Saint Eustathius

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Tonight’s subject will be given to us by one of the saints commemorated today. I do not know whether all of you know that today is the feast of Saint Eustathios. He is a great saint, and his life contains profound moral and doctrinal teaching.

I do not know whether you have ever reflected on what the lives of the saints really are. The lives of the saints are the Gospel put into practice. What we read in theory, they carried out in practice. It is easy for a person to speak, but difficult to act. That is where our relationship with God becomes complicated.

Theory alone is not enough. As for faith, even the demons believe. Indeed, Saint James writes in his epistle, “The demons believe—and tremble.” We believe, but we do not tremble. In that sense, they believe more than we do, yet they do not act. This is the difference between one believer and another. The lives of the saints are the Gospel put into practice. What we learn in theory—that we must remain faithful even to the shedding of blood—these people fulfilled in practice, and so passed into eternity. It is a subject with many dimensions. It is deeply moving and greatly edifying. It shows us and reminds us what awaits a person from the moment he comes to know Christ. From the moment someone sets out upon the path of Christ, he should not expect...

A path strewn with rose petals.

Rose petals. Everything will oppose him.

No one will applaud him—not even his own mother. Christ causes such a disturbance because people reject Him so strongly. Families are divided; husbands and wives are divided; brothers and sisters are divided; friends and business partners are divided because of Christ. And so the words of Christ are fulfilled: “I did not come to bring peace to the world; I came to bring a sword.” I came, He says, to divide mother from child, mother-in-law from daughter-in-law, and brother from brother—to take those who are Mine while the others remain behind. From the moment a person becomes a Christian, he enters a state of warfare. Eustathios, formerly called Plakidas, was a Roman general.

He was captured by Christ, just as Paul was captured on the road to Damascus. He too had his own Damascus, and Christ captured him in a strange way. Christ uses a different way for each person He captures. If I am standing here at this moment and you are sitting there, we were not captured in the same way. He made His existence known to you in one way and to me in another. As many people as there are, so many different ways Christ uses to make His existence known to them and to remind them how deeply they need His person. He does not always use...

The same way; He approaches each person differently. Take, for example, the incident involving the Copt that was mentioned. It is unusual because it concerns a wild beast. Yet Christ does not face only ordinary enemies; He also faces educated enemies, and the educated can be fiercer beasts than the rest. You see, their pride in learning and knowledge will not let them yield, and Christ must contend with greater enemies. Nevertheless, with each person He uses whatever will help that particular soul. I do not know whether you have ever read the accounts surrounding this man—or rather, this family, because the whole family stands behind Eustathios. As I told you, he was a general and military commander in Rome.

This was during the reign of Emperor Trajan, in the year 98 after Christ. He was a great man, with rank, wealth, and a powerful personality. Before his Baptism he was called Plakidas; afterward he received the name Eustathios. His wife was named Tatiana. I do not know what their two children were originally called, but afterward they too received Christian names.

Once, while hunting with some of his men, a stag appeared, and they all tried to shoot it with their arrows. They failed. The stag escaped, so they mounted their horses and began pursuing it, hoping to catch up and shoot it if they could. Eventually the others and their horses grew tired, but Plakidas continued the chase. He drew near to the stag and thought he would be able to shoot it. But then it reached a place where there was a great ravine. The stag leapt across to the other side, near the precipice. He could no longer get close enough to shoot it. Yet, strangely...

At that very moment, he saw Christ crucified between its antlers, with the precious Cross shining brilliantly, and Christ spoke to him. These were His exact words: “Why, O Plakidas, do you persecute Me? I am Christ, whom you do not know, although you honor Me through your deeds.” For despite being an idolater, he was a virtuous man. He gave alms, performed acts of kindness, and harmed no one. In other words, he lived a Christian life without being a Christian.

Christ appeared radiantly upon that animal and said, “The alms and acts of kindness that you perform for the poor are always before Me. Therefore, I have come before you to capture you in the nets of My love for mankind. It is not right for a man who is so good not to know the truth and instead to worship deaf and insensible idols. To save the human race, I took human form and came into this world.” Eustathios was so terrified that he fell from his horse to the ground.

When he came to himself, he rose and wondered, “What is this voice I hear? What was this thing that happened?” Then he said, “Who are You who speak to me? Reveal who You are, so that I may believe in You.” Once again he heard the voice, saying to him, “Know, Plakidas, that I am Christ, who created heaven and earth and separated the light from the darkness.

I am He who made the sun shine by day, and the moon and stars give light by night. I am He who established the days and nights, the months and the years. I formed man out of nothing, and for his salvation I came humbly to earth as a man. I was crucified and buried, and on the third day I rose from the dead.”

When he heard these words, the account says that he fell to the ground again. He could not recover from what had happened to him. It was, of course, a supernatural event. At last he asked again and said, “If it is truly You, then I tell You that I believe, Lord, that You are the Creator and Maker of the world.

You are the only true God, and there is no other.” Then our Lord instructed him: “If you believe in Me, go and find the Archbishop of your country, so that he may baptize you as he baptizes the other Christians.” My dear friends, it is not enough for a person merely to believe, especially in his own way.

As you can see, there are many different kinds of faith.

Some believe in a higher power; others believe in a supreme being. Some believe in God as Jehovah; others believe in Christ merely as a superior person, an exalted man. But that is not the point. It is not enough for someone to construct his own kind of faith, with a leader whom he himself has fashioned. He must rightly believe in the Christ whom Peter confessed: “You are the Christ, the Son of the living God.” And he must believe in the Christ proclaimed by the angel to the Myrrh-bearing Women, when he said to them, “Why do you seek here Jesus the Nazarene, who was crucified? Why do you seek Him here?” Thank you.

Therefore, belief alone is not enough. There are people who believe in God and in Christ, yet remain unbaptized. That is, they have not yet died. They have not done what Christ commanded them. They rest upon their own righteousness and holiness; they rest upon their own morality. But Christ is not merely a matter of moral teaching; He is also a matter of doctrine. A person comes spiritually dead, and the dead man must be buried. He is buried in Baptism and rises again, and from that point onward he has the right to enter the Kingdom. So Christ sends him immediately to find the Archbishop that very night, to be baptized and then return. The saint said, “Lord, may I tell these words also to my wife and my children...

The things we are discussing here now, so that they too may believe in You?” Jesus answered him, “Yes. Go and tell them everything. Then, after you have been baptized and cleansed from your sins, return here, and I will reveal to you what is going to happen to you and what you are going to suffer”—just as He also revealed through Ananias what Paul would suffer. Notice: He did not say what the man would gain or enjoy once he was baptized. From the moment he is baptized, declares war on Satan, and says, “I renounce you, Satan, and unite myself to You, Christ”; from the moment he spits upon Satan, turns to unite himself with Christ, and says, “I believe in Christ”...

Things are different now. The Christian life is a state of war, and a person must understand this. As I said at the beginning, everyone who sets out on the path of Christ will have an enemy: the devil, a cunning person with 7,500 years of experience in attack, defense, and sabotage. And you understand that unless a person humbly and continually asks for the power and grace of God, and unless the grace of God guards his nous, his spiritual intellect, he cannot contend with the devil. He also has enemies within his own flesh; he has the world as an enemy, self-interest as an enemy, and his own ego. So many things weigh upon this poor human being. But when he has God as his helper, he can overcome them all. Just think, then: Christ did not tell him...

The man could have said to Him, “Goodbye! Am I going to come to know You only so that these things may happen to me? Why should I? Am I not better off as I am now?” That is the point. If we were never going to die, perhaps we would be better off. But since we are going to die, we are not so well off after all. It is preferable to choose to suffer certain things in this world rather than in the world to come. In any case, the account says that he returned home that evening deeply shaken. He approached his wife and did not know where to begin, what to tell her about what had happened to him, or how she would receive it. Finally, in simple words, he said something like this: “Today, my beloved wife, while I was hunting a stag in the forest...”

“I saw Christ crucified between its antlers, and He spoke words to me that no human being could speak.” She said to him, “My lord, you saw the God in whom the Christians believe. He is the one true God. He will save us and our children.” Then his wife told him, “I too saw Him last night, and He spoke these words to me.” He had not appeared only to Eustathios upon the antlers of the stag; He had also appeared to his wife at home and said to her, “Tomorrow you, your husband, and your children are to come to Me, so that you may know that I am the true God.”

“Since He appeared to you in the form of a stag, come, let us go tonight to the bishop of the Christians and be baptized.” So they decided to go secretly that very night and find the bishop. They told him everything that had happened to each of them. It seems that many extraordinary things occurred in the first Christian age, for we are speaking here of the year AD 98, about sixty years after Christ’s Ascension. This fulfilled what Mark writes: that many signs accompanied them—that is, many miracles took place through the preaching of the Apostles.

In this way, people were initially brought to faith in a powerful manner. This bishop who baptized them was evidently an experienced man. He instructed and comforted them. He gave Plakidas the name Eustathios, renamed his wife Tatiana as Theopisti, and named their two children Agapios, the elder, and Theopistos, the younger. After baptizing them, he gave them Holy Communion and prayed that they would remain steadfast in the faith of Christ and overcome every obstacle they might encounter along their Christian path. And the account includes one important detail: as soon as he had baptized them...

He gave them Holy Communion. This is the purpose of Baptism. Some parents act very wrongly when, for reasons I do not know, they leave their children unbaptized for months, or perhaps even years, keeping them far from Christ. If, God forbid, the child should die, woe to them. It is difficult to remove such a testimony of guilt from one’s neck. No metanoia, no repentance, can undo it, because Baptism could have taken place and did not. A child may be baptized before the mother has completed her forty days. You will know from our homeland that mothers do not attend the Baptism of their children. Why do they not go to their children’s Mystery? Because they are considered unclean. Their forty days have not yet been completed, and that is why they do not attend.

Look at what we have done today: we have kept the outward form and cast away the essence. A child now goes with his girlfriend to be baptized at ten or twelve years old, while his mother hides herself away. Yes, the mother used to remain apart and not attend her child’s Baptism because her forty days had not yet been completed. The child, however, was baptized immediately and given Holy Communion. I am not telling you that the mother must still be within her forty days. Let her complete the forty days, and then let the child be baptized. We should not wait for a godparent to arrive from abroad. Let us find a simple believer to become the child’s spiritual father, for that is what a sponsor is. Baptisms were always celebrated during Matins, in the morning when the Church’s worship began, and the newly baptized remained to receive Holy Communion at the Divine Liturgy. Even now, many priests, as soon as the child has been baptized, go and open the tabernacle...

They bring out Holy Communion and immediately commune the child. That is the purpose: they baptize, they regenerate, and they bring the newly baptized to Holy Communion. Baptism is the holy womb, and Holy Communion is the mother’s breast. Through Baptism the Church gives birth—she regenerates a soul—and through Holy Communion she nourishes that regenerated soul. When a mother gives birth to her child, she takes it and brings it to her breast to feed it. Giving birth was not enough; she must also nourish it, because if she does not, it will die. In exactly the same way, when the Church regenerates a person, she immediately offers him her breast, Holy Communion, and nourishes him. And so this is what happened here:

The bishop baptized them during the night, gave them their Christian names, gave them Holy Communion, and blessed them to go forth and contend throughout their lives against the devil. In accordance with the Lord’s command, “Come back here after your Baptism,” Eustathios took several soldiers and returned to the place, to the ravine where this encounter had occurred. Without telling his soldiers anything, he managed to persuade them to hunt somewhere else. Then he quietly withdrew and went to the place where that momentous event had happened the day before. He fell prostrate on the ground, began to weep, and said, “I believe in You, my Christ, for now I know that You are the true God.”

“You are the Creator of all things, visible and invisible. I beg You to reveal to me what You told me about yesterday.” Then he heard a voice again, just as before, saying to him: “Blessed are you, Eustathios, for you have received Baptism and overcome the power of the wicked devil. But the devil will not cease to subject you to many temptations, seeking to force you to blaspheme and deny your faith, so that you may be condemned eternally. You will suffer what Job suffered in ancient times, but in the end you will conquer the devil.” The Saint answered, “If it is possible, my Lord, let me not be tried by so many temptations.”

“But if this cannot be, and I must pass through them, strengthen me to keep Your commandments and remain firm in my faith always.” The Lord answered him invisibly: “Take courage, Eustathios, and struggle for good works. My grace will accompany you and those with you, and it will preserve your souls from the flaming arrows of Satan.” For, as you know from experience, the arrows of Satan are indeed often flaming—and cunning, as we have said. After the Lord had spoken these words, His voice ceased and He vanished. Eustathios returned to his wife, and together with their children they prayed and said, “Let the will of God be done.” That is the heart of it.

A few days later, after all this, the temptations began. A plague, a disease that no medicine could check, killed all their servants. A short time later, all their animals also died. Distressed by these two calamities, Eustathios took his wife and children out for a walk. When they returned, they found that the house had been robbed of everything, down to the last spool of thread. They were left with nothing but the clothes they wore. You can understand how completely their circumstances had changed.

And this happened in the very first days after they had set out, as we say, upon the path of Christ.

Theopisti, being the weaker vessel as a woman, said to him, “Why should we remain here any longer, in this place? What will people say?” It is difficult for a man to endure being seen as a general reduced to walking the streets without even a change of clothes, and to say, “I am suffering all this because I believed in Christ.” They were troubled by the tongues of people, who do not know what a person must pass through. He must pass through fire and iron in this life to reach that narrow path above, leading to the Kingdom of Heaven. People do not understand this. In any case, she told him, “Let us leave and go somewhere no one knows us.” That too is a possible solution. “Very well, very well,” he said. Then the Saint asked her:

“Where shall we go? Where do you think would be best?” She answered that they should go to Jerusalem, to the Holy Land. And so they agreed and set out for Jerusalem by way of Egypt. Traveling on foot, they reached Egypt and came to the coast. There they found a small boat, which they needed in order to complete the next part of their journey by sea. They placed the children aboard, the lady embarked as well, and they set sail. But everything changed, because something dreadful happened.

It was something the human nous, the spiritual intellect, cannot comprehend. Why did it happen this way? Why was this also permitted to happen? We too should bear this in mind: the strangest things may befall us as we obey Christ. I do not know whether you remember how Christ told His disciples to enter the boat and cross to the other side. All night long they were battered by the storm, but they did not turn back. At dawn Christ came to them, walking upon the water, and helped them. When they were ready to receive Him into the boat, it immediately reached the destination they had been unable to reach all night by their own strength. This is very consoling for us.

Saint Paul expressed the matter in a few words: “All who desire to live godly lives will suffer persecution.” Whoever wishes to live on God’s path should not expect a bed of rose petals. This truth is revealed in the life of this man. You will now hear what happened next. His Life continues: “As they journeyed, they reached a place by the sea and, finding a ship, boarded it to cross to the other side.” When they had reached a certain point, the shipmaster conceived a desire for Theopisti, the general’s wife...

He demanded a fare higher than usual, which the Saint could not pay, and threatened to keep his wife in payment. Then the shipmaster ordered the sailors to seize Eustathios and throw him into the sea. You can imagine what happened: the Saint struggled and pleaded. But under this threat, he was forced to leave his wife in the hands of that exceedingly wicked man, while he went ashore with his two children. And there he began to weep.

He said, “Alas for me and for you, my children, for your mother has been taken by a strange and barbarous man.” He took the children and began to walk away as the boat sailed on. As he went, he came to a river. It was not easy for the small children to cross, so he decided to leave one child on the bank, carry the other across, and then return—strong man that he was—to carry the second child over as well. But what happened? After leaving one child on the far bank, as he turned back to fetch the other, he saw a lion seize the child he had just carried across.

He turned to look at the other child and saw a wolf carrying him away. And so he was left without either of his children. You can understand what had happened. After these new calamities, he sat down and began to weep. He said something like this: “Alas for me! What I once was, and what I have now become! Where is my glory? Where are the multitudes who served under me? Where are my soldiers? Where are the countless people who once surrounded me and obeyed my commands? But, Lord, do not overlook my tears or forsake me to the end. You told me, Lord, that I would suffer what Job suffered. Yet, from what I have heard, his sufferings were...”

far less than my own. Though he lost all his possessions, he still had a small patch of ground where he could rest upon the dunghill. But I have nowhere to lay my head; I am a stranger in a foreign land. What am I to do? Where can I take refuge? What will become of me? He had friends who comforted him. Though he lost his children, he still had his wife. But who will comfort me? The shipmaster has taken my wife, and wild beasts have devoured my children. Do not be angry with me, O Lord, for my lament. Grant me patient endurance and courage, that as a faithful servant I may endure these temptations.” He wept for a long time, then rose, set out, and came

to a village. Having no other means there, he worked as a day laborer, as we would say, so that he could survive. Later, because they saw that he was a good man, they appointed him guardian of the village fields. The general had become a field guard; the family man was without a family; the rich man was penniless. And who had caused this upheaval? Christ had. He is the rebel who comes in and turns everything upside down. Yet He never turns things upside down for evil, but always for good. Meanwhile, a revolt broke out against Trajan in the region around Rome. The enemies

seized many provinces, and Trajan was unable to drive them back. Circumstances forced him to search for that brave general, Plakidas. But where was Plakidas? So he sent out many pairs of men throughout the whole territory then ruled by the Romans to search for him. Two of them reached the very place where Plakidas was living. As the field guard, he saw them approaching the area and the village. He recognized them as former fellow soldiers, military men from the palace. But they did not recognize him,

worn down and sun-darkened as he was. How different the refined general had once looked from the man now standing before them! In any case, they greeted him: “Greetings, friend.” He returned their greeting and said, “Greetings to you as well, my brothers.” The Saint asked what they were seeking: “What are you looking for? What do you want? Why are you traveling through this region?” They explained the matter to him. He then asked why they were looking for Plakidas. They replied that they simply wished to see the man, concealing the fact that the palace needed him.

“I know no such man,” the Saint said. “But please remain here today in this foreign place. Rest a little and recover your strength, for I too am a stranger.” He had no money with which to offer them a meal, so he asked an acquaintance for help and borrowed a little money—or perhaps obtained some bread and a few other things—and cooked for them in his home. As they talked and spent time together, one of the two began to suspect from his face that the man receiving them might resemble the general. They knew of one distinctive mark by which they could identify him: he had a sword scar on his neck from a wound he had received in battle.

They therefore tried to determine from that mark whether he was indeed the man they knew. At one point, one of them saw the scar on his neck and said to the other, “It is he.” The other then began to examine him more closely. He approached his companion and said, “Brother Akakios, does it not seem to you that this is the general we are seeking?” Akakios replied that he suspected the same. “I know very well,” he said, “that Plakidas had a sword scar on his neck—the mark I told you about.” They looked and recognized him. Then they seized him with joy, embraced and kissed him, and his identity was revealed. Imagine it: the village

thought it had a mere field guard, only to discover that he was a general of Rome. Imagine how they felt when they learned that such a great man had been living among them and treating them with such humility. In any case, after much discussion, the soldiers took him with them. They walked for fifteen full days before reaching Rome. There they presented him to Trajan, who gave him a magnificent welcome and explained the situation, saying that the empire needed his service. They asked how he had disappeared and what had happened to him. He told them, but they paid little attention to his account, because Trajan was concerned mainly with the task he wanted him to perform.

He did not care whether Plakidas was a Christian, and he commanded him to raise an army. About fifteen years had passed. If his children were still alive, they had perhaps been seven, eight, or ten years old when he took them and departed. They would now have been twenty-two, twenty-three, or twenty-five and, if alive, would have been included in the enlistment. In the general mobilization he ordered, his own children would also have been called up as soldiers—he himself would have enlisted them. Now listen. In any case, he went to war and liberated the provinces that the rebels had seized.

At one place they stopped to rest for a few days and remained there for three days. In the village where they stayed, they appointed a woman to cook for them and assigned two aides to serve the general and bring him the food she prepared. One day, the two young soldiers found that the food was not yet ready for them to take away, so the woman asked them to wait a little. As they sat outside her house waiting, they began to speak with one another. Though they had served together for so long, neither had ever happened to ask the other where he came from.

Now listen. Those two young men were the Saint’s own children. On one of those days, they went to the house of Theopisti—who was their mother—to collect the food. As they sat outside waiting for it to be prepared, they began to talk. The younger said first, “We have served together under the same general for so long, yet we have never asked one another where we come from.” The elder replied, “I too have wanted to do this for a long time. Since it has not happened until today, let it happen now. Because I was very young,”

“I remember nothing except that my father was a general in Rome, my mother was very beautiful, and I had a handsome younger brother with blond hair like mine. One day, our father and mother took us and left Rome, though I do not know where they intended to go. I remember only that after traveling on foot over land, we all boarded a ship. Later, for some reason I do not know, our mother remained aboard the ship. Our father alone went ashore with the two of us, and as we continued on foot, we came to a great river.

“Because we were very young, we could not cross it. Our father lifted my younger brother onto his shoulder and carried him to the other side, leaving me behind. As he returned to fetch me, a wolf seized my brother, while a lion seized me from the opposite bank. But God took pity on me, it seems. At that very moment some shepherds happened to be in the fields within the forest. They rescued me from the lion’s teeth and brought me to this village, which you also know, and there I was raised and grew to manhood. But I do not know what became of my father or my younger brother.” When he had said this, the younger brother leaped up with joy and said to the elder, “In the name of Christ, we are brothers! What you have said has convinced me, for those who raised me also told me

that they had rescued me from the jaws of a wolf. Some people nearby drove it away with sticks and took the child from its mouth.” Then the elder rejoiced, and the two embraced and kissed one another with great joy and gladness. Theopisti, who was inside, heard the entire conversation and realized that these were her sons. Seeing them embrace so tenderly, she wanted to reveal who she was, but they hurriedly took the vessels of food and ran off to prepare the commander’s table. You see what had happened. The next day, Theopisti rose and went to the commander’s tent

to find her children, but they were away on duty. Instead, she found the general sitting beneath the shade of a tree, overcome with sorrow and grief. When she saw him from a distance, her heart was immediately thrown into great turmoil, for he seemed to be her husband. Wishing to speak with him, she approached and said, “My lord, please listen to my words. I come from Rome and was brought here as a captive. I beg you, when you return triumphantly to Rome as a victor, take me with you so that I too may return there.” As Theopisti said these things to the general,

she studied his face carefully and found that he greatly resembled her husband. Yet she did not dare ask him who he was. When she had become fully convinced that it was indeed he, she fell at his feet and said, “My lord, I beg you not to be angry with me, but to hear my words. Please grant me the favor of telling me about your former life, for I believe that you are the general Plakidas, who came to believe in Christ, the true God, after seeing Him crucified between the antlers of a stag, and who afterward endured many temptations. At last, he took his wife—who is myself—

“and his young, beloved, God-fearing children and set out for Jerusalem. But the shipmaster, who was a wicked man, held me as payment and brought me here to this city. I call our Lord Jesus Christ and His angels as my witnesses that I am pure and undefiled and have remained so until this day. Neither that man nor anyone else stained my honor.” For you know what happened: after taking her, the shipmaster became ill and died before he could do anything, and so she remained undefiled. God preserves. When the Saint heard these things, he knew from the features of her face and the precise account

she had given him that she truly was his wife. Then he cried out loudly with many tears: “Glory to You, O God! Glory to You!” Turning to Theopisti, he said, “I am the man of whom you speak.” They both rose, embraced, and glorified God. Then Theopisti asked him, “Where are our children?” The Saint replied that wild beasts must have devoured them. She asked again, “And how did this happen?” He then recounted the event in detail. She said to him, “Let us glorify God. Our children are alive

to this day and are here with us. Yesterday I heard them recount exactly the same things you have just told me. If you do not believe me, command them to come, so that you may hear their words yourself.” The Saint immediately summoned the young men and said, “My lads, tell me where you come from.” The elder related everything he remembered and knew. Astonished, the Saint became certain that they truly were his children. The joy and gladness that filled the Saint and the entire army that day cannot be described. From the depths of his heart, the Saint thanked God, saying, “I thank You, O Lord my God, for You did not leave me, Your humble servant, to be tempted

forever, but have granted me rest from my great tribulations. I glorify You, my God, because You have done just as You foretold to me. Now that I have seen my wife and children, receive my soul.” Saint Eustathios completely crushed the revolt that had taken place there and then returned to Rome. During his return, however, Trajan died and was succeeded by his nephew Hadrian, an unbeliever, an atheist, an idolater—an antichrist in the fullest sense of the word, as the account says. In any case, Eustathios received a magnificent welcome as a victorious and triumphant general. He was then summoned

to offer sacrifice to the idols, because, they claimed, the gods had helped him win and had helped him find his wife and children. But how could the Saint possibly do that? He said to the emperor, “I offer sacrifice to my Christ. I glorify Him and thank Him, because I owe Him my life and my victory. He gave me strength to defeat the emperor’s enemies, and He was pleased to let me see my wife and children again. I know and believe in no other God but Him alone, who made heaven and earth and all things.” You understand what happened next. The emperor stripped him of his rank, as we would say, tore away his medals, and reduced the victorious, trophy-bearing general to a disgraced outcast.

They paraded him before everyone, and all of them mocked him. The emperor ordered that he be thrown to the lions to be devoured. But every lion released against him came and made a metania—a bow of reverence—before him. You can imagine what this did to the emperor. When he failed to accomplish anything, he gave the following order: a great bronze bull was to be made, large enough to hold them all. It was to be heated red-hot, and Eustathios, Theopisti, and their children were all to be placed inside; then it was to be sealed from above, so that they would burn within it. This was the end of the general.

Everything was made ready, and before they were placed inside, they asked to be permitted to pray. Saint Eustathios prayed, saying: “Lord Jesus Christ, God of hosts, whom no one has seen, hear us now, our God, as we desire faithfully to complete our course. Since You have been pleased to reunite us, and just as You preserved the bodies of the Holy Three Youths in the fiery furnace, preserve our bodies in the same way. Be pleased that we may be buried together in one tomb, and receive our souls. And grant Your grace, O Lord, that those who are afflicted and call upon us may have a share in the Kingdom of Heaven; and if anyone in danger upon a river or at sea calls upon us,

we ask that You hasten to his aid.” Then an unseen voice was heard saying to him: “What you have asked will be granted, and much more besides, because for My name’s sake you have endured great temptations with extraordinary patient endurance and courage. In return for your sufferings in this passing life, you will enjoy heavenly joy in the eternal homeland, and an unfading crown will reward your glorious struggles.” Then the Saints entered that bronze bull rejoicing and surrendered their souls in the year 126 after Christ, on this twentieth day of September, which we commemorate today. Three days later, Hadrian ordered the bronze bull to be opened.

They opened it and saw that not a single hair of their heads had been harmed by the fire. They were found dead inside, but not burned. Not even one hair had been singed, although all four of them were dead, just as Saint Eustathios had asked in his prayer. Such confusion arose, and such malice seized Hadrian, that he vanished from the face of the earth. The Christians were then able to take the holy relics and bury them. Later, when Constantine the Great came—the liberator of Orthodoxy and the Church—he built a great church dedicated to Saint Eustathios.

Yet this great lesson for every Christian, which comes from the family of Saint Eustathios, has remained hidden even to this day. People concern themselves with many other things, but not with the lives of the Saints. Yet the lives of the Saints are set before us for imitation. They enable every person to see and learn what awaits him from the moment he comes to know Christ, and what Christ will put him through—yet Christ will bring him through victorious. He will suffer for a little while, but he will gain greatly; and not merely greatly, but eternally. So do not tell anyone that if he becomes a Christian, everything will go well for him from that point onward. No; things may turn against him and go very badly indeed. Do you know what we read in the Apostolic Constitutions, and specifically

in the earliest books of Saint Ignatius and the other early Apostolic Fathers? When you wish to speak to someone who has not come to know Christ, it says, you must first tell him why Christ came into the world and what work He came to accomplish.

Secondly, you must tell him to believe and to live rightly according to Christ. And thirdly, tell him what he will suffer for Christ—not what he will gain from Christ, but what he will suffer. That is precisely why, when we enter the narthex of a church, we see the martyrdoms of the Saints depicted there. This is what awaits you. Do you still want it? Very well. If not, go back into the world. Eat, drink, make merry, and do whatever you please. But if you come here, prepare yourself. For if you begin to bear oranges, you must also expect the stones that children will throw at the tree.

A person who does nothing is not attacked. Satan does not attack those who belong to him, but he does attack all the others. That is why I say that this teaching which comes from the family of Saint Eustathios is deeply consoling.

Θέμα το αποψινό θα μας το δώσει ένας Άγιος της ημέρας. Δεν ξέρω αν ξέρετε όλοι ότι εορτάζει ο Άγιος Ευστάθιος. Είναι μεγάλος Άγιος και έχει πολύ ηθικό δίδαγμα και δογματικό δίδαγμα.

Δεν ξέρω αν έχετε φιλοσοφήσει ποτέ σας τι είναι η ζωή των Αγίων. Η ζωή των Αγίων είναι το Ευαγγέλιο στην πράξη. Αυτά που διαβάζουμε εμείς θεωρία, αυτοί τα κάμανε και πράξη. Εύκολα ο άνθρωπος λέει, αλλά δύσκολα πράττει. Εκεί που τα μπλέκουμε με τον Θεό.

Η θεωρία. Από πίστη, και αυτά τα δαιμόνια πιστεύουν. Μάλιστα ο Ιάκωβος στην επιστολή του γράφει: «Πιστεύουσι», λέει, «τα δαιμόνια και φρίττουν». Εμείς πιστεύουμε, αλλά δεν φρίττουμε. Άρα πιστεύουν παραπάνω από εμάς, αλλά δεν πράττουν. Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ του ενός πιστού και του άλλου πιστού. Η ζωή των Αγίων είναι το Ευαγγέλιο στην πράξη. Αυτό που μαθαίνουμε στη θεωρία, να φτάσουμε μέχρι αίματος, το έκαναν στην πράξη οι άνθρωποι και πέρασαν στην αιωνιότητα. Είναι μια υπόθεση με πολλές όψεις. Είναι πολύ συγκινητική και πολύ ωφέλιμη. Δείχνει και υπενθυμίζει στον άνθρωπο το πώς έχουν τα πράγματα από τη στιγμή που θα γνωρίσει τον Χριστό. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα μπει στον Χριστού τον δρόμο, μην περιμένει...

Ροδοπέταλα.

Ροδοπέταλα. Όλα θα του είναι αντίθετα.

Δεν πρόκειται να τον χειροκροτήσει κανένας, ούτε αυτή η μάνα του. Τόσο πολύ κακό κάνει ο Χριστός, τόσο πολύ δεν τον θέλουν οι άνθρωποι. Και χωρίζεται η οικογένεια, χωρίζονται αντρόγυνα, χωρίζονται αδέρφια, χωρίζονται φίλοι, συνεταίροι, εξαιτίας του Χριστού. Και πραγματοποιείται εκείνο που είπε ο Χριστός, ότι «εγώ δεν ήρθα να βάλω ειρήνη στον κόσμο, ήρθα να βάλω μάχαιρα». Αφού ήρθα, λέει, τη μάνα από το παιδί, την πεθερά από τη νύφη, τον αδελφό από τον αδελφό, να πάρω τους δικούς μου και να μείνουν οι άλλοι. Είναι πόλεμος η κατάσταση για κάθε άνθρωπο από τη στιγμή που θα γίνει χριστιανός. Ο Ευστάθιος, ο πρώην λεγόμενος Πλακίδας, στρατηγός Ρωμαίος.

Συνελήφθη από τον Χριστό, όπως συνελήφθη και ο Παύλος στη Δαμασκό. Έτσι κι αυτός είχε τη δικιά του Δαμασκό και τον συνέλαβε κατά έναν παράξενο τρόπο. Για κάθε άνθρωπο χρησιμοποίησε μια μέθοδο ο Χριστός και συνελήφθη. Αν εγώ βρίσκομαι αυτή τη στιγμή εδώ και εσείς βρίσκεστε στη θέση εκεί, δεν έχουμε συλληφθεί κατά τον ίδιο τρόπο. Αλλιώς σε εσάς επληροφόρησε την ύπαρξή του, αλλιώς σε μένα. Όσοι άνθρωποι είναι, τόσες μέθοδοι χρησιμοποιεί εκ μέρους του ο Χριστός για να τους πληροφορήσει την ύπαρξή του, για να τους υπενθυμίσει το πόσο τους είναι ανάγκη το πρόσωπό του. Δεν χρησιμοποιεί πάντοτε...

Τον ίδιο τρόπο, αλλιώς τον καθέναν. Πάμε με το περιστατικό, παραδείγματος χάριν, που έφερε η Κόπτην. Είναι ιδιάζον, γιατί έχει να κάνει με ένα θηρίο. Δεν έχει μόνο έναν εχθρό, αλλά και έναν μορφωμένο εχθρό. Και οι μορφωμένοι είναι μεγαλύτερα θηρία από τους άλλους. Γιατί, βλέπετε, ο εγωισμός των γραμμάτων, της γνώσεως, δεν τους αφήνει. Και έχει να κάνει ο Χριστός με μεγαλύτερους εχθρούς. Χρησιμοποιεί όμως στον καθέναν εκείνο που θα τον βοηθήσει. Δεν ξέρω, λοιπόν, αν έχετε διαβάσει ποτέ σας τα περιστατικά γύρω από αυτό το πρόσωπο. Μάλλον από αυτή την οικογένεια, γιατί ολόκληρη η οικογένεια είναι πίσω από τον Ευστάθιο. Ήτο, όπως σας είπα, στρατηγός, στρατηλάτης στη Ρώμη.

Τους χρόνους του αυτοκράτορα Τραϊανού, το 98 μετά Χριστόν. Μεγάλος άνθρωπος, σε θέση, σε χρήμα, σε προσωπικότητα. Πριν βαφτιστεί ονομάζεται Πλακίδας, έπειτα επήρε Ευστάθιος. Η γυναίκα του ονομάζεται Τατιανή και τα δύο του παιδιά δεν ξέρω πώς ονομάζονται, πάντως έπειτα πήρανε χριστιανικά ονόματα.

Κάποτε, σε κυνήγι μαζί με άλλους δικούς του, παρουσιάζεται μία έλαφος και όλοι μαζί κοιτάξανε να την τοξεύσουν. Δεν κατόρθωσαν. Η έλαφος ξέφυγε και αυτοί πήρανε τα άλογά τους και άρχισαν να τρέχουν κοντά της, όπου τη φτάσουν να την τοξεύσουν, αν μπορούσαν. Αποτέλεσμα ήταν οι άλλοι να κουραστούν με τα ζώα τους, αλλά αυτός να τρέχει ακόμη. Την πλησίασε την έλαφο, ενώ νόμιζε ότι θα μπορούσε να την τοξεύσει. Αλλά έφτασε σε ένα μέρος όπου υπήρχε ένα χαντάκι μεγάλο και η έλαφος, σαν ελάφι που λέμε, σαλτάρισε από το ένα μέρος και εγγύς εις τον γκρεμό. Δεν την έφτανε για να την τοξεύσει. Όμως, παραδόξως...

Τη στιγμή εκείνη βλέπει επάνω στα κέρατά της τον Χριστό εσταυρωμένο, να αστράπτει ο Τίμιος Σταυρός και να του ομιλεί. Και του είπε συγκεκριμένως τα εξής: «Διατί, ω Πλακίδα, με διώκεις; Εγώ είμαι ο Χριστός, τον οποίον δεν εξεύρεις και τιμάς με τα έργα σου όμως», γιατί ήταν άνθρωπος της αρετής παρότι ειδωλολάτρης. Και ελεημοσύνη έκανε και καλοσύνες έκανε και άνθρωπο δεν επείραζε. Ήταν, δηλαδή, ένας άνθρωπος με χριστιανική ζωή χωρίς να είναι χριστιανός.

διασέφανινε πάνω εις τούτο το ζώο. Ελεημοσύνη. Και αι καλοσύναι, τας οποίας κάμεις στους φτωχούς, πάντοτε είναι ενώπιόν μου. Διό ήλθον εγώ ενώπιόν σου να σε συλλάβω με τα δίκτυα της φιλανθρωπίας μου. Δεν είναι δίκαιο άνθρωπος όστις είναι τόσο καλός να μη γνωρίζει την αλήθεια και να λατρεύει τα κωφά και αναίσθητα είδωλα. Εγώ, για να σώσω το ανθρώπινο γένος, έλαβα ανθρώπου μορφήν και ήλθον εις τούτον τον κόσμον». Τρόμαξε τόσο ο Ευστάθιος, που έπεσε από το άλογο κάτω.

Ήλθε εις εαυτόν και σηκώθηκε, σκέφτηκε «τι είναι η φωνή την οποία ακούω; Τι ήταν αυτό το πράγμα;» και λέγει: «Ποιος είσαι εσύ ο οποίος... Ομιλείς; Φανέρωσέ μου ποιος είσαι, για να πιστέψω σ’ εσένα». Τότε άκουσε ξανά τη φωνή και του είπε: «Μάθε, Πλακίδα, ότι εγώ είμαι ο Χριστός, όστις έκτισα τον ουρανό και τη γη και εχώρισα το φως από το σκότος.

Όστις έκαμα τον ήλιο να λάμπει την ημέρα και τη σελήνη και τους αστέρες να φέγγουν τη νύχτα. Εγώ είμαι εκείνος όστις έκαμα τας ημέρας και τας νύχτας, τους μήνας και τους ενιαυτούς. Όστις έπλασα τον άνθρωπο εκ του μηδενός, όστις προς σωτηρίαν αυτού ήλθον με ταπείνωσιν εις την γην ως άνθρωπος και εσταυρώθην και ετάφην και την τρίτη ημέρα ανέστην εκ νεκρών».

Όταν άκουσε αυτά, αναφέρεται ότι ξανά έπεσε κάτω. Δεν μπορούσε να συνέλθει από αυτό που του συνέβη. Είναι κάτι, βέβαια, το υπερφυσικό αυτό. Με αποτέλεσμα να ξαναρωτήσει και να του πει: «Αν είσαι εσύ, σου λέγω ότι πιστεύω, Κύριε, ότι είσαι κτίστης και δημιουργός του κόσμου.

Συ είσαι ο μόνος αληθινός Θεός και κανείς άλλος». Και τότε του υποδεικνύει ο Κύριός μας τα εξής: «Εάν πιστεύεις εις εμένα, ύπαγε να εύρεις τον αρχιερέα της πατρίδος σου να σε βαπτίσει, καθώς βαπτίζει και τους άλλους χριστιανούς». Δεν είναι αρκετό ο άνθρωπος, αγαπητοί μου, να πιστεύει, και μάλιστα με τον τρόπο του.

Όπως θέλετε έχουμε πολλά ειδηπίθειες

Άλλοι πιστεύουν σε μια ανώτερη δύναμη, άλλοι πιστεύουν σε ένα ανώτερο ον, άλλοι πιστεύουν στον Θεό σαν Ιεχωβά, άλλοι πιστεύουν στον Χριστό σαν ένα ανώτερο πρόσωπο, έναν υψηλό άνθρωπο. Αλλά το θέμα δεν είναι αυτό. Δεν είναι αρκετό ο άνθρωπος να φτιάχνει κάποιο είδος πίστεως με έναν αρχηγό πάλι, και τον φτιάχνει αυτός. Σωστά, να πιστεύει εκείνον τον Χριστό, τον οποίον είπε ο Πέτρος: «Συ ει ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», και να πιστεύει τον Χριστό εκείνον που εδογμάτισε ο άγγελος στις Μυροφόρες, που τους είπε: «Τι ζητείτε ώδε Ιησούν τον Εσταυρωμένον, τον Ναζαρηνόν; Τι ζητείτε ώδε;». Σας ευχαριστώ.

Ο άνθρωπος, λοιπόν, δεν είναι αρκετό. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι πιστεύουν σαν Θεό και σαν Χριστό, αλλά είναι αβάπτιστοι. Δεν πέθαναν, δηλαδή, ακόμα. Δεν έκαναν εκείνο όπου τους διέταξε ο Χριστός. Στέκονται στη δικαιοσύνη τους, στην αγιοσύνη τους. Στέκονται στη δική τους ηθική. Όμως δεν είναι θέμα ο Χριστός ηθικής μόνο διδασκαλίας, αλλά και δογματικής. Τον άνθρωπο πώς έρχεται νεκρός και πώς ο νεκρός πρέπει να ταφεί, και θάπτεται στο βάπτισμα και ανίσταται, και από εκεί και κάτω έχει πλέον δικαιώματα στη Βασιλεία. Τον στέλνει, λοιπόν, κατευθείαν να πάει να βρει τον αρχιερέα το βράδυ εκείνο, τη νύχτα, να βαφτιστεί και να επιστρέψει. Ο δε Άγιος είπε: «Κύριε, δίναμαί να είπω τους λόγους τούτους και εις τη γυναίκα μου και εις τα τέκνα μου...

Που συζητούμε εμείς τώρα εδώ, για να πιστέψουν και αυτά σε σένα;». Απεκρίθη ο Ιησούς αυτόν και είπε: «Μάλιστα, ύπαγε, όλα ύπαγε να τα διηγηθείς, και αφού βαφτιστείτε και καθαριστείτε από τις αμαρτίες σας, έλα πάλι εδώ να σου φανερώσω τι μέλλει μετά ταύτα να σου συμβεί, τι μέλλει να πάθεις», δηλαδή, όπως είπε και διά του Ανανίου για τον Παύλο. Βλέπετε, όχι τι μέλλει να κερδίσει, όχι τι μέλλει να απολαύσει ο άνθρωπος από τη στιγμή που θα βαπτιστεί, από τη στιγμή που θα κηρύξει τον πόλεμο στον σατανά και θα του πει «αποτάσσομαι σοι, σατανά, και συντάσσομαι σοι», από τη στιγμή που θα τον φτύσει και θα γυρίσει να συνταχθεί με τον Χριστό και θα πει «Χριστώ πιστεύω».

Άλλα τα πράγματα. Είναι σε εμπόλεμη κατάσταση για τον άνθρωπο και θα πρέπει να το ξέρει, όπως είπα στην αρχή, ότι κάθε άνθρωπος ο οποίος θα μπει στον Χριστού τον δρόμο θα έχει εχθρό, εκτός από τον διάβολο, ένα πανούργο πρόσωπο, ένα πρόσωπο με μια πείρα 7.500 ετών, με επίθεση, με άμυνα, με δολιοφθορά. Και αντιλαμβάνεστε, εάν ο άνθρωπος με ταπείνωση δεν ζητάει πάντοτε τη δύναμη και τη χάρη του Θεού, αν η χάρη επίσης του Θεού δεν του φρουρεί τον νου, δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα με τον διάβολο. Έχει και τους εχθρούς στη σάρκα του, έχει και τον εχθρό τον κόσμο, έχει και τον εχθρό το συμφέρον, είναι το εγώ του, τόσα πράγματα επάνω στον ταλαίπωρο άνθρωπο. Όταν όμως έχει βοηθόν τον Θεόν, όλα τα κατορθώνει. Δεν του είπε, σκεφτείτε, λοιπόν.

Μπορούσε ο άνθρωπος να του πει: «Χαίρετε, εγώ, για να μου συμβούν, θα σε γνωρίσω; Για ποιον λόγο; Δεν είμαι καλύτερα τώρα που περνώ έτσι;». Αυτό είναι το θέμα. Εάν δεν επρόκειτο να πεθάνουμε, θα ήταν καλύτερα. Αλλά εφόσον πρόκειται να πεθάνουμε, δεν είναι τόσο καλά. Και είναι προτιμότερο να προτιμήσουμε σε αυτόν τον κόσμο να μας συμβούν ορισμένα πράγματα, παρά σε εκείνον τον κόσμο. Εν πάση περιπτώσει, αναφέρεται το εξής: ότι επέστρεψε το βράδυ στο σπίτι, καταλαβαίνετε, καταταραγμένος. Πλησίασε τη γυναίκα και δεν ήξερε πούθεν να αρχίσει, τι να της πει, το τι του συνέβη και πώς θα το αντιμετωπίσει κι αυτή. Εν πάση περιπτώσει, με απλά λόγια, της είπε περίπου τα εξής: «Εγώ σήμερον, αγαπημένη μου γυναίκα, κυνηγών μίαν έλαφον στο δάσος...

Είδον τον Χριστόν εσταυρωμένον εν μέσω των κεράτων της και μου είπε λόγια τα οποία δεν μπορεί να τα πει άνθρωπος». Εκείνη του είπε: «Κύριέ μου, είδες τον Θεόν τον οποίο πιστεύουν οι χριστιανοί. Αυτός είναι ο μόνος αληθινός Θεός, τον οποίο πιστεύουν. Αυτός θα σώσει και εμάς και τα τέκνα μας». Του απαντά η γυναίκα: «Αυτόν είδον και εγώ χθες τη νύχτα και μου είπε ταύτα τα λόγια». Δεν παρουσιάστηκε μόνο σε αυτόν επί των κεράτων της ελάφου, αλλά παρουσιάστηκε και στη γυναίκα στο σπίτι και της είπε: «Αύριο να έλθετε εις εμέ, συ, ο σύζυγός σου και τα τέκνα σας, να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι Θεός αληθινός».

«Αφού δε εφάνηκε εις εσέ εν σχήματι ελάφου, έλα να πάγουμε τη νύχτα ταύτην στον αρχιερέα των χριστιανών να βαπτιστούμε». Εν πάση περιπτώσει, το αποτέλεσμα είναι ότι απεφάσισαν τη νύχτα εκείνη κρυφά να πάνε να βρούνε τον αρχιερέα. Του είπαν τα περιστατικά, το τι τους συνέβη, τόσο του ενός όσον και του άλλου. Φαίνεται στις πρώτες χριστιανικές εποχές, γιατί εδώ μιλούμε στο 98 μετά Χριστόν, δηλαδή περίπου 60 χρόνια από τότε που ο Χριστός μας ανελήφθη, πολλά παράξενα γινόντουσαν. Εφαρμόζεται εκείνο το οποίο γράφει ο Μάρκος, ότι πολλά σημεία παρακολουθούσαν, δηλαδή πολλά θαύματα γινόταν στα κηρύγματα που κάνανε οι Απόστολοι.

Έτσι οι άνθρωποι δυναμικά, κατά κάποιον τρόπο, επίστευαν κατ’ αρχάς. Φαίνεται έμπειρος τώρα ο επίσκοπος αυτός, που τους βάφτισε, τους είπε και τους παρηγόρησε, και τον μεν Πλακίδα τον έβαλε Ευστάθιο, τη γυναίκα του την Τατιανή την ονόμασε Θεοπίστη και τα δύο παιδιά, το μεγάλο το ονόμασε Αγάπιον και το άλλο το ονόμασε Θεόπιστο. Αφού τους εβάπτισε, τους εκοινώνησε και τους ευχήθηκε να σταθούν σωστοί στην πίστη του Χριστού και να αντεπεξέλθουν ό,τι εμπόδια θα συναντήσουν στον χριστιανικό τους δρόμο. Με μια λεπτομέρεια που λέγει εδώ: μόλις τους εβάπτισε...

Τους κοινώνησε. Αυτόν τον σκοπό έχει το βάπτισμα. Και κάνουν πολύ άσχημα ορισμένοι γονείς που, δεν ξέρω, ίσως για ανεξαρτήτους λόγους, πολλές φορές τα παιδιά τους δεν τα βαφτίζουν και τα αφήνουν μήνες, τα αφήνουν ίσως και χρόνια, τα αφήνουν μακριά από τον Χριστό. Αν, παρ’ ελπίδα, συμβεί θάνατος, αλίμονό τους. Είναι δύσκολο να βγει αυτό το μαρτύριο από τον λαιμό. Καμιά μετάνοια δεν το βγάζει αυτό, γιατί μπορούσε να γίνει και δεν έγινε. Το παιδί είναι δυνατόν να βαφτίζεται πριν σαραντίσει η μητέρα. Θα γνωρίζετε από την πατρίδα μας ότι οι μητέρες δεν παρακολουθούν τα βαφτίσια των παιδιών τους. Γιατί δεν πάνε στο μυστήριο των παιδιών; Γιατί είναι ακάθαρτες. Δεν έχουν σαραντίσει, γι’ αυτό δεν πάνε.

Κοιτάξτε, σήμερα κρατήσαμε εμείς τον τύπο και πετάξαμε την ουσία. Το παιδί πάει με τη φιλενάδα του τώρα να βαφτιστεί δέκα-δώδεκα χρονών και η μητέρα κρύβεται. Ε, κρύβεται η μητέρα, δεν πήγαινε στο βάπτισμα του παιδιού της γιατί δεν είχε σαραντίσει ακόμα. Το παιδί αμέσως το εβάπτιζαν και το κοινωνούσαν. Αλλά εγώ δεν σας λέγω ασαράντιστη η μητέρα· να σαραντίσει και να βαπτιστεί το παιδί. Δεν θα περιμένουμε από το εξωτερικό τον νονό, έναν απλούν άνθρωπο πιστό, να βάλουμε πνευματικό πατέρα του παιδιού. Γιατί είναι ανάδοχος. Πάντοτε οι βαπτίσεις γίνονται στον Όρθρο, το πρωί που άρχιζε η Εκκλησία, και παρέμεναν και κοινωνούσαν στη Θεία Λειτουργία. Όπως και τώρα, πολλοί ιερείς, μόλις που βαφτιστεί το παιδί, βγαίνουν και ανοίγουν το αρτοφόριο μέσα και

βγάζουν Θεία Κοινωνία και αμέσως το κοινωνούν. Αυτός είναι ο σκοπός. Βάπτουν, αναγεννούν και προσφέρουν στη Θεία Κοινωνία. Βάπτισις είναι η μήτρα, η αγία, και η Θεία Κοινωνία είναι ο μαστός της μητέρας. Η Εκκλησία διά του βαπτίσματος γεννά, αναγεννά μια ψυχή και διά της Κοινωνίας τρέφει την αναγεννηθείσαν ψυχή. Όπως η μητέρα, όταν γεννήσει το παιδί, το παίρνει και το φέρνει στο στήθος της για να το θρέψει, διότι δεν ήταν αρκετό να το γεννήσει, έπρεπε να το θρέψει, διότι αν δεν το θρέψει θα πεθάνει, έτσι ακριβώς και η Εκκλησία, όταν αναγεννά τον άνθρωπο, αμέσως δίνει το στήθος της, την Αγία Κοινωνία, και τον τρέφει. Εδώ λοιπόν έγινε αυτό που

εβάπτισε τη νύχτα, τους έδωσε τα ονόματα τα χριστιανικά, τους εκοινώνησε και τους ευχήθηκε να πάνε, να παλέψουν πλέον στη ζωή τους με τον Διάβολο. Ο Ευστάθιος, σύμφωνα με την παράκληση του Κυρίου «έλα μετά το βάπτισμα εδώ», πράγματι πήρε μερικούς στρατιώτες και ξαναπήγε στο μέρος εκείνο, στην τάφρο εκείνη που του συνέβη αυτό το περιστατικό. Κατόρθωσε, δεν είπε τίποτα στους στρατιώτες του, κατόρθωσε να τους πείσει αυτούς να κοιτάξουν για κυνήγι κάπου και αυτός απεσύρθη κρυφά και πήγε στο μέρος που είχε συμβεί χτες το περιστατικό αυτό το σοβαρό. Έπεσε λοιπόν εκεί πρηνής κάτω και άρχισε να κλαίει και έλεγε: «Πιστεύω σε Σένα, Χριστέ μου, διότι τώρα εγνώρισα ότι Συ είσαι ο Θεός ο αληθινός.

Συ είσαι κτίστης πάντων των ορατών και των αοράτων κτισμάτων. Σε παρακαλώ να μου φανερώσεις εκείνα τα οποία χθες μου είπες και Εσύ». Τότε άκουσε μια φωνή πάλι, όπως είχε ακουστεί προτού, η οποία του είπε τα εξής: «Ευτυχής, Ευστάθιε, δεχθείς το βάπτισμα και κατανικήσας τη δύναμη του πονηρού διαβόλου. Αλλά αυτός ο διάβολος δεν θα παύσει να σε βάλει εις πολλούς πειρασμούς, με σκοπό να σε αναγκάσει να βλασφημήσεις και να αρνηθείς την πίστη σου, για να κολαστείς αιωνίως. Θα πάθεις όσα έπαθε ο Ιώβ τον παλαιό καιρό, αλλά επιτέλους θα νικήσεις τον διάβολο». Απήντησε ο Άγιος και είπε τα εξής: «Αν είναι δυνατόν, λέει, Κύριέ μου, ας μην δοκιμάσω τόσους πειρασμούς.

Αν τούτο δεν γίνεται και πρέπει δηλαδή να τους περάσω, δυνάμωσέ με να φυλάξω τα προστάγματά Σου και να είμαι στερεός στην πίστη μου. Πάντα». Ο Κύριος, αοράτως αποκρινόμενος, του λέει: «Ανδρίζου, Ευστάθιε, και αγωνίζου υπέρ των καλών έργων. Η χάρις μου θα συνοδεύει και εσένα και τη συνοδεία σου και θα διαφυλάξει τας ψυχάς σας από τα πεπυρωμένα βέλη του σατανά». Γιατί πολλές φορές, όπως ξέρετε από εμπειρία, πράγματι είναι πεπυρωμένα τα βέλη του σατανά. Πανούργα, όπως τα λέγαμε. Αφού είπε αυτά ο Κύριος, σταμάτησε, εχάθη, και αυτός εγύρισε και επέστρεψε στη γυναίκα του και μαζί ηύχοντο και τα παιδιά και είπανε: «Ας γίνει το θέλημα του Θεού». Αυτό είναι.

Μετά από λίγες μέρες, μετά όλα αυτά, άρχισαν οι πειρασμοί. Από μίαν λοιμικήν ασθένειαν, από μίαν νόσο που δεν μπορούσε να την προλάβει κανένα φάρμακο, πέθαναν όλοι οι δούλοι. Έπειτα από λίγο ακόμη καιρό, ψόφησαν όλα τα ζώα. Στενοχωρημένος για αυτά τα δύο περιστατικά, επήρε τη γυναίκα του και τα παιδιά να βγουν κάπου έναν περίπατο. Γυρίζουν πίσω, το σπίτι κλεμμένο, μέχρι η κουβαρίστρα που λέμε, και μείνανε με τα ρούχα μόνοι τους. Καταλαβαίνετε τώρα το πώς τα πράγματα ήρθαν.

Τις πρώτες αμέσως ημέρες που εμπήκανε, όσο λέμε, στον Χριστού τον δρόμο.

Η Θεοπίστη, σαν γυναίκα αδυνατότερη: «Τι καθήμεθα», του λέει, «πλέον εδώ, σε αυτόν τον τόπο; Τι θα πει ο κόσμος;» Και να βλέπει έναν στρατηγό να βγει στον δρόμο και να μην έχει ν' αλλάξει σακάκι, είναι δύσκολο πράγμα να το αντιμετωπίσει ο άνθρωπος και να λέει «αυτά τα υποφέρω γιατί πίστεψα στον Χριστό». Ανάστατοι από τη γλώσσα των ανθρώπων, οι οποίοι δεν ξέρουνε από πού θα περάσει ο άνθρωπος, και θα περάσει διά πυρός και σιδήρου από εδώ, για να φτάσει το στενό δρομάκι εκεί επάνω της Βασιλείας των Ουρανών. Δεν το ξέρει ο άνθρωπος αυτό το πράγμα. Εν πάση περιπτώσει, «να φύγουμε», του λέει, «να πάμε σε άλλον τόπο όπου να μη μας γνωρίζουν». Είναι κι αυτό μια λύση. «Σωστό, σωστό». Ο Άγιος τη ρώτησε:

«Πού να πάμε; Πού νομίζεις καλύτερα;» Και η απάντησή της ήτανε να πάνε στα Ιεροσόλυμα, να πάνε στους Αγίους Τόπους. Πράγματι... Πράγματι συνεφώνησαν και ξεκίνησαν να πάνε μέσω Αιγύπτου στα Ιεροσόλυμα. Έφτασαν πεζοπορούντες εκεί στην Αίγυπτο και πήγανε σε μια παραλία. Στην παραλία εκείνη βρήκανε μπροστά τους ένα καΐκι και έπρεπε να πλεύσουν το υπόλοιπο, εκεί που θα περνούσανε με ένα καΐκι. Πράγματι, έβαλαν τα παιδιά μέσα, έμπηκε και η κυρία και ξεκίνησαν. Αλλά τα πράγματα άλλαξαν, διότι συνέβη κάτι το τρομερό.

που δεν μπορεί να το συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Το γιατί έτσι, το γιατί συνέβη και αυτό, να το έχουμε κι εμείς υπόψη μας: τα πιο παράξενα πράγματα μπορεί να μας συμβούν στην υπακοή του Χριστού. Υπάρχει, δεν ξέρω αν θυμάστε, όταν ο Χριστός μας είπε στους μαθητάς να εισέλθουν στο πλοίο και να περάσουν στο πέραν. Όλη νύχτα χτυπιόντανε κάτω στα κατάρτια. Δεν εγύρισαν πίσω. Και στα ξημερώματα ο Χριστός επήγε περιπατών και τους βοήθησε και, όταν σκέφτηκαν να Τον πάρουν επάνω, το πλοίο πήγε μόνο στον προορισμό που δεν είχε πάει όλη τη νύχτα και δεν κατόρθωσαν να φτάσουν με τις δικές τους δυνάμεις. Είναι για μας πολύ παρηγορητικό αυτό.

Ο Παύλος έχει πει με λίγα λόγια για αυτή την υπόθεση ως εξής: «Ο θέλων ευσεβώς ζην διωχθήσεται». Όποιος θέλει να ζήσει στου Θεού τον δρόμο, μην περιμένει ροδοπέταλα. Και έτσι βγαίνει από αυτού του ανθρώπου τη ζωή. Θα ακούσετε στη συνέχεια το τι έγινε. Αναφέρει εδώ στη συνέχεια ο βίος του τα εξής: «Περιπατούντες», λέει, «έφτασαν σε ένα μέρος παράλιον και, ευρόντες πλοίον, επιβιβάστησαν αυτού για να περάσουν στην απέναντι». Ο πλοίαρχος, αφού έφτασαν σε ένα ορισμένο μέρος, επειδή του ήρεσε η Θεοπίστη, η γυναίκα του στρατηγού...

εζήτησε ναύλον περισσότερον απ' το συνηθισμένον, που ο Άγιος δεν είχε να δώσει, και τον απείλησε ότι θα του κατακρατήσει τη γυναίκα του. Διέταξε λοιπόν ο πλοίαρχος τους ναύτες να τον συλλάβουν αυτόν και να τον ρίψουν στη θάλασσα. Καταλαβαίνετε τώρα, προσπάθησε και επέμενε. Στη συνέχεια, από την ανάγκη αυτή, άφησε τη γυναίκα να την κρατήσει ο λίαν κακός και αυτός με τα δύο παιδιά εβγήκε στην παραλία. Άρχισε να κλαίει.

Είπε τα εξής: «Αλίμονο σε μένα και σε εσάς, παιδιά μου, ότι τη μητέρα σας πήρε ξένος και βάρβαρος άνθρωπος». Πήρε τα παιδιά, το καΐκι έφυγε προς τα εκεί και άρχισε να περπατεί. Εκεί που περπατούσε, βρέθηκε μπροστά σε ένα ποτάμι. Το ποτάμι δεν ήταν εύκολο να το περάσουν τα παιδιά τα μικρά. Και σκέφτηκε να αφήσει το ένα παιδί από εδώ, να πάρει το άλλο, να το περάσει πέρα και να γυρίσει αυτός, που ήταν άντρας γερός, να πάρει και το άλλο, να περάσει και το άλλο. Και τι γίνεται; Όταν άφησε το ένα παιδί από εκεί και γύριζε να πάρει το από δω, βλέπει ότι ένας λέων του παίρνει το παιδί.

Γυρίζει τώρα να δει το άλλο και βλέπει ένας λύκος του παίρνει το παιδί. Και βρέθηκε και χωρίς παιδιά. Καταλαβαίνετε τώρα το τι έγινε. Μετά τα νέα αυτά ατυχήματα εκάθισε εκεί και άρχισε να κλαίει. Είπε περίπου τα εξής λόγια: «Αλίμονο σε μένα! Πώς ήμουνα και πώς κατάντησα. Πού η δόξα, πού το πλήθος υφισταμένων, πού οι στρατιώτες, πού οι άπειροι άλλοι άνθρωποι που ήταν γύρω μου, που τους είχα στις διαταγές μου; Αλλά, Κύριε, μη παραβλέψεις τα δάκρυά μου ή με καταλείψεις έως τέλους. Είπες, Κύριε, ότι θα πάθω όσα κι ο Ιώβ. Αλλά τα παθήματα εκείνου ήσαν, ως ήκουσα...

πολύ λιγότερα των ιδικών μου. Εκείνος, αν έχασε όλα τα αγαθά, είχε κάνει λίγο μέρος της γης να αναπαύεται στην κοπριά. Εγώ όμως δεν έχω πού την κεφαλήν κλίνω, είμαι ξένος εις μέρος ξένον. Τι να κάνω; Πού να καταφύγω; Τι θα γίνω; Εκείνος είχε φίλους οι οποίοι τον παρηγορούσαν. Εκείνος, αν έχασε τα τέκνα του, είχε όμως τη γυναίκα του. Αλλά ποιος θα με παρηγορήσει; Τη γυναίκα μου κατακράτησε ο πλοίαρχος. Τα τέκνα μου έφαγαν τα θηρία. Μη με οργιστείς, Κύριε, διά τα παράπονά μου. Αλλά δώσ' μου υπομονή και γενναιοκαρδία να υποφέρω ως πιστός τους πειρασμούς». Έκλαψε αρκετά και σηκώθηκε και ξεκίνησε και βρέθηκε

σε ένα χωριό. Στο χωριό εκείνο, μη έχοντας τι να κάνει, εργάζεται το μεροκάματο, που λέμε, για να μπορέσει να σταθεί να ζει. Έπειτα, διότι τον εγνώρισαν για καλόν άνθρωπο, τον έβαλαν αγροφύλακα στο χωριό εκείνο. Ο στρατηγός αγροφύλακας. Ο οικογενειάρχης χωρίς οικογένεια. Ο πλούσιος αδέκαρος. Γιατί ποιος θα έκανε τη ζημιά; Ο Χριστός την έκανε τη ζημιά. Αυτός είναι ο αντάρτης που μπαίνει και τα ανακατώνει όλα. Αλλά δεν τα ανακατώνει για κακό, τα ανακατώνει για καλό πάντοτε. Εν πάση περιπτώσει, ο Τραϊανός υπέστη επανάσταση στην περιοχή που ήταν γύρω από τη Ρώμη. Οι εχθροί

κατέλαβαν πολλές επαρχίες και λοιπά και λοιπά και δεν κατόρθωσε να τους αναχαιτίσει. Αναγκάστηκε εκ των πραγμάτων να αναζητήσει το παλικάρι, τον στρατηγό, τον Πλακίδα. Αλλά πού ο Πλακίδας; Έστειλε λοιπόν ανά δύο πολλές δυάδες σε όλη την επικράτεια που είχαν τότε οι Ρωμαίοι να αναζητήσουν τον Πλακίδα. Δύο εξ αυτών έφτασαν και στο μέρος που ήταν ο Πλακίδας. Και σαν αγροφύλακας που ήταν, τους είδε που ήρχοντο προς την περιοχή, προς το χωριό. Τους ανεγνώρισε δε ότι είναι παλιοί του συνάδελφοι, στρατιωτικοί, του παλατιού άνθρωποι. Αυτοί δεν τον εγνώρισαν.

όπως ήτανε ταλαιπωρημένος, όπως ήτανε λιοκαμένος. Πού στρατηγός αβροδίαιτος και πού άνθρωπος σε αυτή την κατάσταση. Εν πάση περιπτώσει, τον εχαιρέτησαν: «Χαίρε, ω φίλε». Αντεχαιρέτησε αυτός και είπε: «Χαίρετε κι εσείς, αδελφοί μου». Ο Άγιος τους ερώτησε τι ζητούν, γιατί ερώτησε: «Τι ζητάτε; Τι θέλετε; Γιατί γυρίζετε εδώ;» Και είπαν ότι έτσι και έτσι και έτσι. Τους ερώτησε λοιπόν γιατί τον ζητούν εκείνοι. Εκείνοι του απήντησαν και του είπαν ότι ήθελαν να τον δούνε απλώς, αυτόν τον άνθρωπο, όχι ότι τον χρειαζόταν το παλάτι.

«Άνθρωπον», λέει, «τοιούτον», είπεν ο Άγιος, «δεν γνωρίζω κανέναν εγώ. Αλλά καθίστε, παρακαλώ, λίγο σήμερα εις τούτο το ξένο τόπο. Αναπαυτείτε λίγο, να ξεκουραστείτε, κι εγώ ξένος είμαι». Δεν είχε χρήματα για να τους κάνει τραπέζι. Εζήτησε από κάποιο γνωστό του και πήρε λίγα δανεικά χρήματα ή έτσι κάποιο ψωμί, λίγα κάτι, και τους μαγείρεψε εκεί στο σπίτι. Εκεί όμως που έγιναν αυτές οι συζητήσεις, που ήρθαν σε επαφή κ.λπ., ο ένας εκ των δύο άρχισε να υποψιάζεται από το πρόσωπό του, σαν να μοιάζει στον στρατηγό αυτός ο άνθρωπος που μας φιλοξενεί. Ήξεραν ένα βασικό σημάδι από το οποίο θα μπορούσαν να κάνουν διάγνωση. Εδώ στον λαιμό του είχε μια σπαθιά. Κάποτε σε πόλεμο είχε τραυματιστεί.

Κοίταξαν τώρα, βάσει αυτού, να εξακριβώσουν τη γνωριμία, αν είναι αυτός. Πράγματι λοιπόν αυτός, σε κάποια στιγμή, είδε ότι εδώ πέρα υπάρχει αυτό το σημάδι και του λέει του αλλουνού: «Είναι αυτός». Εν πάση περιπτώσει, άρχισε κι ο άλλος τώρα να τον εξετάζει από κοντά και τα τοιαύτα και τον πλησιάζει και του λέει: «Αδελφέ Ακάκιε, μη σου φαίνεται ότι αυτός είναι ο στρατηγός που ζητούμε;» Ο Ακάκιος απήντησε ότι και αυτός τον υποπτεύεται. «Γνωρίζω», του λέει, «πολύ καλά ότι ο Πλακίδας είχε στον λαιμό του ένα σημάδι από σπαθιά, αυτό που σας είπα». Πράγματι τον κοιτούνε και τον ανακαλύπτουν. Το αποτέλεσμα είναι: τον βούτηξαν, τον αγκάλιασαν και τον φίλησαν και έγινε η αποκάλυψη. Καταλαβαίνετε τώρα, το χωριό

είχαν έναν άνθρωπο αγροφύλακα, ανεκάλυψαν τον στρατηγό της Ρώμης. Το τι έγινε και πώς ένιωσαν ότι είχαν έναν τόσο μεγάλο άνθρωπο στον τόπο τους και τους συμπεριφέρετο κατ' εκείνον τον τρόπο. Εν πάση περιπτώσει, μέσα στον πολυλογά, τον πήρανε μαζί τους. Περπάτησαν δεκαπέντε ολόκληρες ημέρες για να φτάσουν στη Ρώμη. Έφτασαν στη Ρώμη, τον παρουσίασαν στον Τραϊανό. Υποδοχή μεγάλη έκανε αυτός και του είπε πώς έχουν τα πράγματα και ότι έχουν ανάγκη των υπηρεσιών του. Τον ερώτησαν πώς εχάθηκε και τι έγινε, είπε αυτός, αλλά δεν έδωσαν και τόση σημασία σε αυτά τα οποία είπε, διότι τη δουλειά του ήθελε να κάνει αυτός.

Δεν τον ενδιέφερε αν είναι χριστιανός ή όχι και του ανέθεσε να κάνει επιστράτευση. Έχουν περάσει δεκαπέντε περίπου χρόνια. Τα παιδιά του, αν ζούσαν, όταν τα πήρε και έφυγε, μπορεί να ήταν επτά, οκτώ, δέκα χρονών. Τα παιδιά θα έπρεπε να είναι τώρα 22, 23, 25 ετών και θα έπρεπε, αν ζούσανε, να είναι μέσα στην επιστράτευση. Στη γενική επιστράτευση που έκανε έπρεπε και τα παιδιά του να είναι μέσα, να είναι στρατιώτες τώρα δηλαδή, να τους επιστρατεύσει και αυτούς. Ακούστε λοιπόν. Εν πάση περιπτώσει, επήγε ο άνθρωπος, έκαμε τον πόλεμο, απελευθέρωσε τις επαρχίες που είχαν καταληφθεί από την επανάσταση των άλλων.

Σε ένα μέρος εκεί κάπου στάθηκαν να ξεκουραστούν για λίγες μέρες. Εκάθισαν τρεις ημέρες. Στο χωριό που εκάθισαν επιστράτευσαν μία κυρία να τους μαγειρεύει και δύο υπασπιστές να εξυπηρετούν τον στρατηγό και να του φέρνουν και το φαγητό από την κυρία που εμαγείρευε. Μια μέρα τα παιδιά, τα δύο αυτά που ήσαν στρατιώτες, δεν βρήκαν το φαΐ έτοιμο να το πάρουν και να φύγουν και τους είπε η κυρία να περιμένουν λίγο. Και όταν κάθισαν εκεί απ' έξω από το σπίτι της κυρίας και περίμεναν, άρχισαν να κάνουν μια συζήτηση μεταξύ τους, ότι τόσο καιρό είναι συνάδελφοι και δεν έτυχε, ενώ ήταν συνάδελφοι,

να ρωτήσει ο καθένας τον άλλον από πού προέρχεται. Ακούστε, εν πάση περιπτώσει. Εν μια των ημερών εκείνων, τα τέκνα ήταν του Αγίου, τα τέκνα αυτά. Επήγαν στην οικία της Θεοπίστης, εκείνη ήταν η γυναίκα του, να πάρουν το μαγείρευμα. Ενώ εκάθηντο έξω της οικίας, περιμένοντες να ετοιμαστούν τα φαγητά, ήρχισαν να συνομιλούν. Πρώτος ο μικρότερος είπε: «Τόσο καιρό βρισκόμεθα κι οι δυο μας στην ίδια υπηρεσία του στρατηγού και ποτέ δεν ρωτηθήκαμε από πού καταγόμεθα». Λέγει ο μεγαλύτερος: «Κι εγώ προ πολλού καιρού επεθύμουν τούτο, αλλά ό,τι έως σήμερα δεν έγινε, ας γίνει τουλάχιστον τώρα. Εγώ, επειδή ήμουν μικρός...

άλλο δεν θυμούμαι παρά μόνο ότι ο πατέρας μου ήταν στρατηγός στη Ρώμη. Η μητέρα μου ήταν πολύ ωραία και ότι είχον έναν αδελφόν ωραίον, μικρότερόν μου, με ξανθά μαλλιά σαν τα δικά μου. Ο πατήρ και η μήτηρ μας, λαβόντες εμάς, μιαν ημέρα έφυγαν από τη Ρώμη. Αλλά πού έμελλον να ταξιδεύσουν δεν γνωρίζω. Ενθυμούμαι μόνο ότι, ευρισκόμενοι και περιπατούντες εις την ξηράν, εμβήκαμε έπειτα όλοι μας σε ένα πλοίο κι ότι υστερότερα η μήτηρ μας, δεν ξέρω γιατί, έμεινε μέσα στο πλοίο. Μόνος δε ο πατήρ μας, με εμάς τους δύο, εξήλθε στην ξηρά και, περιπατούντες, εφτάσαμε σε ένα μεγάλο ποτάμι.

Επίσης, η γνήστη είναι θα μικρή και δεν είναι δυνατή να την περάσουμε. Ο πατήρ μας επήρε εις τον ώμο του τον μικρότερον και τον επέρασε εις το ένα μέρος. Εμέ δε άφησεν εις το άλλο. Και ενώ εγύρισε να λάβει εμέ, ένας λύκος ήρπασε τον αδελφό μου. Εμέ δε από το άλλο μέρος ήρπασε ένας λέων. Αλλά ο Θεός με λυπήθηκε, φαίνεται, και έτυχαν εκεί εκείνη την ώρα στους αγρούς, μέσα στο δάσος, ποιμένες και με λύτρωσαν από τους οδόντας του λέοντος και με πήγανε στο χωριό εδώ, το οποίο γνωρίζεις κι εσύ, και εκεί ανετράφηκα και μεγάλωσα. Τι έγινε όμως ο πατήρ μου και ο μικρότερος αδελφός μου δεν γνωρίζω. Αφού ταύτα είπε, ο μικρότερος αδελφός επήδησε παρά αυτά με χαρά και λέγει τω μεγαλυτέρω: «Εις το όνομα του Χριστού, αδελφοί είμεθα». Από όσα είπες το εβεβαιώθην, και σε μένα εκείνοι οι οποίοι με ανέθρεψαν έλεγον

από το στόμα ενός λύκου με ελύτρωσαν, διότι άλλοι άνθρωποι από εκεί, ο, ο και λοιπά, με ξύλα, το πήραν το παιδί από το στόμα του λύκου. Τότε ευφράνθη ο μεγαλύτερος και εναγκαλίσθησαν και κατησπάζοντο αλλήλους με χαρά μεγάλη και αγαλλίαση. Η Θεοπίστη, ένδον μέσα, ακούσασα όλη τη συνομιλία των νέων, ενόησεν ότι αυτοί ήτο οι υιοί της. Βλέπουσα δε αυτούς να γλυκοφιλιούνται, ηθέλησε να φανερώσει ποια ήτανε, αλλά εκείνοι πήραν βιαστικά, λέει, τα αγγεία με τα φαγητά και έτρεξαν να ετοιμάσουν την τράπεζα του στρατηγού, αρχιστρατήγου. Θα είδατε τι είναι αυτό. Την άλλη μέρα σηκώθηκε η Θεοπίστη και πήγε στη σκηνή του αρχιστρατήγου

να βρει τα παιδιά της. Αλλά δεν τα εύρε, διότι έλειπαν σε υπηρεσία. Εύρε όμως τον στρατηγό, καθήμενον σε μια σκιά ενός δέντρου, βαλαντωμένον, στενοχωρημένον, θλιμμένον. Και ιδούσα αυτόν από μακράν, ευθύς ησθάνθη ταραχή μεγάλη στην καρδιά της, διότι της εφαίνετο ότι εκείνος ήταν ο σύζυγός της. Επειδή επεθύμει να του μιλήσει, επλησίασε και του είπε: «Άκουσον, παρακαλώ, κύριέ μου, τους λόγους μου. Εγώ κατάγομαι από τη Ρώμη και με έφεραν εδώ αιχμάλωτον. Θέλω, σε παρακαλώ, όταν θα γυρίσεις ξανά τώρα στη Ρώμη τροπαιούχος και νικητής, να με πάρεις και εμένα να ξαναπάω εκεί». Ενώ έλεγε αυτά η Θεοπίστη στον στρατηγό,

παρετήρησε καλώς το πρόσωπο και έβρισκε ότι πάρα πολύ έμοιαζε με τον άντρα της. Αλλά δεν ετόλμα να τον εξετάσει ποιος ήτο. Πάντως όμως, αφού επείσθη χωρίς δισταγμόν ότι εκείνος ήτο, έπεσε στους πόδας του και του λέει: «Σε παρακαλώ, κύριέ μου, να μη θυμώσεις εναντίον μου, αλλά να ακούσεις τους λόγους μου. Κάνε μου, σε παρακαλώ, τη χάρη να μου πεις ποια ήτο η προτέρα σου κατάσταση, διότι εγώ νομίζω ότι είσαι ο στρατηλάτης Πλακίδας, ο οποίος επίστευσε στον Χριστό, τον αληθινό Θεό, ιδών Αυτόν εσταυρωμένον εν μέσω των κεράτων της ελάφου, και πολλούς ύστερα υπέφερε πειρασμούς. Τελευταίον δε επήρε τη γυναίκα του, η οποία είμαι εγώ,

τα τέκνα του τα οποία ήσαν μικρά, τα αγαπημένα και θεόπιστα, και εκείνος ξεκίνησε να πάει στα Ιεροσόλυμα. Ο δε πλοίαρχος, ο οποίος ήταν κακότροπος άνθρωπος, με κράτησε ενέχυρον και με έφερε εδώ στην πόλη αυτήν. Έχω δε μάρτυρα τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν και τους αγγέλους Αυτού ότι είμαι αγνή και αμόλυντη και έμεινα έως τώρα. Ούτε από εκείνον ούτε από άλλον κανένα πήρα κηλίδα εις την τιμή μου, διότι ξέρετε τι έγινε: όταν την πήρε, αρρώστησε και πέθανε αυτός και δεν πρόλαβε να κάνει τίποτα, και έμεινε αυτή αμίαντος. Σώζει ο Θεός». Αφού ήκουσε ταύτα ο Άγιος, εβεβαιώθη από τα χαρακτηριστικά του προσώπου της και από τις ακριβείς πληροφορίες

τις οποίες του έδωκε ότι αληθώς εκείνη ήταν η σύζυγός του. Έκραξε τότε, φώναξε μετά πολλών δακρύων μεγαλοφώνως και είπε: «Δόξα σοι ο Θεός, δόξα σοι». Έπειτα, στραφείς προς την Θεοπίστην, είπε: «Εγώ είμαι εκείνος τον οποίον λέγεις». Τότε εσηκώθησαν αμφότεροι και ησπάσθησαν και δόξαζαν τον Θεό. Η δε Θεοπίστη τον ερώτησε: «Πού είναι τα τέκνα μας;» Ο δε Άγιος απεκρίθηκε ότι εκείνα θα εφάγησαν από τα θηρία. Τον ερώτησε πάλι η Θεοπίστη: «Και πώς συνέβη τούτο;» Τότε εκείνος διηγήθη λεπτομερώς το συμβάν. Λέγει τότε εκείνη: «Ας δοξάσουμε τον Θεό. Τα τέκνα μας ζουν

έως σήμερα και βρίσκονται εδώ μαζί μας. Διότι εγώ χθες τα άκουσα να διηγούνται απαραλλάκτως τα ίδια όσα τώρα μου είπες. Κι αν δεν πιστεύεις, διάταξε να έλθουν, όπως ακούσεις και μόνος σου τους λόγους». Αμέσως λοιπόν ο Άγιος καλεί τους νέους και τους λέγει: «Παλληκάρια, διηγηθείτε μου πόθεν κατάγεσθε». Τότε ο μεγαλύτερος ανέφερε όσα ενεθυμείτο και εγνώριζε και, εκθαμβωθείς, εβεβαιώθη και ο Άγιος ότι αληθώς εκείνα ήσαν τα παιδιά του. Ποια χαρά τώρα, ποια αγαλλίαση έγινε την ημέρα εκείνη στον Άγιο και σε όλο το στράτευμα, είναι απερίγραπτο. Ο Άγιος από όλη την καρδιά ευχαρίστησε τον Θεό, λέγων: «Ευχαριστώ σε, Κύριε ο Θεός μου, ότι δεν με άφηκες, τον ταπεινόν δούλο σου, να

πειράζομαι εις το διηνεκές, αλλά έδωκάς μοι ανάπαυση των μεγάλων μου θλίψεων. Δοξάζω σε, Θεέ μου, ότι ως προείπες μοι, ούτω και έπραξας. Τώρα που είδον τη γυναίκα μου και τα παιδιά μου, παράλαβε την ψυχήν μου». Κατά κράτος ο Άγιος Ευστάθιος κατέστειλε την αποστασία αυτή η οποία έγινε εκεί πέρα κλπ. Τώρα επέστρεψε στη Ρώμη. Κατά την επιστροφήν όμως είχε πεθάνει ο Τραϊανός και τον είχε διαδεχτεί ο ανεψιός του, ο Αδριανός, ο άπιστος, ο άθεος, ο ειδωλολάτρης, αντίχριστος με όλη τη σημασία του, λέει. Εν πάση περιπτώσει, του έγινε μια μεγάλη υποδοχή, σαν νικητού, σαν στρατηλάτου, και στη συνέχεια εκλήθη

να πάνε να θυσιάσουν στα είδωλα, διότι οι θεοί εβοήθησαν να νικήσει και εβοήθησαν να βρει και τη γυναίκα του και τα παιδιά του. Αν ήταν δυνατόν τώρα να το κάνει αυτό ο Άγιος. Στον βασιλέα τού λέγει: «Εγώ εις τον Χριστό μου θυσιάζω, Αυτόν δοξάζω και Αυτόν ευχαριστώ, διότι εις Αυτόν χρεωστώ τη ζωή μου και τη νίκη μου, διότι Αυτός μου έδωκε δύναμη και ενίκησα τους εχθρούς του αυτοκράτορος. Αυτός ευδόκησε και είδον τη γυναίκα μου και τα παιδιά μου. Άλλον Θεό δεν γνωρίζω ούτε πιστεύω. Εις Αυτόν μόνον, ότι έκαμε τον ουρανόν και τη γην και τα πάντα». Καταλαβαίνετε τώρα το τι έγινε. Τον ξήλωσε κάτω, το λεγόμενο, του πέταξε τα παράσημα· από στρατηγό, από νικητή, από τροπαιοφόρο κλπ., τον έκανε λουφαδόρο.

Τον παρουσίαζε μπροστά και τον ενέπαιζαν οι πάντες. Έδωσε διαταγή να τον ρίξουνε στα λιοντάρια να τον φάνε. Όλα τα λιοντάρια τα οποία απελύθησαν εναντίον του πήγανε και του βάλανε μετάνοια. Καταλαβαίνετε τώρα το τι έγινε με τον βασιλέα. Αποτέλεσμα: εφόσον δεν κατόρθωσε να επιτύχει τίποτα, διέταξε το εξής: να γίνει ένα βόδι μεγάλο, χάλκινο, που να τους χωράει όλους μέσα, να πυρακτωθεί αυτό, να τους βάλουν όλους μέσα, τον Ευστάθιο, τη Θεοπίστη, τα παιδιά, να κλειστεί από πάνω και να καούνε μέσα εκεί. Αυτό ήταν το τέλος του στρατηγού.

Συνετελέσθησαν τα πάντα και, πριν τους βάλουν μέσα, ζήτησαν να τους επιτρέψει να προσευχηθούν. Πράγματι προσευχήθηκε και είπε τα εξής: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός των δυνάμεων, τον οποίον κανείς δεν είδε και εμείς οι φιλότιμοι να τελειούμε, επάκουσον ημών, Θεός μας, τώρα. Αφού ευδόκησας να συνενωθώμεν και καθώς εφύλαξας από την κάμινον του πυρός τα σώματα των Αγίων Τριών Παίδων, ούτω τον τρόπο φύλαξον και τα ιδικά μας σώματα και ευδόκησον να ενταφιασθώσιν ομού εις έναν τάφο και παράλαβε την ψυχή μας. Δος δε, Κύριε, τη χάρη Σου, οι θλιψάμενοί μας και όσοι μας επικαλούνται να έχουν μέρος στη Βασιλεία των Ουρανών, και εις ποταμόν, εις θάλασσαν, αν μας επικαλεστεί

κινδυνεύων, παρακαλούμε να προστρέχετε στη βοήθειά του». Τότε ακούστηκε μια φωνή αόρατος και του είπε: «Θα γίνει ό,τι ζητείτε και έτι πολλά περισσότερα, διότι διά το όνομά μου υποφέρετε μεγάλους πειρασμούς με μοναδική υπομονή και γενναιότητα. Διά τα κακοπαθήματά σας εις την πρόσκαιρον ζωή θα απολαύσετε εις την αιώνιον πατρίδα την ουράνιον χαράν και τους διαπρέποντας αγώνας σας αμαράντινος στέφανος». Τότε οι Άγιοι, αγαλλόμενοι, εισήλθαν στο χάλκινο εκείνο βόδι και παρέδωκαν την ψυχή τους το 126 μετά Χριστόν, στην 20ή αυτή του μηνός, ημέρα τη σημερινή, Σεπτεμβρίου. Μετά τρεις ημέρες επρόσταξε ο Αδριανός να ανοίξει το χάλκωμα.

Άνοιξαν, είδον ότι ουδεμία θριξ κεφαλής των ήτο βεβλαμμένη από το πυρ. Βρέθηκαν νεκροί μέσα, αλλά όχι καμένοι. Ούτε τρίχα δεν είχε καεί, παρότι αυτοί ήσαν νεκροί και οι τέσσερις, όπως ζήτησε στην προσευχή του ο Άγιος Ευστάθιος. Έγινε τέτοια σύγχυση, τον κατέλαβε τέτοια κακία, που εχάθηκε από το πρόσωπο της γης ο Αδριανός, και τότε δόθηκε ευκαιρία στους χριστιανούς να αρπάξουν τα λείψανα και να τα ενταφιάσουν. Και έπειτα, όταν ήρθε ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο απελευθερωτής της Ορθοδοξίας και της Εκκλησίας, έκανε μεγάλη εκκλησία του Αγίου Ευσταθίου.

Εντούτοις, αυτό το μεγάλο μάθημα για κάθε χριστιανό, το οποίο απορρέει από την οικογένεια αυτή του Αγίου Ευσταθίου, έμεινε και καλυμμένο μέχρι σήμερα. Με πολλά άλλα πράγματα απασχολείται ο άνθρωπος, όχι όμως με τη ζωή των Αγίων, διότι η ζωή των Αγίων προβάλλεται προς μίμησιν και δίνει στον κάθε άνθρωπο να δει, να μάθει το τι τον περιμένει από τότε που θα γνωρίσει τον Χριστό και πώς θα τον περάσει ο Χριστός, αλλά θα τον βγάλει σαν επιτυχημένο. Θα υποφέρει για λίγο, αλλά θα κερδίσει πολύ. Και όχι πολύ απλώς, αλλά αιώνια θα κερδίσει. Μην λέτε λοιπόν σε κανέναν να γίνει χριστιανός, διότι τα πράγματα από κει και κάτω θα του πηγαίνουν καλά. Όχι, μπορεί να του πηγαίνουν και ανάποδα. Άσχημα πολύ. Ξέρετε τι διαβάζουμε στις Αποστολικές Διαταγές και συγκεκριμένως

στα βιβλία τα πρώτα του Αγίου Ιγνατίου και λοιπά, των πρώτων Αποστολικών Πατέρων; Όταν θέλεις, λέει, να μιλήσεις σε έναν άνθρωπο που δεν γνώρισε τον Χριστό, θα του πεις πρώτον πρώτον γιατί ήρθε ο Χριστός στον κόσμο, τι δουλειά ήρθε να κάνει.

Λέτεραν! Δεύτερον, να πιστεύσει και να ζήσει σωστά κατά Χριστόν. Και τρίτον, τι θα υποφέρει για τον Χριστό, όχι τι θα κερδίσει από τον Χριστό. Τι θα υποφέρει. Γι’ αυτό και ακριβώς στον νάρθηκα των εκκλησιών, όταν μπαίνουμε, βλέπουμε τα μαρτύρια των Αγίων. Αυτό σε περιμένει. Θέλεις; Έχει καλώς. Δεν θέλεις; Πήγαινε στον κόσμο. Φάε, πιες, γλέντα, κάνε ό,τι θέλεις. Εδώ που έρχεσαι, ετοιμάσου. Διότι αν σκεφτείς ότι αρχίζεις να κάνεις πορτοκάλια, θα έχεις και τις ανάλογες πετριές από τα παιδιά.

Άνθρωπος που δεν κάνει τίποτα, αυτός δεν βάλλεται. Τους δικούς του δεν τους βάζει ο σατανάς. Τους άλλους όλους όμως τους βάζει ο σατανάς. Γι’ αυτό λέγω, είναι πολύ παρηγορητική αυτή η διδασκαλία που απορρέει από την οικογένεια του Αγίου Ευσταθίου.