The Finding of a Holy Relic (Father Amphilochios)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I saw it, Mr. Apostolos. Thank you very much.

What we are going to hear from the elder, who has kindly agreed to tell us the story, is the account of the finding of a saint’s relic at the Holy Monastery of Chozeba, there in the Jordanian Desert. This event has recently moved the entire Orthodox world, because we see that even in our own days the Lord reveals saints—and indeed, within the Orthodox Church. Through this we are also given to understand that His grace abides with the Orthodox Church, which, by the grace of God, preserves the Orthodox faith.

People see this, so that they may live rightly according to the Orthodox mind. Today we are in the home of a devout couple in Chalkida, Greece, on our way back from a pilgrimage to Saint John the Russian. They are hosting us today, on the Feast of the Entry of the Theotokos into the Temple, and this gives us an opportunity to ask Father Philotheos to take the trouble of speaking to us. He was an eyewitness—a living witness—both to this elder’s funeral twenty-six years ago and to the uncovering of his relics. This elder was a spiritual father and hieromonk named John. He came to the monastery and served as its priest and confessor. Then...

A logismos—an inner thought—came to him that he should go and live alone in the desert, far from the monastery, about three-quarters of an hour down into the ravine. Other ascetics and hermits were living nearby in caves; even today there are fathers who dwell in caves. The elder asked me to give him a blessing to go and live alone with the other fathers in the desert. I did not think this was best, because he was useful in the monastery. He was truly useful in the monastery. I told him, “Elder, do not go into the desert. Stay in the monastery; we need you.” “I am tired,” he said. “I desire hesychia, inner stillness.” And so he went.

He received the blessing, entered the desert, and lived in a hermitage there, high above the ravine, near the other hermits. He was a monk, a hieromonk, a spiritual father, and a confessor. In 1954, the elder somehow foresaw his death. The fathers testified that he had led a good and ascetic life, a virtuous life marked by self-restraint, prayer, and tears. In 1954, shortly before he reposed, on the second day before the Transfiguration, he said to the fathers, “Fathers, as for me...” The monastery would send grapes as a blessing for us hermits to eat. We bless them on the Transfiguration, and then the fathers eat them. You see, we do not eat grapes before the Transfiguration; they must first be blessed. We bless them on the day of the Transfiguration, then place them in the refectory to eat, and some are sent to the hermits as well. The elder told the fathers, “Do not bring me any grapes. I do not want them. Take my blessing—my allotted share—and eat those grapes yourselves.” “Why?” the elders asked him. “Because I shall be in another world.” “What other world will you be in?” “I shall be in another world, far away.” He was foretelling his death. “Yes, indeed.” Then the father began to give them a number of fatherly counsels—the kind of fatherly counsel you have heard here.

That day he said many things. “Did the elder say much? When did this happen?” “It happened in the evening, on the second day before the Transfiguration. During the days of the Transfiguration, the elder reposed inside his cave.”

A hieromonk from one of the nearby hermitages went to him to borrow a book. The elder was dead. The ladder had been pulled up to the hermitage on the cliff, so the hieromonk called out to the elder to lower it for him, so that he could get the book. He called and called, but there was no answer. He thought, “What has happened to the elder? What is going on? The ladder is up there, so the elder must be above.” Yet there was still no reply. “Has he fallen ill?” he wondered. He kept calling, then returned to his own hermitage and brought his own ladder.

Thank you very much. He went up and saw the elder lying dead on a reed mat upon the rock. Our ascetic approached and saw his hand stretched out upon the ground, with his prayer rope still in it. He called to him, realized that he had died, and hurried back down to tell the fathers, “The elder, the hermit...”

You must sit down and listen to the elder’s account. Come here, come here. Come inside. It does not bother us; come here. Move a little closer. He does not hear well. Our good hermit monk came down and told the fathers that Father John, the spiritual father, had reposed. The fathers asked him, “What are you saying? Who saw him?” “I did,” he said. “I have just come from there.” What were they to do? They decided to go to the monastery and notify the abbot and the fathers, so that they could come and bury him in his cave, there where he had lived in ascesis and where he had reposed. Early in the morning, on the eve of the Transfiguration, the hermit came to us. He knocked at our door, and we opened it. “What is it?” we asked. “Father, Father John the spiritual father has reposed.” “What are you saying?” “Yes. We must bury him.”

Patient endurance. We finished the Divine Liturgy and had something in the morning. After the Liturgy, we quickly drank a coffee, and then I, several fathers, and the hermit who had found him set out toward the cliff beyond the monastery. I called to another hermit, an elder named Gabriel who was a hieromonk: “Elder, come down and join us. We are going down to the sketes. The ascetic, Father John the spiritual father, has reposed.” “What are you saying?” he replied. “I am coming; I will catch up with you.” He came and caught up with us as we went ahead. He lowered the other hermit’s ladder and joined us. “Do not do that.” We arrived and set the ladder in place.

The fathers asked me, “What do you think? Should we change his clothing?” “Why?” I replied. “Let us bury him as he is. Why should the fathers change him? Let us place him in the grave just as he is, adding only his epitrachelion and his koukoulion.” “Very well, if that is what you want.” “That is enough; it is settled.” We put his epitrachelion and koukoulion on him. He was already wearing his shoes and all the insignia of his monastic schema. His shoes were heavy Greek army boots with large hobnails. We wrapped him in the burial shroud and began reading the funeral service. But while we were reading the funeral service, the whole place filled with birds—flocks of wild birds.

There were birds everywhere, each singing in its own voice. The birds had come because the elder used to feed them. He would crush rusks and dry bread—even old, moldy pieces—and place them on the rocks. The birds knew him; they would come and eat the bread, both the small birds and the large ones. This happened every day. And now, at that hour, the birds gathered around him.

The little birds came from all around and gathered on top of our books. They would not let us read the funeral service. They were like wasps, covering the books and the relic. They perched on his head, on the elder’s relic, on his dead body; some were on his stomach and others on his feet. They gave us no room at all. I said to one of the elders, “Father, put out a little bread or some rusks for them to eat.” The elder had a halva tin inside containing crushed rusks. “Go and find it. Put out his rusks so that they will move away from us and we can continue reading.” They were like bees upon the books. Even when food was scattered for them, they would turn back, perch on our shoulders, and brush against us. The good ascetic went and found crushed bread, raisins, and all kinds of things. The elder had kept a great deal of rusk.

“There are raisins too, and everything else,” he said. “What do they want now? There is so much bread here.” Then we understood: they kept returning because they were looking for their benefactor. They were looking for the elder. They continued flying around us as we read the funeral service. When we had finished, we took him and lifted him from the ground. His dead body was rigid. We placed him in the grave. The moment we laid him there, all the birds scattered and flew away into the desert. We covered the grave with a wooden board—an old door plank. There was no soil there in the desert caves, nor was there a marble or stone slab to cover the grave. There was only an old door plank lying in a corner of the cave.

We placed it over the grave and closed it securely. Then an elderly monk who was there brought a little soil from a corner of the cave in a small basin. We mixed the soil with water and spread the clay over the board so that no air could enter the grave. We left him there and returned to the monastery. The tomb remained sealed for twenty-six years—twenty-six full years. Then, on July 28 of this past year, 1980—August 10 according to the old calendar, the feast of Saint Helen—a group of Greek Americans came from America.

They had come on pilgrimage. “Where is the elder?” they asked. One of them turned to me and said, “Who is this elder?” They had heard of him. Then they said, “Elder, if it is possible, please permit us to go and venerate his grave there in the desert, at his hermitage. It would mean a great deal to us spiritually, Father.” I replied, “My children, it is far away and very difficult to reach. The streambed has waterfalls and there is no road. The hermitage is high upon the cliff, very high indeed, and I am afraid someone may be injured and we will have trouble.” “No, Elder, do not be afraid. No one will be harmed. By the grace of the Most Holy Theotokos, the prayer of the elder, and your prayer, we shall arrive safely, all of us will be well, and we shall return here.” “Very well, then.” So we went. We made our way through the ravines toward the desert and finally arrived. I saw a hermit elder there and said to him, “Elder, bring your ladder.” It was six meters long. “Are people still living there?” “Yes.”

“In the caves? Are there people living inside the caves?” “Yes, more than four or five,” the leader of the group said. “Five are from the monastery.” They came out. The elder, the hermit, brought us his ladder. I climbed first to the hermitage so that I could fasten the rope securely and enable the others to climb. There were wooden ladders, but there was also a rope. We all climbed up; everyone made it. When we reached the top, we rested, served a Trisagion, lit two or three candles and the censer, offered incense, served the Trisagion, venerated the grave, and rested for a while. Then a doctor who was with the group said to me, “Thank you.”

I told them, “My children, I think our pilgrimage has now been fulfilled; there is no need to do anything more. Let the elder remain in his own place and rest there in eternal sleep. Let us not disturb his hesychia, his stillness. Let him remain. Our pilgrimage is enough. We must not open the grave.”

“Geronta, please,” he said, “after coming such a long way from so far away, let us have a few of his relics.” “But he has been dead for years,” he said, “for so many years.” “And you need not tire yourself. We will open the tomb ourselves, and we will close it again ourselves. Only say yes and give us your blessing.”

“There are some iron tools over there in the corner of the cave,” he told him. “Look for an iron tool, perhaps a chisel. Bring it and give it to me.” The monk went and found an iron chisel and brought it back. I scraped from the board the earth and clay that I myself had put there twenty-six years earlier. When I had scraped it away, I slipped the chisel underneath to raise the board covering the tomb. The tomb opened. As air entered it, a fragrance came forth—a beautiful fragrance. They said, “What is this, Geronta? A fragrance has come from the tomb!” I said, “What fragrance is this? Lord, what fragrance!” “Did you smell it, Geronta?” “Of course I smelled it.” I had imagined that we would find clean bones, the relics of a saint, but not his whole body. I had never expected such a thing. When I opened it, with their help, what did we see? There before us was his relic, exactly as we had laid him in the tomb.

He was just as he had been. His face had not changed, nor had his beard, hair, eyebrows, or eyes. His clothing, epitrachelion, monastic schema, and army boots were all intact—everything. It seemed as though we had sealed the tomb only moments before and had now opened it again. Neither his body nor his face nor his clothing had undergone any change at all. They were overwhelmed. They were deeply moved, and of course so were all of us. We could hardly take in the reality of what we were seeing, and we were afraid. “But Geronta,” one of them said, “why had he appeared to us like that?” We were astonished. “Geronta, now you see it yourselves,” they said. “Now we see it.” We had never seen him again after his burial. If you had not been here, we would never have opened the tomb.

This will be spoken of for a thousand years. We had not yet prepared the relic for anything further. We venerated it, and then they asked me for a blessing from the elder to take home in their little containers. I cut a narrow strip from the elder’s cassock, divided it into pieces, and gave a piece to each of them as a blessing. Then we replaced the board, covered the tomb temporarily once more, and left. We climbed down the ladder and returned to the monastery. Afterward I gathered the fathers together at the monastery, and we agreed that the relic must not remain there, because it was in danger.

Bedouins, Arabs, and others go through that wilderness digging and searching for hidden gold and ancient treasures. They might open the tomb, desecrate the relic, throw it into the torrent, or burn it—anything might happen. So we agreed to bring it to the monastery. We went to our storeroom and brought out an ordinary coffin. We carried it from the monastery into the desert on our shoulders, together with ropes, many fathers, and laborers. When we reached the cave, we climbed up and slowly hauled the coffin by ropes to the top of the cliff. Then we took the relic out of the tomb, and I held him beneath the arms.

I held him here, by the upper body. Other fathers supported him around the waist and by his belt, others held his legs, and still others supported him beneath his heavy army boots.

Before the feast of the Most Holy Theotokos, around the fifteenth of August, many pilgrims came from Greece and Jerusalem. They too came to venerate the relic. Many who had already left returned from Jerusalem a second time to venerate it. The Metropolitans of Acarnania and Volos also came, along with many others. But the crowds pressed in eagerly: one person tried to cut off hairs, another a piece from the edge of his cassock, and another perhaps a piece from his army boots. We kept calling out and trying to stop them, especially around the hem of his cassock, but there were so many people that we were forced to...

Afterward, we were forced to...

We went to Jerusalem and had another, much larger reliquary made. With transportation it cost me nearly one hundred thousand. It was made entirely of glass, two meters long, seventy-five centimeters wide, and seventy-five centimeters high, with a base about one meter and fifty-five centimeters high. It had a door, and we brought it to the monastery. We placed him inside and locked the reliquary. A miracle also occurred when we tried to bring it down to the monastery. We found a driver with a truck and agreed to pay what he asked—six thousand, which was a great deal. We also hired six laborers at fifteen hundred each, because the truck could not reach the monastery and had to stop far away.

The laborers tried to lift it onto their shoulders. We had brought it to the edge of the desert and lowered it to the ground. It weighed 480 kilograms, almost half a ton. How could six men carry it down that dangerous road, along a narrow path with the abyss, ravine, and cliffs below? The men could be killed and the reliquary destroyed. They looked at it and said, “Father, it is impossible to take this down to the monastery. If we had known... We did not know what this place was like; this is our first time here. Had we known, we would have understood what a journey it would be.” “What are you going to do?” I said. “Am I to go back to Jerusalem and find more laborers? Meanwhile it will have to remain here in the desert.”

“You will wait here and guard the reliquary while I go to Jerusalem to bring more laborers to carry it.” “Yes, but first it must be moved,” one of them said. “And now we want a proper day’s wage. We want three thousand”—double the agreed wage of fifteen hundred. The driver was saying the same sort of thing. As for bringing other laborers from Jerusalem, we did not know what they would ask. Perhaps we could find men who would take a thousand or fifteen hundred. I was deeply troubled and exhausted. What was I to do? Go to Jerusalem—and when would we get there, and when would we return?

Everything seemed to have fallen apart. What could we do now? “I will go and bring laborers,” I said. I told the truck driver, “You men guard the reliquary until we return.” Just as I put my foot on the step of the truck to leave, I looked into the distance and saw, coming around the bends, a group of German scouts—about twenty-five strong young men. As soon as I saw them, I realized they were tourists. The driver was waiting for me. “Let us hurry so that we can return early,” he said. “Wait,” I told him. “Wait and have patient endurance.”

There were also five or six girls among them. They were young people, and whether they knew much or not, they told me they had toured Greece, Crete, and Meteora, and had even gone to the Great Cave Monastery. They knew only a few broken words of Greek. At last I said, “Please, if possible, help us carry this reliquary down to the monastery. The men we have are too few, and we need more help.” “Of course,” they said. “With great pleasure—at once.” The Germans took hold of it and lifted it like a feather. Those many strong young men carried it all the way down to the monastery as though it weighed nothing. What joy and courage this gave us—Glory to God! We were spared the expense, the labor, and all our anxiety.

Then we told the driver and the Arab laborers, “You may go; we no longer need you.” We brought the reliquary down to the monastery without damage and without anyone being exhausted. We offered the scouts tea, grateful for their kindness. So, on Friday, we brought it into the monastery. The next morning we transferred the relic from the coffin into the large reliquary and locked it inside. There was a young man from Nicaea, twenty-seven or twenty-eight years old, who had suffered from chronic pharyngitis and could not be cured. He had gone to every kind of doctor and tried medicines, hospitals, injections, syrups—everything—but he could not recover. He was venerating the relic with his group, and somehow, I do not know how, before we closed the reliquary, he took one hair.

He took a hair from the face of the elder’s relic and kept it. Outside, in the monastery courtyard, there is a column with a water tap. He placed the hair in a glass, rubbed and rinsed it in the water, and then drank the water. As soon as he drank it, he felt a mass in his throat come loose, dissolve, and fall into his stomach. He felt it fall, and he was healed: his voice became clear and his throat opened. “My friends,” he said, “this is what happened to me.” Everyone gathered around him and asked, “What happened, my child? What was wrong with you?”

The young man was tearful, joyful, and frightened—all at once—and he held the hair in his hand. “Yes, Geronta,” he told me, “this made me well.” “What was wrong with you?” I asked. “I had pharyngitis,” he said. “And are you well now?” “Geronta, there was a heavy mass in my throat, and it came loose like a piece of rubber. It has left my throat.” Some women then told him, “You took it—you stole it. You must put it back.” But I told him, “Keep it. Take it with you. The saint wanted you to receive it. If the saint had not willed it, the miracle would not have happened. I ask only that you take a little pure beeswax and press the hair into it, so that you do not lose it. Secure it in the wax and keep it safe.” This is now officially attested, and he departed full of joy. Very well, continue.

Thank you. These are the events. There was also an archimandrite, a parish priest from Saint Nicholas in Nicaea. He too came and venerated the relic. Later we went to the hotel, and the Metropolitan said to me, “With all these things happening at your monastery, we did not know what to say. Our plans and our whole program have been disrupted. If we return...” “Are you going to the hotel outside Jerusalem, the Holy Land Hotel?” “Yes, it is quite far out.”

This archimandrite was a parish priest and preacher. While the great crowd was venerating the relic, the archimandrite looked upon the relic—the saint—and saw his eyes...

He says and firmly testifies that the saint raised his hand like this and blessed everyone. He spoke about it the next morning at the hotel, describing what he had seen. The bishop said, “Tell the geronta now; tell the father. What is his name—Father Maximos? Tell him, tell the geronta.” So he told me as well. “What did you see, Geronta?” they asked him. “Something mysterious,” he said. “I saw him, Geronta, with his eyes open. He opened his eyes. I saw it plainly. I stood there looking at him, but I thought, ‘If I tell people, they may think I am mad,’ so I said nothing.” “But did you then see John in your sleep?” they asked. “Yes, I saw him. He raised his hand and blessed us all.” And now here...

Thank you.

Holy Scripture... if he comes with hardship, and if he came to Chozeba, if he comes to the Sarantario, and if he also comes to Sinai, please. If he comes to the Sarantario, great things will happen.

Sea bream, sea bream! Fish like that—you never forget them. What sea bream! Absolutely delicious. I even asked for a second helping. Yes, a second helping. Fine fish. And I am not a great eater. Holy fish! But there we asked for a second helping, another helping. Holy fish. My children, thank you.

Dear friends, we will take you to Jerusalem to venerate the All-Holy Tomb.

A year—it is said in a rather forceful way. We will keep you there for a month.

You will see; you will venerate everything at your leisure. Let us go together. This news is the mother of time. Blessed—and this is the most fitting thing. After so many years, he could finally decide.

I was compelled to ask you to leave Mr. Panagopoulos with me. I did not come for Mr. Panagopoulos; I come here and hear of God’s blessing, and I could not speak in the way of the fathers, whether I knew it well or only a little. A person is known when he truly desires it. The All-Holy God, the Holy God, counted you worthy to see Mr. Panagopoulos. Not only now, but always... and in any case, if I had been there, I would have gone. But I wanted to come like this, among the elders, and talk. What a remarkable person he is! It is not always possible for this child to have such a conversation.

Είδα, κύριε Απόστολε, ευχαριστώ πολύ. Αμήν. Και ελέησον, και ελέησον, και ελέησον. Πάτερ, ευλόγησον. Χριστέ ο Θεός, ευλόγησον την βρώσιν και την πόσιν και τους δούλους τούτους, ότι Άγιος ει πάντοτε, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Που θα ακούσουμε από τον Γέροντα, που έχει την καλοσύνη να μας διηγηθεί, είναι το ιστορικό της ευρέσεως ενός αγίου λειψάνου στην Ιερά Μονή Χοζεβά, εκεί στην έρημο του Ιορδάνου. Είναι ένα γεγονός το οποίο έχει συγκινήσει όλο τον Ορθόδοξο κόσμο τελευταίως, διότι βλέπουμε ότι ο Κύριος και στις ημέρες μας αναδεικνύει Αγίους, και μάλιστα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, διότι έτσι μας δίνεται ακόμη να καταλάβουμε ότι η χάρη Του είναι με την Ορθόδοξη Εκκλησία, που διατηρεί χάριτι Θεού την Ορθοδοξία.

Βλέπουν οι άνθρωποι, ώστε να πολιτεύονται σωστά με βάση το ορθόδοξο φρόνημα. Είναι μια ημέρα που βρισκόμαστε σε ενός... Ζευγαριού θρησκευτικού το σπίτι, στη Χαλκίδα, στην Ελλάδα, γυρίζοντας από ένα προσκύνημα που ήταν ο Άγιος Ιωάννης ο Ρώσος. Μας φιλοξενούν σήμερα, την ημέρα των Εισοδίων, και είναι μια ευκαιρία να βάλουμε στον κόπο τον πατέρα Φιλόθεο, ο οποίος υπήρξε αυτόπτης μάρτυς, ζωντανός μάρτυς, της κηδείας αφενός του γέροντος αυτού, προ εικοσιέξι ετών, αλλά και της αποκαλύψεως αυτού. Ο Γέροντας, αυτός ήταν πνευματικός, ιερομόναχος, το όνομά του Ιωάννης, ήρθε στη Μονή και υπηρετούσε ως εφημέριος, ως πνευματικός, μετά...

Είπε ο λογισμός να πάει να κατοικήσει στην έρημο κατά μόνας, μακριά από το μοναστήρι, περίπου τρία τέταρτα μέσα στη χαράδρα, όπου υπήρχαν κι άλλοι ασκητές, ερημίτες, τριγύρω στα σπήλαια, γιατί σήμερα υπάρχουν πατέρες σπηλαιώτες. Μου είπε ο γέροντας να δώσω την ευλογία να πάει κατά μόνας να μείνει με τους άλλους πατέρες στην έρημο. Εγώ δεν το έκρινα καλό, διότι ήταν χρήσιμος μες στο μοναστήρι. Ήταν χρήσιμος μες στο μοναστήρι. Του λέω: «Γέροντα, μην πας στην έρημο, κάτσε στο μοναστήρι, χρειάζεσαι». «Είμαι κουρασμένος, θέλω την ησυχία», είπε. Πήγε.

Πήρε την ευλογία και μπήκε στην έρημο και έμεινε σε ασκητήριο εκεί, που σου κρεμούσαν πάνω, και τους άλλους ερημίτες. Μοναχός ήταν, ιερομόναχος, πνευματικός, εξομολόγος. Το 1954 ο γέροντας, δεν ξέρω, αλλά προνοείτο τον θάνατό του. Είναι στους πατέρες ότι εξέφερεν έναν βίον καλό πράγμα και ασκητικό βίον, ενάρετο, με εγκράτεια, με προσευχή, με δάκρυα. Ο Γέροντας, το 1954, προτού να κοιμηθεί, προπαραμονή της Μεταμορφώσεως, λέει στους πατέρες: «Πατέρες, εμένα...» Σταφύλια που θα στείλει το μοναστήρι, την ευλογία μας, τα φάμε και εμείς οι ερημίτες. Της Μεταμορφώσεως τα ευλογούμε και τρώνε και οι πατέρες. Προσοχή, εμείς δεν τρώμε σταφύλια πριν της Μεταμορφώσεως· πρέπει να ευλογηθούν. Τα ευλογούμε την ημέρα της Μεταμορφώσεως και μετά τα βάζουμε στην τράπεζα, τρώμε και στέλνουν και στους ερημίτες. Ο γέροντας λέει στους πατέρες ότι: «Εμένα μην μου φέρνετε σταφύλια. Δεν θέλω. Την ευλογία μου, το δικαίωμά μου, να το δώσετε να το φάτε εσείς, τα σταφύλια αυτά». «Γιατί;» του λένε οι γεροντάδες. «Διότι θα μείνω σε άλλον κόσμο». «Σε ποιον άλλον κόσμο θα είσαι;» «Θα μείνω σε άλλον κόσμο, μακριά». Η προειδοποίηση του θανάτου. «Ναι, βέβαια». Κι άρχισε να λέει ο πατέρας μερικές πατρικές συμβουλές. Που πάνω σου λέει πατρικές συμβουλές εδώ.

Την ημέρα είπε πολλά. «Γέροντα, είπε πολλά; Αυτά πότε έγιναν;» «Έγιναν προπαραμονή της Μεταμορφώσεως, το βράδυ. Στις ημέρες της Μεταμορφώσεως εκοιμήθη ο γέροντας, στο σπήλαιό του μέσα».

Πήγε ένας ιερομόναχος από τα ασκητήρια εκεί κοντά του, για να πάρει ένα βιβλίο. Ο γέροντας νεκρός. Η σκάλα ήταν στον κρημνό, ανεβασμένη στο ασκητήριο, και φώναζε τον γέροντα να του κατεβάσει τη σκάλα για να πάρει το βιβλίο. Και φώναζε· καμία φωνή. Σου λέει: «Τι έπαθε ο γέροντας; Τι συμβαίνει; Η σκάλα επάνω. Ο γέροντας είναι πάνω». Αλλά κι εκεί δεν απαντάει. «Τι, αρρώστησε;» Φωνάζει, πηγαίνει στο ασκητήριό του και παίρνει τη σκάλα τη δικιά του από το ασκητήριο.

Ευχαριστώ πολύ. Με πάει και είναι για σκύλο. Πάνω, τον βλέπει, και ο γέροντας νεκρός κάτω στην ψάθα, στον βράχο. Πήγε ο ασκητής μας, κοιτάζει το χέρι απλωμένο χάμα, με το κομποσχοίνι στο χέρι. Τον φώναξε, είδε ότι ήταν πεθαμένος, τρέχει και κατεβαίνει κάτω και λέει στους πατέρες: «Ο γέροντας ερημίτης...»

Πρέπει να καθίσεις να ακούσεις μια διήγηση του γέροντα. Έλα εδώ, έλα εδώ. Έλα μέσα, έλα μέσα. Δεν μας πειράζει, έλα εδώ. Συμφωνείτε με αρκετά λίγο. Δεν ακούει καλά. Ο καλός μας ο ερημίτης μοναχός κατέβηκε και λέει στους πατέρες ότι κοιμήθηκε ο πατήρ Ιωάννης, ο πνευματικός. Του λένε οι πατέρες: «Τι λες; Ποιος τον είδε;» «Εγώ», είπε, «από εκεί έρχομαι τώρα». Τι θα γίνει; Πάμε στο μοναστήρι να ειδοποιήσουμε τον ηγούμενο της Μονής και τους πατέρες να έρθουν να τον ενταφιάσουμε στο σπήλαιό του, εκεί που ασκήθηκε, που κοιμήθηκε. Είδε έναν γέροντα πιο πρωί, παραμονή της Μεταμορφώσεως, πρωί πρωί. Μας είχε χτυπήσει την πόρτα, την ανοίξαμε. «Τι είναι;» λέει. «Πάτερ, εκοιμήθη ο πατήρ Ιωάννης ο πνευματικός». «Τι λες;» «Ναι, και να τον ενταφιάσουμε».

Υπομονή. Τελειώσαμε τη λειτουργία μας και πήραμε το πρωινό. Τελειώσαμε τη λειτουργία, ήπιαμε έναν καφέ έτσι, σύντομα, αμέσως, εγώ και μερικοί πατέρες και ο ερημίτης που τον είδε από την έρημο, πάμε στον κρημνό έξω του μοναστηριού. Άλλος ερημίτης, γέροντας Γαβριήλ, ιερομόναχος, τον φωνάζω: «Γέροντα, κατέβα να 'ρθεις. Πάμε κάτω στις σκήτες. Εκοιμήθη ο ασκητής, ο πατήρ Ιωάννης ο πνευματικός». «Τι λέτε;» λέει. «Έρχομαι και σας φτάνω». Πηγαίνει και μας φτάνει. Μπροστά εμείς. Κατέβασε τη σκάλα του άλλου ερημίτη, ήρθε, φτάνει. «Μην κάνεις αυτό». Πήγαμε, βάζουμε τη σκάλα πάνω.

Μου λένε οι πατέρες: «Τι λες, να τον αλλάξουμε;» «Γιατί; Να τον βάλω όπως είναι. Γιατί να τον αλλάξουν οι πατέρες; Να τον βάλω όπως είναι, έτσι. Μόνο να τον βάλω με το πετραχήλι του και το κουκούλι του». «Καλά, άμα θες». «Φτάνει, εντάξει». Του φορέσαμε το πετραχήλι του και το κουκούλι του. Τα παπούτσια του τα φορούσε, τα σχήματά του όλα τα είχε. Αυτά τα παπούτσια, αρβύλες του ελληνικού στρατού, βαριά παπούτσια με μεγάλα καρφιά, τα φορούσε. Αρχίσαμε, τον σαβανώσαμε και διαβάζαμε τη νεκρώσιμη ακολουθία. Αλλά τη στιγμή που διαβάζαμε τη νεκρώσιμη ακολουθία γέμισε ο τόπος πουλιά. Σμήνη, άγρια πουλιά.

Πουλιά, και κελαδούσαν το καθένα στη φωνή του. Ήρθαν τα πουλιά. Ο γέροντας είχε συνήθεια και τάιζε τα πουλιά. Κοπανούσε το παξιμάδι, το ξερό ψωμί, τα παλιωμένα ψωμιά αυτά, τα μουχλιασμένα, και τα έβαζε πάνω στα βράχια, και έρχονταν τα πουλιά, τον ήξεραν και έρχονταν και τρώγανε ψωμί, μικρά και μεγάλα. Κάθε μέρα αυτό γινόταν. Και ενισχύει την ώρα του να κουλιά.

Ήρθαν τα πουλάκια, πέρα, όλα μαζευτήκανε απάνω στα βιβλία. Δεν μας αφήναν να διαβάσουμε, να διαβάσουμε τη νεκρώσιμη ακολουθία. Σαν τις σφήκες, επάνω στα βιβλία, επάνω στο λείψανο, ακουμπάγανε επάνω στο κεφάλι του, στο λείψανο, στον γέροντα, στο νεκρό σώμα· άλλα στην κοιλιά του, άλλα στα πόδια. Δεν μας αφήναν καθόλου. Λέω σε έναν γέροντα: «Πάτερ μου, βάλε λίγο ψωμάκι, κάτι παξιμάδι να φάνε», γιατί ο γέροντας είχε μέσα ένα κουτί από χαλβά, είχε τριμμένο παξιμάδι. «Πήγαινε να δεις, να βάλεις το παξιμάδι του, να φύγουν από κοντά μας, για να μπορέσουμε να διαβάσουμε». Σαν τις μέλισσες, πάνω στα βιβλία. Έριξαν, γυρίζαν και πήγαιναν στον ώμο, ακουμπούσαν. Πήγε ο καλός ασκητής, είχε ψωμί τριμμένο και σταφίδες, απ' όλα. Πολύ ο γέροντας είχε παξιμάδι.

Λέει και σταφίδες, απ' όλα, λέει. «Τι θέλουν τώρα; Τόσα ψωμιά έχει». Εμείς το καταλάβαμε: γυρίζανε, γύρευαν τον ευεργέτη τους, τον γέροντα γύρευαν. Γυρίζανε από εδώ και συνέχεια διαβάζαμε τη νεκρώσιμη ακολουθία. Διαβάσαμε, μετά τον πήραμε, τον σηκώσαμε από τη γη, άκαμπτος νεκρός, τον βάλαμε στον τάφο. Τον βάλαμε μέσα. Αυτά, μόλις τον βάλαμε στον τάφο, σκορπιστήκανε όλα, φύγανε, φύγανε στην έρημο. Τον βάλαμε στον τάφο και βάλαμε πάνω στον τάφο μια σανίδα, ένα παλαιό πορτόξυλο. Χώμα δεν υπήρχε εκεί πέρα στην έρημο, στα σπήλαια. Χώμα δεν είχε στα σπήλαια, ούτε πλάκα να βάλουν, μαρμάρινη ή πέτρινη πλάκα. Ένα παλαιό πορτόξυλο ήταν στη γωνία της σπηλιάς.

Παραπάνω έκλεισε τον τάφο. Εντάξει, σφράγισε. Μετά ένας μοναχός γέρος που ήταν εκεί πήγε και έφερε λίγο χώμα από τη γωνία του σπηλαίου, μέσα στο λεκανάκι, και ζυμώσαμε το χώμα με το νερό και κάναμε μια επάλειψη πάνω στη σανίδα, για να μην παίρνει αέρα ο τάφος. Τον αφήσαμε και φύγαμε, πήγαμε στο μοναστήρι. Οι πατέρες της ασκηταριάς, όταν ήμουν στο μοναστήρι... Έμεινε ο τάφος κλειστός 26 χρόνια. Ο τάφος. Παλαιός ο τάφος. Όχι, 26 χρόνια κλειστός. Τώρα, στις 28 Ιουλίου που μας πέρασε, το '80, με το παλαιό της Αγίας Ελένης, δηλαδή 10 Αυγούστου, ήρθε ένα γκρουπ Ελληνοαμερικανών από την Αμερική.

Να προσκυνήσει. «Πού είναι ο Γέροντας;» Με γύρισε αυτόν. Ήταν και μου λέει: «Ποιος είναι ο Γέροντας αυτός;» Τον ξέρανε τον Γέροντα. Λέει: «Γέροντα, αν είναι δυνατόν...» «Να μας επιτρέψεις να πάμε να προσκυνήσουμε τον τάφο του γέροντος εκεί στην έρημο, στο ασκητήριο». «Στο νοηματικό, το νοηματικό μας, πάτερ». Λέω: «Ρε παιδιά μου, εκεί πέρα είναι μακριά, δύσκολα. Ο χείμαρρος έχει καταρράκτες, δεν έχει δρόμο. Το ασκητήριο είναι ψηλά στον κρημνό, πολύ ψηλά, και είναι φόβος, μήπως χτυπήσει κανείς και έχουμε φασαρίες». «Όχι, γέροντα, μη φοβάσαι. Δεν θα πάθει κανείς τίποτα. Η χάρη της Παναγίας, η ευχή του γέροντος και η ευχή σας, θα φτάσουμε καλά, θα πάμε καλά όλοι και θα γυρίσουμε εδώ». «Λοιπόν, καλώς». Πήγαμε. Πήγαμε εδώ, με τις χαράδρες, προς την έρημο. Φτάσαμε εκεί πέρα. Βλέπεις έναν γέροντα ερημίτη εκεί πέρα. Του λέω: «Γέροντα, φέρε τη σκάλα σου». Τη σκάλα, έξι μέτρα. «Υπάρχουν τώρα εκεί;» «Ναι».

«Σπηλιές; Μέσα στα σπήλαια υπάρχουν άνθρωποι;» «Ναι, πάνω από τέσσερις, πέντε. Από πέντε στο μοναστήρι», είπε η αρχηγός. Βγήκαν. Βέβαια, μας έφερε τη σκάλα ο γέροντας, ο ερημίτης. Ανέβηκε επάνω στο ασκητήριο. Ανέβηκα πρώτα εγώ, για να δέσω καλά το σκοινί, για να μπορέσουν να ανέβουν οι άνθρωποι αυτοί επάνω. Ήταν οι σκάλες οι ξύλινες, αλλά υπήρχε και το σκοινί. Ανεβήκαμε όλοι πάνω, όλοι ανέβηκαν. Ήρθαμε πάνω, ξεκουραστήκαμε, κάναμε τρισάγιο, ανάψαμε δυο-τρία κεριά εκεί πέρα, ανάψαμε το θυμιατό, θυμιάσαμε, κάναμε τρισάγιο, προσκυνήσαμε, ξεκουραστήκαμε λιγάκι. Μου λέει ένας γιατρός, μέρος της παρέας: «Σας ευχαριστώ».

Τους λέω εγώ: «Παιδιά μου, νομίζω ότι όταν το προσκύνημα φτάνει, δεν χρειάζεται παραπάνω. Διότι ας μείνει ο γέροντας, που είναι στο μέρος του, να ησυχάσει στον αιώνιο ύπνο εκεί πέρα. Μην του χαλάσουμε την ησυχία», τους λέω. «Ας μείνει. Φτάνει το προσκύνημα. Πρέπει να μην ανοίξουμε τον τάφο».

«Γέροντα, να χαρείς», λέει, «τα λείψανά του, με τόσο δρόμο, μακρινό τόπο, μερικά λείψανά του». «Μα αυτός είναι χρόνια πεθαμένος», λέει, «τόσα χρόνια». «Και εσείς μην κουράζεστε. Εμείς θα τον ανοίξουμε, δεν θα κουραστείτε. Εμείς θα τον ανοίξουμε και εμείς θα τον κλείσουμε τον τάφο πάλι. Μόνο να πείτε το ναι, να δώσετε την ευλογία».

«Εκεί στη γωνία της σπηλιάς», του λέει, «κάτι σιδερικά. Κοίταξε, κανένα σίδερο, κανένα αυτό, σμίλη. Φέρ' τη, δώσ' τη μου». Πήγε ο καλόγερος και βρήκε μια σμίλη σιδερένια. Την έφερε. Εγώ έξυσα πάνω από τη σανίδα το χώμα αυτό, τον πηλό αυτό που είχα βάλει πριν 26 χρόνια. Το χώμα το έξυσα και έβαλα από κάτω τη σμίλη να σηκώσω τη σανίδα, τον τάφο. Άνοιξε ο τάφος. Με το άνοιγμα μπήκε ο αέρας μέσα, βγήκε άρωμα μέσα από τον τάφο, άρωμα. Λένε: «Τι είναι, γέροντα; Άρωμα βγήκε». Λέω: «Τι άρωμα αυτό; Κύριε, τι άρωμα αυτό;» λέει. «Το αισθάνθηκες, γέροντα;» «Ε, πώς; Το αισθάνθηκα». Αλλά φανταζόμουν τώρα εμείς θα δούμε τα λείψανα καθαρά, περί Αγίου, αλλά όχι ολόσωμα. Δεν το περίμενα αυτό το πράγμα. Μόλις το χώμα τούς άνοιξα και αυτοί μας βοήθησαν και το χώμα τούς άνοιξα, τι να δούμε; Βρεθήκαμε μπροστά του, βλέπαμε το λείψανο όπως τον βάλαμε.

Έτσι ήταν, χωρίς να αλλοιωθεί το πρόσωπό του, τα γένια του, τα μαλλιά του, τα φρύδια, τα μάτια του, ο ρουχισμός του, το πετραχήλι, τα σχήματα, οι αρβύλες του, όλα, όλα. Νόμιζες ότι εκείνη τη στιγμή τον κλείσαμε και τον ανοίξαμε, χωρίς να αλλοιωθεί ούτε το σώμα του, το πρόσωπό του, ούτε τα ρούχα του, τίποτα. Αυτοί τα χάσανε. Συγκινηθήκαν αυτοί. Συγκινηθήκαν αυτοί και εμείς όλοι, βεβαίως. Προσπαθούσαμε με τη φαντασία αυτό το πράγμα, πραγματικό, φοβούμασταν. «Μα», λέει, «γέροντα, γιατί μας έδινε κι εμάς έτσι, σε αυτό το ύφος;» Παραξενευτήκαμε. «Μα», λέει, «γέροντα, τώρα το βλέπετε κι εσείς», λέει. «Τώρα το βλέπουμε». Δεν τον ξαναείδαμε. Εάν δεν ήσασταν εσείς, δεν τον ανοίγαμε.

Θα μιλήσει χίλια χρόνια. Εμείς δεν κάναμε ακόμη το λείψανο και... Έδωσαν ο Γέροντος στον τάφο το σώμα μέσα, πήρε να τον ανοίξει, έλεγε «εσείς θα τον ανοίξετε». Προσκυνήσαμε και μετά μου γύρεψαν ευλογία από τον Γέροντα στα κουβάκια. Εγώ του έκοψα λιγάκι από το ράσο του Γέροντος, μια λουρίτσα από το ράσο, και τους έβαλα κομμάτι, σε ευλογία τους έδωσα όλους. Ναι, βάλαμε πάλι το καπάκι, το σανίδι αυτό, πάλι προσωρινό σκεπάσαμε και φύγαμε. Κατεβήκαμε από τη σκάλα, πήγαμε στο μοναστήρι, γιατί φύγανε, πήγανε προς το μοναστήρι. Θύμισα οι πατέρες, κάναμε σύναξη στο μοναστήρι και είπαμε ότι το λείψανο δεν πρέπει να μείνει εκεί πέρα, είναι επικίνδυνο.

πάνε αυτήν την Βεδουίνη οι Άραβες και οι Εβραίοι αυτήν την Ορυβάτη και σκάντον Ορυβάτη και ψάχνουν αυτοί οι χρυσοθύρες. Ψάχνουν θησαυρούς να βρουν, τη Μαφία, αρχαία πράγματα που... Ναι, και μπορεί να το ανοίξουνε, να το βεβηλώσουνε, να το ρίξουν στον χείμαρρο, να το κάψουνε· όλα θα έπρεπε να γίνουν. Να το φέρουμε στο μοναστήρι, συμφωνήσαμε. Εντάξει, πήγαμε σε αποθήκη μας και φέραμε ένα φέρετρο, τα κοινά αυτά που βάζουν. Φέραμε το φέρετρο στο μοναστήρι και από εκεί το πήραμε με το μαστήρι μέσα στην έρημο. Στον ώμο το φέρετρο πήραμε και σκοινιά και πατέρες πολλοί και εργάτες. Φτάσαμε εκεί πέρα, ανεβήκαμε πάνω στο σπήλαιο, το βγάλαμε πάνω το φέρετρο με τα σκοινιά, σιγά σιγά πάνω στον γκρεμό. Το βγάλαμε από τον τάφο, το έπιασα εγώ από τις μασχάλες.

Έπιασα από εδώ, έπιασα από τις πλάτες του, δεν έπιασα από τις πλάτες του. Άλλοι πατέρες μέσα από τη μέση, από το ζωνάρι, άλλοι από τα πόδια, άλλοι από κάτω στις αρβύλες. Βασιλεία των Ουρανών.

Παναγίας, πριν της Παναγίας, το δεκαπενταύγουστο, προσκυνητές πολλοί, με τις Ελλάδες από εδώ και από τα Ιεροσόλυμα ήρθαν. Και αυτοί ήρθαν το λείψανο να προσκυνήσουν. Και πολλοί που είχαν έρθει και είχαν φύγει ξαναγύρισαν πάλι από τα Ιεροσόλυμα και δεύτερο ήρθαν για να προσκυνήσουν το λείψανο. Μητροπολίτης του Ακαρνανίας και ο Βόλου, και αυτοί είναι όλοι, θα είναι μετά, ξανά ήρθαν και δεύτεροι, όλοι θα είναι, προσέγγισαν. Αλλά ο κόσμος πέφτει με τα μούτρα· άλλος δεν το κόβει να παίρνει τρίχες, ο άλλος άκρη με το ράσο, ο άλλος ίσως να θέλει να του κόβει από τις αρβύλες, τα παπούτσια, κομμάτι. Εμείς φωνάζαμε, στον ποδόγυρο, στον ποδόγυρο, μην τους αφήναμε κάποιο λόγο, αλλά κόσμος πολύς. Αναγκαστήκαμε τα...

Αναγκαστήκαμε μετά...

Πήγαμε στα Ιεροσόλυμα και κάναμε άλλη λειψανοθήκη, άλλη μεγάλη λειψανοθήκη, με στοίχισε σχεδόν 100.000, με τα μεταφορικά, αλλά αυτά έξω. Και κάναμε μεγάλη λειψανοθήκη, όλο με κρύσταλλα, δύο μέτρα μήκος, με 75 πλάτος, 75 ύψος, και από κάτω βάσεις, ένα μέτρο και 55 πόντους ύψος. Από κάτω βάσεις θα πάμε. Με την πόρτα, το φέραμε στο μοναστήρι. Τον βάλαμε μέσα εκεί πέρα, τον κλειδώσαμε μέσα στη λειψανοθήκη. Έγινε και ένα θαύμα όταν θελήσαμε να πάρουμε τη λειψανοθήκη στο μοναστήρι. Πήγαμε, βρήκαμε έναν οδηγό με το φορτηγό να μας το πάει κάτω στο μοναστήρι. Ε, συμφωνήσαμε, δώσαμε τα χρήματα που μας ήθελε. Αυτός γύρεψε πολλά βεβαίως, εμείς του δώσαμε 6.000. Πήραμε και έξι εργάτες από 1.500, γιατί το αυτοκίνητο δεν φτάνει στο μοναστήρι, μένει μακριά. Ευχαριστώ πολύ.

Το σηκώνουν στον ώμο οι εργάτες. Το πήγαμε στην έρημο, το κατεβάσαμε κάτω, χάμω στη γη. Βαρύ αυτό, 480 κιλά, σχεδόν μισός τόνος. Πού να σηκωθεί αυτό με έξι άτομα και πού ο δρόμος κάτω επικίνδυνος, μονοπάτι στενό και κάτω χάος, η χαράδρα, τα γκρεμίσματα, όπου θα σκοτωθούν οι άνθρωποι και αυτό να καταστραφεί. Βλέπουν οι άνθρωποι, λέει, «Αυτό, πάτερ, αδύνατο να κατέβει κάτω στο μοναστήρι. Εμείς αν ξέραμε... Δεν ξέραμε το μέρος αυτό, πρώτη φορά ερχόμαστε εδώ. Αν ξέραμε το μέρος», λέει, «πρέπει να περπατήσουμε, να πάμε σαν δρόμο». «Εκεί θα κάνετε», τους λέω. «Θα πας στα Ιεροσόλυμα να βρεις κι άλλους εργάτες; Από κει θα μείνει εδώ, στην έρημο, εδώ».

το ήρθαμε σε αεροσόλιο, πίσω, το λόγο πίσω. Τι το παιδιά μουρτίδεται, δεν γίνεται, το κλείται. Καλά, αλλά... «Θα περιμένετε εδώ, θα καθίσετε φύλακες στη λειψανοθήκη, να πάω εγώ στα Ιεροσόλυμα να φέρω εργάτες και να το κουβαλήσετε». «Ναι, αλλά πρώτον να φύγει», λέει, «να μετακινηθεί. Εμείς θέλουμε τώρα, θέλουμε μεροκάματο σωστό», λέει, «θέλουμε τρεις χιλιάδες», διπλό το μεροκάματο, από 1.500 τρεις χιλιάδες. Ο οδηγός από εκείνο πάλι τα ίδια μου λέει. Οι άλλοι που θα φέρουν από τα Ιεροσόλυμα, τους άλλους εργάτες, δεν ξέραμε γιατί πώς θα μαγειρεύαμε, το ίδιο γι' αυτό μπορούμε να γυρέψουμε λιγότερο. Θα έρθει τέτοιος που έναν άλλο μισθό θα πάρουμε, μπορεί να τους δώσει χίλιες, να τους δώσει χίλιες πεντακόσιες. Βέβαια, τι πάθαμε τώρα, τι έκανα τώρα, τι θέλει μου, τι; Έτσι στενοχωρέθηκα, πολύ κουράστηκα. Τώρα τι να κάνω; Να πάω στα Ιεροσόλυμα, και πότε θα πάμε και πότε θα έρθ...

Σαν να χωρίστηκε. Τι να κάνουμε τώρα; «Θα πάμε, φέρε με εργάτες», λέω, «εργάτες». Τον οδηγό φορτηγού, λέω, «Αυτοί, προσέξτε το φέρετρο ώστε να γυρίσουμε». Πήγαινε έτσι σκέφα. Εκεί που έβαλα το πόδι μου πάνω μπροστά στο φορτηγό, φύγαμε. Βλέπω στο βάθος, στις στροφές, έρχονταν ακριβώς Γερμανοί πρόσκοποι, καμιά εικοσιπενταριά παλικάρια. Εγώ μόλις ήρθαν κατάλαβα ότι πήγαν οι τουρίστες, γιατί ο σοφέρ ο δικός μου περίμενε. «Τι;» λέω. Μου λέει, «Πάμε να βιαστούμε ακόμα, να έρθουμε νωρίς». «Περίμενε», σου λέω, «περίμενε, κάνε υπομονή», του λέω. Ευχαριστώ.

Είχε πέντε-έξι κορίτσια, αυτοί νέοι, ξέρανε ή δεν ξέρανε, είχαν πάει εδώ τουρίστες, στην Ελλάδα, στην Κρήτη, μου λέγανε, στα Μετέωρα. Πήγανε ξαργό στο Μέγα Σπήλαιο, μας λέγανε, μου λέγανε εκεί πέρα. Ξέρουμε ίσα σπασμένα ελληνικά, μικρές λέξεις. Τέλος πάντων, λέω, «Σας παρακαλώ, εάν είναι δυνατόν, να μας βοηθήσετε τούτη τη λειψανοθήκη να την κατεβάσουμε στο μοναστήρι. Τα πρόσωπα που έχουμε δεν μπορούνε, είναι λίγα, και θέλουμε κι άλλους εργάτες, αν είναι δυνατόν να μας βοηθήσετε». «Πώς;» λέει. «Ακούς;» λέει. «Με πολύ ευχαρίστηση. Αμέσως». Την πιάσανε οι Γερμανοί, τη σηκώσανε σαν πούπουλο οι Γερμανοί, τη σηκώσανε. Στο μοναστήρι την κατεβάσανε. Ε, μετά αυτήν, τσιτ, τσιτ, έδεξες τους. Πήγαμε στο μοναστήρι, τη σηκώσανε αυτήν σαν πούπουλο, τη σηκώσανε οι Γερμανοί, πολλοί, βρε, παλικάρια. Ευαγγελία, η οποία πήρε και θάρρος, ευχαρίστηση και δόξα στον Θεό. Γλιτώσαμε και από τα έξοδα και από τον κόπο, την αγωνία.

Ευχαριστώ. Μετά λέτε στον σοφέρ, τον οδηγό, και τους αραπάδες, «Εσείς φύγετε, δεν χρειάζεστε». Τον κατεβάσαμε στο μοναστήρι, χωρίς να κάνουν ζημία, χωρίς να κουραστούν. Τους προσφέραμε από ένα τσάι, γιατί είναι άνθρωποι, ευχαριστήκαμε. Να, λοιπόν, Παρασκευή το πήγαμε στο μοναστήρι. Το πρωί το μεταφέραμε από το φέρετρο μέσα στη λειψανοθήκη τη μεγάλη και τον κλειδώσαμε μέσα. Ένα παιδί, ένας από εδώ, από τη Νίκαια, ένας νέος 27-28 ετών, είχε φαρυγγίτιδα χρόνια και δεν μπορούσε να γίνει καλά το παιδί αυτό. Τι γιατρούς και τι φάρμακα, τι νοσοκομεία, τι ενέσεις, σιρόπια, φάρμακα, δεν μπορούσε να γίνει καλά. Και εκεί που προσκυνούσαν ήταν με τον γκρουπ. Πώς το έκαμε, ξέρω εγώ; Δεν τον έκλεισε, πήρε μια τρίχα.

Το πρόσωπο, από εδώ, από τον Γέροντος αυτού του λειψάνου, πήρε μια τρίχα, την πήρε και τη βαστούσε. Πήγε έξω και από εκεί στην αυλή της μονής υπάρχει μια κολώνα και έχει βρύση. Την τρίχα την έβαλε μέσα στο ποτήρι, την έτριψε με το νερό, την έπλυνε και πήρε το νερό. Μόλις ήπιε το νερό αυτό, αισθάνθηκε έναν όγκο μέσα στον λαιμό του, ξεκόλλησε από τον λαιμό του, έλιωσε και έπεσε μέσα στο στομάχι του. Αισθάνθηκε ότι έπεσε και έγινε καλά, άνοιξε τον φωνή του, άνοιξε τον λαιμό του. Λέει, «Παιδιά μου», λέει, «αυτό και αυτό είχαμε». Κοίταξε, ο κόσμος όλοι ρωτούσαν, «Πώς είναι, παιδί μου; Τι είχαμε;»

Παιδί έτσι λυπημένο, χαρούμενο, φοβισμένο, μάλιστα φοβισμένο το παιδί έτσι, χαρούμενο, φοβισμένο, και βαστούσε στο χέρι. «Ναι», μου λέει, «Γέροντα, αυτή με έκανε καλά», μου λέει. «Τι είχες;» Μου λέει, «Φαρυγγίτιδα είχα», μου λέει. «Τώρα είσαι καλά;» λέει. «Γέροντα», λέει, «ήταν ένα βάρος, ξεκόλλησε από τον λαιμό μου σαν καουτσούκ». «Να πάω;» μου λέει. «Έφυγε από τον λαιμό μου». Μετά κάτι κυρίες, «Την πήρες, την έκλεψες, να την γυρίσεις πάλι πίσω». «Πάρ' την», μου λέει ο Γέροντας. «Όχι, να την πάρεις τελείως. Ήθελε ο Άγιος να την πάρεις. Αν δεν ήθελε ο Άγιος, δεν θα γινόταν το θαύμα τελείως. Μόνο σε παρακαλώ να πάρεις λίγο κερί καθαρό της μέλισσας, να τη ζυμώσεις με το κερί για να μην τη χάσεις. Να την κολλήσεις με το κερί για να μην τη χάσεις». Τούτο σε λοιπό εγκύριωμα, επισήμως σε λοιπό εγκύριωμα, και χαρούμενα, χαρούμενα. Καλώς, πείτε.

Ευχαριστώ. Αυτά είναι τα πράγματα. Αρχιμανδρίτης εκεί, εφημέριος στη Νίκαια, από τη μέρα στον Άγιο Νικόλαο. Αρχιμανδρίτης, αρχιμανδρίτης. Προσκύνησε. Φύγαμε στο ξενοδοχείο και μου λέει ο Μητροπολίτης, «Έχουμε αυτά τα πράγματα για την εθνική μονή σου, δεν ξέραμε τι θα πούμε εδώ πέρα. Χαλάσαμε τα σχέδιά μας, τα προγράμματα. Αν γυρνατόν...» «Είστε πάνω; Θα πάτε στο ξενοδοχείο, στο έξω, στο Holy Land;» «Ναι, πολύ έξω».

Αυτός ο Αρχιμανδρίτης είναι ευαγγελικός εφημέριος, που όταν προσκυνούσε το λείψανο, για να κάνει όλος ο κόσμος, πολύς κόσμος προσκύνησε, ο Αρχιμανδρίτης είδε το λείψανο, τον Άγιο, τα μάτια του...

Λέει και επιβεβαιώνει ότι το χέρι του, σήκωσε το χέρι του έτσι, να, και ευλογούσε όλους. Αυτό το έλεγε το πρωί στο ξενοδοχείο, αυτό το όνειρο. Έτσι, για να πάω εκεί πέρα, για να πάρω τα πράγματα, έκανε τελείως αυτή την ιστορία, αυτή η διήγηση, τη διήγηση εκεί πέρα. Λέει ο Δεσπότης, «Τώρα, τώρα, πες στον Γέροντα, πες στον Πατέρα, πες. Πώς τον λένε, Πατέρα Μάξιμο τον λένε; Πες τα, πες στον Γέροντα». Μου το είπε και εμένα. Λέει, «Τι είδες, Γέροντα;» λέει. «Ένα μυστήριο πράγμα», λέει. «Τον είδα, τον είδα, Γέροντα, με τα μάτια ανοιχτά», λέει. «Άνοιξε τα μάτια του», λέει. «Το είδα φανερά», λέει. «Και καθόμουν, τον κοίτασα», λέει. «Αν το πω στον καλό άνθρωπο, καλό, μήπως με περάσει παλαβό», λέει. «Δεν το είπα», λέει. «Αλλά τον είδες τον Ιωάννη στον ύπνο;» λέει. «Τον είδα. Σήκωσε το χέρι του και μας ευλογούσε όλους». Και τώρα εδώ π...

Αντίχριστος, Ανάληψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγελισμός, Σας ευχαριστώ.

Αγία Γραφή, έρθει με άσκημα, και αν ήλθε στον Χοζεβά, αν έρθει στο Σαραντάριο, και αν έρθει και στο Σινά, παρακαλώ. Αν έρθει στο Σαραντάριο, μεγάλα πράγματα.

Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγελισμός, Τσιπούρες, τσιπούρες. Ένα πράγμα ψάρια, δεν το ξεχάσεις. Τι τσιπούρες! Πεντανόστιμα. Εγώ ζήτησα και δεύτερο. Ναι, δεύτερο. Ωραία ψάρια. Γιατί εγώ δεν είμαι πολυφαγάς. Άγια ψάρια. Αλλά εκεί μας ζήτησε και δεύτερο, δεύτερο. Άγια ψάρια. Παιδιά. Ευχαριστώ.

Διευθυνόμενα, φίλοι μας, θα σε πάρουμε στα Ιεροσόλυμα να προσκυνήσεις τον Πανάγιο Τάφο.

Χρόνο, λέγεται από φασίστικα. Θα σε κρατήσουμε εκεί πέρα ένα μήνα.

Να δεις, θα προσκυνήσεις όλα με την ησυχία σου. Να πάμε μαζί. Μητέρα του Χρόνου αυτό το νέο. Ευλογημένος, και είναι αυτό το πιο τακτό, τόσα χρόνια, και μπορούσε πια να αποφασίσει.

Ανάγκασα να με αφήνετε τον κύριο Παναγόπουλο. Εγώ δεν ήρθα τον κύριο Παναγόπουλο, εδώ έρχομαι και ακούω την ευλογία του Θεού και δεν μπορούσα να μιλήσω σε πατρίδικα, να το γνωρίζω καλά ή πολύ λίγο. Ο άνθρωπος γνωρίζεται άμα θέλει. Ο Πανάγιος Θεός, ο Άγιος Θεός, αξίωσε να τον δεις τον κύριο Παναγόπουλο. Όχι τώρα, πάντοτε τα λυθύματα και πάντως να ήμουν θα πήγαινα, αλλά ήθελα έτσι να έρθω σε παπποί, έτσι, να κουβεντιάσω. Τι διάφορο είναι, τι άνθρωπο είναι, δεν γίνεται πάντα που να κουβένει αυτό το παιδί.