The Ninth Ode of the Theotokos

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject is, in a sense, a continuation of the interpretation of the Ninth Ode.

More specifically, the day before yesterday we paused at the verse that says: “He has put down the mighty from their thrones, And exalted the lowly.”

And we said that we would leave it for the time being, so that we could discuss it more fully. In these few words, two conditions are presented: the mighty and the humble. He cast down the former and exalted the latter. These are two distinct things.

The commentators who speak about this passage understand the words “the mighty from their thrones” as referring to the demons.

They present and interpret the demons as the mighty ones, for they were the tyrants who oppressed the human race.

When the Theotokos (God-bearer) came bearing our Lord Jesus Christ, what took place was nothing less than a reversal of the whole order of things. The one who had established a throne in the human heart was served notice of his eviction. Christ exalted humanity and humbled Himself.

These words are, in a sense, prophetic words concerning Satan.

By becoming incarnate, Christ showed mercy. In this way He had mercy upon His creature, and He exalted the humble human beings who were being oppressed by Satan.

This is what Peter had in mind when, in the Acts of the Apostles, chapter ten, verse thirty-eight, he said:

“You know what took place throughout all Judea: how God anointed Jesus of Nazareth with the Holy Spirit and with power, who went about doing good and healing all who were oppressed by the devil, for God was with Him.”

Christ, he says, came into the world and went about healing and restoring all those who were oppressed by the devil. According to the Fathers, therefore, the tyrant of humanity and of every human being was Satan. But Christ, who was in the womb of the Theotokos when she spoke these words, cast him down and exalted humbled humanity.

Reflecting on the relative power of Satan and man, Saint Anthony the Great says that Christ’s coming into the world caused the powers of Satan to grow weak.

Now, how are we to understand this? What does it mean to say that Satan’s power grew weak? Does he no longer possess the power he once had? Strictly speaking, Satan still has whatever power he had before. If he now appears weaker in relation to man, it is because, through Jesus, man has grown stronger.

Satan remained where he was, while man was raised higher. That is why today, in Christ, man overcomes Satan. By contrast, in the Old Testament, without Christ and without grace, no one overcame him, and no one fulfilled the commandments of God.

They were unable to do so. That is what this means.

Regeneration, then, which takes place by grace through Baptism, immediately gives strength to man. It gives him grace, so that he can drive this tyrant out of his heart and become its master and governor himself.

Indeed, if we look carefully at Orthodox Baptism, we see how the Church arms the person being baptized. Through the holy chrism—the grace of the Holy Spirit—the Church seals every faculty: his hearing, his eyes, his speech, his back, his chest, his feet, and his hands. She gives him the full armor of God, so that he may withstand the schemes of Satan.

This is seen even more clearly in the parable of the Prodigal Son, when the father gives him sandals. Why does he give him sandals? Sandals enable a man to walk more freely over thorns. “Behold, I give you authority to tread upon serpents and scorpions, and over all the power of the enemy.”

The Church recognizes that Satan has schemes and snares against man, and so she gives man strength and arms him. This is why Paul says, “I can do all things”—not by my own power, but “through Him who strengthens me.”

That is why the person who has returned to Christ knows this from personal experience.

things you could not have,

A person embraces the humility of the saints voluntarily, by humbling himself. As Paul says, this is not done under compulsion or by force. A person does it readily, because without Christ he is a wild olive tree, but with Christ he is a cultivated olive tree. The root has not changed; a graft has been inserted, and the bitter sap rising from the root is transformed, just as happens with the bitter-orange tree.

When it is grafted with a sweet-orange branch, the bitter sap of the bitter-orange tree is transformed through the graft, and it gives us sweet oranges. But remove the graft—that is, remove Christ, as we were saying—and it returns to what it was before: a bitter root, bitter fruit, and bitter sap.

Therefore, a person’s power to overcome Satan lies in Christ. That is why, when those who had been helped by Saint Anthony the Great marvelled at him because he cast out demons and performed healings, he refused to take the credit.

He attributed that power to the Crucified One and to the Cross. “By His power,” he said, “all these things are done, not by me.” And this is true. If you wish further confirmation of it, let us turn to what the Gospel says will take place on the day of judgment.

Some will make claims before the Lord; they will appeal to Him and complain: “Did we not cast out demons in Your name? Did we not preach? Did we not eat at Your tables?” And what does He answer? “Depart from Me, you workers of lawlessness; I do not know you.”

If you were able to cast them out, it was I who cast out the demons; you did not cast them out by your own power. Yet you yourselves will go to Hell.

From all these simple arguments that I have set before you, we can see the power that the believer possesses after Baptism. All these things take place after Baptism. Before Baptism, a person is a dwelling place of Satan. Satan lurks within his heart: if the person is an adult, Satan is there with authority through the operation of sins; if he is a child, Satan is there through the consequence of ancestral sin.

That is why the entire catechesis and all the prayers of Baptism are directed against Satan. He is served notice of eviction: the priest signs the person with the Cross, breathes upon him, exorcises Satan, and commands him to depart—from the heart of the child, from the heart of the young person, from the heart of anyone at all.

This is done so that grace may enter. As a Father of the Church says further on, until Baptism grace is outside and Satan is within. Whatever good a person desires meets resistance from Satan within, who controls the inclinations and holds the reins of the heart. But from the moment a person is baptised, Satan is outside and grace is within.

That is, of course, if the person remains faithful to the state received in Baptism. If he has renounced his Baptism and reversed the oath he made—if he has changed “I renounce Satan” into “I unite myself to Satan,” and “I unite myself to Christ” into “I renounce Christ”—then he has brought his fate upon himself. Of his own accord, he has driven out the true Owner and rented the dwelling to his enemy. On that day, they will be found together, in accordance with the words: “Depart to the devil and his angels.”

These rulers, then, had thrones and power in human hearts. But when Christ came, He cast down these tyrants of humanity and raised up the humble—the persecuted, the victims of Satan. He raised them up. And if we are raised up, we are raised up through the Lord, as I have told you.

Other interpreters also apply this passage to the Jews, who likewise sat upon a seat of authority and taught.

“The scribes and the Pharisees sit on Moses’ seat.” The Son of Mary cast them down as well, and the teaching of Jesus overturned them. He cast them down and raised up others in their place. They believed that their position was theirs by right, that no one would ever remove them from it, and that they would always rule and exercise authority. Yet Christ overturned them and gave power and authority to Gentiles—to other humble and despised people who possessed no grace and had no relationship with God. And yet He chose them. Do you remember what Paul said? “Behold, we are turning to the Gentiles.” He became so indignant with them that he turned to the Gentiles, and the Gentiles received the Gospel.

These humble people, the Gentiles, are also presented through another symbol. At the Lord’s Entry into Jerusalem, the young colt upon which the Lord sat and which received Him—a colt on which no one had ever sat—is a type of the Gentiles.

They were the ones who would receive Jesus, in contrast to the others who cried, “Away with Him! Away with Him! Crucify Him!” That type speaks of the humility of the Gentiles, who had been cast aside and kept far away. And indeed, we see that among the Gentiles there were good and humble people.

Consider Cornelius—what a remarkable man.

Do you remember him? Consider Longinus, who was present at the Crucifixion of our Christ. Though a centurion and a Gentile, he was a humble man and received Him. Consider Plakidas, who later became Saint Eustathius. He too was a Gentile, and he received Him. This is what the verse teaches and calls to mind through its two aspects: “He has cast down the mighty from their thrones and raised up the humble.”

These words of the Theotokos, as one Father of the Church says, also apply to us—to every one of us. They are not only about those people; they are about us as well. The Gospel was neither written nor spoken only for them, but for us too.

The Gospel has many facets. From whatever angle you examine it, you can be edified. It speaks about all people, whose hearts Satan once occupied and ruled. Today, however, he does not rule. He ruled until Baptism; after Baptism, he no longer rules.

This also applies to us. It is not only about the Jews, nor only about the Gentiles, nor only about the demons. It is also about us. Saint Diadochos of Photike says the following, which I found and have brought forward here.

“From Holy Scripture,” he says, “and from the very perception of the nous”—that is, he says, I also reach this conclusion through my spiritual understanding—“I have understood that before Holy Baptism grace is outside the soul.” “It urges the soul toward what is good,” just as I told you.

“But Satan lurks deep within it, striving to block every right outlet of the nous,” doing everything possible so that the person will not listen. “But from the very hour in which we are regenerated, the demon is outside and grace is within.” These things, then, also apply to us, as I told you. They are not only about those people.

We must therefore be watchful. Since the Lord has raised us up, let us not descend willingly. Since the Lord has glorified us and made us, who were lowly, strong, while making the powerful lowly, let us take care.

He has knocked out their teeth. They cannot bite; they cannot poison Christians. Today the demons—the evil powers in general—face a believer so armed with the power of Jesus that Satan cannot harm him beyond a certain point, and only insofar as God permits him.

Remember the case of Job. It is the classic example. “I permit you to touch his possessions and his family, but I forbid you to touch the man himself.” And Satan afflicted those things. At the second encounter there was a second concession: “You are permitted to touch his body, but not his soul.” He could harm only what God permitted him to harm. What God did not permit him to touch, he could not harm.

Of course, God never gives the soul over to Satan, unless the person himself chooses to give his soul to the devil. God may give the flesh over to temptation; but as for the soul, if the person himself wishes to surrender it, then Satan may take it.

God says, as it were: “I do not take away the human person’s authority over his own soul. If he willingly chooses to give it to you himself, so be it. I permit you to afflict him, to cause him some material loss, bodily pain, a trial in his health, or trouble in his family, and so forth—but not to take his soul.”

The soul belongs to the person himself; he has authority over it, and one day I shall require an account from him. If I controlled it in his place, I could not then require an account from him. This shows that the human person must be watchful, now that Christ has come into the world and raised humanity up.

We must take care lest, through our carelessness, we raise up again the one whom Christ cast down through the Theotokos. This lies in our own hands. If Satan plays the strong man, he does so because we give him room; it is not because the power belongs to him.

Do not listen to people who say that Satan is tempting them. They are tempted by their own evil desire. For someone to be tempted directly by Satan, he would have to be a Saint. A person leaves Satan no spare opportunity to tempt him; he does the damage himself.

His egoism, his flesh, and the world around him are such that they create so many temptations for him that there is no room left for the devil to do any work. In humanity today, two persons are left without work: Christ and the devil.

Christ, because we do not call upon Him for help; and the devil, because we have replaced him completely. Indeed, in certain matters we even surpass him. He takes examples from us and presents them to others.

Do not find this strange, and do not believe us when we say, “May we not fall into temptation.” Such words are false when our lives say otherwise.

If you read the Gerontikon, you will find an account in which Satan laughs at an elder. The elder asks him, “Do you not eat? Do you not work?” And Satan replies, “Why do you ask? Do you see that man there? He keeps calling upon us all day long and at every moment. Whatever I tell him, he does.”

Then the man goes to pray and says, “Do not let me fall into temptation; do not let me fall into temptation,” while doing exactly what the devil tells him. “You people are strange.” We are strange indeed; it is true.

Let us not deceive ourselves. What I am telling you is true.

This is why the human person has been counted worthy of such a position and such honor—something he never imagined even in his dreams—not only for this present life, but above all for eternity.

Each person must be a bishop, an overseer, of his own soul. It is not enough for the bishop to guard my soul; I myself must be its overseer and guard it every day. And there is no other way for a person to keep watch over his soul.

It is possible only through unceasing prayer—through unceasing prayer, whether in its longer form or in this short form: “Lord Jesus Christ, through the Theotokos, have mercy on me. Lord Jesus Christ, through the Theotokos, have mercy on me.”

“Lord Jesus Christ, through the Theotokos, have mercy on me.” As Saint John Climacus says, “Lash your enemies with the name of Jesus.” Satan cannot bear to hear the name of Christ or of the Most Holy Theotokos. He cannot remain where Christ and the Most Holy Theotokos are being spoken of.

He cannot endure it. You may have heard the demon on a recording made at the shrine of Saint Gerasimos. When they speak to him about Christ and the Most Holy Theotokos, see how he foams; he cannot endure it.

He cannot bear their names. But where are we, unfortunately? Not only do we fail to ask for their help, but people even blaspheme them—both Christ and the Most Holy Theotokos. What can we say? We give the devil grounds to protest: “Whom have I ever sent to your Nazarene? Have I sent anyone? Yet you send many people to my Lucifer.” Is that true or is it not?

What demon has ever sent a person to Christ to blaspheme Christ? They want nothing to do with him. Where is our reason? Where is our Christianity? Where is our strength, our standing, and the dignity Christ gave us when He came into the world through the Theotokos?

The human heart, then, was made for the Creator. Satan, that tyrant, must be dethroned from it, and he is dethroned through the Mysteries of the Orthodox Church. Satan is not driven out by magical formulas. He simply is not. He must be formally served notice of eviction: the priest’s stole must be put to work, and a Mystery must be celebrated.

He must be served an official notice of eviction so that he will depart—unless, in the case of those possessed by demons, there are particular reasons known to Christ. But all the rest, who come into the world at birth with Satan ruling tyrannically in their hearts, need Baptism—not sprinkling, nor merely being sealed, but Baptism: burial, as the Gospel teaches.

“Go therefore and make disciples of all nations, baptizing them.” To baptize means to immerse, to plunge, to bury, because what takes place is both burial and Resurrection: “in the likeness of the death of Jesus,” as Paul also says in Romans. The Church has taken up these words and included them in the service of Baptism.

Whenever a person sins, he acts against the Creator, against the One who made him. Consequently, he rejects the Creator and the Liberator, and willingly remains beneath the heel of Satan. Christ is not to blame; His Church is not to blame; the Theotokos is not to blame; and the Saints are not to blame.

The person himself is to blame, because he misuses his freedom. He does not remain with Christ the Liberator, but goes instead with Satan, the one who holds him captive. Therefore, he will have nothing to say in his defense. Christ came and cast them down: “He has put down the mighty from their thrones.” This applies to both groups.

Yet those who understand this will be raised up. At the same time, the hymn continues: “He has filled the hungry with good things, and the rich He has sent away empty.” Here again we have two contrasts: the hungry and the rich; He filled the one and sent the other away. As above, these words present two spiritual conditions.

Here too, the interpreters—the Fathers—say that the hungry represent the Gentiles, while those who were already filled represent the Jews.

Remember what our Christ said to the Canaanite woman: “I did not come for you,” He said.

“I have My children, the Israelites. It is not right to take the children’s bread and give it to the dogs.” Yet she persisted: “Give the large piece to Your own children; let me at least receive one little crumb that falls beneath the table.” Our Lord’s words on that occasion, then, support this interpretation.

This conclusion therefore stands.

“He has filled the hungry with good things.” These were the ones who hungered, while others were full; and those who were full—the rich—“He sent away empty.” And He truly did send them away empty; indeed, He sent them away with nothing.

The Jews amassed gold, but they do not have Christ, and therefore they have nothing. When a person hungers not for material bread but for spiritual bread, he cannot be called rich, no matter how much wealth he possesses. For, as you know, great wealth and financial power are concentrated among powerful interests—whether in Russia, America, or anywhere else.

Yet they are without Christ; they are empty and without the Word of God. The Bread is the Word of God. If you read Amos, you will find such a passage there. It says that a time will come when there will be a famine in the world.

“Not a famine of bread, nor a thirst for water, but of hearing the Word of God.” Concerning this spiritual Bread—the Word of God, the truth—Saint Gregory the Theologian says: “The Bread is the Word of God, by which souls that hunger for God are nourished.” The souls that hunger for God, that desire God, are nourished by it.

This, then, is what the Jews do not have today; this is what the Jewish people do not have today.

All these things were lacking among the others. That is why Paul, writing to the Ephesians, in chapter two, verse eleven, says: “Therefore remember that you, once Gentiles in the flesh, were at that time without Christ, alienated from the commonwealth of Israel and strangers to the covenants of promise, having no hope and being without God in the world.” That is their condition.

The pagans had twelve gods, yet they were searching for an unknown God. They had no God. This is very telling. The Most Holy Theotokos, then, sees them prophetically through the Holy Spirit and speaks these words: You Jews, who were so richly endowed, will be left empty, while those who hungered for the truth will become rich and be filled.

By the rich and the well-filled, then, she means the Jews, who were enriched, as I said earlier, with the Law, the Prophets, the priests, and the knowledge of God. They were fully equipped. But what did God do with these peoples—with the Gentile nations and the Jewish people? He filled the Gentiles, but the rich, the Jews, He sent away; He drove them out. From where? From both the earthly Jerusalem and the heavenly Jerusalem—from both Jerusalems.

For the bond, the key, and the door is Christ, not Jehovah; it is the Cross, not the five-pointed star of Freemasonry. Do you understand? Yet Judaism today continues to be an enemy of Christ.

Those who accept Christ and return are so exceedingly few that one can hardly speak of them. They are, of course, unfortunate people. But that is not the main point here.

Why did He fill the Gentiles and send the others away? The Gentiles heard about Christ. The Jews saw Christ. The former heard from the Evangelists and the Apostles, who went out to the ends of the inhabited world to carry the Word. The others both saw Him and lived alongside Him, yet rejected Him. And Christ, addressing Thomas, says: “Because you have seen Me, Thomas, you have believed; blessed are those who have not seen and yet have believed.”

We did not see Jesus, yet we believed in Jesus. We saw neither His miracles nor His countenance, nor did we hear His voice. Nevertheless, we believed, held fast to Him, and are deeply moved when we stand before the relics of people who saw Him and lived alongside Him.

I do not know what you feel if you are ever counted worthy to go and venerate the holy skull at Saint Hierotheos, near Megara. You are venerating a skull belonging to one who kissed the Most Holy Theotokos, was present at her burial, and kissed the Mother of the Creator and Savior.

I do not know what you feel. I cannot describe what I felt when I was granted the grace to venerate the holy skull of the Apostle Thomas.

Years ago, they brought it from Patmos to Saint Euphemia in Chalcedon. Imagine having before you the head of the man who saw Him, spoke with Him, and lived alongside Him—not merely the man who later preached Him in India and elsewhere, but the man who saw Him personally. What can a person possibly feel?

We, at any rate, received the faith through Tradition and held fast to it, regardless of the corruption it may now suffer through various heresies. From the time Paul crossed into Macedonia, however, it continued to spread.

Christianity endured—this Christianity. It has now enriched us. We held fast both to the Old Testament, which they rejected, and to the New Testament. We held fast to everything, and we still do. It does not matter that only a few today hold the true faith.

That makes no difference. Christ Himself gave us a prophecy about this: “Fear not, little flock.” Sadly, He knew that when He returned, He would not find faith upon the earth. He also said: “When I come, shall I find faith on the earth?”

Let us make sure that He finds faith, even if only in a few. It is for our own good that Christ should find faith. He gains nothing from it; we are the ones who gain. If we are willing, let us understand this.

Paul says concerning this: “What shall we say then? That Gentiles, who did not pursue righteousness, have attained to righteousness, even the righteousness of faith;” The Gentiles laid hold of righteousness through faith. We believed, he says, though we had not seen and did not possess that knowledge; ours was the righteousness that comes through faith.

“But Israel, pursuing the law of righteousness, did not attain to the law of righteousness.” Israel did not succeed, he says. We were saved through faith; they did not succeed through the Law. This is what Paul writes in the ninth chapter of Romans. And something similar to what the Most Holy Theotokos said—“He sent the rich away empty”—is also found in David, in Psalm 33. It is the passage we hear during the Artoklasia, the blessing of the loaves: “The rich have become poor and gone hungry, but those who seek the Lord shall not lack any good thing.”

It is exactly the same. These words spoken by David 1,050 years before Christ were also spoken by the Most Holy Theotokos. Here, as there, the rich are the Jews, while those who seek the Lord are the Gentiles. Basil the Great explains this very clearly.

The Jews are the rich, he says. They were the ones who possessed riches. Those who were seeking the Lord are the Gentiles.

The moral conclusion for us is that we must be watchful, since by grace we have become heirs.

Since we have been raised up and, by grace, have become brothers and sisters of Christ and, by extension, children of God, let us not come down from that place. And this, of course, depends on us.

As I once told you, an elder used to say to me: for a person to achieve something, he needs a school-leaving grade of “very good”; but to preserve it, he needs a grade of “excellent.”

It is difficult for a person to stand on the razor’s edge, because the true believer walks along the edge of a blade, as Saint Isaac the Syrian says. A person who has fallen to the left through sins, departing from the Law and the Gospel, or to the right through pride and the other passions, is not journeying toward eternity.

Think how carefully a person must balance, how watchful he must be, so that he falls neither to one side nor the other, but walks straight ahead. And think how much ascetic discipline is needed for a person to preserve the purity of Baptism.

Humility is necessary. When a person is not humble, one day he will lose grace.

He must blame himself and not others. Yet we have learned always to shift the blame away from ourselves and hold others responsible.

Even when the other person is clearly at fault, turn to yourself and say, “You are to blame, not he. If you were better, he would treat you better.” Only in this way can a person safeguard what Christ has freely given him.

A person must regard himself as unworthy. I have heard spiritual people say things which, in truth, I have not found even in the Fathers of nepsis and watchfulness. When I wanted to glorify God for such a person and express my admiration for him in some way, the answer was: “Do not do that for me, a deluded man. Do not speak that way to me. I am deluded; do not listen to what I say.”

Which of us does this?

For Christianity is not theory; it is praxis, the active ascetic life. And if a person wants to guard this treasure, he must remember that it has been given to us in earthen vessels. Earthen vessels break easily and require care. It was not placed in an iron vessel.

It was placed in an earthen vessel. These words of the Apostle Paul are not accidental. Think how careful a person must be, if he truly desires it. To preserve this treasure, we must abstain from sin. What does the devil say about Christ in the Wisdom of Solomon?

Have you ever read the second chapter? “He keeps away from our ways as from uncleanness.” That is what it says about Christ.

He abstains; He keeps away from our paths, it says, because our paths are unclean. Do we abstain? Do we do this?

They sowed it through television, and I will watch it; nothing will happen to me.

Prayer is necessary. And if, contrary to our hope, we fall because we are weak human beings, we must practice metanoia and repent, if we want to preserve this treasure. For see what love this is: Christ has left us a road of return. He has provided an emergency exit, a door of safety in time of danger.

To prevent an electrical accident, we install automatic safety switches. Christ too has provided such a safeguard, so that if a person should fall into some transgression, he may be saved through metanoia, repentance, and Confession, and return to the place from which he fell.

This is a great weapon in a person’s hands. A person will be judged all the more severely for failing to make use of this great Mystery called metanoia and Confession—this loving and compassionate Mystery that restores a person.

It restores him to the place where Baptism had brought him; for this reason, the Fathers also call it a second Baptism. When a person sheds even one tear in repentance, it is equal to the washing of Baptism. It is as though he has been baptized anew and comes forth once again clothed in a new garment, able to face the justice of God.

If we boast, whether in our spiritual possessions or our material possessions, we place them in danger. We are in danger of falling; we cannot retain the place in which Christ has set us. For this reason, two things above all must be preserved in this situation.

Self-reproach and humility.

“I am to blame; I am to blame.” Self-reproach and humility. These two form a shelter with two wings, covering a person from the arrows of Satan, from that thief in every respect. I once told you about this, and indeed I wrote it in the section where I speak about the characteristics of animals, in the second volume of the Orthodox Anthology.

Now, when a lion catches the scent of a hunter, it lowers its tail and wipes away its tracks. As it passes along, it erases the tracks behind it so that the hunter cannot follow. This is precisely what a person must do in order to escape from Satan.

He must not make a display of himself. He must always remain modest, unnoticed, and hidden, if he wishes to escape from the hands of Satan.

For if a person does not keep watch, even the things God has given him will be taken away, whether material or spiritual, when he fails to fulfill what he promised—whether at his Baptism, in his vows, or throughout his life.

A person’s vows do not end with the renunciation of Satan and the other promises made at Baptism. They continue afterward. A person promises, “Help me to do this; help me to do that.” And he is obliged to fulfill his promise, for, as the Psalmist says, “Make vows and pay them.” Make your vow, make your promise—but then fulfill it. If you do not fulfill it, you will lose what you already possess.

We know many people who did not take care in such matters. They lost what they had and were brought low. Though God had set them on the upward path, they took the downward path, and then no one could hold them back.

Why? Because they were not watchful. In the first chapter of Haggai, verse nine, it says: “You looked for much, and behold, it came to little.” Take note: they expected much, but found little. And what was brought into the house, He blew away and scattered, leaving you nothing.

Nothing remained, either of grace or of material goods. There are many such cases. If we wish to reflect deeply and speak truthfully, we shall find many examples. Why does this happen? Because a person was not careful to guard this treasure and the place to which God had raised him after casting down the other one, the enemy.

The final verse is: “He has helped His servant Israel, in remembrance of His mercy, as He spoke to our fathers, to Abraham and to his seed forever.” Thus the righteous Theotokos brings her hymn to its conclusion.

Here the Most Holy Theotokos shows that God is faithful and true: “As He spoke to our fathers.” The things that are now taking flesh and becoming reality—the One who is already in her womb, who will appear, work miracles, act and restore, be crucified, buried, and raised from the dead—all these things had been foretold, symbolized, prophesied, and prefigured. They are contained in the promises and woven into the Law.

All these things, then, happened “as He spoke to our fathers, to Abraham and to his seed forever”—not only to Abraham, but also to his seed. For Abraham begot Isaac, Isaac begot Jacob, and from Jacob came Judah. If you pay attention to the genealogy read on the Sunday of the Holy Forefathers, you will hear: “Abraham begot Isaac, Isaac begot Jacob, and Jacob begot Judah and his brothers.” It says Judah, not Reuben. Christ comes from the tribe of Judah, and the genealogy traces the tribe of Judah back through Jacob.

The things spoken in those days were spoken to Abraham; indeed, the account begins with Abraham.

That is precisely why the genealogy begins with Abraham. It presents him as the father of the nations. And Scripture says that in his seed all the families of the earth will be blessed. Have you noticed the wording? This promise God gave to Abraham is in Genesis, chapter twenty-two, verse eighteen: “And in your seed”—not “in your seeds,” in the plural, but “in your seed all the nations of the earth shall be blessed.”

Paul takes this phrase, “in your seed,” and says: “The promises were spoken to Abraham and to his seed. It does not say, ‘And to seeds,’ as of many, but as of one, ‘And to your seed,’ who is Christ.” When Scripture says “your seed,” it is speaking of Christ, who according to the flesh is a descendant of Abraham. Paul mentions this in Galatians, chapter three, verse sixteen. Christ is the Seed who will bless the whole earth and all the nations. The Most Holy Theotokos is now prophesying about Him: the true God is fulfilling the promise He gave to our father Abraham, the father of the nations and of the whole world. And now, in a certain way, He has come and dwells within me.

For this reason she says, “He has helped Israel”—that is, He has aided Israel. As you know, the name Israel is interpreted as “one who is mighty before the Lord,” or “the nous that beholds God,” the spiritual intellect that contemplates Him.

Israel is a word, a name, given by God.

God gave this name to Jacob. If you read the thirty-second chapter of Genesis, you will find the account of Jacob’s return. His name meant the supplanter, the cunning one who trips another by the heel. He was returning from the place to which he had fled after deceiving his brother Esau with the help of his mother Rebekah, and he had learned of Esau’s fury against him.

He remained there by the river Jabbok. He had already sent his family and all his possessions across, and then he wrestled with a man until daybreak. The man said to him, “Let Me go, for the day has dawned.” But Jacob replied, “I will not let You go unless You bless me.”

That man, who was none other than Christ, touched Jacob’s thigh and, as we would say, twisted it out of joint. That is why Jacob limped the next day, and why the Jews do not eat the sinew from the thighs of animals.

For God had injured the thigh of the Patriarch Jacob, twisting it so that Jacob would release Him. Jacob had bound Him, as it were, through prayer: “Either bless me, or I will not let You go.” The power of prayer is another subject, of course.

So, when Jacob said, “I will not let You go,” even though day had dawned, the other asked him, “What is your name?” He answered, “Jacob.” And He said to him, “Your name shall no longer be called Jacob, but Israel. For you have prevailed with God, and you shall also prevail with men.”

From that time onward, the descendants of Jacob were called Israelites. That is where the name begins. And now it sets before us two worlds: the fallen world of Jacob, who deceived, stole, and caused harm, and the world of spiritual people, the Israel of God. Thus, in this passage, she now prophesies concerning these two worlds.

The seed who will come from Abraham—who, according to Paul and according to the inspiration of the Most Holy Theotokos at that moment, is Christ—is the One who will change Jacob and make him Israel, the new Israel. This is not merely a title; it means beholding God as an Israelite, as a Christian, as one of the faithful.

Those who do not behold God noetically, who have not been baptized, have not received Him, and do not believe in Him, remain descendants of Jacob; they are not Israelites. Pay no attention when people call this place or that place “Israel”; such claims are quite absurd.

Israel cannot be conceived without Christ; Israel exists with Christ. Therefore, “He has helped His servant Israel”: He took up and helped this portion of the faithful, raised it up, and had mercy upon everyone and all things.

My beloved, I do not know why I ventured to speak these words about this ode. As most of you know, this evening’s talk is the eighth one we have needed in order, as it were, to unfold this sealed page called the Ninth Ode. It was spoken in the hill country of Judah during the first days of the pregnancy of the Most Holy Theotokos. And certainly these words were spoken through the Holy Spirit; they belong to Christ Himself, whom she bears in her womb.

Let us therefore thank her for what she said; but above all, let us strive to make everything this maiden of Nazareth has given us part of our own lived experience.

Rejoice, O Virgin, who received the message through the angel and gave birth to the Creator Himself; save those who magnify you.

Το θέμα μας είναι η συνέχεια της ερμηνείας, κατά κάποιον τρόπον, της Ενάτης Ωδής.

Συγκεκριμένως, εστάθημε προχθές στο εδάφιο εκείνο, το οποίο λέγει: «Καθεῖλεν δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσεν ταπεινούς».

Και είπαμε να μην το συζητήσουμε, προκειμένου να το συζητήσουμε επί το πλατύτερον. Σε αυτά τα λίγα λόγια μέσα παρουσιάζει δύο καταστάσεις. Παρουσιάζει δυνάστας και παρουσιάζει και ταπεινούς. Τους μεν τους καθήλωσε, τους δε τους ύψωσε. Είναι δύο πράγματα ξεχωριστά.

Οι ερμηνευτές, αυτοί που μιλούν εδώ, όταν διαβάζουν το «δυνάστας από θρόνων», το αποδίδουν εις τους δαίμονας.

Αυτούς παρουσιάζουν και ερμηνεύουν ως δυνάστας. Αυτοί οι δεινάστευσαν του ανθρώπινων γένους.

Ερχομένη η Θεοτόκος και φέρουσα τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, δεν έκανε τίποτα άλλο. Ή μόνο ανέτρεψε τους όρους, και αυτός ο οποίος είχε ένα θρόνο πλέον στην καρδία του ανθρώπου, του κοινοποίησε έξωση από εκεί, ανύψωσε τον άνθρωπο και εταπείνωσε εαυτόν.

Είναι λόγια προφητικά, κατά κάποιον τρόπο, γύρω από το θέμα του Σατανά.

Έκανε έλεος ο Χριστός ενσαρκούμενος, ελέησε το πλάσμα του δι' αυτού του τρόπου και τους ταπεινούς ανθρώπους, οι οποίοι καταδυναστεύονται από τον Σατανά, τους ύψωσε.

Γι' αυτό και ο Πέτρος, έχοντας αυτό υπόψη του, εις τας Πράξεις των Αποστόλων, στο δέκατο κεφάλαιο που διαβάζουμε, στίχος 38, λέγει:

«Υμείς οίδατε το γενόμενον ρήμα καθ' όλης της Ιουδαίας, Ιησούν τον από Ναζαρέτ, ως έχρισεν αυτόν ο Θεός Πνεύματι Αγίω και δυνάμει, ος διήλθεν ευεργετών και ιώμενος πάντας τους καταδυναστευομένους υπό του διαβόλου, ότι ο Θεός ην μετ' αυτού».

Χριστός, λέει, ερχόμενος εις τον κόσμο, διήλθεν ιώμενος και θεραπεύων όλους τους καταδυναστευομένους υπό του διαβόλου. Ο δυνάστης, λοιπόν, της ανθρωπότητας και κάθε ανθρώπου ήταν, κατά τους Πατέρες, ο Σατανάς, που ο Χριστός, ο οποίος ήταν εις την κοιλία της Θεοτόκου εκείνη την ώρα που έλεγε τα λόγια αυτά, εκρήμνισε αυτόν και ύψωσε τον ταπεινόν άνθρωπον.

Ο Άγιος Αντώνιος ο Μέγας, επάνω σε αυτή τη σκέψη, τη δύναμη του Σατανά και του ανθρώπου, λέγει ότι, ερχόμενος ο Χριστός στον κόσμο, έγινε αιτία να αδυνατίσουν οι δυνάμεις του Σατανά.

Τώρα, πώς μπορεί να το φανταστεί κανείς αυτό; Τι πάει να πει «αδυνάτισε η δύναμη του Σατανά»; Δεν έχει τη δύναμη που είχε; Στην κυριολεξία, ο Σατανάς ό,τι δύναμη είχε, έχει. Αν παρουσιάζεται τώρα, εν σχέσει με τον άνθρωπο, αδυνατότερος, είναι διότι ο άνθρωπος διά του Ιησού ηύξησε.

Ο Σατανάς έμεινε στο ίδιο μέρος και ο άνθρωπος ανέβη πιο ψηλά. Γι' αυτό σήμερα, εν Χριστώ, ο άνθρωπος νικά τον Σατανά. Αντιθέτως, στην Παλαιά Διαθήκη, χωρίς Χριστόν, χωρίς Χάρη, ουδείς ενίκησε και ουδείς έπραξε τας εντολάς του Θεού.

Μη δυνάμενος. Αυτό πάει να πει εδώ.

Η αναγέννηση, λοιπόν, η οποία γίνεται διά του βαπτίσματος, κατά χάρη βέβαια, είναι αυτή η οποία αμέσως δίνει δύναμη στον άνθρωπο. Δίδει χάρη στον άνθρωπο, που δύναται πλέον τον δυνάστην αυτόν να τον εξοστρακίσει από την καρδία του και να είναι αυτός αφέντης και κυβερνήτης.

Μάλιστα, εάν προσέξει κανείς το Ορθόδοξο Βάπτισμα, θα δει μια τέτοια σκηνή, πώς τον οπλίζει τον βαπτισθέντα η Εκκλησία. Με το μύρον, την χάρη του Πνεύματος του Αγίου, του σφραγίζει τα πάντα, την ακοήν, τους οφθαλμούς, την ομιλία, την πλάτη του, το στέρνο του, τους πόδας του, τας χείρας του, τον κάνει πάνοπλον, για να μπορεί να αντισταθεί εις τας μεθοδείας του σατανά.

Στη δε παραβολή του Ασώτου Υιού φαίνεται ακόμη ευκρινέστερον εκεί, όταν δίδει υποδήματα. Γιατί του δίδει υποδήματα; Τα υποδήματα κάνουν τον άνθρωπο ελευθερότερο να περπατήσει σε άκανθας επάνω. Ιδού δίδωμι υμίν την εξουσίαν του πατείν επάνω όφεων και σκορπίων και επί πάσαν την δύναμιν του εχθρού.

Του ανθρώπου, αναγνωρίζει τον σατανά, ότι έχει μεθοδείες, τεχνάσματα, και του δίνει δύναμη, τον εξοπλίζει. Γι' αυτό και ο Παύλος λέγει: «Τα πάντα δύναμαι», όχι αφ' εαυτού μου, δι' εκείνου που με ενδυναμώνει.

Γι' αυτό και ο άνθρωπος, αυτός που επέστρεψε εις Χριστόν, έχει ίδιον ατομικόν πειραματισμόν.

πράγματα που δεν τα μπορούσες να έχεις,

Αγίων, ταπεινοφροσύνη την βάζει ο άνθρωπος, θεληματικά μόνο, ο ταπεινών εαυτόν. Κατά τον τύπον, λέγει ο Παύλος, ούτε αστυνόμως, δεν θέλει ζόρι, εύκολα το κάνει ο άνθρωπος, γιατί ο άνθρωπος χωρίς Χριστόν είναι η αγριελαία, με Χριστόν είναι η καλλιελαία, η ρίζα δεν άλλαξε, εμβόλιο μπήκε και οι χυμοί οι πικροί που ανεβαίνουν μεταβάλλονται, όπως γίνεται και στην Νερανδιά.

Όταν εμβολιαστεί σε πορτοκαλέα, η χυμή πικρή της Νερανδιάς μεταβάλλεται μετά το εμβόλιο και μας δίνει γλυκά πορτοκάλια. Βγάζοντας το εμβόλιο από εκεί, τον Χριστόν, όπως τα λέγαμε, είναι πάλι ο ίδιος. Πικρή ρίζα, πικρή καρπή, πικρή ηχημή.

Ο λοιπόν η δύναμη το να μπορεί ο άνθρωπος να νικά τον σατανά, έγκειται στον Χριστόν. Γι' αυτό και όταν εθαύμαζαν οι ευεργετηθέντες από τον Μέγα Αντώνιο, τον εθαύμαζαν ότι εξέβαλε δαιμόνια, ότι επιτελούσε ιάσεις, δεν το παραδέχτηκε.

Μεταβίβασε την δύναμη αυτή εις τον Εσταυρωμένον και εις τον Σταυρόν. Δυνάμει, λέει, αυτού γίνονται όλα αυτά, όχι εγώ. Και είναι αλήθεια. Και αν θέλετε ακόμη να το πιστώσουμε αυτό, θα ανατρέξουμε σε εκείνο που λέγει το Ευαγγέλιο, που θα λάβει χώραν εν ημέρα κρίσεως.

Ορισμένοι, οι οποίοι θα απαιτούν από τον Κύριο, θα Του ζητήσουν, θα Του παραπονεθούν και θα Του πούνε: Δεν έβγαλαμε δαιμόνια εν τ' όνομα Τίσου, δεν εκηρήξαμε, δεν έφταγαμε στα τραπέδια σας Τι απαντά; «Πηγαίνετε, εργάται της ανομίας, δεν σας γνωρίζω».

Αν μπορέσατε να βγάλετε, τα έβγαλα εγώ τα δαιμόνια, δεν τα βγάλατε εσείς, αλλά εσείς θα πάτε στην κόλαση.

Εξ όλων, λοιπόν, αυτών των προχείρων επιχειρημάτων που σας παρουσιάζω, παρουσιάζεται η δύναμη που έχει ο πιστός μετά το βάπτισμά του. Όλα αυτά γίνονται μετά το βάπτισμα. Προ του βαπτίσματος ο άνθρωπος είναι κατοικητήριο του σατανά. Στην καρδία του εμφωλεύει ο σατανάς, εάν είναι μεγάλος, με εξουσίαν και υφ’ ενέργειαν αμαρτιών, εάν είναι μικρός, με το αποτέλεσμα του προπατορικού αμαρτήματος.

Γι’ αυτό και όλη η κατήχηση και όλες οι ευχές του βαπτίσματος είναι εναντίον του σατανά. Κοινοποίησης, έξωσης, τον σταυρώνει το φυσά, τον ξορκίζει, τον διατάθει, να φύγει από μέσα. Από την καρδία του παιδός, από του εφήβου, γενικά να φύγει.

Για να έρθει η χάρη, που, όπως αναφέρει πιο κάτω ένας πατήρ της Εκκλησίας, μέχρι του βαπτίσματος η χάρη είναι απ’ έξω και ο σατανάς από μέσα. Και ό,τι λέγει ο άνθρωπος καλό βρίσκει αντίδραση από τον σατανά που είναι από μέσα, Που κρατάει τα γνώματα, κρατάει τα ενία της καρδίας Από τη στιγμή που θα βαπτιστεί, είναι ο σατανάς απ’ έξω και η χάρις από μέσα.

Αν βέβαια ο άνθρωπος ήστατε στη θέση του βαπτισματός Αν απεμπόλησε το βάπτισμα και μετέτρεψε τον όρκο που έδωσε, Το αποτασωμέσι Σατανά το έκαμε συντασωμέσι Και το συντασωμέσι Χριστέ το έκανε αποτασωμέμφι Τότε είναι άξιος της τύχης του. Μόνος του έβγαλε τον πραγματικό ιδιοκτήτη έξω και το νοίκιασε στον εχθρόν του, που εκείνη τη μέρα θα βρεθούνε μαζί, με βάση το «πορεύεσθε τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ».

Είχον θρόνους, λοιπόν, οι κύριοι αυτοί στην καρδία των ανθρώπων και δύναμη. Από τη στιγμή που ήρθε ο Χριστός, καθήλε αυτούς τους δυνάστας της ανθρωπότητας και ύψωσε τους ταπεινούς, τους κυνηγημένους, τα θύματα του σατανά, τα ύψωσε. Εμείς, αν υψωνόμεθα, υψωνόμεθα διά Κυρίου, όπως σας είπα.

Άλλοι ερμηνευτές δίδουν και τη θέση αυτή στους Ιουδαίους, οι οποίοι και αυτοί εκάθηντο επί θρόνου και δίδασκον.

Επί της μωσεως καθεδρας εκαθισαν οι γραμματεις και οι φαρισαιοι, και αυτούς καθήλε ο Υιός της Μαρίας και αυτούς τους ανέτρεψε η διδασκαλία του Ιησού. Ιησού. Καθήλωσε, λοιπόν, και αυτούς και ανέδειξε άλλους. Αυτοί νόμιζαν δικαιωματικά, δεν πρόκειται να τους κατεβάσει κανένας από εκεί, και ότι αυτοί θα κυριαρχούν και αυτοί θα δεσπόζουν. Και εν τούτοις, όμως, ο Χριστός τους ανέτρεψε και έδωσε δύναμη και εξουσία σε εθνικούς, σε άλλους ταπεινούς, σε εξουθενωμένους που δεν είχαν καμιά χάρη και καμιά σχέση με τον Θεό. Και εν τούτοις εξέλεξε αυτούς. Ενθυμείσθε τι είπε ο Παύλος; «Ιδού», λέει, «στρεφόμεθα εις τα έθνη». Τόσο ηγανάκτησε εναντίον τους, που εστράφη εις τα έθνη και τα έθνη εδέχθησαν το Ευαγγέλιο.

Αυτοί οι ταπεινοί, οι εθνικοί, παρουσιάζονται και με έναν άλλον συμβολισμό. Στη Βαϊοφόρο, το ονάριον επί του οποίου επεκάθησε ο Κύριος και Τον εδέχθη, επί του οποίου δεν είχε καθίσει κανείς. Είναι τύπος των εθνών.

Οι οποίοι θα εδέχονται τον Ιησού. Εναντιθέσιμε τους άλλους οι οποίοι είπαν Άρον Άρον Σταύρωσον αυτό Και εκείνος ο τύπος ομιλεί διά την ταπείνωση των εθνικών, των μακριά απορριμμένων. Και βλέπουμε, άλλωστε, ότι και μέσα στους εθνικούς υπήρξαν άνθρωποι καλοβαλμένοι, ταπεινοί.

Πάρτε τον Κορνήλιο, μεγάλη υπόθεση.

Τον θυμάστε; Πάρτε τον Λογγίνο, ο οποίος παρευρέθη εις την σταύρωση του Χριστού μας. Εκατοντάρχης ων, άνθρωπος ταπεινός, από τα έθνη, τον εδέχθη. Πάρτε τον ποτέ Πλακίδα, τον νυν Άγιον Ευστάθιον, εθνικός και αυτός, τον εδέχθη. Αυτόν τον σκοπόν αυτό διδάσκει, αυτό θέλει να υπενθυμίσει με τις δύο όψεις, αυτό που λέει: «Καθείλε δυνάστας από θρόνων και ύψωσε ταπεινούς».

Αυτά τα λόγια της Θεοτόκου, όπως λέγει ένας πατήρ της Εκκλησίας, αρμόζουν και σε εμάς, στον καθένα μας. Δεν είναι για εκείνους μόνο, είναι και για εμάς. Το Ευαγγέλιο δεν εγράφη ούτε ειπώθη για εκείνους μόνο· και για εμάς.

Έχει πρισματική όψη. Από οποιαδήποτε πλευρά και αν το εξετάσεις, έχεις να ωφεληθείς. Ομιλεί για όλους τους ανθρώπους, οι οποίοι πρότερον, που ο σατανάς εκάθητο εις την καρδία, κυβερνούσε. Σήμερα, όμως, δεν κυβερνά. Μέχρι του βαπτίσματος κυβερνούσε. Μετά το βάπτισμα δεν κυβερνά.

Είναι και για μας. Δεν είναι μόνο για τους Ιουδαίους. Δεν είναι μόνο για τους εθνικούς. Δεν είναι μόνο για τους σατανάδες. Είναι και για μας. Ο Άγιος Διάδοχος λέγει το εξής, το οποίο βρήκα και το επιστράτευσα.

«Εγώ», λέει, «εκ των θείων Γραφών και εξ αυτής της του νου αισθήσεως» —και με τη λογική μου, λέει, βγάζω— «κατείληφα ότι προ μεν του Αγίου Βαπτίσματος έξωθεν η χάρις». «Προς τα καλά προτρέπει την ψυχή», εκείνο που σας είπα.

Ο δε σατανάς αυτής εμφολεύει βάθες μέσα βαθιά, όλας τα τουνός αποφράτην δι' εξόδους δεξιάς πυρώμενος με τα χέρια και τα πάντα ώστε να μην ακούσει ο άνθρωπος Από δε αυτής της ώρας ίσπερα αναγενώμεθα έξωθεν μεν ο δέμον γίνεται έσωθεν δε η χάρη Αλλά αυτά τα πράγματα είναι και για μας, λοιπόν, όπως σας είπα. Δεν είναι μόνο για αυτούς.

Είναι, λοιπόν, ανάγκη να προσέξουμε. Εφόσον ο Κύριος μας ανεβίβασε, να μην κατεβούμε θεληματικά. Εφόσον ο Κύριος μας εδόξασε, από ταπεινούς μας έκανε ισχυρούς. Και τους ισχυρούς τους έκανε ταπεινούς.

Σου έβγαλε τα δόντια. Δεν μπορούμε να δακώσουμε. Δεν μπορούμε να δηλητηριάσουμε των χριστιανών. Οι σατανάδες σήμερα, οι πονηροί γενικά σήμερα... Τη δυνάμει του Ιησού είναι οπλισμένος έτσι ο πιστός, που δεν μπορεί ο σατανάς να του κάνει ζημιά μέχρι ενός σημείου και όσο του επιτρέπει.

Θυμηθείτε την περίπτωση του Ιώβ. Είναι κλασικό παράδειγμα. «Σου επιτρέπω τα υπάρχοντά του, την οικογένειά του. Αυτόν σου απαγορεύω». Και έθιξε αυτά. Δευτέρα συνάντηση, δευτέρα παραχώρηση. «Σου επιτρέπεται το σώμα αυτού, την ψυχήν αυτού όχι». Ό,τι του επέτρεπε, αυτά μπορούσε να βλάψει. Αυτά που δεν του επέτρεπε, δεν μπορούσε να τα βλάψει.

Βέβαια, την ψυχή δεν τη δίδει ο Θεός ποτέ του σατανά, εκτός αν θέλει μόνος του ο άνθρωπος να δώσει την ψυχή του στον Διάβολο. Τη σάρκα τη δίνει εις πειρασμόν. Την ψυχή, αν θέλει ο ίδιος να τη δώσει, ορίστε, να την πάρεις.

Εγώ δεν την εξουσιάζω την ψυχή του ανθρώπου. Εάν μόνος του θεληματικά θέλει να σου τη δώσει, έχει καλώς. Σου επιτρέπω να τον βλάψεις, να του κάνεις μια υλική ζημιά, ένα σωματικό πόνο, έναν πειρασμό στην υγεία του και λοιπά, στην οικογένειά του, μα την ψυχή του όμως όχι.

Η ψυχή είναι δικιά του, την εξουσιάζει και θα του ζητήσω λόγο μια μέρα. Αν λοιπόν τη διαχειριζόμουν εγώ, τότε δεν θα μπορούσα να του ζητήσω λόγο. Αυτό λοιπόν δείχνει ότι ο άνθρωπος πρέπει να προσέχει από τη στιγμή που ήρθε ο Χριστός στον κόσμο και τον ανεβίβασε τον άνθρωπο.

Μήπως ανεβάσουμε πάλι, εν τη απροσεξία μας, αυτόν που ο Χριστός κατεβίβασε διά της Θεοτόκου. Αυτό εξαρτάται από τα χέρια τα δικά μας. Αν κάνει τον παλικαρά, το κάνει διότι εμείς του δίνουμε περιθώριο, που δεν είναι η δύναμή του εκεί.

Μην ακούτε τους ανθρώπους που λέγουν ότι πειράζονται από τον σατανά. Πειράζονται από την ίδια τους συνεπιθυμία Ο άνθρωπος, για να πειραστεί από τον σατανά, πρέπει να είναι Άγιος. Δεν αφήνει περισσόραιο ο άνθρωπος για να πειράξει τον σατανά Κάνει μόνος του τη ζημιά.

Είναι ο εγωισμός του τέτοιος, η σάρκα του τέτοια, ο κόσμος του τέτοιος, που του δημιουργεί τόσους πειρασμούς, που δεν περισσεύει περιθώριο να δουλέψει ο διάβολος. Στη σημερινή ανθρωπότητα δύο πρόσωπα δεν έχουν εργασία: ο Χριστός και ο Διάβολος.

Τον μεν Χριστό διότι δεν τον καλούμε εις βοήθειαν, τον δε διάβολο διότι τον έχουμε αντικαταστήσει πλήρως. Και μάλιστα τον προσπερνούμε σε ορισμένα θέματα. Παίρνει παραδείγματα από μας, τα οποία σερβίρει και σε άλλους.

Μη σας φαίνεται παράξενο, και μην ακούτε που λέμε μη συνέγκυση μάσης πειρασμών, αυτά είναι ψέματα

Αν διαβάσει το γεροτικό θα βρείτε μια περίπτωση που ο σατανάς εκτίρει ένα γέροντα και του λέει δεν τρέφεσαι, δεν δουλείς. Γιατί τον βλέπεις λέει αυτόν, μέχρι να μας κάλει όλη η μέρα και όλοι οι μύθες. Ό,τι του λέω εγώ κάνει.

Και έφτασε λέει πάει και κάνει προσευχή και λέει μη θέλει να έχει σημάσεις πειρασμών, μη θέλει να έχει σημάσεις πειρασμών και κάνει ακριβώς αυτά που του λέω εγώ. Είστε παράδοξοι, είμαστε παράδοξοι, είναι αλήθεια.

Δεν πλανώμεθα, αυτό που σας λέγω είναι αλήθεια.

Γι' αυτό ο άνθρωπος αξιοθεί στη Άφης θέσεως, τη Άφης τιμής που δεν την περίμενε ούτε στον ηρώ του να τη δει και για την προσωρινότητα, κατ’ εξοχήν για την αιωνιότητα.

Πρέπει επίσκοπος να είναι. Να μην είναι ο επίσκοπος να μου φυλάει την ψυχή, και εγώ ο ίδιος επίσκοπος να φυλάττω την ψυχή μου καθημερινώς. Και δεν θα μπορέσει κατά κανέναν άλλον τρόπο ο άνθρωπος να φρουρήσει την ψυχή του.

Είναι μόνον διά της αδιαλείπτου προσευχής, διά της αδιαλείπτου προσευχής. Είτε της παρατεταμένης είτε αυτής της μικρής. Κύριε Ιησού Χριστέ, διά της Θεοτόκου ελέησόν με. Κύριε Ιησού Χριστέ, διά της Θεοτόκου ελέησέ με.

Κύριε Ιησού Χριστέ, διά της Θεοτόκου ελέησέ με. Η Ιησού ονόματι κατά τον Άγιο Ιωάννης Κλίμακος μάρτυζε πολεμίους. Δεν μπορεί να ακούσει το όνομα του Χριστού και της Παναγίας ο Σατανάς. Δεν μπορεί να σταθεί να γίνεται συζήτηση περί Χριστού και Παναγίας.

Δεν μπορεί να το αντέξει αυτό το πράγμα. Θα έχετε ακούσει έναν σατανά που έχουμε σε μια ηχογραφημένη ταινία από τον Άγιο Γεράσιμο. Όταν του μιλούν περί Χριστού και περί Παναγίας, πώς αφρίζει, δεν μπορεί να το αντέξει.

Δεν μπορεί να το κρατήσει το όνομα, αλλά εμείς πού είμαστε δυστυχώς; Όχι μόνο να τους ζητούμε τις βοήθειες, αλλά και τους βλασφημούν από πάνω. Και τον Χριστό και την Παναγία. Τι να κάνουμε; Και του δίνουμε τον λόγο και λέγει: Ποιον εγώ λέει σας έστειλα, σας έστειλα κανέναν εγώ λέει στον αζωραίο σας, εσείς λέει στον αιωσφόρο μου στένετε πολλούς, είναι αλήθεια ή δεν είναι.

Ποιος σατανάς έστειλε κανέναν άνθρωπο στον Χριστό, να του πυπτύρει στον Χριστό, όχι στο διάλογο του θέλουν. Πού είναι η λογική, πού είναι ο χριστιανισμός, πού είναι οι δυνάμεις, πού είναι οι θέσεις, πού είναι η αξία την οποία μας έδωσε ο Χριστός, ερχόμενος στον κόσμο διά της Θεοτόκου;

Η ανθρωπίνη λοιπόν καρδία είναι φτιαγμένη διά τον Κτίστην και πρέπει να εκθρονιστεί ο σατανάς, ο δυνάστης αυτός, από εκεί πέρα και εκθρονίζεται διά των μυστηρίων της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Δεν βγαίνει ο σατανάς δια του Αλεβουπάς, δεν βγαίνει Θέλει κοινοποίηση εξώσεως, να δουλέψει πετραχήλι, να δουλέψει μυστήριο.

Να του κοινοποιηθεί έξωσις, επίσημος, για να φύγει. Εκτός κι αν υπάρχουν ορισμένοι λόγοι που ο Χριστός ξέρει για τους δαιμονιώντας. Αλλά για τους άλλους, οι οποίοι έρχονται γεννώμενοι στον κόσμο με τον σατανά εις την καρδίαν των ως δυνάστη, αυτοί χρειάζονται βάπτισμα, όχι ράντισμα ούτε σφράγισμα· βάπτισμα, ταφή, όπως λέγει το Ευαγγέλιο.

Πορευθέντες, μαθητές ειδεπάναντα έργοι, βαπτίζοντες Βάπτω, βουτώ, θάπτω, γιατί γίνεται ταφή και Ανάσταση. Ἐν ὁμοιώματι τοῦ θανάτου τοῦ Ἰησοῦ, όπως λέγει και ο Παύλος στους Ρωμαίους. Και το έχει επιστρατεύσει η Εκκλησία και το έχει στην ακολουθία του βαπτίσματος.

Όποτε ο άνθρωπος αμαρτήσει, ενεργεί κατά του Κτίστου, κατά του Δημιουργού. Κατά συνέπεια, δεν θέλει τον δημιουργό, δεν θέλει τον ελευθερωτή, αλλά θεληματικά μένει κάτω από το πέλμα του σατανά του. Δεν φταίει ο Χριστός, δεν φταίει η Εκκλησία του, δεν φταίει η Θεοτόκος, δεν φταίν οι Άγιοι.

Φταίει ο άνθρωπος, ο οποίος κάνει κακή χρήση της ελευθερίας του και δεν παραμένει με τον ελευθερωτή Χριστό, αλλά πηγαίνει με τον δεσμώτη, τον σατανά. Γι' αυτό δεν θα μπορεί να του πει τίποτα. Ο Χριστός ήρθε και τους καθαίρεσε. Καθείλε δυνάστας από θρόνων. Και τους μεν και τους δε.

Θα αναστηθούν όμως οι οποίοι θα το καταλάβουν αυτό. Ταυτοχρόνως δε συμπληρώνει: «πεινῶντας ἐνέπλησεν ἀγαθῶν καὶ πλουτοῦντας ἐξαπέστειλεν κενούς». Πάλι εδώ δύο αντιθέσεις: πεινῶντας και πλουτοῦντας, ἐνέπλησεν και ἐξαπέστειλεν. Όπως και πιο πάνω, έτσι και δύο καταστάσεις παρουσιάζουν.

Οι ερμηνευτές και εδώ, οι πατέρες, λέγουν και παρουσιάζουν πεινώντας τους εθνικούς και οι άλλοι, οι εμπεπλησμένοι, οι Ιουδαίοι.

Θυμήστε τι είπε ο Χριστός μας την ποτέ χανανέα Δεν ήρθα, λέει, για εσάς.

Έχω τα παιδιά μου, τους Ισραηλίτες. Δεν περσέβη Λέγε ένα ψίχουλα με να δώσω το μεγάλο κομμάτι σ' αυτούς του δικού σου Εγώ ένα ψιχουλάκι από κάτω να πάρω. Σ' αφορμή, λοιπόν, και εκείνου που είπε ο Κύριός μας.

Στέκεται το συμπέρασμα αυτό.

Ποινώντες εν έπλησεν αγαθών Αυτόν, αυτοί που πεινούσαν και άλλοι ήταν χορτασμένοι, και αυτοί που ήσαν χορτασμένοι, οι πλουτοῦντας, ἐξαπέστειλεν κενούς. Και πράγματι τους εξαπέστειλε και κενούς, μάλιστα, τους εξαπέστειλε.

Μάζεψαν χρυσίον οι Εβραίοι. Χριστόν όμως δεν έχουν, τίποτα δεν έχουν. Διότι, όταν ο άνθρωπος πεινά όχι των φυσικών άρτων αλλά των νοητών άρτων, δεν μπορεί να λέγεται πλούσιος. Ο Άρτος, οσοδήποτε στη γλώσσα της Γραφής, οσοδήποτε πλούτο κι αν έχει, διότι, όπως ξέρετε, όλος ο χρυσός και ο άργυρος, όλο το χρήμα είναι στα χέρια τα εβραϊκά, είτε στη Ρωσία είναι, είτε στην Αμερική είναι, είτε οπουδήποτε κι αν είναι, οι Εβραίοι διοικούν το σύμπαν και κρατούν το παν στο χέρι τους.

Είναι όμως άνευ Χριστού, είναι κενοί, είναι άνευ Λόγου Θεού. Ο Άρτος είναι ο Λόγος του Θεού. Στον Αμώς, στο 9ο, αν διαβάσετε, αναφέρει ένα τέτοιο περιστατικό. Θα έρθει, λέει, καιρός κατά τον οποίον θα υπάρξει λοιμός στον κόσμο.

Ουχί, λέει, άρτου, ουδέ ύδατος, αλλά Λόγου Θεού. Ο Άγιος δε Γρηγόριος ο Θεολόγος, περί του άρτου αυτού του νοητού, του λόγου του Θεού, της αληθείας, λέει το εξής: Άρτος εστίν, ο λόγος του Θεού, ο ψυχέ τρέφονται, θεών ποινώσε Τρέφονται οι ψυχές που πεινούνε τον Θεό, που θέλουν τον Θεό.

Αυτό, λοιπόν, δεν το έχουν σήμερα οι Εβραίοι, δεν το έχουν οι Ιουδαίοι σήμερα αυτό.

Όλα αυτά που λείπανε από τους άλλους. Γι' αυτό και ο Παύλος, γράφοντας προς Εφεσίους, στο Βήτα, έντεκα, λέγει: «Διώ μνημονεύεται ότι εμείς ποτέ τα έθνη είτε εν το κόσμο εκείνο χωρίς Χριστού απηλλοτριωμενοι της πολιτειας του ισραηλ και ξενοι των διαθηκων της επαγγελιας, ελπίζα μη έχοντες και άφαιοι εν το κόσμο». Αυτή είναι.

Δώδεκα θεούς είχαν οι άθεοι και για άγνωστο Θεό ψάχνανε. Και Θεό δεν είχαν. Είναι χαρακτηριστικό. Αυτούς τους βλέπει, λοιπόν, η Παναγία μας προφητικώς, με Πνεύμα Άγιον, και λέγει αυτά τα λόγια. Σεις, οι παραπλουτισμένοι Ιουδαίοι, θα βρεθείτε κενοί, και αυτοί οι πεινασμένοι από της αληθείας θα βρεθούν πλουτισμένοι και γεμάτοι.

Πλουτούντας, λοιπόν, και εμπλησμένους εννοεί τους Ιουδαίους, οι οποίοι ήσαν πλουτισμένοι, όπως είπα γρηγορότερα, από νόμο, από προφήτες, από ιερείς, από θεογνωσία, γεμάτοι εφόδια. Τι έκανε όμως του λαούς αυτών των λαών αυτών, πώς σε μεταχειρήθηκε ο Θεός των εθνικών φεριππίν λαών και των Ιουδαϊκών λαών Τους εθνικούς τους εγέμισε και τους πλουτούντας, τους Ιουδαίους, εξαπέστειλε, εδίωξε. Πούθε; Και από την κάτω Ιερουσαλήμ και από την άνω Ιερουσαλήμ, και από τις δύο Ιερουσαλήμ.

Γιατί ο κρίκος, το κλειδί, η θύρα είναι ο Χριστός, δεν είναι ο Ιεχωβά· είναι ο Σταυρός, δεν είναι η πεντάλφα του Μασονισμού. Καταλάβατε; Ο Εβραϊσμός, όμως, σήμερα εξακολουθεί να είναι εχθρός του Χριστού.

Είναι απειροελάχιστοι, που δεν μπορεί να γίνει συζήτηση γι' αυτούς, οι οποίοι δέχονται τον Χριστό και επιστρέφουν. Είναι, βέβαια, δυστυχισμένοι άνθρωποι. Δεν της όμως έτσι έχει το θέμα.

Γιατί ενέπλησε τους εθνικούς και εξαπέστειλε τους άλλους; Οι εθνικοί ήκουσαν περί Χριστού. Του Χριστού. Οι Ιουδαίοι είδαν τον Χριστό. Οι μεν ήκουσαν από τους Ευαγγελιστές, από τους Αποστόλους, οι οποίοι βγήκαν στα πέρατα της οικουμένης να μεταφέρουν τον Λόγο. Οι άλλοι και τον είδαν και τον έζησαν και τον απέρριψαν. Και έρχεται, στο πρόσωπο του Θωμά, και λέγει ο Χριστός μας: «Εώρακάς με, Θωμά, πεπίστευκας· μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες».

Εμείς δεν τον είδαμε τον Ιησούν, επιστεύσαμε όμως τον Ιησούν. Ούτε θαύματά του είδαμε, ούτε ακοή του, ούτε την όψη του. Εν τούτοις, όμως, επιστεύσαμε και τον εκρατήσαμε και συγκινούμεθα όταν βρισκόμεθα μπροστά σε λείψανα ανθρώπων που τον είδαν και τον έζησαν.

Δεν ξέρω τι αισθάνεστε αν καμιά φορά αξιωθείτε και πηγαίνετε να προσκυνήσετε την Αγία Κάρα στον Άγιο Ιερόθεο, έξω εκεί στα Μέγαρα. Προσκυνάς μια κάρα που ησπάσθη την Παναγία, παρευρέθη στην κηδεία της Παναγίας και ησπάσθη τη μητέρα του Δημιουργού, του Σωτήρος.

Δεν ξέρω τι αισθάνεστε. Δεν μπορώ να σας περιγράψω τι αισθάνθηκα όταν αξιώθηκα να ασπαστώ την Αγία Κάρα του Αποστόλου Θωμά.

Την είχαν φέρει από την Πάτμο προ ετών στη Χαλκηδόνα, στην Αγία Ευφημία. Να έχεις μπροστά σου τώρα την κεφαλή που είδε, που μίλησε, που έζησε, όχι που τον κήρυξε έπειτα στις Ινδίες και λοιπά, αλλά που τον είδε προσωπικώς. Τι μπορεί να αισθάνεται ο άνθρωπος;

Εμείς, εν πάση περιπτώσει, έχουμε εκ παραδόσεως την πίστη και την κρατήσαμε, Αδιαφέροντα αν παρευθάρει με τα σαιρέσεις τώρα της δίθεως Όμως, από τότε που ο Παύλος πέρασε εις Μακεδονία και έπειτα εξετάθη.

Ο Χριστιανισμός εκρατήθη, αυτός ο Χριστιανισμός. Μας εμπλούτισε πλέον, εκρατήσαμε και Παλαιά που απέρριψαν αυτοί και την Καινή Διαθήκη. Και τα πάντα εκρατήσαμε και κρατούμε. Αδιάφορο αν είναι λίγοι αυτοί που κρατούνε την ορθήν πίστη σήμερα.

Δεν παίζει κανένα ρόλο. Ο Χριστός μας έχει κάνει και περί αυτού προφητεία. «Μη φοβού, μικρόν ποίμνιον». Γνώριζε, δυστυχώς, ότι όταν θα έρθει δεν θα τη βρει την πίστη επί της γης. και το είπε κι αυτό όταν θα έρθω λέει θέλω εύρω την πίστην επί της γης.

Ας φροντίσουμε να τη βρει την πίστη, έστω και σε ορισμένους. Είναι συμφέρον μας να βρει την πίστη ο Χριστός. Δεν κερδίζει Αυτός, εμείς κερδίζουμε. Αν θέλουμε, ας το καταλάβουμε.

Ο Παύλος περί αυτού λέγει: «Τι ουν ερουμεν; οτι εθνη τα μη διωκοντα δικαιοσυνην κατελαβεν δικαιοσυνην, δικαιοσυνην δε την εκ πιστεως». Την εκ πίστεως δικαιοσύνη πιάσανε τα έθνη. Πιστέψαμε εμείς, λέει, δεν είδαμε, δεν έχουμε τη γνώση, την πίστη, η εκ πίστεως.

«Ισραηλ δε διωκων νομον δικαιοσυνης εις νομον δικαιοσυνης ουκ εφθασεν». Δεν τα κατάφερε, λέει, το Ισραήλ. Εμείς με την πίστη σωθήκαμε. Αυτοί με τον νόμο δεν τα κατόρθωσαν. Έτσι γράφει το Ρωμαίου στο Θήτα Ο Παύλος, όμοιο δε μ' αυτό που είπε η Παναγία μας, «πλουτούντας εξαπέστειλε κενούς» και λοιπά, υπάρχει και στον Δαβίδ, στον 33ο Ψαλμό. Είναι εκείνο που ακούμε όταν διαβάζεται η Ακολουθία των Άρτων, που λέγει: Πλούσιοι επτόχευσαν και επίνασαν οἱ δὲ ἐκζητοῦντες τὸν κύριον οὐκ ἐλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ».

Είναι ακριβώς το ίδιο. Αυτά τα λόγια που λέγει ο Δαβίδ, 1050 χρόνια π.Χ., τα είπε και η Παναγία μας. Πλουσίους εδώ, πλουσίους εδώ, ονομάζει τους Ιουδαίους. Εκζητούντας δε τον Κύριον, τους Εθνικούς. Το ξεκαθαρίζει ο Μέγας Βασίλειος, καθαρά αυτό.

Πλούσιοι είναι οι Ιουδαίοι, λέει. Αυτοί ήσαν οι πλούσιοι. Αυτοί που εκζητούσαν τον Κύριον είναι οι Εθνικοί.

Συμπέρασμα το ηθικό για μας είναι να προσέχουμε. Μια και γίναμε κατά χάρη κληρονόμοι.

Μια και ανεβήκαμε και ήμεθα κατά χάρη αδελφοί του Χριστού και κατ' επέκτασιν παιδιά του Θεού. Να μην κατεβούμε από εκεί. Και αυτό βέβαια εξαρτάται από μας.

Όπως σας έλεγα κάποτε άλλοτε, που μου έλεγε ένας γέρων, για να επιτύχει ο άνθρωπος κάτι χρειάζεται, λέγει, απολυτήριον «λίαν καλώς», αλλά για να το διατηρήσει χρειάζεται απολυτήριον «άριστα».

Είναι δύσκολο ο άνθρωπος να σταθεί επάνω στην κόψη του ξυραφιού, γιατί ο πιστός, ο πραγματικός, περιπατεί επ' ακμής λεπίδος, όπως λέγει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος. Ο άνθρωπος που είναι πεσμένος αριστερά από αμαρτήματα, αριστερά του νόμου και του Ευαγγελίου, ή δεξιά από εγωισμό και τα άλλα, δεν ταξιδεύει για την αιωνιότητα.

Φανταστείτε πόσο ακροβάτης πρέπει να είναι ο άνθρωπος και προσεκτικός, ώστε ούτε έτσι να πέφτει ούτε έτσι, να βαδίζει ευθεία. Και πόσο χρειάζεται να εξασκηθεί, για να μπορέσει να διατηρήσει ο άνθρωπος την καθαρότητα του βαπτίσματος.

Χρειάζεται ταπείνωση. Όταν ο άνθρωπος δεν είναι ταπεινός, θα χάσει τη χάρη μία ημέρα.

Χρειάζεται να μέμφεται τον εαυτόν του και ουχί τους άλλους. Που εμείς εμάθαμε να τα ξεφορτώνουμε πάντοτε και να ζητούμε ευθύνες από τους άλλους.

Έστω και αν ο άλλος χαρακτηριστικά ευθύνεται, γύρσε και πες τον εαυτόν σου «Εσύ φταις, δεν φταίει αυτός. Εάν ήσουν καλύτερος, θα σου συμπεριφέρετο καλύτερα». Εκεί μόνο μπορεί ο άνθρωπος να ασφαλίσει αυτό που του έδωσε δωρεάν ο Χριστός.

Ο άνθρωπος πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του ανάξιον. Έχω ακούσει πνευματικούς ανθρώπους που πράγματι πολλές φορές έχουν πει λόγια τέτοια, που δεν τα έχω βρει ούτε στους νηπτικούς πατέρας. Και όταν ήθελα να δοξάσω τον Θεό και να τον θαυμάσω κατά κάποιον τρόπο, Η απάντηση ζήτω μην το κάνεις σε μένα τον πλανημένο Μην μου λες· πλανημένος είμαι, μην ακούς τι λέω εγώ».

Ποιος από μας το κάνει αυτό;

Γιατί χριστιανισμός δεν είναι θεωρία, είναι πράξη. Και αν θέλει να φυλάξει τον θησαυρόν αυτόν. Τον οποίον μας έδωσε ενωστρακίνης κέβεση Τα οστράκινα σπάνε εύκολα και χρειάζεται προσοχή. Δεν μας το έβαλε σε σιδηρούν.

Σε οστράκινον. Και δεν είναι τυχαία τα λόγια αυτά του Παύλου. Φανταστείτε πόσο ανάγκη είναι ο άνθρωπος να προσέξει, αν θέλει. Πρέπει για να κρατήσουμε τον των θησαυρών να απέχομαι της αμαρτίας Τι λέγει στη Σοφία Σολομώντος για τον Χριστό ο Διάβολος;

Έχετε διαβάσει το πρώτο κεφάλαιο ποτέ; Απέχεται των οδών ημών ως από ακαθαρισιών Έτσι λέει για τον Χριστό.

Απέχεται, απομακρύνεται. Από τους δρόμους τους δικούς μας, λέει, και είναι ακαθαρσίες οι δρόμοι μας. Εμείς απέχομεθα; Κάνουμε αυτό;

Σπείραν την τηλεόραση, εγώ θα τη δω, δεν παθαίνω τίποτα.

Ευχή, Εάν παρ' ελπίδα, ως άνθρωποι ασθενείς, πέσωμεν, να μετανοούμε, αν θέλουμε να διατηρήσουμε. Γιατί βλέπετε τι αγάπη: ο Χριστός μάς έχει αφήσει δρόμον επιστροφής. Έχει μία θύρα ασφαλείας, μία θύρα κινδύνου.

Εμείς, προκειμένου να προλάβουμε ατύχημα ηλεκτρισμού, βάζουμε και αυτόματες ασφάλειες για να προλάβουμε. Αυτή τη δικλείδα, λοιπόν, την έχει και ο Χριστός, ώστε, αν τυχόν ο άνθρωπος πέσει εν τινι παραπτώματι, να μπορεί να σωθεί διά μετανοίας, εξομολογήσεως και να ξαναέρχεται εκεί που έφυγε.

Μεγάλο όπλο αυτό στα χέρια του ανθρώπου. Ο άνθρωπος θα κατακριθεί πιο πολύ, διότι δεν έκανε χρήση του μεγάλου αυτού μυστηρίου που λέγεται μετάνοια και εξομολόγηση. Του φιλανθρώπου αυτού μυστηρίου, που τον άνθρωπο τον ξαναφέρει.

Εκεί που τον έβγαλε το βάπτισμα, γι' αυτό λέγεται παρά τοις Πατράσι και δεύτερον βάπτισμα. Όταν ο άνθρωπος ένα δάκρυ δώσει στη μετάνοιά του, ισοδυναμεί με το λουτρό. Είναι σαν να ξαναβαφτίστηκε και βγαίνει με καινούργιο ξανά ένδυμα, να μπορεί να αντιμετωπίσει τη δικαιοσύνη του Θεού.

Εάν καυχόμεθα επίσης είναι επίφοδο στην πνευματική μας ιδιοκτησία ή στην ηλική μας ιδιοκτησία Είναι επίφοβο να πέσουμε, δεν μπορούμε να κρατήσουμε τη θέση που μας ετοποθέτησε ο Χριστός. Γι' αυτό δύο κατεξοχήν πρέπει να κρατηθούν στην περίπτωση αυτή.

Η αυτομεμψία και η ταπείνωση.

Εγώ πταίω, εγώ πταίω. Η αυτομεμψία και η ταπείνωση. Είναι τα δύο αυτά τα οποία δημιουργούν μία σκέπη με δυο πτέρυγες, που σκεπάζουν τον άνθρωπο από τα βέλη του Σατανά, από τον κλέφτη αυτόν γενικώς. Σας είχα πει κάποτε, το έχω γράψει μάλιστα αυτό εκεί που μιλώ για τις ιδιότητες των ζώων, στην Ορθόδοξη Ανθολογία, στο δεύτερο τόμο.

Λοιπόν, ότι ο λέων, όταν οσφρανθεί κυνηγόν, κατεβάζει την ουρά του και σβήνει τα βήματά του. Εκεί που περνάει, πίσω σβήνει τα βήματά του, για να μην μπορεί να τον παρακολουθήσει ο κυνηγός. Αυτό τούτο πρέπει να κάνει ο άνθρωπος, για να γλιτώσει από τον Σατανά.

Να μην επιδεικνύει, πάντοτε να είναι μετριάζων, πάντοτε να είναι αφανής, κρυμμένος. Αν θέλει να γλιτώσει από τα χέρια του Σατανά.

Διότι, όταν ο άνθρωπος δεν φυλαχτεί, και εκείνα που του έχει δώσει ο Θεός θα του τα πάρει. Είτε υλικά είτε πνευματικά. Όταν ο άνθρωπος δεν εφαρμόσει αυτό που υπεσχέθη να εφαρμόσει. Ή στο βάπτισμά του ή στα τάματά του, στη ζωή του.

Διότι τα τάματα του ανθρώπου δεν σταματούν στο βάπτισμα από τα σωμαίες του σατανά κλπ Συνεχίζουν και έπειτα. Ο άνθρωπος υπόσχεται: «Βοήθησέ με να κάνω αυτό, βοήθησέ με να κάνω το άλλο». Και είναι υποχρεωμένος να εφαρμόζει, διότι, όπως λέγει ο ψαλμωδός: έσξαστε και απόδοτε, τάξε, υποσχέσου, αλλά να το αποδώσεις Εάν δεν το αποδώσεις, θα χάσεις εκείνο που έχεις.

Και έχουμε πολλούς γνωστούς μας κλπ., οι οποίοι δεν επρόσεξαν σε αυτές τις περιπτώσεις. Και έχασαν και κατεβιβάστησαν. Εφόσον τους είχε εις την ανιούσαν, πήραν την κατιούσαν και δεν πρόκειται να τους κρατήσει κανένας.

Γιατί; Γιατί δεν επρόσεξαν. Και αναφέρει στον Αγγαίο, στο πρώτο κεφάλαιο, στίχος 9, το εξής: «Ἐπεβλέψατε εἰς πολλά, καὶ ἐγένετο ὀλίγα». Προσέξετε, λέει, για πολλά και βρεθήκανε, λέει, λίγα. και ειθενέχθη εις τον οίκον και εφήθησε αυτά Και μπήκε μέσα στο σπίτι και τα εσκόρπισε, δεν σου άφησε τίποτα.

ούτε από χάριν, ούτε από ήλιμ. Υπάρχουν πολλές τέτοιες περιπτώσεις που, αν θελήσουμε να φιλοσοφήσουμε και να μιλήσουμε πραγματικά, θα βρούμε τέτοιες περιπτώσεις. Γιατί; Διότι δεν έπροσεξε ο άνθρωπος να φυλάξει τον θησαυρόν αυτό και τη θέση στην οποία τον ανήγαγε, κατεβάζοντας τον άλλον, τον εχθρό, κάτω.

Το τελευταίο εδάφιο είναι: Ἀντελάβετο Ἰσραὴλ παιδὸς αὐτοῦ μνησθῆναι ἐλέους. Καθώς ελάλησε προς τους πατέρας ημών Το Αβραάμ και το σπέρματι αυτού έως αιώνος Έτσι πλύνει γεννάτη αυτή ο δίκτυος

Στην περίπτωση αυτή η Παναγία μας βγάζει συνεπή και αληθή τον Θεόν. Καθώς ελάλησε προς τους πατέρας ημών Αυτά τα οποία λαμβάνουν τώρα σάρκα και οστά, αυτός ο οποίος υπάρχει ήδη στην κοιλία της, αυτός ο οποίος θα παρουσιαστεί, να θαυματουργήσει, να κάνει, να φτιάξει, να σταυρωθεί, να ταφεί, να αναστηθεί, όλα αυτά έχουν προλεχθεί, έχουν συμβολιστεί, έχουν προφητευτεί, έχουν προεικονιστεί, υπάρχουν μέσα σε επαγγελίες, είναι δεμένα μέσα σε νόμο.

Λοιπόν, όλα λοιπόν αυτά, καθώς ελάλησε προς τους πατέρας ημών, το Αβράμ και το σπέρμα του αυτού έωσε όλος, όχι μόνο στο Αβράμ αλλά και στο σπέρμα του, γιατί ο Αβράμ είχε Ισάκ και Ισάκ Ιακώβ και από του Ιακώβ υπάρχει Ιούδας, αν προσέξετε στη Γενεολογία με Θαύριο των Προπατώρων θα πει εκεί πέρα, Αβράμ γέννησε Ισάκ, Ισάκ γέννησε Ιακώβ, Ιακώβ γέννησε Ιούδαν, όχι Ρουβίμ, Ιούδαν και τους αδε Είναι από τη φυλή του Ιούδα ο Χριστός και γενεαλογεί τη φυλή του Ιούδα από τον Ιακώβ.

Αυτά τα οποία ελέχθησαν τότε, ή στον Αβράμ αρχίζει ενωμένης από τον Αβράμ,

γι’ αυτό ακριβώς και αρχίζει η γενεαλογία από τον Αβραάμ. Αυτόν τον έχει ως Πατέρα των Εθνών. Και από το σπέρμα αυτού, λέει, θα ενευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Έχετε προσέξει τι λέει εκεί; Η πρώτη επαγγελία που έδωσε ο Θεός στον Αβραάμ είναι στη Γένεση, στο 26ο κεφάλαιο, στίχος 4, και λέγει το εξής: «Καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν τῷ σπέρματί σου», όχι «ἐν τοῖς σπέρμασί σου», στα σπέρματά σου· «ἐν τῷ σπέρματί σου ἐνευλογηθήσονται πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς».

Αυτό το παίρνει ο Παύλος το εντοσπέρματίσου και λέγει Το αβράμ ερέφησαν επαγγελίες και το σπέρματι αυτού Ού λέγει και τη σπέρμαση ως επιπολών, αλλά ως εφενός σε ένα σπέρμα Και το σπέρματίσου ως εστί Χριστός Ο Χριστός, όταν λέγεται το σπέρμα αρτήσου για το Χριστό Όβλη, που είναι απόγονος κατά τη σάρκα του Αβραάμ, αυτά τα αναφέρει στη Γέννηση ΓΑΜΑ 16, αυτό είναι το σπέρμα που θα ευλογήσει όλη τη γη, όλα τα έθνη, ο Χριστός Και περί αυτού κάνει προφητεία αυτή τη στιγμή, ότι ο Θεός, αληθής, πραγματοποιεί την επαγγελία που είχε δώσει στον πατέρα Αβραάμ, τον πατέρα των εθνών, όλου του κόσμου, και ότι έρχεται και υπάρχει μέσα μου, κατά κάποιον τρόπο, τώρα.

Γι' αυτό λέγει, αντελάβετε ότι ευοίθησεν το Ισραήλ. Ισραήλ εδώ, όπως ξέρετε, ερμηνεύεται «δυνατός ενώπιον του Κυρίου» ή «νους θεωρών τον Θεόν».

Ισραήλ είναι μια λέξη, ένα ονομασία, Θεός Δότος.

Την έδωσε ο Θεός στον Ιακώβ. Αν διαβάσετε το 32ο κεφάλαιο της Γενέσεως, θα βρείτε την επιστροφή αυτού του πτερνιστού Ιακώβ — που θα πει δόλιος, υποσκελιστής — όταν επέστρεφε από εκεί που είχε φύγει, λόγω της δολιότητος που έκανε στον αδελφόν του, τον Ησαύ, τη βοηθεία της μητέρας του, της Ρεβέκκας, και επληροφορήθη το μένος του Ησαύ εναντίον του.

εκάθισε και προσήφιετο σε ένα ποτάμι, έμφεν, κάθε στιγμή είναι κύφεν, είχε διαπεραιώσει την οικογένειά του και τα υπάρχοντά του και πάλεψε με έναν άνθρωπο μέχρι τα ξημερώματα. Και ο άνθρωπος αυτός του λέει, απόλυσε με, όπως έγινε, ξημέρωσε και του είπε ο Ιακώβ, δεν σε αφήνω εάν δεν με ευλογήσεις.

Τον έπιασε αυτός ο άνθρωπος, που δεν ήταν άλλος ει μη ο Χριστός, από τον μηρόν και του τον στραμπούλησε, όπως λέμε. Γι' αυτό και κούτσαινε την άλλη μέρα, γι' αυτό και οι Εβραίοι δεν τρώνε τα πισινά, τα μπούτια από τα κρέατα.

Διότι του Πατριάρχου Ιακώβ ο Θεός τού χάλασε το μπούτι, το έστριψε για να τον αφήσει. Γιατί τον είχε δέσει με την προσευχή: «Ή ευλόγησέ με ή δεν σε αφήνω». Άλλο θέμα η δύναμη της προσευχής και λοιπά εδώ.

Λοιπόν, όταν του είπε «δεν σ' αφήνω», παρότι ξημέρωσε, ερώτησε ο άνθρωπος ο άλλος: «Τι σητώνουν οι Ακόβοι από τον Ιν, θα λέγεσαι Ισραήλ. Ενίσχυσας μετά του Θεού, θα ισχύσησαι μετά των ανθρώπων».

Από τότε οι Ιακωβίτες λέγονται Ισραηλίτες. Από εκεί ξεκινάει. Και παρουσιάζει τώρα τους δύο κόσμους. Τον πονηρόν κόσμο είναι το Ιακώ, ο οποίος απεμπόλησε έλτεψε λοιπά έκανε ζημιές και των πνευματικών άνθρωπων των Ισραήλ Γι' αυτό εδώ μέσα κάνει μια προφητεία τώρα των δύο κόσμων.

Το σπέρμα που θα έρθει από το Αβραάμ, που είναι ο Χριστός κατά τον Παύλο και κατά το πνεύμα της Παναγίας μας εκείνη την ώρα, είναι εκείνο που θα αλλάξει τον Ιακώβ, θα τον κάνει Ισραήλ, νέον Ισραήλ. Δεν είναι μόνο ο τίτλος, αλλά να θεωρώ τον Θεό ως Ισραηλίτης, ως Χριστιανός, ως πιστός.

Όσοι δεν θεωρούν τον Θεό νοερώς, δεν είναι βεβαπτισμένοι, δεν τον εδέχτησαν, δεν τον πιστεύουν, μένουν Ιακωβίτες, δεν είναι Ισραηλίτες. Μην ακούτε που λένε Ισραήλ κάτω και από εκεί, αυτά είναι πολύ αστεία.

Ισραήλ χωρίς Χριστόν δεν εννοείται· με Χριστόν είναι το Ισραήλ. Ἀντελάβετο, λοιπόν, Ισραηλ παιδὸς αὐτοῦ· το ανέλαβε, το βοήθησε, λέει, αυτό το τμήμα των πιστών και το ανέδειξε και ηλέησε τους πάντας και τα πάντα.

Αγαπητοί μου, δεν ξέρω γιατί απετόλμησα να μιλήσω αυτά τα λόγια γύρω από την ωδήν αυτή. Όπως ξέρετε οι περισσότεροι, είναι η ογδόη ομιλία αυτή απόψε το βράδυ, που χρειάστηκε για να ανοίξουμε κατά κάποιον τρόπο αυτό το φύλλο το κεκλεισμένο, που λέγεται Ενάτη Ωδή, που ελέχθη στην ορεινή πόλη Ιούδα στις πρώτες ημέρες της εγκυμοσύνης της Παναγίας μας, και ασφαλώς τα λόγια αυτά είναι διά Πνεύματος Αγίου, είναι αυτού του Χριστού που φέρει στην κοιλία.

Ας την ευχαριστήσουμε, λοιπόν, για αυτά που είπε, αλλά κατ' εξοχήν ας φροντίσουμε να τα κάνουμε βίωμά μας αυτά που μας έδωσε αυτή η κόρη της Ναζαρέτης.

Πιτωχέρε διαγγέλου δεξαμένη και τεκούσα τον κτήση τον ίδιο, παρθένε σώζε του σε μεγαλύνοντας.