Saint Catherine

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

There is a note containing a beautiful passage, evidently from the divine Chrysostom, on almsgiving. It says the following—let this too be heard and written down, so that others may hear it and learn it: “There is no sin that almsgiving cannot cleanse, none that it cannot blot out. Every sin stands beneath it; it is a remedy suited to every wound.” And the person who copied this asks:

A person cannot enter Paradise through almsgiving alone. If Paradise were simply a matter of almsgiving, then why was Christ crucified? Why did the blood of Jesus flow? And why does the Holy Gospel still declare, “The blood of Jesus Christ cleanses us from every sin”? It does not say that almsgiving does this. Of course, the Holy Father presents almsgiving as the greatest virtue, one capable of cleansing sins. But which sins? Suppose you committed murder and now give alms.

Can almsgiving blot out the murder? It cannot. Only the blood of Christ can blot out sin. As for sins you cannot recall in order to confess them—yes, almsgiving can help with those. But the sins you remember must not be entrusted to almsgiving; they must be brought to metanoia, to repentance, and to confession. If matters were otherwise, the Church would be abolished and would have no purpose, for the purpose of the Church is to cleanse a person from sins. If sins were cleansed through almsgiving, then what need would there be for Baptism, for repentance, for confession as a Mystery, for Holy Communion, or for any of these things?

Almsgiving is the greatest of the virtues. Even if a person is still unbaptized, when he gives alms and possesses this inclination toward philanthropy—loving another person and standing beside him in his needs—he leaves a window open for the mercy of God. Did not Cornelius give abundant alms? Did not the angel come and tell him that his prayers and alms had risen before God? Yet he was then told, “Now send men to bring Peter, so that he may tell you what you must do to be saved.”

Almsgiving creates the conditions for salvation; it does not itself save a person. It helps with sins you may have forgotten—small things, details, and so forth. But it does not cleanse those sins that can be cleansed only by repentance, confession, and the blood of the Lord. Otherwise, we ought to preach almsgiving and charitable works, rather than the sacrifice of the Cross and the blood of Jesus Christ. That is how the matter stands. Almsgiving is certainly one of the greatest virtues. It reveals love for one’s neighbor and mercy, because when a person shows mercy to another human being, he finds mercy from God.

He is moved with compassion; he sympathizes, condescends, and takes upon himself the other person’s need and pain. In this way, as it were, he frees the hands of God, and God takes care of his own needs. When a person is present for someone else in that person’s trial, God will also be present for him in his own. Give, and I will give to you; show mercy, and I will show mercy to you; help, and I will help you. There is that patristic saying, “A hearing in return for a hearing.” Whoever does not listen to another person’s pain, weeping, and groaning—God does not listen to his own either, as Job says in his book. This, more or less, is the nature of that great virtue praised by our divine Chrysostom. Now...

As for what I wanted to speak about this evening: tonight, if you permit me, I would like to say a few words about Saint Catherine, the All-Wise.

Besides our Lord Jesus Christ, the Most Holy Theotokos, and the Apostles, there is also a great cloud of saints, martyrs, venerable ascetics, and righteous ones.

Christ is the sun, the Theotokos is the moon, and the remaining saints, martyrs, and righteous ones are the stars. A person should keep this entire spiritual firmament before his eyes and draw from it. If we knew the lives of the saints and sought, even to some small degree, to live as they did and follow their example, we would have prevented many evils in our lives. But, as you know, we follow other heroes, not the heroes of the faith. If you saw what our children and grandchildren read, you would shudder.

If you saw what our girls, even the older ones, read, you would shudder. Yet they do not know the life of the Saint. And that is precisely why I think that, since the Lord has granted us to remain alive until today, when knowledge has increased so greatly and so many publications are in circulation, we should make use of them. Once, if a person wanted to obtain a book, he had to give an entire fortune for it—and even then he might not find it. Today he can find that book. We may hear large sums mentioned today, but the drachma has lost its value. That is why the numbers sound large. In reality they are nothing, because these are books for which it would be worth giving one’s entire fortune.

Does what I am saying sound strange to you? If such a book is going to play a part in forming a person’s soul, what is material wealth by comparison? Wealth can be made again; a soul cannot be made again. At our shop, we sell the commentary on the fourteen epistles of the Apostle Paul,

interpreted by Saint Nikodemos the Hagiorite. And when we say that it is by Saint Nikodemos the Hagiorite, we mean that it draws upon all the Fathers of the Church. Saint Nikodemos never interpreted anything merely out of his own head; he drew from all the other Fathers and presented their interpretation. This work originally consisted of three volumes. Later, a fourth volume was found. I bought it in a secondhand bookshop twenty-five years ago for five hundred drachmas per volume. Even after the drachma had lost its value, we were selling it for four hundred drachmas per volume. Now it has reached seven hundred or seven hundred and fifty, although this book ought to cost two thousand five hundred or three thousand drachmas—and even then, you would really be paying nothing,

considering all that it contains.

I once wanted to buy some books, and a dear friend took me to Philadelphia, to a man who was selling books from a private library. We went up to an attic on the third floor, and there I truly found myself before some rare books. Among them was a volume of the divine Chrysostom from Migne’s Patrologia, weighing about fifteen kilograms, in Latin and Greek. There was also a volume by Joseph Bryennios, entitled Apologetic Discourses, along with other rare books, some of which I already owned. But I did not have the Bryennios volume, nor did I have that particular volume of Chrysostom. I owned four other large volumes of Chrysostom, but not that one.

At that time—some thirty years ago, in 1952, twenty-seven years ago, however long it was—the man asked eight hundred drachmas for the volume by Joseph Bryennios. It was about this large, and half as large again. For the other book, the great volume of the divine Chrysostom, he asked one thousand drachmas. It weighed fifteen kilograms and was four to six fingers thick. I said to him, “Is there no room at all in the price, so that I can take these?” “Ah, no,” he replied, “I will not sell them for less.” I looked over the other books, then took out eighteen hundred drachmas, gave it to him, and bought the two volumes. He helped me carry them, and we went downstairs and headed toward the Philadelphia terminus so that...

I could take the bus into the city; I was living in Pangrati. The companion who had taken me there had fallen behind. I lost sight of him, and it was midday. After a moment, I turned to see where he was and saw Vasileios—for that was his name—white as the wall. I thought something had happened to him, so I stopped. “What is wrong?” I asked. “Has the sun affected you? It is midday—has the sun overcome you?” He could not speak to me. There was a café nearby, so I took hold of him, led him into the shade, and asked someone to bring him an orange drink. I gave it to him, he sat down, and perhaps ten minutes passed before he could speak. What had happened? The devil had gone and whispered in his ear...

“I have been taken advantage of.” The devil had told him that I must be thinking, as merchants say, that Vasileios had sold me out—that he had taken me to a place where they exploited me, that I had paid eighteen hundred drachmas for two books, and that he was to blame for bringing me there. When I heard this, I did not even sit down. “If I possessed all the wealth of Onassis and that man had asked me for it, I would have given it to him for those two books. What are you saying?” I told him. “Do you know what these books are? Have you lost your mind? What does eighteen hundred drachmas matter?” Of course, eighteen hundred drachmas was a considerable sum at the time. But what is eighteen hundred drachmas beside these two books, which cannot be found even today?

That man thought as many people do: “It is expensive, it is expensive.” It may be expensive, but your soul is more precious. Today, then, books are practically free—free in the fullest sense of the word. So many unnecessary things enter these homes, yet books about the saints are nowhere to be found. There may be some, but only cheap little books costing five, three, eight, or ten drachmas. What is needed are substantial books: collections of the lives of the saints that you can take up and read at length—thirty, forty, fifty, eighty, one hundred, or one hundred and twenty pages about a saint’s life. You finish the account with your head spinning, wondering how that person became a saint. Such books are not there. Why not? Because people do not make the effort. They place no value on their own soul, on the souls of their children, or on the souls of others.

If a person were properly formed in the faith, he could also give something to others. But when you share some piece of knowledge you have learned, the other person simply sits and stares at you. I remember once when people were discussing whether Christ baptized anyone, and it had become a matter of dispute. By chance—or by divine providence, I do not know how—I happened to be there. I said that according to the Scriptures, Christ did not baptize, but according to tradition, He did baptize later on. “Where does it say that?” someone asked. I replied, “He baptized Saint Christina. Open her life, and you will find that He baptized her and even said, ‘In the name of the Father, and of the Son...’”

“‘...and of the Holy Spirit.’ He baptized her in prison and named her Christina. Her feast is on the nineteenth of July—or June—somewhere around that time, I think. In any case, that is when her feast falls. So we remain unformed in matters of our faith, even though everything lies open and exposed before us and we could have learned so much—so many examples. Now, since I have said that I will speak a few words about Saint Catherine, let me begin simply with a little history. Even when we go to Mount Sinai, which is a monument of Orthodoxy, it moves even foreigners—that is, those of other confessions—as well as the Bedouins who do not belong to Orthodoxy, the Egyptians, the Jews, and everyone else. It moves us Orthodox too. We practically kill one another to get there!

We go there hoping, if possible, to receive a ring. But why do we receive this ring? How did this custom begin? What is the story behind the ring that is distributed there and that we so greatly desire? Many who have visited still wear it today, both women and men. I have seen men wear it as a blessing. It is a silver wedding band—what we would call good-quality silver—and yet people do not know its history or how this custom began. Once we went to the Monastery of Loukou, outside Kiveri—no, outside Astros, yes—and there we found an icon of this Saint, Saint Catherine, on the right-hand side.

Saint Catherine was on the right hand of the Lord, with the Most Holy Theotokos removed from that place and the Saint set there instead. Why is she placed there, beside Him? All these things have a reason. They are not accidental, nor did someone simply put them there on a whim. They have a meaning and a history, and an Orthodox Christian ought to know them. Yet we do not know them, because we do not read about such things. Very well, then. Let me tell you a few things about Saint Catherine, for she is counted among the most illustrious figures. That does not mean, of course, that there are saints who are unimportant, as human beings tend to imagine. People judge someone by his occupation and by how educated he is. They suppose that if a Saint is learned, he must be more important before God, and if he is uneducated, he cannot be important.

So let me take this opportunity to tell you that Christ is not concerned with human learning, which remains in people’s heads. He is concerned with their hearts.

Christ does not dwell in people’s intellects; you should know this. He dwells in their hearts. That is why He said in the Old Testament, “My son, give Me your heart.” He did not say, “Give Me your nous.” The Fathers say that the nous—the spiritual intellect—is in the pay of the heart. Your intellect is paid and directed by your heart. If the heart is wicked, the intellect will also be wicked; it will become a double-edged sword. The more intelligent a person is while remaining wicked at heart, the more dangerous he becomes, both to the world and to himself. Therefore, it is not a question of intellect but of purity of heart. Saint Catherine, of course, possessed many gifts. She was a princess, and she also had extensive scholarly learning of the kind the world admires. And let me take this opportunity to tell you that our Christ...

In His universal enlistment, He calls people from every worldly class: from the supremely learned Paul and the all-wise Saint Catherine, to the simple Saint Spyridon, the simple Saint John the Russian, innkeepers, gardeners, and every other kind of person. The reason, as I have told you, is that they all have a heart. Many may not possess great learning, but they do have a heart, and Christ makes His dwelling in the human heart. Those who wrote the Life of Catherine say: “The glorious Great Martyr of Christ, Catherine, came from the great city of Alexandria in Egypt. She contested in martyrdom during the reign of the impious Maxentius.”

That was in the fourth century, in the year 304, when she appeared upon the scene. She was the daughter of Constans. Constans was a son of Constantine the Great. She was beautiful beyond compare and tall in stature, and, as the account says, she was educated in the whole range of Greek learning. She studied nearly all the poets and philosophers—Homer, Virgil, Aristotle, Plato, and the rest—while we hardly know where we might come across their names, perhaps in the name of a public square or at Plato’s olive tree. And she studied not only the philosophers, but also the books of the physicians: Asclepius, Hippocrates, and Galen.

She mastered rhetoric, logic, every branch of learning, and many languages, so that everyone marveled at her wisdom. Not only those who saw her, but even those who merely heard about her were astonished. Those who saw her were overwhelmed, and so were those who heard her speak. As was only natural, many sought her hand in Holy Matrimony, but she refused. She wished to remain a virgin. The account says that, being a philosopher, she greatly loved virginity. She had understood that virginity is higher than Holy Matrimony—that is what the text means. Indeed, as the Saints also tell us, the difference is as great as that between heaven and earth, Hell and Paradise, earth and heaven, or the sun and the moon.

Such is the difference between virginity and Holy Matrimony. One particular Father, Saint Isidore of Pelusium, says: “Holy Matrimony is for the earth, virginity is for Heaven, and fornication is for Hades.” For, as John Chrysostom says, “Holy Matrimony is honorable, but not supremely so; virginity bears an angelic countenance.” If someone stands before the iconostasis, he can learn many things there, when he encounters Christ the Virgin, the Virgin Theotokos, the Virgin and Honorable Forerunner, and the other virgins depicted there. Then he will understand the value of virginity. Yet without Holy Matrimony, there would be no virginity either.

Not everyone is capable of virginity; it is a gift. Others will enter into lawful Holy Matrimony and will receive its blessing. Yet on that Day they will not receive a hundredfold. At most, they may attain the sixtyfold, while many will attain only the thirtyfold. The sixtyfold is attributed to those who had children and raised them properly, who did not cast them aside, and who later, after living in Holy Matrimony, embraced continence. This is the sixtyfold. There have been many such married couples, and some even attained holiness. The others are those of the thirtyfold. Here the text says that Catherine, being a philosopher, greatly loved virginity and, putting forward various reasons, declared that she had no desire whatsoever to take a husband.

But they continued pressing her to marry. So she said: “Search and find me someone who is superior to me, or at least my equal, in knowledge. If he is inferior to me, I will never condescend to take him as my husband. He must equal me in noble birth, wealth, wisdom, and beauty. If he lacks even one of these gifts, he is not worthy of me.”

Her family then realized that it would be impossible to find anyone who met her requirements. They searched among the nobility and among the princes, but apparently they could find no one.

Her mother had an elder as her spiritual father. You see, there was a spiritual root within that household. And whenever a spiritual root exists in a home, a lamp is always burning there. Even those who are far from Christ can see by its light and find their way, for the sake of the others. Catherine’s mother, then, had a spiritual guide.

He lived in a small hermitage outside the city. So her mother took Catherine to him.

They went together, thinking that he might advise her, because her mother believed that her daughter was going to extremes. She was not forcing her, but she thought that this man, being spiritual, might succeed in changing her mind and helping her. The elder said to Catherine: “I know a wondrous man who surpasses you beyond all comparison in every gift you have named, and who possesses countless other gifts besides. His beauty surpasses the radiance of the sun.”

“His wisdom governs every visible and intelligible creature. The wealth of his treasures is distributed throughout the whole world, yet it never diminishes; rather, it increases. His nobility is ineffable, inexpressible, and beyond understanding.” Catherine listened and wondered, “Who can this be?” The elder said many other things as well. She began to ask herself whether he was telling her the truth or deceiving her. So Catherine asked, “Is it possible for me to see this man of whom you relate such wonders?” The elder replied, “If you do as I tell you, you will be counted worthy to see him.”

“In any case,” she told him, “I see that you are wise and venerable, and I believe that you have not lied about anything you have told me. I am therefore ready to do everything you command.” The ascetic then gave her an icon depicting the Most Holy Theotokos, so that she might condescend to show Catherine her Son.

“I trust that she will show Him to you. But if you entreat her with faith, be certain that she will hear you.” The young woman took the icon, shut herself in her chamber that evening, and began to pray.

As she prayed, she grew weary.

In a vision she saw the Queen of the Angels, depicted as a queen just as she appeared in the icon, holding the Holy Child, who shone more brightly than the sun. But the Child turned His face toward His Mother and away from the young woman, so that she saw only His back. She wanted to look upon Christ face to face and see what He was like, so she moved to the other side. But Christ again turned His face away. After this had happened three times, she heard the Most Holy Theotokos say, “Look, my Child, upon Your servant Catherine. See how beautiful and fair she is.” The Lord answered:

“She is darkened and ugly; I cannot bear to look at her.” The Theotokos said, “Is she not wiser than all the orators, and richer and more nobly born than the young women of every city?” Christ replied, “Indeed, I tell you, Mother, she is ignorant, poor, and so contemptible while she remains in her present condition that I will not condescend to let her see Me face to face.” She was unbaptized, and it is in this sense, as the account explains, that these things were said of her.

“Likewise,” His Mother now says to Him, “my sweetest Child, do not despise Your creature, but instruct her and guide her in what she must do, so that she may enjoy Your glory and behold Your surpassingly radiant and greatly desired face, which the angels long to see.” Then Christ replied, “Let her go to the elder who gave her the icon and do whatever he counsels her. Then she will see Me and receive great joy and benefit.” She awoke and told her mother everything. Together they arose and went to the elder. They related all that had happened and told him the dream. The elder then explained to her in detail the Mysteries of the Orthodox Faith, how these things truly stand, and that she must be baptized. And so, as the account tells us, she was baptized.

She put off the old man and was clothed with the new. Soon afterward she returned home. All this was taking place at night, apparently because of the persecutions at that time. She lay down somewhere to rest and be still. She fell asleep and saw the heavenly Queen with the Child.

This time the Child looked upon Catherine with great gladness. The Theotokos asked the Master whether the virgin bride pleased Him. He replied, “She who was formerly dark and obscure has now become radiant, splendid, and glorious. She who was poor and unknown has become rich and all-wise. She who was despised and insignificant has become noble and renowned. She is filled with so many blessings and graces, and I look upon her with such favor, that I desire to betroth her to Myself as My bride.”

An incorrupt bride.

Catherine fell to the ground in tears and said, “I am not worthy, most glorious Master, to behold Your Kingdom; but count me worthy to be numbered among Your servants.” When the Spirit of grace enters a person, see how deeply that person is humbled and how clearly he sees himself! Then the Theotokos took the maiden’s right hand and said, “Give her a pledge of betrothal, my Child—a ring—and take her as Your bride, so that You may count her worthy of Your Kingdom.” Then Christ the Master gave her a most beautiful ring, saying, “Behold, today I take you as My incorrupt and eternal bride. Keep this covenant faithfully, and never take any earthly bridegroom.” When He had said this, the vision ended. The maiden arose and saw, truly, upon her right hand the

ring, and from that moment her heart was utterly captivated by divine love. This is the reason, this is the origin of the custom by which they continue to give that ring there to this day. To every Orthodox pilgrim who venerates the holy skull and the hand of the Saint, the monks freely offer a silver ring made of genuine silver. If someone wishes to obtain additional rings for others, they offer those as well for a small price, as a blessing for people back home. From then on, everything changed. Catherine now took her stand in defense of Orthodoxy and confronted the emperor of that time.

She defended the faith in many ways. He could not debate with her; indeed, he avoided her and could not even look her in the face. So he summoned many others. They say that 150 Athenians—our own countrymen—came to oppose her, and she defeated every last one of them, as the saying goes. They all came to faith. Instead of defeating her, they were all defeated by the Saint. Let me read you part of her defense before the emperor: “You, O emperor, should first have recognized the error in which you live, worshipping corruptible and insensible idols as gods.”

“Great is your shame, that you are so plainly blind to the truth and foolishly worship these abominations. At least believe the wise Diodorus, who says that your gods were once human beings.” You see, she takes the testimony of their own writers and turns it against them. “They ended their lives miserably. Yet because of certain deeds they performed, whether acts of courage or some other notable achievement, foolish men called them immortals and honored them with pillars and images made in their likeness. Later generations did not understand the intention of their forefathers—that these statues had been erected merely as memorials. Instead, believing it pious and right, they worshipped them as gods. Moreover, Plutarch of Chaeronea rebukes and scorns those who have fallen into error and venerate such statues. You should have believed these teachers of yours, O emperor.”

“Do not become the cause of the perdition of so many souls, for whose sake you will inherit everlasting Hell. There is one true God, eternal, without beginning, and immortal, who in these latter times became man for our salvation. Through Him kings reign.” Through this King, that is. “Provinces are governed, the elements and the whole world are sustained, and all creatures were made by a single word of His and continue to exist. This almighty and all-good God has no need of costly sacrifices, nor does He delight in the slaughter of innocent animals.” You slaughter animals, she says, to please God. “He commands only that we keep His commandments unwaveringly.” That is what He commands. When Maxentius heard this, he was greatly astonished. He remained speechless for a long time and could say nothing.

Unable to contradict her words, he replied, “Allow me to finish the sacrifice, and then we shall listen more carefully to what you have to say.” After completing his superstitious festival, he ordered the Saint to be brought before him and said, “Tell us: who are you, and what was the meaning of the words you spoke to us?” She replied, “I am the daughter of the former emperor Constas.” There had been another emperor, and she was telling him, “I am his child.” “My name is Catherine. I have been educated in every field of learning: rhetoric, philosophy, geometry, and the other sciences. But I have despised all these things as vain and unprofitable”—I have cast them aside, she says—“and I have come to be wedded to Christ the Master, who speaks these words through His prophet.” Now she turns to the prophets.

“I will destroy the wisdom of the wise, and I will reject the understanding of the prudent.” The emperor marveled at her wisdom and saw her extraordinary beauty. He imagined that she had not been born on earth of mortal parents, but was perhaps one of the goddesses he worshipped, speaking with him in human form. When the emperor revealed this thought, the blessed Catherine answered him: “You have spoken truly, O emperor, in calling the demons gods. They show you various apparitions, lead you astray, and incite you or plunge you into monstrous desires. But I am earth and clay. God fashioned me in this form and honored me by creating me in His image and likeness.”

“For this above all, the wisdom of the One who fashioned me should be admired.” From dust He made such beauty; it is the Craftsman whom you should admire, she tells him. “For He was able to bestow such loveliness and beauty upon so lowly a material as clay.” Maxentius answered, “Do not speak evil of the gods, who possess immortal glory.” The Martyr replied, “If you are willing to cast off, even for a moment, the haze and darkness of delusion, you will recognize the worthlessness of your gods and come to know the true God. The mere utterance of His wondrous name, or the tracing of His Cross in the air”—making the sign of the Cross in the air—“drives away your gods and makes them vanish. And if you command it, I will openly prove the truth to you.” But when the emperor saw the Saint’s boldness,

how freely she spoke, he refused to debate with her, fearing that she might defeat him with her proofs and put him to shame. Instead, he made this excuse: “It is unbecoming for an emperor to debate with women. But I shall gather my wise rhetoricians. Then you will understand the weakness of your arguments and, recognizing what is to your advantage, you will believe our doctrines.” Having said this, the emperor sent a letter to every city under his authority. It read: “Emperor Maxentius greets all the wise men and rhetoricians of the Greeks and asks you to come to me quickly. Invoke Hermes, the wisest of the gods, and employ the excellence of your learning to silence a most learned woman.”

“She has appeared in these days and mocks the great gods, calling their deeds myths and foolish tales. In this way you will display the wisdom of your homeland, earn the admiration of men, and receive many rewards from me.” So the most distinguished and learned rhetoricians assembled, 150 in number, sharp of mind and highly skilled in speech. Maxentius said to them, “Prepare yourselves with the greatest care to contend valiantly. Do not grow overconfident because your debate is with a woman; regard your opponent as a most courageous”—Maxentius had become afraid of her—“and most learned rhetorician. Apply yourselves with all diligence and display your wisdom, for, as I have discovered, she surpasses even the wondrous Plato in wisdom.”

“I beg you to show the same diligence and attention as though Plato himself were your opponent. If you prevail, I shall give you great gifts. But if you are defeated, you will suffer indelible shame and a painful death.” When Maxentius had said this, one of the rhetoricians replied—the man regarded as the greatest among them,

the most eminent of them all—and said, “Even if she is the wisest and most philosophical woman alive, O emperor, she will not be able to debate with us. Command her to come, and then you will see the truth.” When Maxentius heard the rhetorician boast in this way, he was filled with pleasure and delight. “I hope that the brazen and unrestrained tongue of her philosophy will soon be defeated.”

Yet her tongue was filled with divine wisdom. He gave the order, and they brought in the Martyr. A great multitude had gathered in the theater to see what would happen. But before the messengers reached the Saint, Michael the Archangel came down from Heaven and said to the Martyr, “Do not be afraid, bride of the Lord, maiden of the Lord; do not fear. Behold, the Lord will give you wisdom, and by that wisdom you will defeat the 150 rhetoricians. Not only they, but many others as well will come to faith through you and will surely receive the crown of martyrdom.” The messengers then took the Saint and brought her to the palace. At once that proud rhetorician, speaking with a stern expression, said to her, “Are you the woman who insults our gods so shamelessly?” The Saint answered him with gentleness.

“I am the one, but I do not speak shamelessly, as you claim, nor with insolence. I speak gently and, above all, truthfully.” The rhetorician replied, “While the great poets call them exalted, you dare to move your tongue against them with such brazenness—you who have tasted their wisdom and partaken of its sweetness?”

She answered, “The wisdom I possess is mine by the grace of my God, who is Wisdom and Life. Whoever fears Him and keeps His divine commandments is truly a philosopher. But the deeds of your gods and the stories told about them deserve condemnation; they are full of deceit and worthy of ridicule. Tell us, then: which of the great poets calls them gods, and in what words?” The rhetorician replied, “The illustrious Homer, invoking Zeus, calls him, ‘Most glorious son of Cronus, supreme,’ and speaks also of the other immortal gods.”

“The renowned Orpheus, in his Theogony, gives thanks to Apollo in these words: ‘O king, son of Leto, far-shooting Phoebus, mighty, all-seeing ruler of mortals and immortals.’” The Saint answered the rhetorician: “Yet this same Homer says elsewhere of Zeus, your supreme god, that he is a liar, a deceiver, cunning and utterly crooked, and that Hera, Poseidon, and Athena would have bound him if he had not fled and hidden himself. Many similar expressions of contempt for your gods may also be found. You also said that no ancient teacher speaks of the Crucified One or confesses Him as God. We should not pry irreverently or speculate needlessly about Him, for He is the true God, the Creator of Heaven and earth, the sea, the sun, the moon, and the whole human race.”

“He is incomprehensible, unsearchable, and ineffable. But to bring you to a surer faith, listen to what your own most wise Sibyl says about Him, bearing witness to His divine incarnation and saving Crucifixion.” The Sibyl writes—and Saint Catherine uses their own writings to prove the divinity of Jesus: “One day someone will come upon this much-divided earth, and, without sin, He will be born in the flesh.” That is, the sinless One will one day become flesh. “By the unwearied bounds of His divinity, through sufferings that bring healing, He will loose mankind from corruption.” Through His own sufferings, He will free others from corruption. “And an unbelieving people will become envious of Him,” she says; an unbelieving people will envy Him, “and He will be hung on high as one condemned to death.” Your own Sibyl says these things, Catherine tells them. “And now listen to the unerring Apollo, who, even against his will—

—will confess Christ, compelled by His power.” Apollo said: “A heavenly One compels me”—someone heavenly is forcing me to speak—“that there is a thrice-radiant Light: Father, Son, and Holy Spirit. The God who suffered is both mortal and immortal; yet the divinity itself did not suffer. He is God and man together, bearing all things from His mortal nature: the Cross, dishonor, and burial,” and so forth. Apollo said these things about the true God, who is without beginning together with the Father who begot Him, coeternal with Him, the origin, root, and source of every good thing. “This true God,” the Saint continued, “created the world from nonbeing and brought it into being; He upholds and sustains it,” and so on. When they heard this, they had nothing more to say. What the philosopher heard so overwhelmed him that he was left speechless and could not refute her reasoning.

When the emperor saw him so utterly defeated and astounded, he ordered the others to debate with the martyr. But they refused. When they saw that their chief spokesman had been silenced, the others withdrew as well. “We have nothing with which to oppose the truth,” they said, “nor can we do so, especially after seeing our leader defeated.” Then Maxentius became enraged and ordered a great fire to be kindled in the middle of the city, so that the rhetoricians might be burned. When they heard the sentence, they fell at the Saint’s feet and begged that the Lord forgive the sins they had committed in ignorance and that they be counted worthy of Holy Baptism through the power of the All-Holy Spirit. Filled with joy and gladness, the Saint said to them: “Truly, you are blessed and fortunate, because you have left darkness behind and followed the light of truth. You have forsaken a corruptible earthly kingdom and drawn near to the incorruptible, heavenly Kingdom.”

“Have no doubt about this: the fire with which the ungodly threaten you will become your Baptism and a ladder to Heaven. It will cleanse every stain and defilement of soul and body, and will carry you like shining stars into His Kingdom, making you His beloved friends.” And indeed, they were all cast into the fire, together with the soldiers, on November 17. They were martyred first. The Saint remained behind and was tortured. Those one hundred and fifty men were sacrificed—that is, burned—earlier, on November 17, while the Saint was martyred on the twenty-fifth of the month. She remained behind a little longer. In any case, the emperor was defeated. He tried in various ways to deceive her, but she said to him: “Remove the veil, O emperor, and—

—do not assume the cunning guise of a fox. As I told you before, I am a Christian, and I have come to be betrothed to Christ. Him alone I have as my Bridegroom and Counselor, the robe and adornment of my virginity; and I desire martyrdom more than any royal purple or crown.” He became enraged, and I do not know exactly what happened at that point. In any case, this was the outcome: he had one of his own generals, and the young woman—the Saint—brought him to faith, so he too was martyred. Then the emperor despaired. The emperor’s wife, the empress, managed to reach the prison. She paid her way in and became a disciple of the Saint, and she too was put to death. The emperor had her breasts cut off.

He did terrible harm. She was slain on the twenty-third, two days before the Saint. And at the end there is a beautiful prayer.

When they reached the place of her martyrdom, the Saint prayed to the Lord and said: “Lord Jesus Christ, my God, I thank You for setting my feet upon the rock of patient endurance and directing my steps. Now stretch forth Your immaculate hands, which were wounded upon the Cross, and receive my soul, which I have offered in sacrifice for love of You. Remember, Lord, that we are flesh and blood. Do not let the sins I committed in ignorance be revealed by the dread examiners at Your fearful judgment seat, but wash them away with the blood I have shed for You. Grant that this body, which has been cut to pieces for Your sake, may remain unseen by those who seek it, and preserve it safe and whole wherever Your Kingdom appoints. Look down from on high, O Lord, upon this people gathered here, and guide them—

—into the light of the knowledge of You. And grant to all who invoke Your All-Holy name through my intercessions those petitions that are for their good, so that Your mighty works may be praised by all, and they may glorify You with the coeternal Father, who is without beginning, and the coeternal Spirit, now and unto the ages.” This took place in the year 305 after Christ, on November 25, and milk flowed from her neck. Angels took her venerable and most precious relic and carried it to Mount Sinai, where it remained for a thousand years. It was then revealed to the monks of the monastery, who brought her body down, and what remains of it is still there to this day.

There is part of her holy relic: her head, her hands, and her fingers. This is roughly what I have recounted very briefly, simply to offer a small glimpse of what we are missing. We do not read, nor do we pass on to others, the wondrous things found in the lives of our saints. I pray that the Saint, through her blood and her wisdom, may have mercy on us as well, and especially on our Orthodoxy today, which is in such great danger.

Υπάρχει ένα σημείωμα που έχει ένα ωραίο κομμάτι από λόγο, προφανώς του Θείου Χρυσοστόμου, περί ελεημοσύνης. Και λέγει το εξής· ας ακουστεί και ας γραφεί κι αυτό, να το ακούσουν και να το μάθουνε κι άλλοι. «Οὐκ ἔστιν ἁμάρτημα, ὃ μὴ δύναται καθαρίσαι ἡ ἐλεημοσύνη, ὃ μὴ δύναται σβέσαι. Πᾶσα ἁμαρτία κατωτέρα ταύτης ἕστηκε· φάρμακον ἐστὶ εἰς πᾶν τραῦμα ἐπιτήδειον». Και ερωτά αυτός που αντέγραψε αυτό.

Με την ελεημοσύνη δεν δύναται να εισέλθει ο άνθρωπος εις τον Παράδεισον. Τότε προς τι ο Χριστός να σταυρωθεί, εάν ήταν θέμα ελεημοσύνης ο Παράδεισος; Προς τι το αίμα του Ιησού να ρεύσει και προς τι μέχρι σήμερα να γράφει το Ιερό Ευαγγέλιο και να λέγει «το αίμα του Ιησού Χριστού καθαρίζει εμάς από πάσης αμαρτίας»; Δεν λέει η ελεημοσύνη. Βέβαια, ο Άγιος Πατήρ την ελεημοσύνη την παρουσιάζει σαν τη μεγαλυτέρα αρετή που μπορεί να καθαρίσει αμαρτήματα. Ποια όμως αμαρτήματα; Έκανες ένα φόνο και κάνεις τώρα ελεημοσύνη.

Η ελεημοσύνη να εξαλείψει το φόνο; Δεν μπορεί. Μόνο το αίμα του Χριστού μπορεί να εξαλείψει την αμαρτία. Τα αμαρτήματα που δεν μπορείς να τα συλλάβεις για να τα εξομολογηθείς, αυτά ναι. Αλλά τα αμαρτήματα όμως τα οποία τα ενθυμείσαι δεν θα τα παραδώσεις στην ελεημοσύνη, αλλά στη μετάνοια, στην εξομολόγηση. Αν είχε έτσι το θέμα, καταργείται η Εκκλησία, δεν υπάρχει λόγος. Διότι η Εκκλησία σκοπόν έχει να καθαρίζει τον άνθρωπο από τις αμαρτίες. Αν τα αμαρτήματα καθαρίζουν διά της ελεημοσύνης, τότε προς τι το βάπτισμα, προς τι η μετάνοια, η εξομολόγηση ως μυστήριον, προς τι η Θεία Κοινωνία, προς τι όλα αυτά τα πράγματα;

Η μεγαλυτέρα των αρετών, που μάλιστα και αβάπτιστος ακόμη αν είναι ο άνθρωπος και κάνει ελεημοσύνη, έχει την έφεση αυτή της φιλανθρωπίας, το να αγαπά τον άνθρωπο και να του παραστέκεται στις ανάγκες του, αφήνει ένα παράθυρο ανοιχτό για το έλεος του Θεού. Ο Κορνήλιος δεν έκανε ελεημοσύνας πολλάς; Δεν πήγε ο άγγελος και του είπε ότι οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου έφτασαν ενώπιον του Θεού; Λοιπόν, τώρα όμως στείλε ανθρώπους να φέρουν τον Πέτρο, να σου πει τι θα κάνεις να σωθείς.

Δημιουργεί προϋποθέσεις σωτηρίας, όχι ότι σώζει τον άνθρωπο. Αμαρτήματα που τυχόν να μην τα θυμάσαι, μικρά, λεπτομέρειες κ.λπ., βοηθούν διά της ελεημοσύνης. Όχι όμως ότι καθαρίζει αμαρτήματα, τα οποία θα καθαρίσει μόνο η μετάνοια, η εξομολόγηση, το αίμα του Κυρίου. Τότε θα έπρεπε να κηρύξουμε ελεημοσύνη, αγαθοεργία και όχι σταυρική θυσία και όχι το αίμα του Ιησού Χριστού. Έτσι έχει. Είναι βέβαια μια από τις μεγαλύτερες αρετές η ελεημοσύνη. Δείχνει αγάπη προς τον πλησίον, το έλεος, διότι όταν κάνει ο άνθρωπος έλεος προς τον συνάνθρωπο, βρίσκει έλεος από τον Θεό.

Σπλαχνίζεται, συμπονεί, συγκαταβαίνει, αναλαμβάνει την ανάγκη, τον πόνο του άλλου, λύνει τα χέρια του Θεού και αναλαμβάνει ο Θεός τις δικές του τις ανάγκες. Και όταν ο άνθρωπος παραβρεθεί στο άλλο το περιστατικό, θα παραβρεθεί και ο Θεός στο δικό του. Δώσε να σου δώσω, ελέησε να σε ελεήσω, βοήθησε να σε βοηθήσω. Είναι οι δυο εκείνες λέξεις πατερικές που λέγει, «ἀκοὴ ἀντὶ ἀκοῆς». Όποιος δεν ακούει τον πόνο του άλλου, το κλάμα του άλλου, το αχ του άλλου, ούτε ο Θεός ακούει το δικό του, λέγει ο Ιώβ στο βιβλίο του. Έτσι περίπου έχει αυτή η αρετή η μεγάλη, την οποία υμνεί ο Θείος Χρυσόστομός μας. Τώρα...

Αναφορικώς με το τι θα ήθελα να έλεγα απόψε. Απόψε ήθελα να πω, αν μου επιτρέπετε να πω, λίγα λόγια για την Αγία και Πάνσοφο Αικατερίνα.

Ότι εκτός του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, της Παναγίας Θεοτόκου, των Αποστόλων, υπάρχει και νέφος Αγίων και Μαρτύρων και Οσίων και Δικαίων.

Ήλιος είναι ο Χριστός, η Σελήνη είναι η Θεοτόκος, τα άστρα είναι οι υπόλοιποι Άγιοι, Μάρτυρες, Δίκαιοι. Ολόκληρο λοιπόν αυτό το πνευματικό στερέωμα θα πρέπει να το έχει υπόψη του ο άνθρωπος και να αντλεί. Εάν γνωρίζαμε τους βίους των Αγίων και θέλαμε κατά τι κι εμείς να τους ζήσουμε και να τους παρακολουθήσουμε, πολλά πράγματα θα είχαμε προλάβει άσχημα για τη ζωή μας. Αλλά, όπως ξέρετε, άλλους ήρωες παρακολουθούμε και όχι τους ήρωες της πίστεως. Εάν δείτε τα παιδάκια μας τι διαβάζουν, τα εγγονάκια μας κ.λπ., θα φρίξετε.

Τι διαβάζουν οι κοπέλες μας, οι μεγαλύτερες, που λίγο και λοιπά, θα φρίξετε. Το βίο της Αγίας δεν τον ξέρουνε. Και γι' αυτό ακριβώς νομίζω ότι, εφόσον ο Κύριος μας επιτρέπει να υπάρχουμε και σήμερα, τόσο επληθύνθη η γνώσις και τόσα έντυπα κυκλοφορούν. Δηλαδή κάποτε ήθελε να πάρει ένα βιβλίο ένας άνθρωπος, αλλά έπρεπε να δώσει ολόκληρη περιουσία και δεν το έβρισκε το βιβλίο αυτό. Σήμερα το βρίσκει το βιβλίο αυτό. Μπορεί να ακούμε μεγάλους αριθμούς σήμερα, αλλά η δραχμή έχει χάσει την αξία της. Γι' αυτό ακούμε μεγάλους αριθμούς, άλλως στην πραγματικότητα δεν είναι τίποτα, γιατί είναι βιβλία που, για να τα αποκτήσει ο άνθρωπος, συμφέρει να δώσει ολόκληρη την περιουσία του.

Να σας φαίνεται παράξενο αυτό που σας λέγω; Εάν πρόκειται το βιβλίο αυτό να παίξει ρόλο στον καταρτισμό της ψυχής του, τι είναι η περιουσία μπροστά; Περιουσία ξαναφτιάχνει, ψυχή δεν ξαναφτιάχνει. Εμείς πωλούμε εκεί στο μαγαζί την ερμηνεία των 14 επιστολών του Αποστόλου Παύλου.

Ερμηνευμένες από τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη. Και όταν λέμε από τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, λέμε από όλους τους Πατέρες της Εκκλησίας. Διότι ουδέποτε ο Άγιος Νικόδημος ερμήνευσε με το κεφάλι του, αλλά εδανείσθη όλους τους άλλους και παρουσίασε μια ερμηνεία. Αυτό το έργο ήταν τρίτομο. Έπειτα βρέθηκε ο τέταρτος τόμος και το είχα αγοράσει εγώ προ 25 ετών σε παλαιοπωλείο, 500 δραχμές τον τόμο, προ 25 ετών. Και μέχρι τώρα που έχασε η δραχμή την αξία της, το πουλούσαμε 400 δραχμές τον τόμο. Τώρα έχει φτάσει 700-750, που αυτό το βιβλίο θα έπρεπε να έχει 2.500 δραχμές, 3.000 δραχμές θα έπρεπε να έχει, και πάλι δεν πληρώνεις τίποτα.

Με εκείνα τα οποία θα έχει μέσα.

Επιθυμούσα να αγοράσω βιβλία και ένας φίλτατος με πήγε κάποτε στα Φιλαδέλφεια, εκεί σ' έναν ο οποίος πωλούσε από μια βιβλιοθήκη. Πήγαμε επάνω στον τρίτον όροφο, σε μια σοφίτα, και πράγματι βρέθηκα μπροστά σε σπάνια βιβλία. Μεταξύ αυτών υπήρχε και ένας τόμος του Θείου Χρυσοστόμου, της Πατρολογίας του Μιν, σαν 15 κιλά, λατινικά και ελληνικά. Και ένας άλλος τόμος, ένας τόμος του Ιωσήφ του Βρυεννίου, «Απολογητικοί Λόγοι», και άλλα βιβλία σπάνια, τα οποία εγώ είχα. Δεν είχα του Βρυεννίου και δεν είχα και αυτόν τον τόμο. Είχα άλλους τέσσερις τόμους του Χρυσοστόμου, μεγάλους, αλλά αυτόν δεν τον είχα.

Αυτός τότε, δηλαδή τριάντα χρόνια τώρα, το '52, 27 χρόνια, ξέρω εγώ πόσο, μου ζήτησε 800 δραχμές τότε για του Ιωσήφ του Βρυεννίου, που είναι τόσος εδώ, αλλά μισή φορά ακόμη επάνω απ' αυτό. Και ζήτησε και για το άλλο χίλιες δραχμές, το μεγάλο του Θείου Χρυσοστόμου, το οποίο είναι 15 κιλά, είναι τόσο, είναι 4-6 δάχτυλα πάχος. Του λέγω: «Δεν έχεις κανένα περιθώριο, τίποτα, να τα πάρω αυτά;» «Α», μου λέγει, «όχι, δεν τα δίδω λιγότερο». Κοίταξα τα άλλα και έπειτα έβγαλα και του έδωσα 1.800 δραχμές και πήρα τα δύο βιβλία αυτά. Με βόλεψε κι αυτός και κατεβήκαμε κάτω και ερχόμαστε προς το τέρμα Φιλαδελφείας για...

Να πάρω το αυτοκίνητο να έρθω μέσα· εγώ έμενα στο Παγκράτι. Ο σύντροφός μου που με είχε πάει εκεί είχε μείνει πιο πίσω. Τον έχασα, ήταν μεσημέρι. Γυρίζω σε μια στιγμή να ιδώ πού είναι και βλέπω τον Βασίλειο —γιατί Βασίλειο τον λέγανε— και ήταν άσπρος όπως ο τοίχος. Εγώ νόμισα κάτι έπαθε. Στέκομαι λοιπόν. «Τι σου συμβαίνει;» του λέω. «Σε πείραξε ο ήλιος; Μεσημέρι, σε πείραξε ο ήλιος;» Δεν μπορούσε να μου μιλήσει. Τον πιάνω λοιπόν —ήταν ένα καφενείο εκεί— τον πηγαίνω από κάτω απ' τη σκιά και μιλώ σ' αυτόν να φέρει μια πορτοκαλάδα. Του δίδω, κάθεται, και θα πέρασαν δέκα λεπτά να μπορέσει να μου μιλήσει. Τι είχε γίνει; Φύγει ο διάβολος στ' αυτί και του είπε...

«Εγώ έπεσα θύμα». Πήγε και του είπε ότι εγώ θα σκέφτηκα ότι ο Βασίλης με πούλησε, κατά το λόγιον των εμπορευομένων, ότι με πήγε σε ένα μέρος και με εκμεταλλεύτηκαν, πλήρωσα για δύο βιβλία 1.800 δραχμές και ότι ευθύνεται αυτός που με πήγε εκεί. Όταν άκουσα αυτό το πράγμα, δεν κάθισα καν. «Όσα έχει ο Ωνάσης να είχα και να μου τα ζητούσε, θα του τα έδινα εγώ για τα δύο βιβλία αυτά. Τι λες;» του λέω. «Ξέρεις τι είναι τα βιβλία αυτά; Τρελάθηκες;» του λέω. «Τι πάει να πει 1.800 δραχμές;» Βέβαια, 1.800 δραχμές σαν χρήματα τότε, αλλά τι πάει να πει 1.800 δραχμές μπροστά σ' αυτά τα δύο βιβλία, τα οποία ούτε βρίσκονται μέχρι σήμερα;

Ήξερε ο άνθρωπος, όπως και πολλοί. «Ακριβό είναι, ακριβό είναι». Ακριβό είναι, αλλά η ψυχή σου είναι ακριβότερη. Σήμερα λοιπόν τα βιβλία είναι δωρεάν. Δωρεάν, με όλη τη σημασία της λέξης. Τόσα περιττά πράγματα μπαίνουν σε αυτά τα σπίτια και βιβλία των Αγίων δεν υπάρχουν στα σπίτια. Μπορεί να υπάρχουν, αλλά υπάρχουν κάτι φτηνά των 5, των 3, των 8, των 10 δραχμών. Λοιπόν, βιβλία σοβαρά, να είναι τα συναξάρια εκεί πέρα, να πάρεις να διαβάσεις το βίο των Αγίων εν πλάτει, 30, 40, 50, 80, 100, 120 σελίδες. Εγώ κλείνω το περιστατικό. Γέμισε το κεφάλι σου να γυρίζει το πώς έγινε αυτός ο άνθρωπος Άγιος. Αυτά δεν υπάρχουν. Γιατί δεν υπάρχουν; Γιατί οι άνθρωποι δεν κάνουν τον κόπο. Δεν δίνουν καμιά αξία στην ψυχή τους και στην ψυχή των παιδιών τους και στην ψυχή των άλλων.

Αν ο άνθρωπος ήταν καταρτισμένος, θα μπορούσε να δώσει και στους άλλους. Του λες μία γνώση που τυχόν έχει λάβει, κάθεται και σε κοιτάζει ο άλλος. Θυμούμαι κάποτε που μιλούσανε αν ο Χριστός εβάπτισε ή όχι και είχε γίνει πρόβλημα. Ευρέθηκα κι εγώ κατά σύμπτωση εκεί, κατ' οικονομίαν, δεν ξέρω πώς, και λέγω ότι κατά τας Γραφάς ο Χριστός δεν εβάπτισε, κατά την παράδοσιν όμως εβάπτισε εκ των υστέρων. «Πού το λέει;» μετά είπε κάποιος. Του λέω: «Εβάπτισε και έχει βαφτίσει την Αγία Χριστίνα. Άνοιξε», λέω, «το βίο της και θα βρεις ότι την έχει βαφτίσει και είπε μάλιστα “εις το όνομα του Πατρός και του Υιού...”»

«...και του Αγίου Πνεύματος». Την εβάπτισε μέσα στη φυλακή και την έβγαλε Χριστίνα. Είναι στις 19 Ιουλίου, Ιουνίου, κάπου τότε είναι, νομίζω· τέλος πάντων, κάπου τότε είναι το όνομά της. Λοιπόν, είμεθα ακατάρτιστοι στα θέματα της πίστεώς μας, παρότι τα έχουμε γυμνά και τετραχηλισμένα, που θα μπορούσαμε πολλά πράγματα να έχουμε μάθει. Πολλά παραδείγματα. Τώρα που σας λέγω να πω δύο λόγια για την Αγία Αικατερίνα, ας τα αρχαιολογήσω απλώς. Και εκεί που πάμε ακόμη, στο όρος Σινά, που είναι ένα μνημείο Ορθοδοξίας, τέλος πάντων, συγκινεί και αυτούς τους ξένους ακόμη, δηλαδή τους ετεροδόξους, και αυτούς τους Βεδουίνους που δεν ανήκουν στην Ορθοδοξία, και αυτούς τους Αιγυπτίους και τους Εβραίους και τους πάντες συγκινεί, αλλά κι εμάς τους Ορθοδόξους. Σκοτωνόμαστε!

Πάμε εκεί να πάρουμε, ει δυνατόν, δαχτυλίδι. Τώρα, γιατί να πάρουμε αυτό το δαχτυλίδι; Πώς έγινε; Από πού ξεκινά η υπόθεση αυτού του δαχτυλιδιού, να μοιράζεται εκεί και να το θέλουμε εμείς; Και πολλοί το φορούν μέχρι σήμερα, που πήγαν εκεί πέρα, γυναίκες και άντρες. Έχω δει άντρες να το φορούν ως ευλογία. Είναι ασήμι, βέρα, καλό δηλαδή ασήμι που λέμε, και εντούτοις δεν ξέρουν το ιστορικό, πώς έχει η υπόθεση. Πήγαμε μια φορά στο μοναστήρι της Λουκούς, έξω από το Κιβέρι —όχι από το Κιβέρι, από το Άστρος, ναι— και βρήκαμε εκεί την εικόνα της Αγίας, αυτής της Αγίας Αικατερίνης, γιατί τη βρήκαμε στα δεξιά.

Δεξιά του Κυρίου, βγαλμένη η Παναγία από εκεί, και να είναι η Αγία. Γιατί πάει εκεί, τοποθετείται εκεί, δίπλα; Όλα αυτά έχουν ένα λόγο. Δεν είναι τυχαία περιστατικά, δεν είναι έτσι, κάποιος τα έβαλε. Έχουν λόγο, έχουν ιστορία. Και έπρεπε ο Ορθόδοξος να τα ξέρει. Εντούτοις όμως δεν τα ξέρει. Δεν διαβάζουμε τέτοια πράγματα εμείς. Εντάξει. Να σας μεταφέρω λοιπόν λίγα πράγματα επάνω στην υπόθεση της Αγίας Αικατερίνης, διότι η Αγία Αικατερίνη είναι μεταξύ των επισήμων προσώπων. Όχι ότι υπάρχουν και ανεπίσημα, όπως τα σκέπτεται ο άνθρωπος. Οι άνθρωποι σκέπτονται τι δουλειά κάνει αυτός, τι γράμματα ξέρει· από εκεί κανονίζει. Αν ξέρει γράμματα ο Άγιος, θα είναι σοβαρότερος μπροστά στο Θεό. Αν δεν ξέρει γράμματα, δεν θα είναι σοβαρός.

Λοιπόν, δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω ότι ο Χριστός δεν έχει να κάνει με τα γράμματα των ανθρώπων, τα οποία είναι στο κεφάλι των ανθρώπων. Έχει να κάνει με τις καρδιές των ανθρώπων.

Ο Χριστός δεν κατοικεί στους νόες των ανθρώπων, αυτό να το ξέρετε. Κατοικεί στις καρδιές των ανθρώπων. Γι' αυτό και στην Παλιά Διαθήκη έλεγε «Υἱέ μου, δός μοι σὴν καρδίαν». Δεν είπε «δώσ' μου το νου σου». Ο νους, λένε οι Πατέρες, είναι αργυρώνητος της καρδίας. Είναι πληρωμένος από την καρδιά ο νους σου. Και αν η καρδία είναι πονηρά, και ο νους θα είναι πονηρός, δίκοπο μαχαίρι. Όσο εξυπνότερος είναι ο άνθρωπος και πονηρότερος στην καρδία, τόσο φοβερότερος είναι στον κόσμο και για τον εαυτόν του. Κατά συνέπεια, δεν είναι θέμα νου, είναι θέμα καθαρότητος καρδίας. Η Αγία έχει βέβαια προσόντα. Είναι βασιλοπούλα αφενός, έχει γνώσεις πολλές, επιστημονικές, όπως θα ήθελε ο κόσμος. Και δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω ότι ο Χριστός μας...

Στην κοινή στρατολογία του, από όλα τα στρώματα τα κοσμικά, από έναν πανεπιστήμονα Παύλο, από μια πάνσοφο Αγία Αικατερίνη, μέχρι έναν απλούν Άγιο Σπυρίδωνα, μέχρι έναν απλούν Άγιον Ιωάννη Ρώσον, μέχρι ξενοδόχους, μέχρι περιβολάρηδες, μέχρι, μέχρι, μέχρι. Ο λόγος που σας είπα είναι ότι όλοι έχουν καρδιά. Ναι, αλλά πολλοί μπορεί να μην έχουν γνώσεις πολλές, μπορεί να μην έχουν, αλλά καρδιά έχουν και ο Χριστός έδρα έχει την καρδιά του ανθρώπου. Εδώ λένε αυτοί που γράψανε το βίο της Αικατερίνης, λέει: «Ἡ ἔνδοξος τοῦ Χριστοῦ Μεγαλομάρτυς Αἰκατερίνη ἦτο ἀπὸ τὴν μεγαλόπολιν Ἀλεξάνδρειαν τῆς Αἰγύπτου. Ἤθλησε δὲ κατὰ τοὺς καιροὺς τοῦ ἀσεβοῦς Μαξεντίου».

Τω Δ΄, δηλαδή το 304, που τότε παρουσιάζεται επί σκηνής. Ήτο θυγατέρα του Κώνστα. Κώνστας είναι ένα παιδί του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ωραία, εις κάλλος αμίμητος, υψηλού αναστήματος, και επαιδεύθη, λέγει, πάσαν την ελληνική παιδεία. Έμαθεν όλους σχεδόν τους ποιητάς, Όμηρον, Βιργίλιον, Αριστοτέλην, Πλάτωνα και λοιπούς, που εμείς δεν ξέρουμε πού θα πέφτουν τα ονόματά τους. Καμιά πλατεία, καμιά ελιά του Πλάτωνα, δεν μπορούμε να ξέρουμε. Όχι μόνον δε τους φιλοσόφους, αλλά και τας βίβλους των ιατρών, Ασκληπιού, Ιπποκράτους, Γαληνού.

Ρητορική και λογική και πάσαν λέξιν και γλώσσαν έμαθεν, ώστε όλοι εθαύμαζον τη σοφία της, ου μόνον οι ορώντες, αλλά και εξ ακοής εξεπλήττοντο. Όχι μόνο που την έβλεπαν αφοπλίζοντο, αλλά και αυτοί που την άκουγαν. Την ζήτησαν πολλοί, ως ήτο φυσικόν, εις γάμον. Δεν ηθέλησε. Ήθελε να μείνει παρθένος. Ηγάπα, λέγει, την παρθενία κατά πολλά ως φιλόσοφος. Είχε πιάσει ότι η παρθενία είναι ανωτέρα του γάμου, δηλαδή θέλει να πει. Και πράγματι, όπως αναφέρουν και οι Άγιοι, όσο ο ουρανός της γης, όσο η κόλαση του παραδείσου, όσο η γη του ουρανού, όσο ο ήλιος της σελήνης, τόσο διαφέρει.

Η παρθενία του γάμου. Ένας πατήρ συγκεκριμένος, ο Άγιος Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης, λέγει: «Ο γάμος διά την γην, η παρθενία διά τους ουρανούς και η πορνεία διά τον Άδην». Διότι «ὁ γάμος τίμιος», λέγει ο Θείος Χρυσόστομος, «οὐκ ἄγαν· ἡ παρθενία ἔχει ὄψιν ἀγγελικήν». Πάει κανείς στο τέμπλο, εκεί θα μπορεί να μάθει πολλά πράγματα, όταν συναντηθεί με τον Παρθένο Χριστό, με την Παρθένα Θεοτόκο, με τον Παρθένο Τίμιο Πρόδρομο, με τους λοιπούς Παρθένους εκεί, και θα καταλάβει την αξία της παρθενίας. Αλλά και χωρίς γάμο δεν υπάρχει παρθενία.

Δεν την μπορούνε όλοι την παρθενία. Δέδοται. Οι άλλοι θα μπουν στον νόμιμο γάμο, θα έχουν την ευλογία. Εκατό τοις εκατόν δεν θα πάρουν όμως εν τη ημέρα εκείνη. Το πολύ-πολύ να φτάσουν στο εξήντα τοις εκατόν. Πολλοί θα φτάσουν μόνο στο τριάντα. Το εξήντα το αποδίδει σε εκείνους οι οποίοι είχαν τεκνογονία, αλλά τεκνοτρόφησαν, δεν τα πέταξαν, κατεστάθησαν και μετά τον γάμον επαρθένευσαν. Αυτή είναι το 60%. Έχει πολλά ζευγάρια τέτοια. Και μάλιστα έφτασαν και στο βαθμό της αγιότητος. Οι άλλοι είναι οι του 30%. Εδώ λέει η Αικατερίνα, ηγάπα την παρθενίαν κατά πολλά ως φιλόσοφος και, προφασιζομένη διαφόρους αιτίας, έλεγεν ότι δεν επιθυμεί ουδόλως να υπανδρευτεί.

Όμως την πίεζαν για να παντρευθεί. Έλεγε το εξής: «Ερευνήσατε», λέγει, «να μου βρείτε διάφορες περιπτώσεις, κάποιον που θα είναι ανώτερός μου ή ίσος μου σε γνώσεις. Διότι, εάν είναι κατώτερός μου, δεν θα το καταδεχτώ ποτέ να τον πάρω. Να είναι όμοιός μου στην ευγένεια, στον πλούτο, στη σοφία, στην ωραιότητα. Εάν δε του λείπει από ταύτα κανέν των χαρισμάτων, δεν είναι άξιος δι’ εμένα».

Τώρα οι οικείοι είδαν ότι δεν είναι δυνατόν να βρεθεί κανένας όπως τον ζητούσε. Κοίταξαν μεταξύ των ευγενών, μεταξύ των πριγκίπων· μεταξύ αυτών δεν μπόρεσαν, όσο φαίνεται, να βρούνε.

Η μητέρα της είχε ένα γέροντα πνευματικό, η μητέρα της. Βλέπετε, υπάρχει μια ρίζα πνευματική στο σπίτι. Και όταν υπάρχει μια ρίζα πνευματική στο σπίτι, υπάρχει πάντοτε ένα φως αναμμένο, που κι αυτοί οι μακριά του Χριστού βλέπουν και περπατούν για το χατίρι των άλλων. Η μητέρα της, λοιπόν, είχε ένα πνευματικό άνθρωπο.

Ο οποίος ήταν σε ένα σκηταριό έξω της πόλεως. Την πήρε, λοιπόν.

Πήγανε μαζί με τη σκέψη να τη συμβουλεύσει κι αυτός, διότι ενόμιζε η μητέρα ότι η κόρη τραβάει τα άκρα. Δεν την πίεζε, αλλά νόμιζε ότι αυτός, σαν άνθρωπος του πνεύματος, θα κατορθώσει να τη μεταπείσει, να τη βοηθήσει. Λοιπόν, της λέει ο Γέρων: «Γνωρίζω εγώ», έτσι λέει, «έναν θαυμάσιο άνθρωπο, όστις σε υπερβαίνει ασυγκρίτως σε όλα τα χαρίσματα τα οποία είπες, πολλά άλλα αναρίθμητα έχει. Η ωραιότητα αυτού υπερνικάει τη λάμψη του ήλιου».

«Η σοφία του κυβερνά όλα τα αισθητά και νοούμενα κτίσματα. Ο πλούτος των θησαυρών αυτού διαμερίζεται εις όλο τον κόσμο και ποτέ δεν ολιγοστεύει, αλλά μάλλον αυξάνει. Η ευγένειά του είναι άρρητος, ανεκλάλητος, ακατανόητος». Αυτή ακούει τώρα. Λέει: «Τι είναι αυτός;» Είπε πολλά, εν πάση περιπτώσει. Και τώρα άρχισε να προβληματίζεται αυτή: άραγε αλήθεια της λέει ή ψέματα; Λέγει, λοιπόν, η Κατερίνα: «Είναι δυνατόν να τον δω αυτόν, περί του οποίου διηγήσεσαι αυτά τα θαυμάσια;» Λέγει ο Γέρων: «Αν κάνεις καθώς θα σου πω, θέλεις αξιωθεί να τον δεις».

«Εν πάση περιπτώσει», του λέει, «σε βλέπω γνωστικό, σε βλέπω σεβάσμιο και πιστεύω ότι δεν ψεύδεσαι ως προς ό,τι μου είπες. Λοιπόν, έτοιμη είμαι να τελέσω πάντα όσα θα μου πεις». Τότε ο ασκητής της έδωσε μια εικόνα, στην οποία ήταν ιστορημένη η Παναγία μας, να καταδεχτεί να σου δείξει τον γιο της.

«Το ελπίζω ότι θα σου τον δείξει. Αν όμως δεηθείς μετά πίστεως, να είσαι κι εσύ βέβαια ότι θα σε ακούσει». Την πήρε την εικόνα η κόρη και κλείστηκε στο θάλαμό της το βράδυ εκείνο και άρχισε να προσεύχεται.

Εκουράστηκε εκεί που προσηύχετο.

Βλέπει στο όραμά της την Κυρία των Αγγέλων ως βασίλισσα, καθώς είτο ιστορημένη, με το Άγιο Βρέφος, το οποίο ακτινοβολούσε υπέρ τον ήλιον. Αλλά το Βρέφος έστρεψε το πρόσωπό του προς τη μητέρα του και όχι προς την κόρη. Όθεν η κόρη έβλεπε τα οπίσθια. Δεν έβλεπε τον Χριστό κατά πρόσωπο και θέλησε να τον δει από μπροστά, να δει τι είναι· ήρθε από το αποκεί μέρος. Ο Χριστός έστρεψε και πάλι εκεί το πρόσωπο. Τούτου γενομένου τρεις φορές, ακούει την Παναγία και έλεγε: «Κοίταξε, τέκνο μου, τη δούλη σου Εκατερίναν, πόσον ωραία και πάγκαλος είναι». Ο Κύριος απεκρίθη:

«Ζοφώδης είναι, άσχημη· δεν δύναμαι να τη βλέπω». Λέγει η Θεοτόκος: «Δεν είναι πάνσοφος υπέρ πάντας τους ρήτορας, πλουσία και ευγενής υπέρ τας νεάνιδας πασών των πόλεων;» Ο Χριστός αποκρίνεται: «Μάλιστα, λέγω σοι, Μήτερ, είναι αμαθής, πένης και ούτως ευκαταφρόνητος, ενόσω ευρίσκεται εις την αυτήν κατάστασιν, ώστε δεν καταδέχομαι να με ιδεί κατά πρόσωπον». Ήταν αβάπτιστος. Και ως αβάπτιστος είναι κατά αυτήν την έννοια, όπως λέει εδώ.

«Ομοίως», του λέγει η μητέρα τώρα, «γλυκύτατον τέκνον, μη καταφρονείς το πλάσμα σου, αλλά νουθέτησον και οδήγησον αυτό τι να πράξει, για να απολαύσει τη δόξα σου, να ιδεί το υπέρλαμπρον και παμπόθητον πρόσωπον, το οποίο επιθυμούσαν να βλέπουν οι άγγελοι». Τότε ο Χριστός απεκρίνατο: «Ας υπάγει στον Γέροντα, ο οποίος της έδωσε την εικόνα, και ό,τι τη συμβουλεύσει ας κάνει, και τότε θέλει με ιδεί, να λάβει πολλήν αγαλλίασιν και ωφέλειαν». Ξύπνησε αυτή, τα είπε στη μητέρα όλα αυτά τα πράγματα και μαζί με τη μητέρα σηκώνονται και έρχονται στον Γέροντα. Λέγουν τα περιστατικά στον Γέροντα και το ενύπνιο, και ο Γέροντας διηγήθη κατά λεπτόν τώρα τα μυστήρια της Ορθοδόξου Πίστεως, πώς έχουν τα θέματα και ότι πρέπει να βαπτιστεί. Εν πάση περιπτώσει, αυτή, ως απεδείχθη, εβαπτίσθη.

Τον παλαιόν άνθρωπο και ενεδύθη τον καινούριον. Σε λίγο απεσύρθη στο σπίτι της. Βράδυ γίνονταν αυτά, προφανώς για τους διωγμούς τότε, όσο φαίνεται. Και ξάπλωσε κάπου να ηρεμήσει, να ησυχάσει. Ύπνωσε και βλέπει την ουράνιον Άνασσαν με το Βρέφος.

Το οποίον κοίταζε την Αικατερίνη με πολλή ιλαρότητα τώρα. «Και η μεν Θεομήτωρ», ερώτησε τον Δεσπότην, «εάν του ήρεσε η νύμφη παρθένος». Ο δε απεκρίθη: «Τώρα έγινε λαμπρά, πεπισμένη και ένδοξος, η πρώην ζοφώδης και άσημος. Η πένης και άγνωστος έγινε πλουσία και πάνσοφος. Η καταφρονημένη και άσημος έγινε ευγενής και περίφημος. Και τόσων αγαθών και χαρίτων είναι εμπεπλησμένη και τόσον την ευνοώ, ώστε στέργω να τη μνηστευτώ διά νύμφην μου».

Άφθορον.

Η Κατερίνα έπεσε κατά γης με δάκρυα, λέγουσα: «Δεν είμαι αξία, υπερένδοξε Δέσποτα, να βλέπω τη βασιλεία σου, αλλά αξίωσόν με να συναριθμηθώ με τους δούλους σου». Όταν εισέλθει το πνεύμα της χάριτος, πώς ο άνθρωπος ταπεινώνεται και πώς βλέπει τον εαυτό του! Η δε Θεοτόκος έλαβε τη δεξιά χείρα της κόρης και λέγει: «Δώσ’ της αρραβώνα, τέκνο μου, δαχτυλίδιον, να την νυμφευθείς, για να την αξιώσεις της βασιλείας σου». Τότε ο Δεσπότης Χριστός της έδωσε ένα δαχτυλίδιον ωραιότατον, λέγων ταύτα: «Ιδού, σήμερον σε λαμβάνω διά νύμφην μου άφθορον και αιώνιον. Και φύλαξον ακριβώς τη συμφωνίαν ταύτην, να μη λάβεις ποσώς άλλον νυμφίον επίγειον». Ταύτα είπε και έλαβε τέλος η έκστασις. Και εγερθείσα η κόρη, βλέπει κατ’ αλήθειαν εις τη δεξιάν της το

δαχτυλίδιον, και ηχμαλωτίσθη τότε εις τον θείον έρωτα η καρδιά της. Αυτός είναι ο λόγος, αυτή είναι η αιτία σε αυτό που κάνουν και δίδουν αυτό το δαχτυλίδι εκεί μέχρι σήμερα. Οι μοναχοί σε όλους τους Ορθοδόξους προσκυνητάς που θα προσκυνήσουν την Αγία Κάρα και το χέρι της Αγίας προσφέρουν δωρεάν ένα ασημένιο, γνήσιο ασήμι, δαχτυλίδι. Αν άλλος θέλει να αγοράσει, ξέρω εγώ, πάλι σε ευτελή τιμή δίδουν για ευλογία για τους άλλους απ’ έξω. Επίσης, τα πράγματα από εκεί άλλαξαν. Αυτή επήρε θέση πλέον υπέρ της Ορθοδοξίας, ήρθε αντιμέτωπη με τον βασιλέα τότε εκεί.

Απελογήθη κατά διαφόρους τρόπους. Αυτός δεν μπορούσε να μιλήσει μαζί της, την απέφευγε μάλιστα, δεν μπορούσε καν να αντιβλέπει στο πρόσωπο, και κάλεσε πολλούς· μάλιστα λέγουν 150 Αθηναίοι πήγαν, δικοί μας, για να αντισταθούν, τους οποίους έφερε κάτω, διά το λεγόμενον, καπάκι όλους. Και πίστεψαν όλοι αυτοί. Αντί να τη νικήσουν, ενικήθησαν όλοι αυτοί από την Αγία. Να σας διαβάσω μία απολογία που κάνει προς τον βασιλέα: «Έπρεπε εσύ, ω βασιλεύ, και πρώτον να γνωρίσεις την πλάνη την οποίαν έχετε, λατρεύοντας ως θεούς είδωλα φθαρτά και αναίσθητα».

«Η εντροπή σας μεγάλη είναι να είστε τόσο φανερά τυφλοί στην αλήθεια, προσκυνούντες ανόητοι ταύτα τα βδελύγματα του λόγου». «Τουλάχιστον τον σοφόν Διόδωρον δεν πιστεύεις, όστις λέγει ότι ήσαν άνθρωποι οι θεοί σας;» Δηλαδή, από τους ίδιους εδώ τους δικούς τους παίρνει και χτυπάει. «Και ετελείωσαν τον βίον ελεεινώς. Αλλά δι’ ας πράξεις οποίας ετέλεσαν, είτε ανδρείας ή ετέρας σπουδής τινος, τους ονόμασαν αθανάτους ως ανόητοι και με στήλας και είδωλα όμοια τούτοις τους ετίμησαν. Οι δε μεταγενέστεροι, μη εξεύροντας τη γνώμη των προγόνων αυτών, ότι μόνον δι’ ενθύμησιν τους έστησαν ανδριάντας, αλλά νομίζοντας ότι είναι πράγμα ευσεβές και δίκαιον, τους επροσκυνούσαν ως θεούς. Έτι δε και ο Χαιρωνεύς Πλούταρχος», από τη Χαιρώνεια ο Πλούταρχος, «μέμφεται και καταφρονεί όσους επλανήθησαν και σέβονται ταύτα τα αγάλματα. Τούτων των διδασκάλων έπρεπε να πιστεύεις, ω βασιλεύ».

«Να μην είσαι αιτία της απωλείας τοσούτων ψυχών, διά τας οποίας θέλεις κληρονομήσει ατελεύτητον κόλασιν. Ένας είναι ο αληθής Θεός, αΐδιος, προάναρχος και αθάνατος, όστις ύστερον έγινε διά τη σωτηρία μας άνθρωπος. Διά τούτον οι βασιλείς βασιλεύουσιν». Γι’ αυτόν τον βασιλιά. «Αι επαρχίαι κυβερνώνται, τα στοιχεία και όλος ο κόσμος συνίστανται, και πάντα τα κτίσματα εκτίσθησαν με ένα του λόγον και διαμένουσιν. Ούτως ο Παντοδύναμος Θεός και Πανάγαθος δεν έχει χρεία πολυτελών θυσιών, ουδέ ευφραίνεται εις τας σφαγάς των ανευθύνων ζώων». Σφάζετε τα ζώα για να ευχαριστήσουν τον Θεό. «Άπερ δεν έπταισαν, αλλά μόνον προστάσσει να φυλάττωμε τας εντολάς του απαρασάλευτα». Αυτά προστάσσει. Ταύτα ακούσας, πολύ ο Μαξέντιος εθαύμασε· έμεινε όμως άφωνος ώρα πολλή, δεν μπορούσε να πει τίποτα.

Μη δυνάμενος να εναντιωθεί στους λόγους αυτής, απεκρίνατο: «Άφες με να τελειώσωμε τη θυσία και τότε θέλομεν ακούσει τους λόγους σου καλύτερα». Αφού διετέλεσε τη δεισιδαίμονα πανήγυρή του, προστάσσει να φέρουν την Αγίαν έμπροσθεν του βασιλέως και λέει: «Ειπέ μας, τις είσαι και τι είναι οι λόγοι, ους μας έλεγες;» Η δε απεκρίνατο: «Εγώ είμαι θυγάτηρ του πρώην βασιλέως Κώστατος». Προς τούτοις, ένας ήταν άλλος βασιλιάς, εκείνου παιδί είμαι εγώ, του λέει. «Καλούμαι Κατερίνα, είμαι πεπαιδευμένη εις όλας τας επιστήμας των γραμμάτων, ρητορικήν, φιλοσοφίαν, γεωμετρίαν και τας λοιπάς επιστήμας. Αλλά ταύτα πάντα ως μάταια και ανωφελή κατεφρόνησα»· τα πέταξα στην άκρη, λέει, αυτά· «και ήλθον να νυμφευτώ τον Δεσπότη Χριστό, όστις λέγει ταύτα διά του προφήτου αυτού». Θέλετε τους προφήτες τώρα.

«Απολώ τη σοφία των σοφών και τη σύνεσιν των συνετών αθετήσω». Ο δε βασιλεύς, θαυμάζων τη σοφία αυτής και βλέπων τόση καλή ωραιότητα, ενόμιζε ότι δεν είτο εις τη γη από γονείς θνητούς γεννημένη, αλλά καμιά θεά απ’ εκείνες τις οποίες αυτός εσέβετο και διαλέγεται προς αυτόν με σχήμα ανθρώπινον. Επειδή, λοιπόν, ο βασιλεύς εφανέρωσε τη γνώμη του, ταύτην του απεκρίθη η μακαρία, λέγουσα: «Αληθώς είπας, ω βασιλεύ, διότι ονομάζεις θεούς τους δαίμονας, οίτινες σας δεικνύουν διάφορα φαντάσματα και, πλανώντες σας, παρακινούν ή σας εμβάλλουν εις τερατώδεις επιθυμίας. Εγώ δε είμαι γη και πηλός και με έπλασεν ο Θεός εις μορφήν ταύτην και με ετίμησε με το κατ’ εικόνα αυτού και ομοίωσιν».

«Από τούτο πρέπει να θαυμάζεται μάλιστα η σοφία του πλάσαντος». Από χώμα έφτιαξε τέτοια καλλονή· αυτό πρέπει να τον θαυμάζεις, λέει, αυτόν τον Μάστορα. «Επειδή εις τόσον ευτελή ύλην του πηλού ηδυνήθη να δώσει τόση ευμορφία και ωραιότητα». Εις ταύτα απήντησεν ο Μαξέντιος, λέγων: «Μη λέγεις κακόν διά τους θεούς, οίτινες έχουσι δόξαν αθάνατον». Και η Μάρτυς αντεπεκρίνεται: «Εάν θέλεις να αποτινάξεις ολίγον την αχλήν και τον σκοτισμό της απάτης, θέλεις γνωρίσει την των θεών σου ευτέλειαν και θα καταλάβεις τον αληθή Θεόν, του οποίου το θαυμάσιο όνομα μόνον λαλούμενον, ή και ο σταυρός αυτού εις τον αέρα τυπούμενος», στον αέρα να γίνει σταυρός, «διώκει τους θεούς σου και αφανίζει αυτούς. Και αν ορίζεις, θέλω σε αποδείξει φανερά την αλήθεια». Ο δε βασιλεύς, ιδών την ελευθερίαν της Αγίας,

τόσο ελεύθερα, δεν ήθελε να διαλεχθεί, φοβούμενος μήπως τον νικήσει με αποδείξεις και καταισχυνθεί, αλλά είπε ταύτα, προφασιζόμενος: «Απρεπές είναι να διαλέγεται ο βασιλεύς με γυναίκας. Θέλω όμως συνάξει τους σοφούς ρήτοράς μου. Τότε θα καταλάβεις των λόγων σου την ασθένεια και, γνωρίζουσα το συμφέρον σου, να πιστεύσεις στα ημέτερα δόγματα». Ταύτα είπε ο βασιλεύς και, όπως αναφέρει εδώ, έστειλεν επιστολήν εις όλας τας πόλεις της εξουσίας αυτού και έγραφε: «Ο βασιλεύς Μαξέντιος χαιρετώ όλους τους σοφούς των Ελλήνων και ρήτορας και σας παρακαλώ να έλθετε προς με ταχέως. Νυν, επικαλεσάμενοι τον σοφότατον θεόν Ερμήν και το έξοχον της γνώσεώς σας, αποστομώσατε μίαν σοφωτάτην γυναίκα».

«Ήτις εφανίσθη τας ημέρας ταύτας και χλευάζει τους μεγάλους θεούς, ονομάζουσα τας πράξεις αυτών μύθους και φλυαρήματα, και ούτω θέλετε δείξει την πατρία σας σοφίαν και θαυμασθείτε εις τους ανθρώπους και παρ’ εμού λάβετε πολλάς αμοιβάς». Συνήχθησαν, λοιπόν, οι εκλεκτότεροι και σοφότεροι ρήτορες, τον αριθμόν εκατόν πεντήκοντα, οξείς στον νου και στη λαλιά ικανότατοι, προς τους οποίους είπε ταύτα ο Μαξέντιος: «Ετοιμαστείτε επιμελέστατα να αγωνιστείτε ανδρείως και μη νομίσετε, θαρρούντες, ότι με γυναίκα έχετε τη διάλεξιν, αλλά ώστε να έχετε ανταγωνιστήν ανδρειότατον». Την είχε φοβηθεί ο Μαξέντιος. «Και σοφότατον ρήτορα. Ούτω βάλετε όλη τη σπουδή και δείξατε τη σοφία, ότι, καθώς εγώ ακριβώς την εγνώρισα, υπερβαίνει στη σοφία και αυτόν τον θαυμάσιον Πλάτωνα».

«Παρακαλώ σας, ώσπερ να είχατε αυτόν εκείνον ανταγωνιστήν, τόσην επιμέλειαν και προσοχήν επιδείξατε. Εάν νικήσετε, θα σας δώσω μεγάλα χαρίσματα. Ιδού, εάν ηττηθείτε, θέλετε λάβει αισχύνην ανίκητον και επώδυνον θάνατον». Ταύτα ειπόντος του Μαξεντίου, απεκρίθη εις ρήτωρ, ένας που εφέρετο ο μεγαλύτερός τους,

των όλων επιφανέστερος, και είπε: «Εάν είναι η φρονιμωτέρα γυνή, ω βασιλεύ, και η φιλοσοφωτέρα, δεν θέλει να δυνηθεί να συζητήσει μεθ’ ημών. Πρόσταξε, λοιπόν, να έρθει και τότε θα ιδείς την αλήθεια». Ακούσας τον ρήτορα ο Μαξέντιος ούτω καυχώμενον, επλήσθη όλος ηδονής και φαιδρότητος. «Ελπίζω ότι ταχέως θα νικηθεί η θρασεία και ακόλαστος γλώσσα της φιλοσοφίας».

Θείας γέμουσαν. Και λέγει και φέρουσι τη μάρτυρα, και ήσαν συνηγμένοι πλήθος πολλοί στο θέατρο να ιδούν το αποβησόμενον. Αλλά πριν φτάσουν οι απεσταλμένοι στην Αγία, ήλθεν ουρανόθεν Μιχαήλ ο Αρχάγγελος και λέγει της μάρτυρος: «Μη φοβού, νύμφη του Κυρίου, κορίτσι του Κυρίου, μη φοβάσαι. Ιδού γαρ, ο Κύριος θέλει σου δώσει σοφίαν, εις τη σοφία σου να νικήσεις τους 150 ρήτορας, και ου μόνον αυτοί, αλλά και άλλοι πολλοί θα πιστεύσωσι διά σου, να λάβετε πάντως του μαρτυρίου το στέφανο». Λαβόντες λοιπόν την Αγίαν οι απεσταλμένοι, επήγανε στα βασίλεια, και ευθύς ο υπερήφανος εκείνος ρήτωρ είπε ταύτα με σοβαρόν πρόσωπο, φθεγγόμενος: «Συ είσαι ήτις υβρίζεις τους θεούς μας τοσούτον αναισχύντως;» Η δε Αγία απεκρίθη αυτώ με πραότητα.

«Είμαι, πλην ουχί αναισχύντως, καθώς είπες, και τολμηρώς, αλλ' ηπίως και φιλαλήθως μάλιστα». Και ο ρήτωρ: «Ενώ οι μεγάλοι ποιητές τους ονομάζουν υψηλούς, συ τολμάς και κινείς κατ' αυτών τη γλώσσα με τόση θρασύτητα; Ήτις εδοκίμασες τη σοφίαν αυτών και κοινώνησες γλυκύτητος;»

Απεκρίνετο: «Την μεν σοφίαν έχω από τον Θεόν μου χάριτι, όστις είναι η σοφία και η ζωή, και όστις αυτόν φοβείται και φυλάττει αυτού τα θεία προστάγματα είναι όντως φιλόσοφος. Τα έργα όμως των θεών σας και οι περί αυτών διηγήσεις είναι άξια ψόγου, πλήρη απάτης και καταγέλαστα. Πλην, ειπέ μας, τις από τους μεγάλους ποιητάς και πώς θεούς αυτούς;» Ιδέα πεκρίνεται Ευαγγελισμός ο Φώτατος Όμηρος, επευχόμενος προς τον Λία λέγει «Ζεφκίδιστε, Μέγιστε» και αθάνατε Θεοί άλλοι.

«Ο περίβλεπτος Ορφεύς, εις την Θεογονίαν αυτού, λέγει ταύτα, ευχαριστών τον Απόλλωνα: “Ω άνα, Λητούς υιέ, εκατηβόλε, Φοίβε, κραταιέ, πανδερκές, θνητοίς και αθανάτοις ανάσσων”». Εις λόγους τούτου του ρήτορος απεκρίθη η Αγία λέγουσα: «Αυτός ο Όμηρος λέγει πάλι σ' άλλον τόπον, διά τον μέγιστο σου θεόν Δία, ότι είναι ψεύτης, απατεών, πανούργος, σκολιώτατος και ότι ήθελαν να τον δέσουν η Ήρα, ο Ποσειδών και η Αθηνά, εάν δεν έφευγε να κρυφτεί. Ομοίως φαίνονται και άλλες όμοιες καταφρονήσεις των θεών σας. Επειδή δε τον Εσταυρωμένον είπες ότι δεν τον λέγει τις παλαιός διδάσκαλος ούτε τον ομολογεί ως Θεόν, έπρεπε να μην περιεργαζόμεθα ούτε να πολυπραγμονώμε περί αυτού, όστις είναι Θεός αληθής, ουρανού και γης, θαλάσσης, ηλίου, σελήνης και παντός ανθρωπίνου γένους δημιουργός.»

«Ακατάληπτος, ανεξιχνίαστος και άρρητος. Αλλά προς αληθεστέραν πίστωσιν άκουσον τι λέγει περί αυτού η σοφωτάτη Σίβυλλά σας, μαρτυρούσα αυτού την ένθεον σάρκωσιν και την σωτήριον σταύρωσιν». Γράφει η Σίβυλλα, και τους παίρνει από τα δικά τους τα χαρτιά και αποδεικνύει τη θεότητα του Ιησού: «Όψε ποτέ τις επί την πολυσχιδή ταύτην ελάσει γην και δίχα σφάλματος γεννήσεται σαρξ». Δηλαδή, ο αναμάρτητος θα γίνει σαρξ κάποια μέρα. «Ακαμάτοις δε θεότητος όροις ανιάτων παθών λύσει φθοράν». Με τα δικά του τα πάθη θα λύσει τη φθορά των άλλων. «Και τούτω φθόνος γεννήσεται εξ απίστου λαού», και θα τον φθονήσει, λέει, ένας άπιστος λαός, «και εις ύψος κρεμασθήσεται», και θα τον κρεμάσουν, λέει, ψηλά, «ως θανάτου κατάδικος». Τα λέει ο δικός σας, λέει, αυτά. Άκουσον δε και τον αψευδή Απόλλωνα, ότι και χωρίς να θέλει

θέλει ομολογήσει τον Χριστόν, απαθεί, βιαζόμενος υπό αυτού δυνάμεως, είπε: «Εις με», φησί, «βιάζεται ουράνιος», ένας, λέει, με βιάζει, λέει, ουράνιος να πω, «ότι εστί φως τριλαμπές, Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Ο δε παθών Θεός εστί, και ου θεότης πάθεν· αμφότερα γαρ, βροτός ομού και άβροτος. Αυτός ήδη Θεός και ανήρ, πάντα φέρων εκ θνητής, σταυρόν, ύβριν, ταφήν». Και εξής. Ταύτα είπε ο Απόλλων διά τον όντως Θεόν, ο οποίος είναι συνάναρχος τω γεννήτορι, συναΐδιος, αρχή, ρίζα, πηγή αγαθών απάντων. Ο αληθής ούτος Θεός, συνέχισε λέγουσα η Αγία, δημιούργησε τον κόσμο εκ του μη όντος εις το είναι, διακρατεί, συνέχει και λοιπά και Όταν άκουσαν αυτοί, το έκλεισαν. Τ' ακούσας, κατέπληξε τον φιλόσοφο, ώστε έμεινε άφωνος και δεν ήταν δυνατόν να λύσει το συλλογισμό μου.

Ο δε βασιλεύς, ιδών αυτόν ούτως ηττηθέντα και καταπλαγέντα, επρόσταξεν τους υπολοίπους να διαλεχθούν με τη μάρτυρα. Οι δε παραιτούνται. Όταν είδαν ότι ο μεγάλος το έκλεισε, οι άλλοι παραιτήθησαν. «Δεν έχουμε να αντισταθούμε στην αλήθεια», λένε οι άλλοι τώρα, «ούτε δυνάμεθα, βλέποντες μάλιστα νικημένον τον προϊστάμενό μας». Τότε ο Μαξέντιος, θυμωθείς, προστάζει να ανάψουν πυρκαγιάν εις το μέσον της πόλεως, να κάψουν τους ρήτορας, οίτινες, ακούσαντες την απόφαση, έπεσαν στους πόδας της Αγίας, δεόμενοι να τους συγχωρήσει ο Κύριος όσα εν αγνοία ημάρτησαν και να αξιωθούν του Αγίου Βαπτίσματος διά της ενεργείας του Παναγίου Πνεύματος. Η δε Αγία, εμπλησθείσα ηδονής και αγαλλιάσεως, είπε αυτοίς: «Όντως μακάριοι είσθε και καλότυχοι, ότι το σκότος αφήκατε και το φως της αληθείας ακολουθήσατε, και φθειρομένην επίγειον βασιλείαν καταλιπόντες προσήλθετε εις τον άφθαρτον και ουράνιον.»

«Μην έχετε αμφιβολίαν εις τούτο, διότι το πυρ δι' ου σας φοβερίζουν οι ασεβείς, σας θέλει γίνει βάπτισμα και κλίμαξ ουράνιος, να καθαρίσει πάσαν κηλίδα και ρύπον ψυχής τε και σώματος και, ως αστέρας φαεινούς, να σας υπάγει στη βασιλεία εκείνων, να σας κάνει φίλους ηγαπημένους του». Και πράγματι τους έριψαν στη φωτιά όλους αυτούς και τους στρατιώτες, στις 17 Νοεμβρίου μηνός. Αυτούς τους γρηγορότερα. Αυτή έμεινε πιο πίσω και βασανίστηκε η Αγία. Τους 150 αυτούς τους θυσίασαν, δηλαδή τους έκαψαν γρηγορότερα, στις 17 Νοεμβρίου. Η Αγία εμαρτύρησε στις 25 του μηνός. Έμεινε πιο πίσω ακόμα. Εν πάση περιπτώσει, ενικήθη ο βασιλεύς. Κοιτάζει με διαφόρους τρόπους να την ξεγελάσει. Αυτή του λέει: «Ξεσκέπασε, ω βασιλεύ, την σκηνή και

μη υποκρίνεσαι το δολερόν της αλώπεκος, ότι εγώ, καθώς είπον το πρώτερον, είμαι Χριστιανή και ήλθα να νυμφευτώ το Χριστό, τον οποίον μόνον έχω νυμφίον και σύμβουλον, στολήν και κόσμον της παρθενίας μου, και ποθώ το μαρτύριο περισσότερον από πάσα βασιλική αλουργίδα και στέφανον». Αυτός εθυμώθη και έγινε, δεν ξέρω τι έγινε στην περίπτωση αυτή. Εν πάση περιπτώσει, το αποτέλεσμα είναι: είχε έναν στρατηγό δικό του. Τον έπεισε αυτόν η κοπέλα, η Αγία, και μαρτυρά και αυτός. Τότε απελπίστη. Η γυναίκα του βασιλέως, η βασίλισσα, κατορθώνει να φτάσει στη φυλακή. Επλήρωσε και έφτασε στη φυλακή και έγινε και αυτή υπήκοος της Αγίας και απέθανε και αυτή. Ξέκοψε τους μαστούς αυτός.

Έκανε μεγάλη ζημιά. Αυτή εσφάγη την 23η, δύο μέρες προ της Αγίας. Έχει μια ωραία δε προσευχή στο τέλος.

Έφτασαν στον τόπο της τελειώσεως, έκαμε την προσευχή η Αγία στον Κύριο και είπε: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός μου, ευχαριστώ ότι έστησες επί την πέτρα της υπομονής τους πόδας μου και κατεύθυνας τα διαβήματά μου. Έκτεινον τώρα τας αχράντους σου παλάμας, τας οποίας συ στον σταυρόν ετραυμάτισες, και δέξαι μου την ψυχή, την οποία έθυσα διά την αγάπη σου. Ενθυμού, Κύριε, ότι σαρξ και αίμα είμεθα, και μη αφήσεις να φανερωθούν από τους δεινούς εξεταστάς εις το φοβερό σου κριτήριον τα εν αγνοία μου πταίσματα, αλλά απόπλυνον αυτά με τα αίματα τα οποία έχυσα διά σε, και οικονόμησε να γίνει το σώμα τούτο, όπερ διά σε κατεκόπη, αθέατον εις εκείνους οίτινες το θέλουν ζητεί, και φύλαξον αυτό σώον και ακέραιον όπου ορίζει η βασιλεία σου. Επίβλεψον εξ ύψους, Κύριε, επί τον περιεστώτα λαόν τούτον και οδήγησον αυτούς

εις το φως της σης επιγνώσεως. Δίδου δε και εις όσους επικαλεστούν δι' εμού το Πανάγιο όνομά σου τα προς το συμφέρον αιτήματα, δι' ίνα υμνούνται υπό πάντων τα μεγαλεία σου, να σε δοξάζουν με τον συνάναρχον Πατέρα, συναΐδιον Πνεύμα, νυν και εις τους αιώνας». Αυτό έγινε το 305 μετά Χριστόν, στις 25 Νοεμβρίου, με αποτέλεσμα να βγει γάλα από το λαιμό της. Το δε σεβάσμιον αυτής και πάντιμον λείψανον το έλαβαν άγγελοι και το πήγαν στο όρος Σινά, όπου έμεινε εκεί χίλια χρόνια. Έπειτα απεκαλύφθη εις τους μοναχούς της Μονής και κατέβασαν το σώμα της κάτω, και υπάρχουν αυτά που υπάρχουν μέχρι σήμερα εκεί πέρα.

Μέρος από το Άγιο Λείψανό της, η κεφαλή της, τα χέρια της και τα δάκτυλα. Αυτά είναι περίπου που εγώ απλώς ταχυλόγησα, για να δώσω μια μικρή όψη τι χάνουμε. Δεν διαβάζουμε και δεν μεταφέρουμε και στους άλλους τα θαυμάσια αυτά που υπάρχουν μέσα στους Αγίους μας. Εύχομαι η Αγία, με το αίμα της και με τη σοφία της, να ελεήσει και μας και κατεξοχήν την Ορθοδοξία μας σήμερα, που τόσο κινδυνεύει.