά ο Παύλος, στο έκτο κεφάλαιο προς Εβραίους, όσοι έχετε την Καινή Διαθήκη, εν ψυχρώ, στο σπίτι σας διαβάστε το. Γράφει και άλλα δογματικά θέματα, αλλά στο τέλος θα δείτε ότι προτρέπει όλους τους πιστούς να ρίχνουν την άγκυρά τους και πάει και βρίσκει τον Χριστό στα δεξιά του Πατέρα, όπου λέει «πρόδρομος υπέρ ημών». Έχει πάει πρόδρομος υπέρ ημών. Η ανθρωπότης, η ανθρωπίνη φύση, έστειλε ένα πρωτολούβι, που λέμε, τον πρωτότοκον εκ των νεκρών, Αυτόν που έλυσε τα δεσμά του θανάτου και έχει πάρει εκεί επάνω. Μεγάλο γεγονός το να έρθει ο Θεός στον κόσμο, Ιωάννης Πρόδρομος. Μεγάλο γεγονός...

ο κόσμος να πάει να βρει τον Θεό, Χριστός Πρόδρομος. Και ένα εξίσου άλλο μεγάλο γεγονός είναι το «καὶ πάλιν ἐλευσόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς». Όπως η πρώτη παρουσία του Χριστού είχε Ηλίαν Πρόδρομο... και η Δευτέρα Παρουσία του... συγγνώμη. Όπως η πρώτη παρουσία του Χριστού είχε Ιωάννη Πρόδρομο, έτσι και η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού έχει Ηλίαν πρόδρομο. Και εκείνη η έλευση του Χριστού, η Δευτέρα, έχει και αυτή πάλι πρόδρομο τον προφήτη Ηλία, ο οποίος, όπως ξέρετε, ζει μέχρι σήμερα και θα ξαναέρθει πριν έρθει ο Χριστός να κρίνει τον κόσμο. Θα ξαναέρθει ο προφήτης Ηλίας. Γι' αυτό ωραία τα λέει η Εκκλησία: «Ὁ ἔνσαρκος ἄγγελος, τῶν Προφητῶν ἡ κρηπίς...»

«δεύτερος Πρόδρομος τῆς Παρουσίας Χριστοῦ, Ἠλίας ὁ ἔνδοξος». Υπάρχουν, λοιπόν, τρεις πρόδρομοι: Τίμιος Πρόδρομος, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός και ο Ηλίας ο Πρόδρομος, στα τρία μεγάλα αυτά περιστατικά, του ερχομού, του πηγαιμού και της Δευτέρας Παρουσίας. Όπως σας έκαμε λιανά, όπως λέμε στη γλώσσα μας, αυτό το περιστατικό ο προφήτης Ησαΐας, 850 χρόνια π.Χ., γράφει στο τεσσαρακοστό κεφάλαιό του, στίχος 3, το εξής: «Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ῥηθεὶς ὑπὸ Ἠσαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος». Αυτός, λέει, είναι για τον οποίον...

Προφήτης Ισαΐας έχει πει Φωμίγου όντως ενδιαιρήμω Ετοιμάστατε την οδόν Κυρίου Ευθείας ποιείτε τα στρίβους αυτού Είναι λόγια που έχουν σχέση με τον Δήμιο Πρόδρεμο Γράφει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος με περιστατικά τα οποία συναντούμε γύρω από τις ημέρες των φώτων που θα γίνει η δάκτυση του Χριστού μας Ανάληψης Θεοτόκου, της Δευτέρα Παρουσία, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, που βριχάτε φωνάς

Υπενθυμίζει από την έρημο, η οποία έλεγε: «Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ». Και είναι γραμμένο αυτό 850 χρόνια π.Χ. και είναι για τον Τίμιο Πρόδρομο. Γι' αυτό το άλλο που σας είπα γρηγορότερα είναι κάποτε και πάλι που ο Χριστός μας έχει μιλήσει για τον Τίμιο Πρόδρομο και λέγει: «Τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις ἠμφιεσμένον;» Ήρθατε εδώ να δείτε για τον Πρόδρομο κανέναν με κουστούμια και με γραβάτες και με τα γάντια του και με τα λοιπά του; Ευχή...

Ήρθατε για τέτοιον; Θα πάτε στις αυλές των βασιλέων, θα πάτε στις πόλεις κάτω, δεν υπάρχει τέτοιος εδώ. «Τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον;» Ξέρετε, το καλάμι τρέμει στο πιο μικρό θρόισμα, στο πιο μικρό φύσημα τρέμει το καλάμι. Το λέμε κι εμείς καμιά φορά, τρέμει, λέει, σαν καλαμόφυλλο. Ούτε τέτοιο. Ούτε κανένας αδύνατος, κανένας φοβητσιάρης, κανένας δειλός, αλλά ούτε και κανένας καλοθρεμμένος. «Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν; προφήτην;» Αλλάζουν τα πράγματα. Αν εξήλθετε να δείτε τον προφήτη, «ναί, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου». Όχι απλός προφήτης, αλλά και κάτι παραπάνω είναι αυτός. «Οὗτος γάρ ἐστι...»

«περὶ οὗ γέγραπται». Αυτό το δανείζεται τώρα ο Χριστός μας. Δηλαδή η Παλαιά Διαθήκη έχει γράψει για τον Τίμιο Πρόδρομο και πηγαίνει ο Χριστός μας τώρα στο οικείο μέρος και, συγκεκριμένως, στον Μαλαχία, στον προφήτη Μαλαχία, στο γάμα 1, και βρίσκει το εξής: «Οὗτος γάρ ἐστι», λέει, «περὶ οὗ γέγραπται». Τι γέγραπται, Κύριε; «Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου» — άγγελόν Του τον λέει τον Ιωάννη — «πρὸ προσώπου σου». Αυτό το λέγει ο Θεός για τον Χριστό, ότι προ προσώπου σου θα στείλω τον άγγελό μου, «ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου». Στον κόσμο θα προκηρύξει την έλευση.

Πηγαίνουν εδώ, προκειμένου να πάει κάποιος βασιλεύς, ένας πρωθυπουργός, σε κάποια πόλη, και πηγαίνουν άλλοι γρηγορότερα και προετοιμάζουν και τον λαό και μέρος για να μείνει και τα της παραμονής του γενικά τα ετοιμάζουν. Έτσι και εδώ, προκειμένου να έρθει ο Βασιλεύς των βασιλέων, εστάλη ο Ιωάννης ο Πρόδρομος να παίξει αυτόν τον ρόλο. Αυτός, λέει, είναι για τον οποίον είναι γραμμένο στον προφήτη. Κατά συνέπεια, έχουμε δύο προφητείες που ομιλούν για τον τρόπο και τον ρόλο που θα παίξει ο Τίμιος Πρόδρομος. Εδώ ορισμένοι που λέγει «ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου» και διότι τον βλέπουν στις εικόνες...

βυζαντινής νοοτροπίας με φτερούγες, δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, έχει πτέρυγες ο Τίμιος Πρόδρομος, το νομίζουν ότι είναι και εις την φύση άγγελος. Όχι. Άγγελος λέγεται εν σχέσει με τη διακονία του, τον ρόλο που θα παίξει. Ταχυδρόμος πώς λέγεται; Άγγελος. Φέρει αγγελίες, μεταφέρει αγγελίες, λέγεται αγγελιοφόρος. Έτσι και ο Ιωάννης, για τον ρόλο που θα έπαιζε, που θα ερχόταν στον κόσμο να έλεγε «Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος» — ο Χριστός μας έρχεται έξι μήνες μετά από τον Τίμιο Πρόδρομο — «ἔμπροσθέν μου γέγονεν». Παρότι είναι έξι μήνες μικρότερος, είναι μεγαλύτερος από μένα, γιατί Αυτός δεν είναι μόνο γιος της Παρθένου, είναι και Υιός του Θεού.

Δεν θα γίνει μόνο άνθρωπος, αλλά ήταν και Θεός. Σαν Θεός είναι μπροστά από μένα. Σαν άνθρωπος είναι μικρότερος από μένα. Γι' αυτό λέει: «Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν», που εγώ δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων. Και δείχνει τον Χριστό μας όχι μόνο σαν άνθρωπο, αλλά και σαν Θεό, ότι προέρχεται, έχει προϊστορία, προϋπήρχε πριν έρθει στον κόσμο. Όχι σαν άνθρωπος. Σαν άνθρωπος, τον μήνα τον έκτο συνελήφθη στη μητέρα. Ο έκτος μήνας είναι από την ημέρα που συνελήφθη ο Ιωάννης. Όταν ο Ιωάννης ήτανε έξι μηνών στην Ελισάβετ, τότε συνελήφθη ο Κύριός μας. Οι δύο, λοιπόν, αυτές, όπως ακούτε, προφητείες, τόσο του Ησαΐου το...

τεσσαρακοστό κεφάλαιο, στίχος 3, 850 χρόνια π.Χ., όσον και του Μαλαχίου, στο γάμα 1, 650 χρόνια π.Χ., ομιλούν για τον Τίμιο Πρόδρομο.

Με τις ημερομηνίες, ο Τίμιος Πρόδρομος δεν έπρεπε να υπάρχει επί σκηνής. Αλλά όπως ο Χριστός μας, με θαυματουργικό τρόπο, κατόρθωσε να διαφύγει τη μάχαιρα του Ηρώδου, έτσι και ο προφήτης κατόρθωσε, διότι, όπως ακούσατε προχθές, ο Ηρώδης έδωσε εντολή να σφαγούνε τα παιδιά από δύο χρονών και κάτω, κατά τον χρόνον ον ηκρίβωσε παρά των μάγων. Κατά συνέπεια, μέσα εκεί να είναι και ο Ιωάννης. Μέσα στα παιδιά αυτά των 24 μηνών έπρεπε να είναι και ο Ιωάννης. Αλλά όπως ενήργησε ο Θεός και έδιωξε τον Κύριό μας με το όνειρο προς τον Ιωσήφ, «παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα αυτού και φεύγε εις Αίγυπτον», έτσι ακριβώς και η γραία Ελισάβετ, προφανώς φωτισθείσα από το Πνεύμα το Άγιον, από τον κίνδυνο αφενός, αφετέρου βλέπουσα ή και ακούουσα το τι γίνεται, ότι οι στρατιώτες του Ηρώδου παίρνουν τα παιδιά και τα σφάζουν, το πήρε και αυτή να απομακρυνθεί από την καλύβα της, από το σπίτι της. Πού να πάει τώρα, γραία γυναίκα με ένα παιδί στην αγκαλιά, όταν φτάνουν κοντά της

οι στρατιώτες του Ηρώδου; Τι θα έκαναν; Θα την έπαιρναν και, όσο να μην ήθελε και αυτή να το δώσει, θα σκότωναν και τους δύο. Λέγει όμως η παράδοση ότι έφυγε, το πήρε και έφυγε. Πόσο θα τρέξει; Εδιώκετο, θα τη συλλάβουν. Και εκεί, όταν είδε ότι πλέον φτάνουν να της πάρουν το παιδί, έκανε, λέγει, μια σύντομο προσευχή. Μπροστά της ήταν ένα βουνελάκι και είπε: «Όρος, δέξου τέκνον και τη μητέρα αυτού». Και είπε «δέξου τέκνον», πάρ’ το παιδί μου, «δέξου, όρος, τέκνον και τη μητέρα αυτού», και ευρέθη θαυματουργικώς πίσω από το βουνελάκι αυτό και έτσι απέφυγε, ξέφυγε μάλλον, της μαχαίρας του Ηρώδου.

Αυτός είναι ο λόγος που ευρέθη στην έρημο ο Ιωάννης και έμενε εκεί. Δεν πήγε απλώς να παραθερίσει. Πήγε κατόπιν ανωτέρας βίας στην έρημο ο Ιωάννης και έμεινε εκεί. Ο Ευαγγελιστής μάλιστα γράφει στη συνέχεια αυτών που σας διάβασα το εξής: «Αυτός δε ο Ιωάννης είχε το ένδυμα αυτού από τριχών καμήλου και ζώνην δερματίνην περί την οσφύν αυτού. Η δε τροφή αυτού ην ακρίδες και μέλι άγριον». Αυτά ήσαν τα προϊόντα της ερήμου. Ούτε να ράψει είχε εκεί πέρα, ούτε με άλλο τι να σκεπάσει το δέρμα του, το σώμα του. Και είχε...

δέρμα όχι από πρόβατο, από καμήλα, λέγει εδώ. Και ήτανε, όπως ο προφήτης Ηλίας είχε ένα τομάρι προβάτου, δορά προβάτου, έτσι ακριβώς και ο Τίμιος Πρόδρομος είχε από την καμήλα. Και έμενε εκεί για πολλά χρόνια. Δεν αναφέρεται τώρα πόσο έζησε η μητέρα του. Πάντως, ως φαίνεται, απέθανε η μητέρα και έμενε μόνος του εκεί και αυτοσυντήρητος.

Το συνδυείτε.

Εάν δεν σας έχει αξιώσει ο Θεός να πάτε στη Βηθλεέμ, εκεί που έλαβαν χώραν αυτά τα οποία σας λέγω, να παρακαλέσετε τον Κύριο να σας αξιώσει. Μέσα στα άλλα τα παράξενα που θα δείτε εκεί πέρα,

θα δείτε και λείψανα δεκατεσσάρων χιλιάδων αυτών των νηπίων των αναιρεθέντων υπό του Ηρώδου. Μέσα σε αυτά δε τα μικρά λειψανάκια, που τα βλέπετε ότι είναι μωρών παιδιών, δεν είναι από κατσίκια ούτε από αρνιά. Είναι από ανθρώπους, από μικρούς, σωροί ολόκληροι. Υπάρχουν και μεγάλων ορισμένα, όμως. Υπάρχουν, εκτός των νηπιακών κρανίων, τα κρανία, υπάρχουν και μεγάλων, και μερικά μεγάλων. Είναι οι γονείς τους, οι οποίοι εσφάγησαν μαζί, δεν τα δίναν και εσφάγησαν μαζί, τους εκτελέσαν μαζί. Και εφαρμόζεται εν προκειμένω εκείνο που λέγει ο Κύριός μας: «Εάν ούτοι σιωπήσωσιν»

«οι λίθοι κεκράξονται». Αυτά μας υπενθυμίζουν του λόγου το ασφαλές, του λόγου το αληθές. Όπως τα γράφουν τα χαρτιά, έτσι ακριβώς είναι. Εάν υπήρχε τρόπος να είναι ένας άνθρωπος που να κατέχει την Γραφή και την σχετική παράδοση, θα έβλεπε ανάγλυφον αυτήν την εικόνα. Εκεί, λέγω, ότι υπάρχουν όλα τα τεκμήρια που δίνουν την ευκαιρία στον άνθρωπο να διαπιστώσει ότι όλα αυτά τα οποία λέγονται και συζητούνται είναι αλήθεια. Τώρα, όπως προανέφερα, φαίνεται ότι οι γονείς έφυγαν από τη μέση. Άλλωστε είχαν και ηλικία. Η μητέρα του ήταν μεταξύ 90 και 100 ετών.

Συνέλαβε και τον γέννησε. Ναι, ναι, συνελήφθη εξ επαγγελίας. «Νικάται φύσεως τάξις». «Όπου Θεός βούλεται, νικάται φύσεως τάξις». Μάλιστα, για τη λογική αυτή αντίρρησή του ετιμωρήθη ο γέρων Ζαχαρίας και έμεινε άφωνος μέχρι που έλαβαν χώρα πάντα τα αυτά. «Πώς έσται μοι τούτο; Πώς θα γίνει αυτό; Εγώ είμαι γέρων και αυτή είναι», λέει, «προβεβηκυία εν ταις ημέραις αυτής», και αυτή είναι γραία, είναι προχωρημένη στην ηλικία της. Αλλά, όπως σας είπα, όπου Θεός, εκεί δεν έχει θέση το πώς. Όταν ο Θεός πει κάτι ή θελήσει κάτι, μην βάζεις τη λογική στη μέση. Δεν ξέρω πώς θα τα κάνει. Όπως έχουμε μιλήσει κι άλλοτε, κανένα από τα μυστήρια τα οποία μας περιβάλλουν

δεν έχουμε λύσει. Όλα τα παραδεχόμεθα διά πίστεως, μόνον δεν παραδεχόμεθα το θέμα της θρησκείας. Όλα τα άλλα τα παραδεχόμεθα. Ο Ευαγγελιστής λέγει ότι «είχε το ένδυμα αυτού από τριχών καμήλου και ζώνην δερματίνην περί την οσφύν αυτού». Σας έχει απασχολήσει ποτέ; Βέβαια, πόσο ευκολότερο ήταν να βρει ένα δέρμα με τρίχες προβάτου, κριού, εγώ ξέρω, παρά να πάει να βρει μια καμήλα και να κάνει αυτές τις δουλειές. Και εντούτοις υπήρχε λόγος ειδικός που το φορούσε αυτό, διότι ο Τίμιος Πρόδρομος είναι ο τελευταίος προφήτης, ο οποίος όχι μόνο προφήτευσε, όπως ο Ησαΐας, όπως ο Ιεζεκιήλ, όπως ο Ιερεμίας, όπως ο Δανιήλ,

απέθανον και προσετέθησαν εις τους πατέρας των, όπως λέγει η Γραφή. Αλλά ο Τίμιος Πρόδρομος επροφήτευσε και τα προφητευθέντα τα είδε, ιδίοις οφθαλμοίς τα είδε. Και μάλιστα να τον δακτυλοδείξει: «Ιδού», λέγει, «ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου». Ιδού περί ου γέγραπται, τους τον δείχνει κιόλας. Δηλαδή ήταν ο τελευταίος προφήτης αναφορικώς με τα περιστατικά της ελεύσεως του Χριστού.

Ο τελευταίος προφήτης.

Η καμήλα είναι ένα ζώο καθαρόν κατά το ήμισυ και ακάθαρτον κατά το έτερον ήμισυ, διότι στην Παλαιά Διαθήκη υπήρχαν ζώα καθαρά και ακάθαρτα, ζώα που επιτρέπονταν να τα φάνε και ζώα που απαγορεύονταν. Καθαρόν ζώον εθεωρείτο το ζώο που ήτο μηρυκαστικόν και που το πόδι του κάτω, η οπλή του, ήτο σχιστή, όπως του προβάτου, όπως της αιγός. Κάποια, όπως είναι του ίππου, του όνου, δεν είναι σχιστό κάτω εδώ το πόδι του. Η καμήλα λοιπόν είναι μηρυκαστικό ζώον.

Από αυτή την πλευρά θεωρείται καθαρόν ζώο, αλλά το ποδάρι της δεν είναι σχιστό, είναι σαν του μουλαριού, είναι σαν του ίππου, και από αυτή την πλευρά είναι το ακάθαρτον ζώο. Κατά συνέπεια, με αυτό που φορούσε, το ένδυμα των τριχών της καμήλας, ο Τίμιος Πρόδρομος εκήρυττε ότι είναι ένα πρόσωπο μεταξύ καθαρού και ακαθάρτου, μεταξύ σκότους και φωτός, μεταξύ του νόμου και της χάριτος, μεταξύ της σκιάς και της πραγματικότητας. Είναι στα σύνορα, δηλαδή εκήρυττε με αυτή τη στολή την οποία φορούσε. Ακόμη κάνει διάκριση και λέγει «περί την οσφύν».

Λέει, «ζώνην δερματίνην περί την οσφύν». Δηλαδή ήταν με μια δερματίνη ζώνη ζωσμένος εδώ. Ο άνθρωπος που δεν είναι ζωσμένος δεν μπορεί να περπατήσει. Ζώνεται καλά ο άνθρωπος για να μπορεί να περπατήσει. Δεν αφήνει τα ρούχα του να τρέχουν από εδώ, από εκεί, ξεκούμπωτα ή αυτά. Ή τα δένει ή τα κουμπώνει, τα φτιάχνει κάπως, για να είναι εύκολο να περπατήσει. Και αυτό το είχε κάνει με δερματίνη ζώνη. Δεν έδεσε ένα σύρμα, δεν έδεσε ένα σπάγκο, ένα σχοινί, μια κληματόβεργα, που λέμε, έξω εκεί από τα χωράφια. Λέγει «δερματίνη ζώνη». Δηλαδή έσφαξε ζώον, έβγαλε το δέρμα, το επεξεργάστηκε, καθάρισε το κρέας,

εξήρανε αυτό και το χρησιμοποίησε. Δηλαδή...

Δεν έκανε όλη αυτή την επεξεργασία στο δέρμα αυτό, τι θα πει πράγμα ακραίας, δεν έκανε για τίποτα. Η σάρξ δεν προσφέρει στη σωτηρία του ανθρώπου. Πρέπει να στεγνώσει η σάρξ, να νηστέψει η σάρξ, να υποφέρει η σάρξ, να μην καλοπερνάει η σάρξ. Πράγμα το οποίο έκαμε αυτός εκεί πέρα. Ετρέφετο με μέλι, με αγριόμελο και με ακρίδες. Γι’ αυτό οι Πατέρες λέγουν με δυο δικά τους λόγια αυτή τη σοφία ως εξής: «Όπου εισροή αίματος, εκεί εκροή πνεύματος». Όποιος τρώει καλά και τρέφεται και περιποιείται, μην περιμένεις πνευματική ζωή εκεί. Φυγαδεύεται το πνεύμα. Και βλέπετε...

τα παιδιά που καλοπερνάνε, μάλιστα σήμερα, από τα γεννοφάσκια τους, είναι χοντρά στο νου, χοντρά στην αρετή, χοντρά στη σωφροσύνη, χοντρά στην εγκράτεια. Αυτός εστερήθη τα πάντα. Είχε και αυτός δικαιώματα επί των αγαθών που έχει φτιάξει ο Θεός για τον άνθρωπο. Για ποιον είναι σε μια κρεαταγορά μέσα ό,τι υπάρχει εκεί πέρα; Για ποιον είναι; Για τους σκύλους; Για τους ανθρώπους. Αυτός δεν μπήκε ποτέ όμως σε κρεαταγορά. Για ποιον είναι σε μια ψαραγορά μέσα, είδε τι γίνεται εκεί πέρα, τι υπάρχει; Για ποιον είναι αυτά φτιαγμένα; Για τις γάτες; Για τον άνθρωπο. Αυτός δεν μπήκε ποτέ όμως εκεί πέρα. Μα ούτε και αυτά τα φρούτα ακόμη, και είχε περιοριστεί σε δύο πράγματα μόνο.

Ήσαν παράγωγα της ερήμου: αγριόμελο μέσα από τις σχισμές των βράχων που υπάρχουν εκεί και ακρίδες, που υπάρχουν πολλές στην έρημο του Ιορδάνου. Αυτή ήταν η τροφή του, τόσο λιτή, του πλέον πνευματικού ανθρώπου, του πλέον πνευματικού ανθρώπου, διότι, όπως είπε ο Χριστός μας, δεν γέννησε γυναίκα μεγαλύτερον του Τιμίου Προδρόμου, δεν έχει γεννήσει μεγαλύτερο. «Ουδείς μείζων εν γεννητοίς γυναικών Ιωάννου του Προδρόμου», έχει πει ο Χριστός μας. Γι’ αυτό η Εκκλησία μας, όταν ήρθε στη στιγμή να φτιάξει το απολυτίκιο του Αγίου, εστάθηκε εκεί. Γιατί, ξέρετε...

Τα απολυτίκια, τα κοντάκια, λίγα λόγια έχουν για κάθε Άγιο, όμως έχουν όλο το ζουμί, όλη την υπόθεση μέσα σε πέντε λόγια. Εδανείστηκαν λίγα λόγια από τις Παροιμίες, από το δέκατο κεφάλαιο στην Παλαιά Διαθήκη, εκεί που λέγει: «Μνήμη δικαίου μετ’ εγκωμίων». «Μνήμη δικαίου μετ’ εγκωμίων». Αυτά είναι δανεικά από τις Παροιμίες, από το 10ο κεφάλαιο. Πώς συνεχίζει το απολυτίκιο; «Σοι δε αρκέσει η μαρτυρία του Κυρίου, Πρόδρομε». Για σένα τι να πούμε; Εφόσον ο Κύριος είπε ότι είσαι ο μεγαλύτερος, ό,τι να πούμε εμείς τώρα θα το χαλάσουμε. Ό,τι λόγια να βάλουμε εμείς δήθεν για να πούμε γύρω από το πρόσωπό σου, μάλλον ζημιά θα κάνουμε, εφόσον ο Χριστός μας βρήκε εκείνο το μεγάλο.

Να πω μια άλλη στροφή για να το καταλάβετε. Έχετε προσέξει ποτέ τι λέει στην ωραιότητα της παρθενίας; Ο Άγγελος, λέει, τι να σου πω; «Οι όσοι χαίρε, Κεχαριτωμένη». Πώς λέει εκεί πέρα; «Την ωραιότητα της παρθενίας σου και το υπέρλαμπρον της αγνείας σου ο Γαβριήλ καταπλαγείς εβόα σοι, Θεοτόκε· ποίον σοι εγκώμιον προσαγάγω επάξιον;» Τι να πω που να είναι επάξιο με το πρόσωπό σου; Τι να σου φέρω; Αρκούμαι μόνο να πω αυτό που είπε ο Άγγελος. Τι είπε ο Άγγελος; «Χαίρε, Κεχαριτωμένη». Δεν υπάρχει μεγαλύτερο από αυτό. Και στάθηκε σε εκείνο που της είπε διά του Αγγέλου ο Θεός, το «Χαίρε, Κεχαριτωμένη». Το ίδιο συμβαίνει εδώ στον Τίμιο Πρόδρομο.

Συδεαρκέση είναι... «η μαρτυρία του Κυρίου, Πρόδρομε». Ο μεγαλύτερος άνθρωπος μετά το Χριστό μας ήταν ο Τίμιος Πρόδρομος, όπως λέει ο ίδιος ο Χριστός. Και εντούτοις αυτός δεν καλοπέρασε στη ζωή του. Δεν τα έφτιαξε για εμάς, δεν τα έφτιαξε; Ακούμε και λένε οι άνθρωποι, μας λένε οι νεαροί σήμερα: «Τις γυναίκες δεν τις έφτιαξε για εμάς τους άντρες;» Μας λένε οι νεαρές: «Τους άντρες δεν τους έφτιαξε για εμάς;» Σοβαρά, έτσι είναι; Δεν τα έφτιαξε; Τα έφτιαξε. Αλλά εξέτασες ποτέ πότε τα έφτιαξε αυτά όλα τα αγαθά; Διάβασες ποτέ σου ή έτρεξες να βρεις πώς; Ξέρεις ότι τον άνθρωπο τον έφτιαξε τελευταίο; Τα έφτιαξε όλα αυτά πρώτα. Του επλούτισε το ψυγείο του και έπειτα τον έβαλε μέσα, να μην του λείψει παντού, κανακάρη.

Του είπε: «Πάντα έξεστι, πλην αυτού». Από όλα, δικά σου. Αλλά ο άνθρωπος δεν εστάθηκε στη θέση που τον έβαλε ο Θεός και έκαμε το δικό του. Και τότε έχασε την εντολή «πάντα έξεστι» και τροποποιήθη η εντολή «πάντα έξεστι» από τον Παύλο και συμπληρούται «αλλ’ ου πάντα συμφέρει». «Πάντα έξεστι», λέει ο Παύλος, «αλλ’ ου πάντα συμφέρει». Τα πράγματα άλλαξαν. Ναι, όλα για σένα, αλλά δεν συμφέρει εσένα. Και δεν συμφέρει όχι μόνο πνευματικά, αλλά και σαρκικά και υλικά. Ωραία, να τρώω, να μην νηστεύω ποτέ μου, να τρώω μέρα-νύχτα κρέας. Τι θα γίνει; Αν είχα να ζήσω 60 χρόνια, θα ζήσω 40. Γιατί δεν κάνω τίποτα άλλο, μόνο συντομεύω και φυσικώς τη ζωή μου

από ασθένειες, από χίλια δυο άλλα πράγματα. Όχι μόνο πνευματικώς. Μπορώ να απολαμβάνω τα πάντα σαρκικά, ξέρω γω, κοσμικά. Θα πάω γρηγορότερα στο νεκροταφείο. Άσ’ την ψυχή στην άκρη, με την υπόλοιπή της. Άσ’ το αυτό το γατί, μην το λαμβάνεις υπόψη, γιατί ούτε ως γατί δεν συμπεριφέρονται πολλοί έναντι της ψυχής των. Δεν συμφέρει. Τούτος όμως, παρότι και γι’ αυτόν είχαν γίνει, αυτός εστάθηκε ο μεγαλύτερος άνθρωπος με δυο πράγματα, με αγριόμελο και με ακρίδες. Έπαθε τίποτα; «Κουτός», θα λέγανε οι άλλοι. «Δεν είναι νορμάλ», θα λέγανε οι άλλοι παρακάτω. «Θα ζήσει καλά ο άνθρωπος; Δέστε τον». Ποιον θα δέσουμε τώρα, τον Πρόδρομο ή θα δεθούμε εμείς; Μεγάλη φιλοσοφία η ζωή. Και ο Χριστός άφησε μεγάλη φιλοσοφία στη ζωή επάνω. Γι’ αυτό και λέει ο Πέτρος:

«Υπογραμμόν υπολιμπάνων υμίν, ίνα επακολουθήσητε τοις ίχνεσιν αυτού». Άφησε, λέει, με τη ζωή του ένα δρόμο, αχνάρια να πατήσουμε επάνω και να είμεθα βέβαιοι ότι θα φτάσουμε εκεί που είναι ο προορισμός κάθε ανθρώπου. Αυτό λοιπόν έχει περάσει απαρατήρητο. Και τότε είχε δερματίνην περί την οσφύν, διότι αν ο άνθρωπος δεν σφίξει τα λουριά της σαρκός του, θα εκτροχιαστεί ή αργά ή γρήγορα. Θα φροντίσει να τρώει όχι για να τρώει, για να ζει, αλλά να τρώει όσο του χρειάζεται. Να χρησιμοποιεί γύρω από τη σάρκα του τα απαραίτητα.

Κάνουμε κακή χρήση. Τον εορτάζουμε, τον βάζουμε στο σπίτι, όπως σας είπα. Στην αρχή ανοίγουμε το σπίτι μας. Ενός ερημίτου, ενός αγγέλου, ανοίγουμε το σπίτι μας, ανοίγουμε τις λουρίδες μας, ξεκυλιόμαστε, μεθάμε, χορεύουμε, γλεντάμε, ατιμαζόμεθα, δημιουργούμε καταστάσεις ατιμίας άλλων, νέων, νεανίδων, εγγάμων και ούτω καθεξής. Έναντι αυτού ο οποίος ήλεγξε, έναντι αυτού ο οποίος έδωσε και το κεφάλι του ακόμη για τα παρόμοια αυτά του κόσμου. Γιατί ξέρετε τι λέγει ο Θείος Χρυσόστομος; «Όπου όρχησις, όπου όργανο, όπου όρχησις και διάβολος». Και αν, λέγει, δεν είναι εδώ η Ηρωδιάς, και αν εδώ δεν είναι η Σαλώμη, και αν δεν είναι ο άλλος ο μπάρμπας της εκεί πέρα κλπ.

Ο διάβολος είναι ο ίδιος, λέει, εκείνος που ήταν τότε στον χορό εκείνον, το βράδυ εκείνο, όπου εδόθη έπαθλο η Τιμία Κεφαλή του Προδρόμου. Είναι ο ίδιος ο διάβολος εκεί πέρα. Αλλά απαρατήρητο αυτό. Κάθε στιγμή που έπρεπε να πενθούμε την ημέρα αυτή, εμείς γλεντούμε. Και για το χθεσινό κάτι πάει και έρχεται. Είναι ημέρα ελευθέρα. Αλλοίμονο σ’ εκείνους οι οποίοι έχουν και εορτάζουν στις 29 Αυγούστου, όπου η Τιμία Κεφαλή εδόθη έπαθλο στον διεφθαρμένο αυτό χορό, και έχουν αρνιά και γλέντια και από βραδύς και ολόκληρη την ημέρα· τι έχουν να πούνε αυτοί; Υπάρχουν μέρη που έχουν πανηγύρια, πανηγυρίζουν στις 29, που είναι η αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Προδρόμου.

Πάλι σε αυτό ο άνθρωπος να ανατρέξει στα γεγονότα και πάει στη Σαμάρεια, στη Σεβάστεια. Υπάρχουν μέχρι σήμερον τα ίχνη του μέρους εκείνου όπου εδόθη η Τιμία Κεφαλή του Προδρόμου. Εκτός του τάφου του, που υπάρχει μαζί με του Ελισσαίου και του Αβδιού, τρεις τάφοι μαζί. Και τα έχουν αυτά σήμερα, δυστυχώς, οι αραπάδες. Επίσης, υπάρχει και η πίστα που ήταν ο χορός το βράδυ εκείνο. Υπάρχουν οι κολόνες της πίστας, δηλαδή είναι δύο στρέμματα, τρία στρέμματα, θα μπορούσε να πει κανείς, όλη αυτή η περιοχή, και υπάρχουν μέχρι σήμερα. Επίσης, υπάρχουν κηλίδες αίματος στις φυλακές του Μαχαιρούντος.

Παρά τη Νεκρά Θάλασσα, εκεί που πήγε ο Σπεκουλάτωρ και του πήρε το κεφάλι το βράδυ. Όλα αυτά δεν πρέπει να περνάνε απαρατήρητα γύρω από το πρόσωπο αυτό. Βέβαια, ορισμένοι σκανδαλίζονται, όπως ξέρετε, και μάλιστα γίνεται μια πολύ έτσι συζήτηση, που σηκώνει συζήτηση, αναφορικώς με το τέλος του αγίου ανθρώπου αυτού. Διότι ο τόσο μεγάλος, ο προφητευμένος, ο εκλεκτός, ο, ο, ο, είχε ένα άδοξο τέλος. Αλλά όλοι αυτοί οι μεγάλοι, οι κατά Θεόν μεγάλοι, όλοι είχαν άδοξον τέλος. Πως ο Κύριος είχε δεδοξασμένον τέλος; Δεν είχε άδοξο τέλος; Όλοι οι προφήτες του δεν πέρασαν από μαχαίρι;

Οι Απόστολοι δεν επέρασαν από μαχαίρι και από σφυρί και από πρόκα; Ο γλωσσάς, ο Θείος Χρυσόστομος, πού απέθανε και πώς απέθανε; Που τον πηγαίνανε δεμένο στην Κουκουσό της Αρμενίας. Και τι δεν θα έλεγε ο κόσμος που τον έβλεπε να τον σύρουν οι χωροφύλακες τότε, έναν παπά. Άιντε, πού ξέρανε ότι είναι ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ότι είναι ο Χρυσόστομος; Και εντούτοις ο Θεός τον άφησε. Να πει, τι θα λέει; «Αχ, τον τράγο, τι έχει κάνει τα συχαμένα τα δικά μας». Και ήταν ο Χρυσόστομος και απέθανε εξόριστος εκεί. Έτσι ακριβώς συνέβη και στον Τίμιο Πρόδρομο. Δεν έβαλε το χέρι του ο Θεός. Η κακία του ανθρώπου το έκανε αυτό. Ο Θεός έκαμε στην άκρη, εν προκειμένω, και άφησε

να έχει αυτό το άδοξο τέλος. Κατά κόσμον. Η υπόθεση του ανθρώπου ξεκινάει μετά τον θάνατό του. Από εκεί ανοίγουν οι πραγματικές ημέρες. Από εκεί μετριούνται τα χρόνια, τα πραγματικά, της αιωνιότητας. Τα από εδώ δεν είναι τίποτα. Το θέμα μας είναι σε ποια κατάσταση τοποθετούμεθα μετά τον χωρισμόν από τον κόσμο τούτο. Και, όπως ξέρετε, ο Πρόδρομος έχει προέκταση της ζωής, όπως έχει ο καθένας. Και είδατε πού τον έχει σήμερα η αγιογραφία της Εκκλησίας μας: στα δεξιά, στα αριστερά του Κυρίου μας. Και μάλιστα κατά την Κρίση τον έχει πάλι στα αριστερά, στα δεξιά έχει την Παναγία Μητέρα του. Η Εκκλησία μας, η μόνη Εκκλησία η έχουσα Πνεύμα Άγιον,

έσπευσε και μας έχει διαφωτίσει γι’ αυτό το θέμα, να μην σκανδαλίζονται οι άνθρωποι. Λέγει ότι «η αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Προδρόμου οικονομία γέγονέ τις θεϊκή».

«Ίνα και τοις εν Άδη ευαγγελίση Θεόν φανερωθέντα εν σαρκί, τον αίροντα την αμαρτίαν του κόσμου». Πρόδρομος δεν ήταν πρόδρομος μόνο για εδώ, ήταν και γι’ αυτούς που ευρίσκονταν στον Άδη. Διότι ο Χριστός μας δεν θα κρίνει μόνο τους ανθρώπους από την ημέρα που ήρθε αυτός στον κόσμο και εντεύθεν. Θα κρίνει και τους ανθρώπους από Αδάμ μέχρι της ημέρας εκείνης, οι οποίοι ήσαν στον Άδη, οι ψυχές τους ήσαν στον Άδη. Και όπως εδώ έστειλε τον Πρόδρομο με σάρκα και με πνεύμα στους ανθρώπους που είχαν σάρκα και πνεύμα, και τους εκήρυξε και τους είπε «μετανοείτε, ήγγικε γαρ η βασιλεία των ουρανών» κλπ., έτσι εκατέβηκε και στον Άδη και εκήρυξε τοις εν φυλακή πνεύμασι.

Ο κόσμος προ Χριστού ήρθανε στον Άδη. Δεν υπήρχε κόλασις και Παράδεισος προ Χριστού. Από τη στιγμή που ο Χριστός εσταυρώθηκε, κατέβη στον Άδη και εξονοδοχήθη. «Υμνείτε, παίδες, ευλογείτε, λαός, υπερυψούτε». Ενθυμείσθε τα περιστατικά της Μεγάλης Παρασκευής. Όλα αυτά υπενθυμίζουν και διδάσκουν. Ο Ιωάννης, λοιπόν, εσφάγη από την κακία και τη διαφθορά του Ηρώδου. Δεν έκανε τίποτα άλλο, μόνο να εξυπηρετήσει τον Θεό. Και αφενός του προσέφερε ένα στεφάνι μεγάλο, στον μάρτυρά του, τον Τίμιο Πρόδρομο, αφετέρου εξυπηρέτησε το θείον. Τον σφάζεις; Ας πάει μια ώρα γρηγορότερα κάτω από μένα.

Να κηρύξει. Και κατέβηκε ο Ιωάννης και κήρυξε. Και έπειτα πήγε ο Χριστός μας. Όπως εδώ ήρθε ο Ιωάννης πρώτα και κήρυξε και έπειτα ήρθε ο Χριστός, έτσι και εκεί πρώτα πήγε ο Ιωάννης και έπειτα πήγε ο Χριστός και κήρυξε. Κι όσοι τον εδέχθησαν, τους πήρε. «Και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος». Δεν ξέρουμε ούτε το «Χριστός Ανέστη» τι λέει. Εμείς νομίζουμε ότι το «Χριστός Ανέστη» μιλάει για μας. Δεν μιλάει καθόλου για μας. Ή μιλάει για την Ανάσταση του Χριστού; Δεν μιλάει καθόλου γι’ αυτό. Μιλάει γι’ αυτούς που ζωοποίησε ο Χριστός όταν κατέβηκε στον Άδη. «Χριστός», λέει, «ανέστη εκ νεκρών». Απλώς το πληροφορεί. «Θανάτω θάνατον πατήσας». Με τον θάνατό του επάταξε τον θάνατον. «Και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος». Τους ζωοποίησε, όσοι τον δέχτησαν.

Τους πήρε στον Παράδεισο. Η πρώτη Εκκλησία δεν είναι αυτή που έφτιαξε ο Πέτρος με το κήρυγμά του στην Πεντηκοστή. Προσετέθησαν. Η Εκκλησία έχει βάθρα, θεμέλια και κυρίως χτίσμα. Και μέχρι σήμερα προστίθενται άνθρωποι στην Εκκλησία του Χριστού. Δεν τελείωσε το οικοδόμημα της Εκκλησίας του Χριστού. Κάτω όμως, τα βάθρα, τα θεμέλια, έχει ογκόλιθους. Έχει Αβραάμ, έχει Ισαάκ, έχει Ιακώβ, έχει Δανιήλ, έχει, έχει, έχει, έχει. Όταν ο Χριστός κατέβη, τις 33 ώρες στον Άδη, και ο Χριστός έμενε στον Άδη με την ψυχή του όσες ώρες, όσα χρόνια έζησε εδώ. 33 εδώ, 33 ώρες στον Άδη. Από τις 3 το απόγευμα της Παρασκευής, που είπε το «τετέλεσται», μέχρι τις 12 τη νύχτα Σαββάτου προς Κυριακήν, 33 ώρες.

Εκήρυξε. Το κήρυγμα προϋποθέτει αποδοχή. Εγώ μιλώ τώρα, ε, αν θέλετε δέχεστε, δεν θέλετε δεν δέχεστε. Ή δέχεστε μερικά και απορρίπτετε μερικά. Ή τα απορρίπτετε όλα ή τα δέχεστε όλα. Εν τη ελευθερία σας δέχεστε ή δεν δέχεστε. Δεν τους είχε από σκοπού σε κόλαση ή σε Παράδεισο, ώστε να πούνε: «Αν δεν περνάμε καλά εδώ, ας τον πιστέψουμε αυτόν να πάμε από εκεί». Όχι, όλοι ήσαν μέσα σε ένα, όλοι σαν θανατάδικοι, και ο Αβραάμ μέσα εκεί και οι πάντες, ώστε ανεπηρέαστοι από απ’ έξω να δεχτούν ή να μην δεχτούν το κήρυγμα που θα τους έκανε ο Χριστός. Σε αυτή, λοιπόν, την περίπτωση είναι ο Ιωάννης. «Οικονομία γέγονέ τις θεϊκή». Σφάξανε κάποιον μεγάλο χριστιανό, μεγάλης φήμης, στην Κωνσταντινούπολη, μέσα στην αγορά, και τον προκάλεσαν τον Θείο Χρυσόστομο τότε.

Άπιστοι και λένε: «Πού είναι ο Θεός σας, που τον έσφαξαν; Και τον έσφαξαν», λέει, «σαν αρνί». «Δεν θέλησε», λέει, «ο Θεός να του στερήσει τους στεφάνους του». Μεγάλο πράγμα, μεγάλη τιμή ο άνθρωπος να πεθάνει μαρτυρικώς και μάλιστα άδικα, μαρτυρικώς, όπως συνέβη εν προκειμένω στον Ιωάννη.

Δεν είναι, λοιπόν, διότι ήταν κάτι το κακό, αλλά εμείς, εν τη κενοδοξία μας, αφήνουμε: και τι παντούφλες θα μας βάλουν κοντά, και πού θα μας βάλουν, και ποιος θα μας θάψει, και να έχετε Δεσπότη, και τούτα και τα άλλα. Αλλά αυτά είναι κενοδοξία. Οι Άγιοι δεν εσκέφτηκαν τέτοια πράγματα ποτέ τους. Και όταν βλέπεις τον μεγαλύτερον άνθρωπο, τον Τίμιο Πρόδρομο, να έχει έναν ατιμωτικό τέτοιον θάνατο, όταν βλέπεις αυτόν τον Θεό και να μην υπάρχει ούτε ένας συγγενής του να τον περιποιηθεί και να τον θάψει.

Επίσης όλους τους μεγάλους ανθρώπους του, τους Αποστόλους του, τους Προφήτες του. Ε, τι καταλαβαίνεις τώρα; Ότι έγινε καμιά αδικία; Δεν έγινε καμιά αδικία.

Ευλόγησε και τον αξίωσε να έχει ακόμη ένα στεφάνι παραπάνω. Συνοπτικώς σας είπα γύρω από το πρόσωπο αυτό. Είναι μεγάλο πρόσωπο της Εκκλησίας, κρυμμένο, και πάντοτε να ζητάτε τις ευχές του και των γονέων του, του Ζαχαρίου και της Ελισάβετ. Είναι από το στενό περιβάλλον του Χριστού μας και έχουν μεγάλη παρρησία στον Χριστό. Εύχομαι οι ευχές του να είναι με όλο τον κόσμο, με την Εκκλησία μας και με εμάς. Αμήν.