The Dormition of the Theotokos; Obedience to Christ

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Today's Sunday continues the events of last Sunday. Last Sunday we had the miracle of the Five Thousand: our Christ fed twenty-five thousand people, and because the people were so pleased, they wanted to proclaim Him king, as another Evangelist tells us, namely the Evangelist John. Our Christ, in order to avoid all this applause and all these thank-yous and the rest of it, immediately broke up the crowd, sent His disciples away, gave them the command to get into the boat and cross the Sea of Tiberias, and He Himself went up the mountain to pray.

The Evangelist Mark says that from the place where He was praying on the mountain, He could see them down on the sea, tossed about by the waves. They ran into such rough weather, such a headwind, that — as another Evangelist tells us — they had made hardly any progress at all, right up until daybreak, the fourth watch, when Christ came to them walking on the sea. The fourth watch is three to six in the morning. Even though He saw them struggling, He left them exposed to that battle. And note this: they had not undertaken that voyage on their own. They were under obedience to Christ.

"Get in!"

"Off you go." So they set out with good reason, with a blessing, at His word, and they made that voyage. And yet that voyage, even though it was made at Christ's command, ran into such enormous difficulty. Humanly speaking, they could have turned back. They did not turn back. They paid no attention to the fact that they were struggling all night long. There is something here for us. There are many difficulties on the roads we travel. We ought to examine ourselves: am I under obedience? Is this thing I am doing, where I am meeting difficulty, what God wants? That is something a person must always examine.

It does not follow that because you are doing the right thing, you will not meet difficulty. That has nothing to do with it. On the contrary — when you do the right thing and go against the current, that is exactly when you will meet greater difficulty. But your job is to persevere. "But can I hold out? My patient endurance is running dry," says one person. At the proper time He will come and help you. Let us not tell God when He is to come and help us. He will come and help us at the proper time, when our faith has been tested and our patient endurance is almost exhausted. Then, in a fraction of a second, He will come and set matters right. What we have to examine in our own lives — because we will always have adversity —

is whether what we are doing is against the will of God or in accordance with the will of God. That is our business, and from that point on it is His business. The whole thing begins with the fact that Christ did not want the applause. That is something we still cannot get off our backs. It is planted under our skin: if we do something, if we say something, if we help somewhere, we want to find out what impression we made on others. We are waiting for someone to write about us somewhere, to talk about us somewhere, to post about us somewhere. This is not to our benefit. And if Christ avoided it — He, who was in no danger, but was giving us a lesson — what ought we to do?

We ought to avoid this thing. So there are two matters before us so far. First, Christ's flight, His refusal to accept the thanks and the applause of the world; and second, the obedience of the Apostles and then all the hardship that followed — and hardship is a pleasant thing when it comes from obedience to Christ. We are work-shy. We want everything easy, and yet — the road that leads to the Kingdom of Heaven always has obstacles on it. And if Christ tells you to go there and you meet difficulty, then when you do something on your own — out of ego, out of the flesh, out of self-interest, out of worldliness — what will you meet, and how will things turn out? So this, I say, is a fine lesson.

There is something else too: Christ may be slow in coming — and what does that mean? That He sees you and seems not to care. But if you consider that He does see you, then you draw strength from that. Whatever happens to you, however unjustified it seems, you will ask yourself and reason it out with yourself: does the Lord know that this is happening to me? And when you get the answer that He does know, then — let me stay put here; since He knows, He will certainly act when He needs to act, and if He needs to act, because many times God does not act. The solution is not always to our benefit in this world, and there are many matters

that will be resolved in that other world. Our concern is to examine whether God knows and whether we are under obedience to God. That is the issue. From there on, everything — whatever happens, however much the world calls it bad — will nevertheless be good and profitable for us. There is only one bad thing: sin. Everything else is only thought to be bad and is never really bad. So at the fourth watch, three to six in the morning, walking on the sea, Jesus reaches them. Listen how beautifully it puts it: they thought He was a ghost. In the middle of their toil, in the middle of being knocked about by the sea all night long, in the middle of their suffering — and now a ghost on top of it. They were terrified, they cried out, and He says, "Take courage, it is not a ghost, it is I."

And Peter, with his childlike soul, always the first to rush forward, said: "If it is You, Lord, let me come to You on the water." "Very well," He says, "come." And Peter climbs down and walks on the sea. Here is another miracle that we overlook. Very well — the sea obeys God, its Creator who made it, and the Creator walks on it. But a man, a sinful man, in the name of Jesus! In the name of Jesus everything happens. "Not only these miracles that I do," He says, "you will do greater works than these." And Peter stepped out onto the sea, and it received him, and he walked on the sea. A great lesson.

When a person holds fast to Christ, he can do anything. Even the things Christ does, and greater still. Our Christ's shadow did not raise the dead. Paul's shadow raised the dead, and Peter's shadow raised the dead. Now, as long as Peter is looking at Jesus and walking toward Him, the sea obeys. The elements are raging, the wind is ready to throw everything into an uproar. He turns, he takes his eyes off Christ now, and he sees the winds, he sees the waves. His heart failed him and he began to sink. Why? What happened to you? Did you take your eyes off Me? "I took my eyes off You and I began to go under." Let each of us take care, let all of us take care,

never to take our eyes off Christ. Because from the moment people take their eyes off Christ, Satan will bring them into a hard moment and they will begin to sink. And if they do not see it, God sees it. Many people who have lost both this life and the other — the temporal and the eternal — lost them because they took their eyes off Christ. They were not willing to set Christ as their goal and to walk straight ahead. Saint Isaac the Syrian — I do not know if you have read him — speaks about this road. It is so narrow and so serious that he pictures it as the edge of a razor. A man, a real man, he says, walks on the edge of a blade. Picture a razor, and now imagine walking on top of that razor, if such a thing were possible.

Even if you were an acrobat, you could not walk on it. That is to say, it allows no falling off, neither to the right nor to the left. A person who does not walk rightly — looking only at Christ, obeying Him, waiting for Him, walking toward Him — has already fallen, either to the right with logismoi, those intrusive thoughts that look righteous, or to the left with sinful and immoral deeds and thoughts. Only the one who walks rightly stands. So from the moment a person takes his mind, his gaze, off Christ, off the road he has to walk for eternity, he will certainly fall. Either he will fall to the right or he will fall to the left. Whether the engine goes off the rails to the right of the track or to the left is beside the point. The point is that it is a derailed

engine. That is exactly what happens to many people in their fears. Under the fear that he is drowning, down he goes. Yet if you had opened Peter's veins with a blade, you would have found the Sea of Tiberias inside rather than blood. He could have taken two strokes and grabbed hold of the gunwale again and climbed back up. He lost his nerve. No tough guy can stand on his own apart from Christ. Let him play the big man, let him say he is somebody, let him believe in nothing, let him blaspheme God and let him care nothing for God. When he is abandoned by God, abandoned by grace, then he understands that he is a nutshell; then he starts trembling like a reed; and if he really asks something of God, God will give it to him and he will be saved. This is exactly what happened to Peter. "Lord," he says, "save me."

And His answer: "O you of little faith, why did you doubt?" And Christ seizes him by the hand, because He is always beside us, He is not far off. "For in Him we live and move and have our being" — that is what Paul said here on the Pnyx, to our forefathers. He is here, he says, among us; God is here, God is everywhere present. Is God a man, he says? Neither someone great nor someone small; whether you are an educated person or whatever standing you have. He is the almighty God who sees the details of a person's life, his falls and his collapses, when he stands and when he does not stand — and He pulled him up. And do you know what the Evangelist John says, which I mentioned the other day at the end of the homily? They then tried, from up in the boat, to take Christ on board, so that He would not go on foot.

And the boat was immediately found on the far side, across from Tiberias, at the harbour they had been heading for. In fact, in the morning there was a discussion about it: how is it that no boat came here, how did you get here, when did You come here, Teacher? Every person is a little boat, a fishing caique, a ship, and there are many storms and many dangers and many hardships in his life. When Christ is outside the boat, things go badly for the boat. From the moment Christ steps into the boat, things change. If merely attempting to take Him aboard was enough for the boat to be found there, how much more if they had actually taken Him in! Many of us suffer, we are tormented, we have lost our health, we have lost our sleep.

One took his own life, another was ruined, another went out of his mind, and so on. They were not willing to put Christ into their boat. They were not willing to put Christ at the helm of their lives. They went with their own cleverness, they went with their own knowledge, they went by pulling strings, they went by natural means and not by supernatural ones. There will always be difficulties. But what concerns a person, if he really wants to cross this stinking sea as painlessly as possible — because this life, again according to Saint Isaac the Syrian, is a foul sea, reeking on every side — if he wants to cross it, he will see to it that he puts Christ into his life. From the moment he puts Christ into his life, things change.

A person is comforted, he finds real content in his life, he begins to examine where he came from, why he came, and where he is going.

Everything falls into place, because in his case too this will be fulfilled: "to live is Christ, and to die is gain." At once he thinks: the Lord is my whole life. If I die today, what of it? If I die tomorrow, what of it? What do I gain? I gain nothing. But all this is taught by Christ alone. Christ gives meaning to a person's life, He gives it content, He gives him real and correct guidance, so that he is not tormented. As you have heard, and as we have said by way of addition and explanation, this subject has many aspects, and it is a guide for our lives — especially for our difficult life today, which will get harder every day, because we have Christ neither in our homes nor upon ourselves. That is roughly the substance of it,

the continuation of last Sunday, which the Church sets before us. But it would be an omission if I did not say something — and I am trading a little on your patience here — about another event that our Church commemorates today. I do not know if you paid attention to the texts. The texts spoke of an icon of our Lord not made by human hands. You know about this. The Protestants, the Jehovah's Witnesses and other heretics accuse us of being idolaters, because we keep and even venerate icons of the Lord, of the Theotokos, and of the Saints. But if a person pays attention to this present day...

he will see that the Church is calling to mind an event, a historical event, concerning an icon of our Lord which He Himself once gave to a very humble king, Abgar by name, in Edessa of Palestine, a leper. There are other icons not made by hands as well; this is not the only one. There is another image which our Lord left upon a cloth, on Veronica's cloth, that young woman who went to wipe the sweat from His face as He was going up the way of martyrdom carrying His Cross. And that place still exists to this day, and the Roman Catholics have it. Now the history of this icon of our Lord not made by hands is as follows. This King Abgar heard

that there was someone working extraordinary miracles. He wrote a letter, a short one, and the text of it still exists, and he sent it with an artist of his own from that time. In his letter he writes: 'I have heard many things about you, and I have also heard many things about what you suffer from this hard race of the Jews. In conclusion I tell you that I am sick, and I beg you to come here. But if you cannot come, write me something or send me something that will comfort me. And I tell you this: small though my kingdom is, I would gladly accept that we reign over it together.' The king was ready to take Christ as his king as well.

So he gave the letter to this young artist and said to him, 'Go and find Him, give Him the letter, and plead with Him yourself, if it is possible, to pass by this way and come to me too and make me well, since He does so much good.' The young man went and found Him, and at that hour our Christ was speaking. There was a crowd, and there were no loudspeakers, so it seems He had gone up on some rock and was speaking to the people. The young man saw that it would be hard to get near Him, so he takes out a roof tile and starts in his own way to sketch the face of our Christ, so as to take it back to his king. But in a little while the face of Christ changed. He rubs that out and starts a fresh drawing all over again. He moves further along; in a little while the face of Christ changed again. He rubs that one out too, and in this state

the end of Christ's sermon found him. He had rubbed it out three or four times and had got absolutely nowhere. When it was over, our Christ comes up to him Himself and says to him, 'Give me your cloth.' He gives Him his cloth, and our Christ wipes His face with it and says to him, 'Take this and give it to the one who sent you, and tell him that he will be partly healed and afterwards he will be completely healed.' This is the Mandylion not made by hands, on which our Christ left His face, and which the man carried to Abgar. Indeed the letter our Christ wrote still exists: 'Blessed are you,' He says to him, 'for you did not see and yet you believed. I cannot come; I have a mission and I must finish my work. But you will be partly healed, and afterwards, when I have ascended and reached that place, there will

come a man of mine and he will heal you completely.' And that is exactly what happened. When the cloth was brought to him, and Abgar the king, the leper, saw it and venerated it, all the leprosy left his body and only a part of it remained on his head. Then, when the Apostles went out to preach, the Apostle Thaddeus passed through that region, and he baptised him, and the rest of it fell away too. The leprosy went, both the leprosy of the body and the leprosy of the soul. And that face meant so much to Abgar at that time that he took down his own image from the city. At the gate of the city there was a great image of Abgar the king, and when the people passed in and out of his kingdom they used to bow before it. He took that image down and put up the image of Christ and said, 'From now on

it is Him you shall venerate.' And according to history that icon remained there until the days of Julian the Apostate. At that point they were forced to take it away from there and hide it. And they hid it in the following manner. They knocked a hole in a wall and built it in. They set it inside, and they put bricks in front of it, and stones and mortar, and they lit a candle and sealed it in there and left it, and now nobody knew where it was. About two hundred years went by, and there was an enemy attack on Edessa, and those faithful people were begging God to help them, and the Most Holy Theotokos appeared to them and said, 'You will go to such and such a place and you will bring out the icon of our Lord and God, my Son, and it will give you help.'

And indeed she showed them where to go; they broke the wall open and found the icon just as it was, and the lamp still burning. And on the strength of that blessing, the blessing of this icon, which they carried in procession around the walls of the city, all the enemies withdrew and went far away, and the city was saved. So we have here the first icon of Christ not made by hands. If, then, our Christ was an idolater for giving His own face to an icon, then we are idolaters to exactly the same degree. We do not know our own history. We have not done our reading. And that is precisely why our faith is shaken by every single thing said to us by every mind that has caught a bit of wind from the West. I pray the holy God to have mercy on us and to let us stand rightly in the faith and close to Him, because that is needed above all in our days. In our churches

one of them is this: 'Apostles, gathered here from the ends of the earth, bury my body in Gethsemane; and You, my Son and my God, receive my spirit.' And the other is this: 'In giving birth you preserved your virginity; in your Dormition you did not forsake the world, O Theotokos. You passed over into life, since you are the Mother of Life, and by your intercessions you deliver our souls from death.' These two hymns, I say, are the ones that hold within them the whole meaning of this day. I wonder, my beloved,

has today's feast ever really occupied you seriously? I may be mistaken, but I see this day as another Great Friday. On Great Friday we buried God, and today we are burying the Mother of God. The day is just as solemn: on that day, I repeat, we buried God, and today the Mother of God. Two tombs, historic tombs, tombs that will never be repeated, all-holy tombs. For the one received God and the other received the Mother of God.

And today these two tombs are empty. There are no other empty tombs. In all the world, none except the tomb of God and the tomb of the Mother of God. Every people has some god, but he is nailed down inside his shroud. Only the God of the Christians, of the Orthodox, has an empty tomb. So I say we ought to face this day today as a kind of Great Friday. We Orthodox are more devoted to the All-Holy than we are to Christ. Whatever we say, we say it with reference to the All-Holy. 'My All-Holy Lady, here I am.' 'By the grace of the All-Holy.'

Everything has to have the All-Holy in it. We speak more about the Mother than about the Saviour. A mother's name is always sweet. But there is one basic mistake we Orthodox make. We remember her only when we need her. He said that she did not forsake the world: 'in your Dormition you did not forsake the world, O Theotokos, the God-bearer.' But the world has forsaken the Theotokos. The Theotokos does not forsake the world, and she proved it to us in the recent earthquakes. Those recent earthquakes, for us Greeks at least, should have been a great lesson. And especially a lesson about the Theotokos. The Theotokos did not forsake us.

We forsook the Theotokos. The Theotokos did not curse us; it is we who blaspheme the Theotokos. And yet this is a great matter, one which unfortunately we do not take seriously and from which we are not much edified. It is true that often we do not forget her, but, I repeat, only under the pressure of need. It would be a great blessing for our nation, for our Church, for the family, for each Greek individually, if we truly reverenced the Theotokos. We have an unsleeping intercession, as our Church says, at the right hand of Christ. Only at the Second Coming will we Orthodox learn what the All-Holy is; only at the Second Coming.

When we see her at the right hand of Christ, apart of course from the Honourable Forerunner, John the Baptist, and she does not smile on our behalf, then we shall understand what harm we did ourselves by never getting to know this person who has no equal. She is not God; she is after God, as our Church so beautifully puts it. She does not save, she intercedes; Christ saves. 'By the intercessions of the Theotokos, O Saviour, save us.' She brings us in, she speaks to Christ, she pleads with Christ. And our Christ waits for us, He gives us the opportunity of metanoia, of repentance, and if we turn back, repent, make our Holy Confession, receive His Body and His Blood and come to terms with Him here at the Beautiful Gate, the holy doors, then by the intercessions of the

All-Holy we shall pass over into eternity. That, after all, is why it is called the Beautiful Gate, because it is through here that souls pass into the Kingdom of Heaven. The Church has given her the place of honour, at the right hand of Christ. As the Prophet saw her: 'The Queen stood at his right hand, arrayed in gold, adorned with many colours.' And when the priest takes out the portion for her at the Holy Proskomide, from the loaf that we ourselves bring to church, he sets her there on the right, next to Christ; and on the right of Christ she will be for all eternity. This is a great matter for us, my beloved. Let the women learn about the Theotokos, let them live the life of the Theotokos, and let them teach their children the Theotokos, because people who have not come to know the Theotokos have not come to know Christ.

Those who have not come to know the Mother cannot possibly come to know the Son. And the Son — today you heard how a simple woman from the crowd blessed Him: 'Blessed is the womb that bore you, my child, blessed is the womb and the breasts that nursed you.' Are such words spoken today to modern mothers? Do mothers today have children, so that they can say, 'Glory to God — joy to the mother who has you, my child'? Or do they say, 'A curse on the mother who has you — why did you come and take away my children's father, why did you come and take away my children's mother'? Well then, that is what people today say; that is what they say. Why? Because the Theotokos has been left as nothing but a service,

nothing but a nurse — 'All-Holy, help me' — and worth the odd candle, but not someone to imitate. The divine John Chrysostom tells us plainly: the memory of a Saint, the imitation of a Saint.

And so, in the same way: the memory of the All-Holy, the imitation of the All-Holy. So let the Most Holy Theotokos come into our lives, my beloved. We never came to know her; we came to know her Son, in her church, and she is our mother. To have her as our mother we must have Christ as our brother, and it is through her that we have Christ as our brother. If we do not have Christ as our brother, then we do not have the All-Holy as our mother, nor God as our Father. So this kinship ought to hold us together, and we ought to take it seriously. Let us imitate her as a virgin, let us imitate her as a daughter, let us imitate her as a mother, let us imitate her as the most serious woman in the world, as the prophets saw her, as the Archangel Gabriel announced her — the Archangel who served her from her childhood right up to the very days when she fell asleep.

Then things will change in our lives. It is not enough to beg her only when we need her, because that is what happens with us. There is some need: 'Come, All-Holy.' There is no need: 'Out, All-Holy.' You know that the All-Holy cannot stay in a house when that house lives lawlessly: when the unmarried girl is living with a man and the man is living with a girl, when there is no fasting in the house, when there is no self-control in the house, when children are not welcomed in the house, when there is blasphemy in the house, when all the rest follows, fornication and adultery — the All-Holy cannot remain there. We may have her icon, I have no objection to that. We may have her lamp burning, but the All-Holy herself we do not have. And when a person does not have the All-Holy, he is uncovered, he is out in the rain and the storm with no umbrella. The All-Holy is a shelter, a shelter over us all.

She has great boldness before Christ. She may have departed, but she is with us. 'She did not forsake it.' She holds the world, but the part of the world that has not forsaken her, because there has to be cooperation. God, or the Theotokos, or the Saints always want to help, but the person has to want it too. People today, for the most part, do not want the Theotokos in their house, because she rebukes their lawless life, nor Christ at their work, because He rebukes their lawless way of living. That is exactly why they do not want Him. But Christ is not to blame. The purity, the virginity and the chastity of the All-Holy are not to blame. It is we who want a lawless life, and the ugly thing, the bad thing — and the maddest part of all is that we then insist that the All-Holy must bless it for us. She does not bless it. She wants what is right, what is honourable. That is why I say today is a great day. In a certain sense we are escorting

her to her grave; we are at the funeral of the All-Holy today, at our own mother's funeral. How would we be standing in church today if it were our own mother lying dead here? I ask you: would you men be here in short sleeves with your shirts hanging open, and the women half-dressed? At your own mother's funeral you would not. You would not. 'Am I sinning?' someone will say. I am simply putting the matter to you. Whether you are sinning or not, whether I am sinning or not, that is a question for each person's conscience. I say this because if I am going to visit some official, or to an official's funeral, or to an official's wedding, I will dress according to protocol. But when it comes to going to the All-Holy, or to God, then I do as I please. That means I have not yet grasped the matter. Where am I appearing, where am I going? I am going to the funeral of the All-Holy — how am I going? If I were going to my own mother's funeral, how would I go?

That's the point. You know what Basil the Great said: "The good is not good, if it is not done well." The good, he says, is not good if you don't do it properly. Suppose I have a medicine that cures cancer. I'm supposed to take three spoonfuls a day. Instead I tip the bottle up and drink it all down. I'll die an hour sooner. Why? Because even though the medicine is good and works wonders, I'm not taking it the way it's meant to be taken. That's exactly it. It's a beautiful thing for a person to come to the church of the Most Holy Theotokos today. Yes. Come. But come on Sunday as well. If today, the feast of the All-Holy, is a funeral, then Sunday is the Resurrection. Where are you on Sunday? Why aren't you there? You see, you're not doing things in the right order, and they have to be done well. That's the point.

So it gives us an opportunity to take stock and, in a way, to bring ourselves into better tune. That, after all, is exactly why God leaves us here. Do you imagine He leaves us here so that we can get an education, as though He needed us to staff His offices? Or do you think He leaves us here to pile one brick on top of another and put up apartment blocks, so that an earthquake can come along and level them? That's ridiculous. Man did not come into the world in order to live, my beloved. Man came in order to die, and he dies in order to live. Look at us: we knock on wood, we want nothing to do with death. God died, because He became man. The Mother of God died, because she was human. And are we not going to die? So let us take these things seriously and not fool ourselves. Will we not one day find ourselves face to face with this? And the grave is not the end.

but the beginning of another life, a life that has no end and no finish. So this is what I would ask of you: if you haven't grasped it, grasp it — that we are standing in a day as great as this. And let us ask the Most Holy Theotokos, there where she is, to intercede both for our departed and for us who have so many needs: as individuals, as families, as a society, as the Church, as this, as that, as the other. It is always a great thing to ask for her intercessions, because she has not abandoned us and she has great boldness before Christ. One more thing and I'm finished. It is our habit, we Orthodox — we who are Christians of the great feast days — to come forward to the Holy Eucharist on the feast of the Most Holy Theotokos, at Pascha, at Christmas. "I'm going to receive Communion for the feast of the All-Holy." Well and good. But have you made any preparation?

For a person to receive Holy Communion — to be in communion with Him, because that is what the word means — he has to understand where he is going. And the divine John Chrysostom says: let no one come forward declaring himself worthy. Stop and think: to Whom am I going? He knows the past, the present and the future. He knows us from every side. It is not enough simply to receive Communion; because for the one who prepares himself, it is for the forgiveness of sins and life eternal.

But for the one who does not prepare and simply receives Communion because it is a great day, while you are expecting one thing, it brings the opposite result. So if we want not to be burned up, but for it to be for the forgiveness of sins and life eternal, and not for the burning of our souls, then we will pay attention to this detail we are telling you about. It is a good thing for a person to be in communion with God — provided he has made the preparation. I mentioned something a moment ago: for a person to arrive here, he has to put some things in order further back. There are two kinds of peace that the Church speaks of. "For the peace from above, let us pray to the Lord," and "For the peace, let us pray to the Lord." Peace with the world, and peace with God. When those two kinds of peace have come about — when I have asked forgiveness of the neighbour I have some dealing with, when I have made my peace with God, having repented, having confessed, and having set things right —

then I may come forward here and receive Christ as well. Christ enters into me, and I into Christ. We become one, and what He said is fulfilled: "Whoever eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him, and I will raise him up on the last day." Now, many people may make no preparation at all — no metanoia, no repentance — no making of peace, no confession — and perhaps they still have matters pending with certain people: lawsuits, the passions at work, they won't even say good morning, and so on. And they come forward on these days to receive Communion, for the sake of the festive greetings. We are making a mistake. Someone will say: what should we do, if there are people among us who were intending to come forward today, but who are not in order with respect to what I am describing? I have one thing to say to them, as a friend and in Christ: postpone it. Postpone it.

Let them settle their situation with their spiritual father, let them make peace in the matters they have left hanging, and then let them come. Tomorrow it will be the same Holy Communion; it is not different. The Holy Spirit who came down today, when the priest raised his hands and said, "Send down Your Holy Spirit upon us and upon these gifts here presented, and make this bread the precious Body of Your Christ. Amen. And that which is in this cup the precious Blood of Your Christ. Amen." — that same Holy Spirit, tomorrow too, with the same words the priest will say, will once again change the bread into the Body and the wine into the Blood, so that those of us who are prepared may come forward, and it may be for the forgiveness of sins and life eternal. I turn no one away from the Holy Chalice; in fact I am in favour of frequent Holy Communion — but after preparation. People who did not even fast,

who fasted neither with their eyes, nor with their flesh, nor with their cooking pot, and yet they will come forward for the sake of the festive greetings, because the fifteenth of August is a great day. A great day indeed — but also a great sin, when a person does not put himself in order the way the Church wants. Because even though the Holy Eucharist is the Mystery of Mysteries, it still comes second if the Mystery of repentance is missing, that is to say, of Holy Confession. And don't say, "I'll tell my sins to the icon." The icon tells you nothing. A photograph of the doctor doesn't make you well. You have to tell the doctor, the doctor will examine you, he will write you a prescription, you will take the medicines, and then we'll see whether you get better. "No, I'll tell them to the Most Holy Theotokos." The All-Holy does not forgive. "Then I'll tell them to my lord Saint George." My lord Saint George does not forgive. "So Christ doesn't forgive either? Then who does forgive, in the end?" Christ's priest forgives — the one who has been given the charge.

the priest: "O Saviour, You who said, whatever you bind on earth shall be bound, and whatever you loose shall be loosed — loose also this Your servant." He is the one who has the charge; Christ clearly gave him the authority: "Receive the Holy Spirit; and whatever he binds, let it be bound, and whatever he looses, let it be loosed." Let us not fool ourselves, let us not manufacture a religion of our own. God bears with us; He does not burn us up on the spot. And yet there have been people who were left standing there with their mouths open. What they received was not Body and Blood; it was a burning coal. If you read the history of the Church, you'll find them: they stood there with their mouths open, they were burned up, because they wanted to do things their own way, to build a religion of their own, on their own terms. Forgive me for the manner and the tone in which I have spoken to you. But I pray the holy God to accept the intercessions of the Most Holy Theotokos — and that we, for our part, will untie her hands. Let us leave our sins behind in metanoia, in repentance, and in confession, so that she can present us

as we leave this world for that other one — and that is my prayer for all of you.

σημερινή Κυριακή έχει τη συνέχεια των γεγονότων της περασμένης Κυριακής. Στην περασμένη Κυριακή έγινε το θαύμα των Πεντακισχιλίων, εχόρτασε ο Χριστός μας 25.000 ανθρώπους και διότι οι άνθρωποι ευχαριστήθησαν ηθέλησαν να τον ανακηρύξουν βασιλέα, όπως μας αναφέρει ένας άλλος Ευαγγελιστής και συγκεκριμένα ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Ο Χριστός μας, για να αποφύγει αυτά τα χειροκροτήματα, τα ευχαριστώ κλπ., τους διέλυσε αμέσως, έδιωξε τους μαθητάς του, τους έδωσε εντολή να μπουν στο καΐκι και να περάσουν την Τιβεριάδα, και αυτός ανέβη στο όρος για να προσευχηθεί.

Ευαγγελιστής Μάρκος λέγει ότι από εκεί όπου προσηύχετο αυτός στο όρος, έβλεπε κάτω στη θάλασσα αυτούς κλυδωνιζομένους. Αυτοί βρήκανε τόσο δύσκολο καιρό και τόσο αντίθετο καιρό, όπου, όπως λέγει ένας άλλος Ευαγγελιστής, δεν είχανε παρά ενάμιση μήνυ, μέχρι τα ξημερώματα, τετάρτη φυλακή, που επήγε ο Χριστός περιπατώντας επί της θαλάσσης. Τετάρτη φυλακή είναι τρεις με έξι το πρωί. Παρότι τους έβλεπε να βασανίζονται, τους άφησε εκτεθειμένους σε αυτή την πάλη. Ανάληψη, δεν το είχαν κάνει μόνοι τους αυτό το ταξίδι. Ήσαν στην υπακοή του Χριστού.

Εισέλθετε!

φύγετε. Άρα, είναι δηλαδή στο ευλόγιστον, κατόπιν ευλογίας της ήρθων, και έκαναν το ταξίδι αυτό. Και εντούτοις, το ταξίδι αυτό, παρότι ήτανε κατόπιν εντολής του Χριστού, είχε μια τόσο μεγάλη δυσκολία. Μπορούσανε κατά το ανθρώπινο να γυρίσουνε ξανά. Δεν εγύρισαν. Αδιαφόρησαν, αν πάλευαν όλη τη νύχτα. Αυτό είναι κάτι για μας. Πολλές δυσκολίες υπάρχουν στους δρόμους μας. Θα πρέπει να εξετάζουμε, είμεθα στην υπακοή, το θέλει ο Θεός αυτό που κάνουμε και βρίσκουμε δυσκολία; Αυτό είναι κάτι που πρέπει πάντοτε να εξετάζεται από τον άνθρωπο.

δεν έπεται, διότι κάνεις το σωστό, ότι δεν θα συναντήσεις δυσκολία. Δεν παίζει κανένα ρόλο. Ίσα-ίσα, όταν κάνεις το σωστό και πηγαίνεις κόντρα στο ρεύμα, τότε θα συναντήσεις μεγαλύτερη δυσκολία. Αλλά η δουλειά σου είναι να επιμείνεις. Μα μπορώ να τα βγάλω πέρα, εξαντλούμαι στην υπομονή μου, λέει ο άλλος. Στο δέοντα καιρό θα έρθει να σε βοηθήσει. Μη υποδεικνύουμε εις τον Θεόν πότε θα έρθει να μας βοηθήσει. Θα έρθει να μας βοηθήσει στο δέοντα καιρό, όταν δοκιμαστεί η πίστη μας και πάει να εξαντληθεί η υπομονή μας. Τότε θα έρθει ακριβώς σε κλάσμα δευτερολέπτου να τακτοποιήσει τα θέματα. Εμείς εκείνο που έχουμε να εξετάζουμε στη ζωή μας, γιατί πάντοτε θα έχουμε αντιξοότητες,

εάν αυτό που κάνουμε είναι αντίθετο με το θέλημα του Θεού ή είναι σύμφωνο με το θέλημα του Θεού. Αυτό είναι το θέμα το δικό μας και από εκεί και κάτω είναι δική του δουλειά. Όλο το παν ξεκινάει από το ότι ο Χριστός δεν ηθέλησε τα χειροκροτήματα. Είναι κάτι που εμείς δεν μπορούμε να το βγάλουμε ακόμη από πάνω μας. Είναι κάτω από το δέρμα μας βαλμένο, αν κάνουμε κάτι, αν πούμε κάτι, αν βοηθήσουμε κάπου, θέλουμε να μάθουμε τη γνώμη που προκαλέσανε στους άλλους. Περιμένουμε κάπου να μας γράψουν, κάπου να μας συζητήσουν, κάπου να μας αναρτήσουν. Αυτό δεν είναι προς το συμφέρον. Και αν ένας Χριστός απέφευγε, που δεν κινδύνευε, αλλά έκανε μάθημα για μας, εμείς τι πρέπει να κάνουμε;

να το αποφεύγουμε αυτό το πράγμα. Δύο λοιπόν τινά μέχρι τώρα εξετάζονται. Αφενός η φυγή του Χριστού, να μην δεχτεί τις ευχαριστίες και τα χειροκροτήματα του κόσμου, και αφετέρου των Αποστόλων η υπακοή και στη συνέχεια όλη η άλλη ταλαιπωρία, που είναι ευχάριστος η ταλαιπωρία όταν είναι στην υπακοή του Χριστού. Εμείς είμαστε αφιλόπονοι. Θα θέλουμε όλα εύκολα και εν τούτοις. Ο δρόμος ο οποίος οδηγεί στη Βασιλεία των Ουρανών είναι πάντοτε μετ' εμποδίων. Και αν ο Χριστός σου λέει πήγαινε εκεί, συναντάς δυσκολία, όταν το κάνεις μόνος σου, από εγώ, από σάρκα, από συμφέρον, από κοσμικότητα, τι θα συναντήσεις και πώς θα έρθουν τα πράγματα; Είναι λοιπόν, λέγω, ένα ωραίο μάθημα.

ακόμη είναι εκείνο ότι ο Χριστός μπορεί να αργήσει να έρθει, σε τι, να σε βλέπει και να αδιαφορεί. Όμως αν σκεφτείς ότι σε βλέπει, τότε παίρνεις δύναμη. Κάθε τι που θα σου συμβεί, δεν δικαιολογημένο, όμως θα ρωτάς και θα συζητήσεις με τον εαυτό σου. Άραγε το ξέρει ο Κύριος ότι μου συμβαίνει αυτό; Και όταν πάρεις την απάντηση ότι το ξέρει, ας καθίσω λοιπόν εδώ, εφόσον αυτός το ξέρει, ασφαλώς θα ενεργήσει όταν πρέπει να ενεργήσει και αν πρέπει να ενεργήσει, γιατί πολλές φορές δεν ενεργεί ο Θεός. Δεν είναι πάντοτε προς το συμφέρον μας η λύση στον κόσμο τούτων και είναι πολλά θέματα τα

οποία θα λυθούν εις τον κόσμο εκείνων. Το θέμα μας εμάς είναι να εξετάζουμε εάν το ξέρει ο Θεός και αν είμεθα εις την υπακοή του Θεού. Αυτό είναι το θέμα. Από εκεί και κάτω όλα, ό,τι κι αν γίνουν, όσο κι αν λέγονται κακά παρά των κόσμων, εντούτοις θα είναι καλά και θα είναι ωφέλιμα για μας. Κακό είναι μόνον ένα, η αμαρτία. Όλα τα άλλα είναι νομιζόμενα κακά και ουδέποτε κακά. Την τετάρτη φυλακή, λοιπόν, τρεις με έξι το πρωί, περπατώντας επί της θαλάσσης ο Ιησούς, τους φτάνει. Ακούσατε πόσο ωραία το λέγει, τους φάνηκε ότι είναι φάντασμα. Μέσα στον κόπο τους, μέσα στο θαλασσάδαδρεμα αυτό όλη τη νύχτα, μέσα στα βάσανά τους, να γίνουν και ένα φάντασμα εκεί πέρα. Τρόμαξαν, φώναξαν, λέει, Θαρσείτε, δεν είναι φάντασμα, είμαι εγώ.

Πέτρος ο οποίος, με παιδιάτικη ψυχή και πάντοτε σπεύδων, είπε, αν λέει εσύ Κύριε, είπε, να έρθω κι εγώ επί τα ύδατα. Ωρίστιζου, λέει, ελθέ. Και κατεβαίνει ο Πέτρος και περιπατεί επί της θαλάσσης. Άλλο θαύμα εδώ, απαρατήρητο για μας. Όσο μπορεί, καλά, το Θεό, στο δημιουργό που την έφτιαξε, κάνει υπακοή και την περιπατεί ο δημιουργός. Αλλά ο άνθρωπος, ο αμαρτωλός άνθρωπος, εν το όνομα του Ιησού. Εν το όνομα του Ιησού όλα γίνονται. Όχι αυτά τα θαύματα που κάνω εγώ, λέγει, μείζονα τούτων εσείς θα κάνετε. Και ο Πέτρος στάνθησε ρεά τη θάλασσα και τον εδέχτηκε, περιεπάτησε την θάλασσα. Μεγάλο μάθημα.

ο άνθρωπος κρατιέται από τον Χριστό, τα πάντα μπορεί να κάνει. Και αυτά που κάνει ο Χριστός και μεγαλύτερα ακόμα. Η σκιά του Χριστού μας δεν ανέστησε νεκρούς. Η σκιά του Παύλου ανέστησε και του Πέτρου ανέστησε νεκρούς. Εφόσον τώρα ο Πέτρος βλέπει τον Ιησού και περιπατεί προς Αυτόν, η θάλασσα υπακούει. Τα στοιχεία μαίνονται, ο άνεμος να ξεσηκώσει τα πάντα. Γυρίζει, παίρνει το μάτι του τώρα από τον Χριστό και βλέπει τους ανέμους, βλέπει τα κύματα. Λιποψύχησε και άρχισε να καταποντίζεται. Γιατί; Τι σου συνέβη; Πήρες τα μάτια σου από μένα; Τα μάτια μου πήρα από σένα και άρχισα να καταβυθίζομαι. Να προσέξεις άλλως και όλοι να προσέχουμε.

μην παίρνουν ποτέ τα μάτια τους από τον Χριστό. Γιατί απ' τη στιγμή που θα πάρουν τα μάτια τους από τον Χριστό, ο Σατανάς θα τους φέρει σε δύσκολη στιγμή και θα αρχίζουν να καταποντίζονται. Και αν δεν το βλέπουν αυτοί, θα το βλέπει ο Θεός. Πολλοί άνθρωποι οι οποίοι έχασαν και αυτή τη ζωή τους, και την πρόσκαιρο και την αιωνία, είναι γιατί πήραν τα μάτια τους από τον Χριστό. Δεν ηθέλησαν να βάλουνε τον Χριστόν στόχον και να βαδίζουνε ευθεία. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει, ομιλεί για αυτό το δρόμο. Είναι τόσο λεπτός και τόσο σοβαρός που τον απεικονίζει σαν την κόψη του ξυραφιού. Βαδίζει, λέει, ο άνθρωπος, ο πραγματικός, επί ακμής λεπίδος. Φανταστείτε το ξυράφι και να περπατήσεις τώρα επάνω στο ξυράφι, αν είναι δυνατόν.

ακροβάτης να είσαι, δεν μπορείς να περπατήσεις. Δηλαδή δεν παραδέχεται πτώσιν ούτε δεξιά, ούτε αριστερά. Ο άνθρωπος ο οποίος δεν βαδίζει σωστά, βλέποντας μόνο το Χριστό και υπακούοντας Αυτόν και προσδοκώντας Αυτόν και βαδίζοντας προς Αυτόν, είναι πεσμένος ή δεξιά με δεξιούς λογισμούς ή αριστερά με αμαρτωλές και ανήθικες πράξεις και λογισμούς. Μόνον αυτός ο οποίος βαδίζει σωστά. Από τη στιγμή λοιπόν ο άνθρωπος που θα πάρει το νου του, το βλέμμα του από τον Χριστό, από το δρόμο που έχει να βαδίσει για την αιωνιότητα, θα πέσει οπωσδήποτε. Ή θα πέσει δεξιά ή θα πέσει αριστερά. Το να πέσει η μηχανή δεξιά της τροχιάς είτε αριστερά, αυτό δεν είναι θέμα. Το θέμα είναι ότι είναι εκτροχιασμένη

μηχανή. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και σε πολλούς των φόβων. Κάτω από τον φόβο ότι πνίγεται, ποιος το πέφτει. Που αν άνοιγε κανείς με μια λεπίδα του Πέτρου τις φλέβες, θα έβρισκε μάλλον θάλασσα της Τιβεριάδος μέσα, παρά αίμα. Που μπορούσε να κάνει δυο χεριές και να πιαστεί ξανά από την κουπαστή, να ξανανεβεί επάνω. Τα έχασε. Κανένας παλικάρας έξω απ' το Χριστό δεν μπορεί να σταθεί. Ας κάνει το θηριάκι, ας λέει ότι κάτι είναι, ας μην πιστεύει τίποτα, ας τον βλαστημεί τον Θεό και ας αδιαφορεί για τον Θεό. Όταν εγκαταλειφθεί από τον Θεό, εγκαταλειφθεί από την χάρη, τότε καταλαβαίνει ότι είναι καρυδόσφυλλο, τότε αρχίζει να τρέμει σαν φιλοκάλαμο, και αν πραγματικά ζητάει κάτι από τον Θεό θα του το δώσει και θα σωθεί. Αυτό τούτο έπαθε ο Πέτρος. Κύριε, λέει, βοήθα μου.

η απάντησή του, ολιγόπιστε, εις τι εδίστασας; Και τον αρπάζει από το χέρι ο Χριστός, διότι είναι πάντοτε δίπλα μας, δεν είναι μακριά. Εν αυτώ γαρ ζώμεν και κινούμεθα και εσμέν, έτσι είπε ο Παύλος εδώ στην Πνύκα, στους παππούδες μας. Εδώ είμαστε, λέει, μεταξύ μας, εδώ είναι ο Θεός, είναι πανταχού παρών ο Θεός, λέει, είναι άνθρωπος ο Θεός; Ούτε κάποιος μεγάλος, ούτε κάποιος μικρός, είστε κάποιος μορφωμένος, είστε κάποιος το φως. Είναι ο παντοδύναμος Θεός ο οποίος βλέπει τις λεπτομέρειες του ανθρώπου, τις πτώσεις του και τις καταπτώσεις του, πότε στέκεται, πότε δεν στέκεται, και τον έβγαλε επάνω. Και ξέρετε τι λέγει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, που το είπα και προχθές στο τέλος της ομιλίας, επεχείρησαν τότε αυτοί από πάνω να τον πάρουν τον Χριστό στο καΐκι, να μην πηγαίνει με τα πόδια.

το καΐκι αμέσως ευρέθη απέναντι από την Τιβεριάδα, στο λιμάνι που επρόκειτο να πάνε. Και μάλιστα το πρωί έγινε συζήτηση. Πώς εδώ δεν ήρθε κανένα καΐκι, εσείς πώς ήρθατε, πότε ήρθες δάσκαλε εδώ; Κάθε άνθρωπος είναι μια βάρκα, είναι ένα καΐκι, είναι ένα πλοίο, και πολλές θαλασσοταραχές και πολλούς κινδύνους και πολλές αντιξοότητες έχει στη ζωή του. Όταν ο Χριστός είναι έξω από το καΐκι, τα πράγματα είναι άσχημα για το καΐκι. Από τη στιγμή που ο Χριστός θα μπει μέσα στο καΐκι, τα πράγματα αλλάζουν. Αφού επεχείρησαν να τον πάρουν και το καΐκι βρέθηκε εκεί, πόσο μάλλον να τον έπαιρναν και μέσα. Πολλοί μας υποφέρουμε, βασανιζόμεσα, έχουμε χάσει την υγεία μας, έχουμε χάσει τον ύπνο μας.

Αλλοιπτοκτόνησα, αλλοικισμέσα, τρελάθηκα και λοιπά. δεν ηθέλησαν να βάλουν το Χριστό στο καΐκι τους. Δεν ηθέλησαν να βάλουν το Χριστό στο τιμόνι, στη ζωή τους. Πήγανε με την εξυπνάδα τους, πήγανε με τη γνώση τους, πήγανε με το μέσον, πήγανε με τους φυσικούς όρους, όχι με τους υπερφυσικούς. Δυσκολίες πάντοτε θα υπάρχουν. Όμως, την οποία ενδιαφέρει τον άνθρωπο, αν θέλει πραγματικά να περάσει την οζωμένη αυτή θάλασσα όσο είναι δυνατόν πιο ανώδυνα. Διότι η ζωή αυτή, πάλιν κατά τον Άγιο Ισαάκ, είναι μια βρώμητη θάλασσα, οζωμένη από όλες τις πλευρές. Αν θέλει να την περάσει, θα φροντίσει να βάλει τον Χριστό στη ζωή του. Από τη στιγμή που θα βάλει τον Χριστό στη ζωή του, τα πράγματα αλλάσσουν.

Παρηγορείται ο άνθρωπος, βρίσκει περιεχόμενο, αρχίζει να εξετάζει από πού ήρθε, γιατί ήρθε και πού υπάγει.

πάντα δικαιολογούνται, γιατί θα εφαρμοστεί και σε αυτό το ζην Χριστός και το αποθανείν κέρδος. Αμέσως να σκεφτεί ότι μια ζωή ο Κύριος, το αν πεθάνω σήμερα τι βγαίνει, το αν πεθάνω αύριο τι βγαίνει, τι κερδίζω, τίποτα δεν κερδίζω. Αλλά όλα αυτά τα διδάσκει μόνο ο Χριστός. Ο Χριστός δίνει νόημα στη ζωή του ανθρώπου, του δίνει περιεχόμενο του, του δίνει πραγματική οδήγηση σωστή, ώστε να μην βασανίζεται ο άνθρωπος. Έχει, όπως ακούσατε και όπως συμπληρωματικά, επεξηγηματικά είπαμε, πολλές όψεις αυτό το θέμα και κατευθυντή για τη ζωή μας, και μάλιστα τη δύσκολη σήμερα ζωή μας, που κάθε μέρα θα γίνεται πιο δύσκολη, λόγω δεν έχουμε τον Χριστό ούτε στο σπίτι μας ούτε επάνω μας. Αυτά είναι περίπου γύρω

τη συνέχεια της περασμένης Κυριακής, τα οποία αναφέρει η Εκκλησία. Θα ήταν παράλειψις, αν δεν έλεγα, καταχρώμενο δώδεα της ανοχής σας, κάτι και για ένα άλλο περιστατικό το οποίο έχει σήμερα η Εκκλησία μας. Δεν ξέρω αν προσέξετε τα κείμενα. Μίλησαν τα κείμενα για μίαν αχειροποίητον εικόνα του Κυρίου μας. Ξέρετε αυτό το πράγμα. Οι Προτεστάντες, οι Ιεχωβίτες και άλλοι αιρετικοί μας κατηγορούν ότι είμεθα ειδωλολάτραι, διότι διατηρούμε ή και προσκυνούμε εικόνες του Κυρίου, της Θεοτόκου ή και των Αγίων Ακών. Όμως αν κανείς προσέξει τη σημερινή ημέρα...

δει ότι αναμιμνήσκεται ένα γεγονός που είναι ιστορικό γεγονός, μιας εικόνος του Κυρίου μας, που ο ίδιος προσέφερε κάποτε σε έναν πολύ ταπεινό βασιλιά, Αύγαρο ονόματι, στην Έδεσσα της Παλαιστίνης, λεπρόν. Υπάρχουν και άλλες αχειροποίητες εικόνες, δεν είναι μόνον αυτή, είναι και μια άλλη εικών, την οποία ναύστηκε ο Κύριός μας σε ένα μανδύλι, στη Βερονίκη, την κόρη εκείνη που επήγαινε να του καθαρίσει τον ιδρώτα όταν ανέβαινε με το σταυρό του στην οδό του μαρτυρίου. Και υπάρχει μέχρι σήμερα η τοποθεσία αυτή, την οποία την έχουν οι καθολικοί. Το ιστορικό αυτό της αχειροποιήτου αυτής εικόνας του Κυρίου μας έχει ως εξής. Αυτός ο Άβγαρος ο βασιλεύς άκουσε

ένας κάνει θαύματα παράξενα. Έγραψε ένα γράμμα, μικρό, το οποίο υπάρχει, το κείμενο, και με ένα δικό του καλλιτέχνη της εποχής εκείνης το έστειλε. Μέσα στο γράμμα του γράφει ότι πολλά έχω ακούσει για σένα, αλλά και πολλά έχω ακούσει από εκείνα τα οποία υποφέρεις από το σκληρό γένος αυτό των Ιουδαίων. Σου λέγω εν κατακλείδει ότι είμαι άρρωστος και σε παρακαλώ να έρθεις εδώ. Εάν όμως δεν μπορείς να έρθεις, γράψε μου κάτι ή στείλε μου κάτι που να με παρηγορήσει. Εγώ όμως σου λέγω ότι, παρότι είναι μικρό το βασίλειό μου, ευχαρίστως θα δεχόμουν να συμβασιλέψουμε. Να τον πάρει για βασιλιά και το Χριστό ο βασιλεύς.

έδωσε στον καλλιτέχνη αυτό τον νεαρό και του λέει, πήγαινε να τον βρεις, να του δώσει το γράμμα και να τον παρακαλέσεις εσύ, αν είναι δυνατό, να περάσει από εδώ, να έρθει και σε μένα, να με κάνει καλά, εφόσον κάνει τόσα καλά. Επήγε ο νεαρός και τον βρήκε και μιλούσε ο Χριστός μας την ώρα εκεί. Κόσμος τώρα, δεν υπήρχαν μεγάφωνα, ήρθε, ανέβη κάπου φαίνεται σε κανα λιθάρι επάνω και μιλούσε στο λαό. Κοίταξε ότι θα είναι δύσκολο να τον πλησιάσει και βγάζει ένα κεραμίδι και αυτός με το δικό του τρόπο να σχεδιάζει το πρόσωπο του Χριστού μας, για να το πάει όπως του υποβασιλιά. Όμως, σε λίγο το πρόσωπο του Χριστού άλλαξε. Το σβήνει εκείνο και ξαναρχίζει τη νέα διατύπωση από την αρχή. Προχωρεί πιο κάτω, σε λίγο το πρόσωπο του Χριστού άλλαξε. Τον σβήνει εκείνος και σε αυτή την κατάσταση τον

βρήκε το τέλος της ομιλίας του Χριστού, είχε σβήσει τρεις τέσσερις φορές και δεν είχε κάνει τίποτα καθόλου. Όταν τελείωσε, τον πλησιάζει ο Χριστός μας μόνος του και του λέει, δώσε μου το μαντήλι σου. Του δίνει το μαντήλι του και καθαρίζει ο Χριστός μας το πρόσωπό του και του λέει, πάρ' το αυτό να το δώσεις σε Αυτόν που σου έστειλε, και να του πεις ότι θα γίνει μερικώς καλά και έπειτα θα γίνει ολικώς καλά. Αυτό είναι το αχειροποίητον μανδύλιον που άφησε ο Χριστός μας το πρόσωπό του επάνω, το οποίο το έφερε στον Άβγαρο. Μάλιστα υπάρχει η επιστολή που έγραψε ο Χριστός μας, μακάριος, του λέει, διότι δεν είδες και επίστευσες. Δεν μπορώ να έρθω, έχω αποστολή και πρέπει να τελειώσω το έργο μου. Όμως θα γίνεις μερικώς καλά και κατόπιν, όταν αναληφθώ και φτάσω εκεί, θα

έρθει άνθρωπος δικός μου και θα σε αποθεραπεύσει. Και πράγματι έτσι έγινε. Όταν του πήγε το μαντήλι και το είδε και το προσεκύνησε ο Άβγαρος, ο βασιλεύς, ο λεπρός, έφυγε όλη η λέπρα από το σώμα του και έμεινε μερική στο κεφάλι του. Έπειτα, όταν οι Απόστολοι έφυγαν να κηρύξουν, επέρασε από το μέρος εκείνο ο Απόστολος Θαδδαίος, ο οποίος και τον εβάπτισε και έπεσε και το υπόλοιπον πλέον. Λέπρα, έφυγε και η λέπρα του σώματος και η λέπρα της ψυχής. Τόσο μεγάλο γεγονός ήταν και το πρόσωπο αυτό για τον Αύγαρο τότε, που έβγαλε την εικόνα του από την πόλη. Στην πύλη της πόλης υπήρχε μεγάλη εικόνα του Αυγάρου, του βασιλέως, που όταν περνούσαν οι πιστοί έξω και έσω του βασιλείου του, τον προσκυνούσαν. Έβγαλε την εικόνα αυτή και έβαλε την εικόνα του Χριστού και είπε, εδώ σε διαταλεί,

αυτόν θα προσκυνάτε. Και έμεινε η εικόνα αυτή κατά την ιστορία μέχρι των ημερών Ιουλιανού Παραβάτου. Οπότε ηναγκάσθησαν να την πάρουν από εκεί και να την κρύψουν. Και την έκρυψαν κατά τον εξής τρόπο. Σε έναν τοίχο εγκρέμισαν και την έκτισαν. Την έβαλαν και έβαλαν τούβλα μπροστά και λιθάρια και λάσπη και ανάψανε ένα κερί και την έκλεισαν μέσα και την άφησαν εκεί, δεν ήξεραν τώρα πού είναι. Πέρασαν 200 περίπου χρόνια και έγινε επίθεση εχθρική στην Έδεσσα και οι πιστοί εκείνοι παρακαλούσαν τον Θεό να τους βοηθήσει και παρουσιάστηκε η Παναγία μας και τους είπε, θα πάτε στο τάδε μέρος και θα βγάλετε την εικόνα του Κυρίου μας και Θεού μας και Υιού μου και αυτή θα σας δώσει.

πράγματι τους υπέδειξε πού θα πάνε, εγκρέμισαν και βρήκαν την εικόνα όπως ήτανε και το καντήλι να καίει ακόμη. Και με βάση αυτή την ευλογία, αυτής της εικόνος, την οποία περιέφεραν στα τείχη της πόλεως, όλοι οι εχθροί έφυγαν και απεμακρύνθησαν και σώθη η πόλη. Έχουμε λοιπόν την πρώτη αχειροποίητον εικόνα του Χριστού μας. Αν ο Χριστός μας λοιπόν ήταν ειδωλολάτρης και έδινε το πρόσωπό Του σε εικόνα, άλλο τόσο ήμασταν ειδωλολάτρες και εμείς. Δεν ξέρουμε την ιστορία μας. Είμαστε αδιάβαστοι. Γι' αυτό και ακριβώς κλονίζεται η πίστη μας με κάθε τι που θα μας πει κάθε μυαλό που έχει πάρει αέρα από τη δύση. Εύχομαι στον Άγιο Θεό να μας ελεήσει και να σταθούμε σωστά στην πίστη και κοντά Του. Γιατί είναι ανάγκη κατεξοχήν στις ημέρες μας. Αμήν. εις εκκλησίας μας.

το ένα είναι, Απόστολοι εκ περάτων συναθροισθέντες ενθάδε, Γεθσημανή τω χωρίω κηδεύσατέ μου το σώμα, και συ, Υιέ και Θεέ μου, παράλαβέ μου το πνεύμα. Και το άλλο είναι το, εν τη Γεννήσει την παρθενίαν εφύλαξας, εν τη Κοιμήσει τον κόσμον ου κατέλιπες, Θεοτόκε, μετέστης προς την ζωήν, μήτηρ υπάρχουσα της ζωής, και ταις πρεσβείαις ταις σαις λυτρουμένη εκ θανάτου τας ψυχάς ημών. Τα δύο, λέγω, αυτά τροπάρια είναι εκείνα τα οποία συνθέτουν όλη την υπόθεση της σημερινής ημέρας. Δεν ξέρω, αγαπητοί μου...

σας έχει ποτέ απασχολήσει στα σοβαρά, δηλαδή η ημέρα η σημερινή; Εγώ μπορεί να λανθάνω, την ημέρα τη σημερινή τη βλέπω σαν μια άλλη Μεγάλη Παρασκευή. Την Μεγάλη Παρασκευή κηδέψαμε το Θεό και σήμερα κηδεύουμε τη Μητέρα του Θεού. Εξίσου σοβαρή είναι η ημέρα· την ημέρα εκείνη κηδεύσαμε, επαναλαμβάνω, το Θεό και σήμερα τη Μητέρα του Θεού. Δυο τάφοι, ιστορικοί τάφοι, ανεπανάληπτοι τάφοι, πανάγιοι τάφοι. Διότι ο μεν ένας εδέχθη τον Θεό και ο άλλος τη Μητέρα του Θεού.

σήμερα οι δύο τάφοι αυτοί είναι κενοί. Δεν υπάρχουν άλλοι τάφοι κενοί. Στον κόσμο, ειμή μόνον του Θεού και της Μητέρας του Θεού. Όλοι οι άνθρωποι έχουν κάποιο θεό, αλλά που είναι καθηλωμένος στο σάβανό του. Μόνον ο Θεός των Χριστιανών, των Ορθοδόξων, έχει κενόν τάφον. Λέγω λοιπόν, σαν μια Μεγάλη Παρασκευή θα πρέπει σήμερα να αντιμετωπίζουμε την ημέρα αυτή. Εμείς οι Ορθόδοξοι είμεθα περισσότερο Παναγιολάτρες και λιγότερο Χριστολάτρες. Ό,τι θα πούμε, θα πούμε με βάση την Παναγία. Παναγία μου, εγώ ήρθα, με τη χάρη της Παναγίας.

θέλει Παναγία. Περισσότερο μιλούμε για τη Μητέρα και όχι για το Σωτήρα. Είναι γλυκό το όνομα πάντοτε της μητρός. Όμως υπάρχει ένα βασικό λάθος εμάς τους Ορθοδόξους. Τη θυμόμαστε μόνον όταν την έχουμε ανάγκη. Είπε ότι δεν εγκατέλειψε τον κόσμο, τον κόσμον ου κατέλιπες, Θεοτόκε. Αλλά ο κόσμος εγκατέλειψε τη Θεοτόκο. Η Θεοτόκος δεν εγκαταλείπει τον κόσμο και μας το απέδειξε μάλιστα στους τελευταίους σεισμούς. Οι τελευταίοι σεισμοί, τουλάχιστον για τους Έλληνες, έπρεπε να είναι μεγάλο μάθημα. Από απόψεως μάλιστα Θεοτόκου. Δεν μας εγκατέλειψε η Θεοτόκος.

εγκαταλείψαμε τη Θεοτόκο. Δεν μας κατηράστηκε η Θεοτόκος, εμείς βλαστημούμε την Θεοτόκο. Και εντούτοις είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο, το οποίο δυστυχώς δεν το λαμβάνουμε σοβαρώς υπόψη και δεν ωφελούμεθα πολύ. Είναι αλήθεια ότι δεν ξεχνούμε πολλές φορές, και επαναλαμβάνω, κάτω από το θέμα της ανάγκης. Θα ήταν μεγάλη ευλογία για το έθνος μας, για την εκκλησία μας, για την οικογένεια, για το άτομο το ελληνικό, αν εσέβετο πραγματικά την Θεοτόκον. Έχουμε μια πρεσβεία ακοίμητη, όπως λέγει η εκκλησία μας, στα δεξιά του Χριστού. Μόνον κατά τη Δευτέρα Παρουσία θα μάθουμε εμείς οι Ορθόδοξοι τι είναι η Παναγία, μόνον κατά τη Δευτέρα Παρουσία.

τη δούμε στα δεξιά του Χριστού, εξαιρουμένου βέβαια του Τιμίου Προδρόμου, και δεν θα χαμογελάσει υπέρ ημών, τότε θα καταλάβουμε τι ζημιά κάμαμε που δεν μάθαμε αυτό το πρόσωπο το ανεπανάληπτο. Δεν είναι Θεός, είναι μετά Θεόν, όπως ωραιότατα λέγει η Εκκλησία μας. Δεν σώζει, πρεσβεύει, ο Χριστός σώζει. Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς. Μας εισαγάγει, ομιλεί στον Χριστό, παρακαλεί στον Χριστό. Και ο Χριστός μας περιμένει, μας δίδει την ευκαιρία της μετανοίας, και αν εμείς επιστρέψουμε, μετανοήσουμε, εξομολογηθούμε, κοινωνήσουμε του σώματός του και του αίματός του και συνθηκολογήσουμε εδώ στην ωραία πύλη, με τις πρεσβείες της

περάσουμε για την αιωνιότητα. Γι' αυτό άλλωστε λέγεται και ωραία η πύλη, διότι από εδώ περνούνε οι ψυχές για τη Βασιλεία των Ουρανών. Τιμητική θέση της έχει δώσει η Εκκλησία, στα δεξιά του Χριστού. Όπως την είδε ο Προφήτης, παρέστη η Βασίλισσα εκ δεξιών του, διαχρύσω περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. Και όταν της βγάζει τη μερίδα ο ιερεύς στην Αγία Προσκομιδή, η οποία υπάρχει επάνω στο πρόσφορο που το φέρνουμε εμείς στην Εκκλησία, έτσι δεξιά την ξαναβάζει εκεί στο Χριστό, και δεξιά θα είναι στην αιωνιότητα στο Χριστό. Είναι μεγάλο κεφάλαιο για εμάς, αγαπητοί μου. Οι γυναίκες ας μάθουν για τη Θεοτόκο, ας ζήσουν τη ζωή της Θεοτόκου και ας μάθουν τα παιδιά τους τη Θεοτόκο, διότι οι άνθρωποι που δεν γνώρισαν τη Θεοτόκο δεν γνώρισαν το Χριστό.

που δεν εγνώρισαν τη μητέρα, δεν είναι δυνατό να γνωρίσουν το γιο. Το γιο, σήμερα ακούσατε πώς τον εμακάρισε μια γυναικούλα από το λαό, μακαρία, λέει, η κοιλία η βαστάσασά σε, παιδί μου, μακαρία η κοιλία και μαστοί ους εθήλασας. Λέγονται αυτά τα λόγια σήμερα στις σύγχρονες μητέρες; Έχουνε παιδιά οι μητέρες σήμερα ώστε να πούνε δόξα σοι ο Θεός, χαρά στη μάνα που σε έχει, παιδί μου; Ή λέει, ανάθεμα τη μάνα που σε έχει, πού ήρθες και μου πήρες τον πατέρα των παιδιών μου, πού ήρθες και μου πήρες τη μητέρα των παιδιών μου. Ε, λοιπόν, λέει αυτό ο σημερινός άνθρωπος, αυτό λέει, γιατί; Διότι η Θεοτόκος έμεινε απλώς ως υπηρεσία,

απλώς ως νοσοκόμα, Παναγία βοήθα, και για κάνα κεράκι, όχι προς μίμησιν. Ο Θείος Χρυσόστομος μας λέγει σαφώς, μνήμη Αγίου, μίμησις Αγίου.

κατά συνέπεια μνήμη Παναγίας, μίμησις Παναγίας. Να μπει λοιπόν, αγαπητοί μου, η Παναγία μας στη ζωή μας. Δεν την γνωρίσαμε εμείς, γνωρίσαμε το γιο της, στην εκκλησία της, είναι η μητέρα μας. Για να την έχουμε μητέρα πρέπει να έχουμε αδελφό το Χριστό, και μέσω αυτής έχουμε αδελφό το Χριστό. Εάν δεν έχουμε αδελφό το Χριστό, δεν έχουμε μητέρα την Παναγία, ούτε πατέρα το Θεό. Η συγγένεια λοιπόν αυτή πρέπει να μας συνέχει και να το λάβουμε σοβαρώς υπόψη. Να τη μιμηθούμε σαν παρθένα, να τη μιμηθούμε σαν κόρη, να τη μιμηθούμε σαν μητέρα, να τη μιμηθούμε σαν τη σοβαροτέρα γυναίκα του κόσμου, όπως την είδανε οι προφήτες, όπως την εμήνυσε ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, ο οποίος τη διακόνησε από μικρή μέχρι και τις ημέρες ακόμη που εκοιμήθη. Ευχή

τότε τα πράγματα θα αλλάξουν στη ζωή μας. Δεν είναι αρκετό να την παρακαλούμε όταν την έχουμε ανάγκη, διότι αυτό συμβαίνει σε εμάς. Είναι κάποια ανάγκη, έλα Παναγία, δεν είναι ανάγκη, έξω Παναγία. Ξέρετε ότι η Παναγία δεν μπορεί να καθίσει στο σπίτι όταν το σπίτι ζει παρανόμως, όταν η δεσποινίς ζει με άντρα και ο άντρας ζει με κόρη, όταν δεν υπάρχει νηστεία στο σπίτι, όταν δεν υπάρχει εγκράτεια στο σπίτι, όταν δεν υπάρχει παιδοποιία στο σπίτι, όταν υπάρχει βλαστήμια στο σπίτι, όταν υπάρχουν τα άλλα, τα επακόλουθα, πορνείες, μοιχείες, δεν μπορεί να σταθεί η Παναγία εκεί πέρα. Μπορεί να έχουμε την εικόνα της, δεν έχω καμιά αντίρρηση. Μπορεί να έχουμε το καντήλι της, την Παναγία όμως δεν έχουμε. Και όταν ο άνθρωπος δεν έχει Παναγία, είναι ξεσκέπαστος, είναι εκτεθειμένος στη βροχή και στεραυρούς χωρίς ομπρέλα. Η Παναγία είναι σκέπη, σκέπη τους πάντας.

μεγάλη παρρησία στον Χριστό. Ας έφυγε, είναι με τους ανθρώπους. Ου κατέλιπε. Τον έχει τον κόσμο, αλλά τον κόσμο που αυτός δεν την κατέλιπε, διότι χρειάζεται μια συνεργασία. Ο Θεός ή η Θεοτόκος ή οι Άγιοι πάντα θέλουν, αλλά πρέπει να θέλει και ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος σήμερα ως επί το πλείστον δεν θέλει ούτε την Θεοτόκο στο σπίτι, διότι του ελέγχει την παράνομο ζωή του, ούτε τον Χριστό στη δουλειά του, διότι του ελέγχει τον παράνομο βίο του. Γι' αυτό ακριβώς δεν τον θέλει. Δεν φταίει όμως ο Χριστός. Δεν φταίει η αγνότης, η παρθενία και η σωφροσύνη της Παναγίας. Σε με εμείς που θέλουμε παράνομον ζωή και το άσχημο, το κακό, το τρελότερο μόνο να πω ότι σώνει και καλά να μας το ευλογήσει η Παναγία αυτό. Δεν το ευλογεί. Θέλει το σωστό, το τίμιο. Γι' αυτό λέγω, είναι μια μεγάλη ημέρα σήμερα. Προπέμπουμε κατά κάποιον τρόπο.

να βρισκόμεθα σήμερα στην κηδεία της Παναγίας, στην κηδεία της μητέρας μας. Πώς θα είμεθα σήμερα στην εκκλησία αν ήταν η μητέρα μας πεθαμένη εδώ; Σας ερωτώ, θα ήσαστε οι άντρες όπως είναι με τα κοντομάνικά τους και ζωστένες και γυναίκες γυμνές; Στην κηδεία της μάνας τους, δεν θα ήσαστε. Δεν θα ήσαστε. Αμαρτάνω, θα πει κανείς; Απλώς το συζητώ το πράγμα. Το αν αμαρτάνεις ή όχι, ή αν αμαρτάνω ή όχι, αυτό είναι θέμα συνειδήσεως ενός εκάστου. Το λέγω αυτό διότι, εάν πρόκειται να πάω σε έναν επίσημο, ή σε μια κηδεία ενός επισήμου, ή σε ένα γάμο ενός επισήμου, θα ντυθώ σύμφωνα με το πρωτόκολλο. Όταν πρόκειται να πάω στην Παναγία ή στον Θεό, θα κάνω το δικό μου. Αυτό πάει να πει ότι δεν το έχω πιάσει ακόμη το θέμα. Πού παρουσιάζομαι, πού πηγαίνω, πάω στην κηδεία της Παναγίας, πώς πηγαίνω; Αν πήγαινα στης μάνας μου την κηδεία, πώς θα πήγαινα;

είναι το θέμα, διότι ξέρετε τι έχει πει ο Μέγας Βασίλειος, το καλό, λέγει, το καλόν ου καλόν, εάν μη καλώς γένηται, το καλό λέει, δεν είναι καλό εάν δεν το κάνεις καλά. Εγώ έχω ένα φάρμακο που θεραπεύει τον καρκίνο. Πρέπει να το πάρω τρεις κουταλιές την ημέρα. Εγώ γυρίζω το μπουκάλι και το πίνω. Θα πεθάνω μια ώρα γρηγορότερα. Γιατί; Παρότι είναι καλό και κάνει θαύμα, δεν το κάνω σαν σάχο όπως θέτει. Ακριβώς αυτό είναι. Όμορφο είναι ο άνθρωπος να έρθει στην εκκλησία της Παναγίας σήμερα. Ναι. Να έρθω. Να έρθω και την Κυριακή όμως. Αν σήμερα της Παναγίας είναι κηδεία, την Κυριακή είναι Ανάσταση. Πού είσαι την Κυριακή; Γιατί δεν αρχίστηκες; Βλέπεις ότι δεν τα κάνεις μια σειρά καλά, πρέπει να τα κάνεις καλά. Αυτό είναι το θέμα.

δίνει λοιπόν μια ευκαιρία να εκτιμήσουμε και να φτιάξουμε κατά κάποιον τρόπον καλύτερο συντονισμό των εαυτών. Γι' αυτό άλλωστε ακριβώς μας αφήνει ο Θεός. Έχετε τη γνώμη ότι μας αφήνει για να σπουδάσουμε, μας έχει ανάγκη εκεί να μας χρησιμοποιήσει στα γραφεία του; Έτσι δόνει ότι μας αφήνει για να βάλουμε τα τούβλα, το ένα πάνω στο άλλο, να κάνουν πολυκατοικίες, για να κάνει ένας σεισμός να μας τις ισοπεδώνει; Αυτά είναι αστεία. Ο άνθρωπος δεν ήρθε στον κόσμο για να ζήσει, αγαπητοί μου. Ο άνθρωπος ήρθε για να πεθάνει και πεθαίνει για να ζήσει. Κοιτάτε εμείς που χτυπάμε ξύλο και δεν θέλουμε τον θάνατο. Ο Θεός πέθανε που έγινε άνθρωπος. Η Μητέρα του Θεού πέθανε που ήταν άνθρωπος. Και δεν θα πεθάνουμε εμείς; Ας πάρουμε λοιπόν στα σοβαρά τα πράγματα και μην πλανώμεθα. Δεν θα βρεθούμε μια μέρα αντιμέτωποι με αυτό; Και ο τάφος δεν είναι τέρμα.

αλλά είναι αρχή μιας άλλης ζωής... της οποίας ούτια είσαι τέλος, ούτια είσαι τέρμα. αυτό λοιπόν θα ήθελα, αν δεν το έχετε πιάσει, πιάστε το, ότι είμεθα σε μια τέτοια μεγάλη μέρα, και ας την παρακαλέσουμε την Παναγία εκεί επάνω που είναι, να πρεσβεύει και υπέρ των κεκοιμημένων μας και υπέρ ημών που έχουμε τόσες ανάγκες, σαν άτομα, σαν οικογένεια, σαν κοινωνία, σαν εκκλησία, σαν, σαν, σαν. Είναι μεγάλο κεφάλαιο πάντοτε να ζητάμε τις πρεσβείες της, γιατί δεν μας εγκατέλειψε και έχει μεγάλη παρρησία στον Χριστό. Ένα και τελειώνω. Είθισται εμείς οι Ορθόδοξοι, που είμεθα χριστιανοί των ημερών των μεγάλων, την ημέρα της Παναγίας μας, το Πάσχα, τα Χριστούγεννα, να προσερχόμεθα εις την Θεία Ευχαριστία. Εγώ θα κοινωνήσω της Παναγίας. Καλώς τα κάνεις. Έκαμες καμιά προετοιμασία;

για να κοινωνήσει ένας άνθρωπος, να επικοινωνήσει, γιατί αυτό πάει να πει, πρέπει να κατανοήσει πού πάει. Ο Θείος Χρυσόστομος όμως λέγει στον αόνη σύλφες εαυτόν άξιον ομολογήσας, εκάπτες το σκέψου, σε ποιο πηγαίνω. Αυτός ξέρει παρελθόντα, παρόντα και μέλλοντα. Από όλες τις πλευρές. Δεν είναι αρκετό ο άνθρωπος να κοινωνήσει, διότι ένας που προετοιμάζεται να κοινωνήσει είναι εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον.

όμως ο οποίος δεν προετοιμάζεται αλλά απλώς κοινωνεί, διότι είναι μια μεγάλη ημέρα, και ενώ στέλνεις αυτό, φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα. Αν θέλουμε λοιπόν να μην κατακαούμε, αλλά να είναι εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον, και όχι εις κατάκαυσιν των ψυχών μας, θα προσέξουμε αυτή τη λεπτομέρεια που σας λέμε. Είναι καλό πράγμα να επικοινωνεί ο άνθρωπος με τον Θεό, αλλά εφόσον έχει την προετοιμασία, σας είπα ένα λόγο. Για να φτάσει ένας άνθρωπος εδώ, πρέπει να τα φτιάξει λίγο πιο πέρα. Είναι δύο ειρήνες που αναφέρει η Εκκλησία. Υπέρ της άνωθεν ειρήνης του Κυρίου δεηθώμεν, και υπέρ της ειρήνης του Κυρίου δεηθώμεν. Ειρήνη με τον κόσμο και ειρήνη με τον Θεό. Όταν γίνουν αυτές οι δύο ειρήνες, ζήτησα συγγνώμη με τον συνάνθρωπο που έχω κάποια δοσοληψία, συμβιβάστηκα με τον Θεό εφόσον μετένιωσα, εξομολογήθηκα και μου ερώτησε η φιλοκόνηση.

λοιπόν να προσέλθω εδώ πέρα, να πάρω και το Χριστό. Να μπει μέσα μου ο Χριστός και εγώ μέσα στον Χριστό. Και να γίνουμε ένα και να εφαρμοστεί εκείνο που είπε, ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει καγώ εν αυτώ, και εγώ αναστήσω αυτόν εν τη εσχάτη ημέρα. Πολλοί άνθρωποι λοιπόν μπορεί να κάνουν καμιά προετοιμασία, μπορεί μετάνοια, μπορεί συνθηκολόγηση, εξομολόγηση, ίσως ακόμη με ορισμένα που έχουν με ορισμένους ανθρώπους, δικαστήρια, πάθη, καλημέρα δεν λέγουν και λοιπά. Προσέρχονται τις ημέρες αυτές για να κοινωνήσουν, για τα χρόνια πολλά. Κάνουμε λάθος. Θα πει κανείς, τι πρέπει να κάνουμε αν μεταξύ μας υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι επρόκειτο σήμερα να προσέλθουν, ατακτοποίητοι όμως αναφορικώς με το μέρος που λέγω; Ένα έχω να τους πω, φιλικά και εν Χριστώ, να αναβάλουν. Να αναβάλουν.

τακτοποιήσουν το θέμα τους με πνευματικό, να συμβιβάσουν καταστάσεις που έχουν εκκρεμείς και τότε να έρθουν. Και αύριο η ίδια Θεία Κοινωνία θα γίνει, δεν είναι διαφορετική. Το Πνεύμα το Άγιο που κατήλθε σήμερα, όταν ο ιερεύς σήκωσε τα χέρια του και είπε, κατάπεμψον το Πνεύμα σου το Άγιον εφ' ημάς και επί τα προκείμενα δώρα ταύτα, και ποίησον τον μεν άρτον τούτον τίμιον Σώμα του Χριστού σου, αμήν, το δε εν τω ποτηρίω τούτω τίμιον Αίμα του Χριστού σου, αμήν, αυτό το Πνεύμα το Άγιον και αύριο, με τα ίδια λόγια που θα πει ο ιερεύς, θα ξαναμεταβάλει τον άρτον σε Σώμα και τον οίνον σε Αίμα, ώστε οι ητοιμασμένοι να προσέλθουμε, να είναι εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν αιώνιον. Δεν διώχνω κανέναν από το Άγιο Ποτήριο, μάλιστα είμαι υπέρ της συνεχούς Θείας Κοινωνίας, αλλά κατόπιν προετοιμασίας. Άνθρωποι που δεν ενήστεψαν καν,

που δεν ενήστευσαν ούτε τα μάτια, ούτε τη σάρκα, ούτε τη χύτρα, και εντούτοις για τα χρόνια πολλά θα προσέλθουν, διότι είναι μεγάλη ημέρα η 15η Αυγούστου. Μεγάλη ημέρα, αλλά και μεγάλη αμαρτία όταν ο άνθρωπος δεν τακτοποιείται όπως θέλει η Εκκλησία, διότι παρότι η Θεία Ευχαριστία είναι το μυστήριο των μυστηρίων, και εντούτοις αυτό έρχεται δεύτερο, εάν δεν υπάρχει το μυστήριο της μετανοίας, ήτοι της εξομολογήσεως. Όχι να τα πω στην εικόνα, η εικόνα δεν σου λέει τίποτα. Φωτογραφία του γιατρού δεν σε κάνει καλά. Θα τα πεις στον γιατρό, θα σε ψάξει ο γιατρός, θα σου γράψει συνταγή, θα πάρεις τα φάρμακα και θα δούμε αν θα γίνεις καλά. Όχι, θα τα πω στην Παναγία, η Παναγία δεν συγχωρεί. Οπότε θα τα πω στον αφέντη τον Άγιο Γιώργιο, ο αφέντης ο Άγιος Γιώργιος δεν συγχωρεί. Ο Χριστός δεν συγχωρεί, μα ποιος συγχωρεί επιτέλους; Ο παπάς του Χριστού συγχωρεί, αυτός που έχει την εντολή.

ο παπάς, Σώτερ, όστις είπας, όσα αν δήσητε επί της γης δεδεμένα και όσα αν λύσητε λελυμένα, λύσε και του δούλου σου τούτου. Αυτός έχει την εντολή, σαφώς του έδωσε την εξουσία, λάβε Πνεύμα Άγιον, κι αν δεσμεύσει να είναι δεδεμένο, κι αν λύσει να είναι λελυμένο. Μη τραγόμεθα, μη φτιάξουμε μια θρησκεία δικιά μας. Ο Θεός μας ανέχεται, δεν μας κατακαίει αμέσως, και όμως υπάρχουν άνθρωποι που έμειναν με ανοιχτό το στόμα. Δεν έβαλαν σώμα και αίμα, έβαλαν άνθρακα πυρός. Αν διαβάσετε την ιστορία της Εκκλησίας, έμειναν με ανοιχτό το στόμα, κατεκάησαν, διότι ήθελαν να κάνουν το δικό τους, να φτιάξουν μια θρησκεία δικιά τους και με τον τρόπο το δικό τους. Συγχωρέστε με για τον τρόπο και για τον τόνο που σας μίλησα. Όμως εύχομαι στον Άγιο Θεό να δεχτεί τις πρεσβείες της Παναγίας μας. Αλλά και εμείς να της λύσουμε τα χέρια. Να αφήσουμε τις αμαρτίες μας στη μετάνοια και στην εξομολόγηση, ώστε να μπορεί να μας παρουσιάσει

τούτον τον κόσμο για εκείνον, τον οποίον εύχομαι, η Σαλήνα και η Πάτρα Σαλήνα.