The Ninth Ode of the Theotokos

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This will be a continuation of what came before.

Those of you who were with us will remember that we are speaking about the so-called Ninth Ode. We have reached the words, “And holy is His name,” together with what she said just before: “For He who is mighty has done great things for me, and holy is His name.”

As I can see from my notes, we stopped precisely at the point where we needed to discuss what the words “and holy is His name” mean. He is not merely an ordinary man, simply a human person—weak, sinful, or anything of that kind. His name—the One who now dwells within my womb—is holy.

Now, how He condescended to do this is something no one can fully grasp. This is precisely where Satan stumbled, and where many heretics also stumble.

They cannot comprehend this humility of God: that He should become man. This is what Saint Paul writes in the second chapter of Philippians, the passage I mentioned, if I remember correctly, at the conclusion of my previous talk. He says that Christ “did not consider it robbery.” He did not regard His glory and divinity as something selfishly possessed, nor had He stolen them.

Let me read it to you from verse five of the second chapter of Philippians: “Being in the form of God, He did not consider equality with God to be robbery, but emptied Himself, taking the form of a servant and becoming like men.”

The glory God possessed was neither stolen nor borrowed; it was His own. And He was not afraid that someone else might take it from Him when He laid it aside, condescended, and became man. He therefore emptied Himself and came among us, taking the form of a servant.

Who would do such a thing? We all want to rise higher; no one wants to descend. Even Satan, though he was an angel, was not satisfied with his glory. He too wanted to rise higher and set his throne above the thrones of God.

Of course, he gave no thought to the opposite result this would bring. Many people, then, are scandalized when they hear that God became man, that He humbled Himself, put on flesh, and dwelt among us.

He suffered so many things, and they cannot grasp it. That is why Satan, who was constantly watching Christ throughout His earthly life, stumbled over these very things. His greatest and final fall came on the night of Great and Holy Thursday, when Christ was praying and said, “Let this cup pass from Me,” and, “My soul is deeply sorrowful, even unto death.”

They could not understand these things. If He is God, how can His soul be deeply sorrowful? What is He afraid of? Poor man could not comprehend that Christ, as we have said many times, revealed through His life both of His natures: the divine and the human.

As man, He ate; as God, He walked upon the sea. As man, He slept; as God, He opened the tombs. As man, He asked, “Where have you laid Lazarus?” As God, He raised Lazarus, and He already knew that Lazarus had died.

He possesses two natures, because He was neither merely man nor merely God; He was the God-Man. As we have often said, Saint Proclus of Constantinople, the disciple of John Chrysostom, spoke of these two realities in this way: “I behold the miracles and proclaim the divinity.”

“I behold the sufferings and do not deny the humanity.” I see the miracles He performs, and I cannot say that He is not God. Yet I also see Him weeping, eating, hungering, and asking questions, and I cannot deny that He is also man. He is the God-Man. Therefore, the name of the One whom I bear within me is a holy name. It is not the name of an ordinary man; it is a holy name. He did not enter me to be defiled; He came to sanctify. Christ cannot be defiled. Why, then, do so many imagine that He can?

Was the divinity defiled when He condescended to unite Himself with humanity, with the flesh? No, it is not defiled. The all-holy God became man. If the material sun is not defiled by impurities and polluted things, but instead dries them up, cleanses them, and makes them wholesome, why should the spiritual Sun be defiled or polluted?

His name, then, is holy. He is not an ordinary man, but the new man. He was not born by the will of the flesh or of blood. He does not bear the shadow of ancestral sin upon Him, for He is “of the Holy Spirit and the Virgin Mary.”

That is why she says here, “Holy is His name.” He is holy; He cannot be defiled. Through the Prophet Ezekiel, in chapter thirty-nine—and when we say “the Prophet,” we mean the Holy Spirit speaking through the Prophet—God says, “You shall not profane My holy name.” Nothing happens to Me; I remain whole and unchanged. Does gold undergo any alteration if it falls into some impurity?

So let no one ever be scandalized and say, “How is it possible for God to dwell in an earthen vessel?”

This reality—Christ within the Virgin—is foreshadowed typologically when God said to Moses, “Take some of this manna, place it in the jar, and put it inside the tabernacle.” You understand that this was shown beforehand in a type, so that when people later came and saw the strange events surrounding His coming into the world, they would not be scandalized.

And so, at this very point, our Most Holy Theotokos says through the Holy Spirit, “Holy is His name.”

And if His name is holy, what must His hypostasis—His very person—be? If His name is holy, what must His hypostasis be? We cannot even begin to fathom it. These words spoken by our Most Holy Theotokos are words of the Holy Spirit; we cannot accept that she was mistaken.

The hypostasis within the womb of the Theotokos assumed human nature. So these words that have been spoken are full of meaning.

This, moreover, is what He did in the Virgin. As we said earlier, the sun heals and purifies what is defiled. That is what this Holy Name, this person, did when He entered the Theotokos: He cleansed her from ancestral sin.

The Theotokos had committed no voluntary sins; she had no personal sins of her own. Yet she had inherited death, what is called ancestral sin, from which our Church hastens to cleanse everyone who comes into the world through Baptism.

The Theotokos was cleansed at the moment when she received the Holy Spirit, who came upon her. She was cleansed—and the Fathers also speak of this, Saint Cyril of Jerusalem, for example.

“When the Holy Spirit came upon the Virgin, He sanctified her.” And Saint Athanasius the Great says on this subject that this Holy Name both cleansed her and, at the same time, gave her the strength to bear this child—to carry the divinity within her.

For nine months. Is that a small thing? It is a weight under which a human soul would bend. If someone could truly understand this—and the lesson is present in a small way in the service of the Presanctified Gifts—the priest comes out carrying not merely gifts, but Christ Himself, His Body and Blood, sanctified on the preceding Sunday or Saturday. He comes out covered, and instead of the customary words he relies solely upon the prayers of the Holy Fathers: “Through the prayers of our Holy Fathers. Through the prayers of our Holy Fathers.” What does “through their prayers” mean? “Do not consume me with fire. What am I, made of earth, doing now? I am carrying my God. I am now holding Him who holds the whole universe.”

If we truly understood what is taking place, our knees would shake like those of Belshazzar when he saw the hand write “Mene, Mene, Tekel, Upharsin” upon the wall. His knees trembled. So too should the knees of those who carry their God.

And now this fourteen-year-old maiden was called to carry God in her womb for nine months. This is no matter for jest; it is no small thing. Human words cannot express or comprehend such things.

Yet today we are not deeply moved or shaken by this great event, which remains an unfathomable Mystery: “I behold a strange and wondrous Mystery.” How He made the Virgin’s womb a throne of heaven, how the cave became heaven, and so forth.

These most beautiful hymns of Christmas fail to move us because sin has made us callous. We have grown hardened. We have lost our spiritual sensitivity; the very name “Lord” no longer brings tears to our eyes. Our soul has been hardened by sin.

That is precisely why, to many people, these things sound like a foreign language. Nothing touches their soul, because it has become so hardened. Nevertheless, as I was saying, grace was given to the Most Holy Theotokos so that she could serve this great Mystery and bear Him within her.

That is why Saint Athanasius the Great, that Spirit-bearing man, says: “The Virgin was filled with power and the Holy Spirit for the sanctification of her flesh”—first, so that she herself might be cleansed from ancestral sin—“and so that she might be able to bear the saving child.”

She was enabled to bear this saving child, with all that this entailed. And so He dwelt within her, not merely by power and divine uncreated energy, but in all the fullness of the divinity. It was not merely grace that entered her; God Himself entered her.

Not, he says, merely by power and divine uncreated energy, but in all the fullness of the divinity. The beginningless hypostasis—the person—of the Son of God, who is above every beginning, took flesh and became man. This is what Saint Athanasius the Great says. Saint Cyril, for his part, said what I read to you earlier.

There is another aspect to this as well. It was not said only so that people might know He was not merely a man, or a mere man, as some would have it—not simply a reformer, a theoretical socialist, or a communist, as others say.

It shows that He was the great God. But there is also another aspect concerning the Theotokos herself: “Through me, through the Theotokos, His name shall be holy.” Malachi, anticipating this thought, says the following in the first chapter, verse eleven:

“From the rising of the sun to its setting, My name is glorified among the nations.” That is, it is glorified through human beings, beginning with the Theotokos.

Moreover, we too speak of this in succession, as it were. When we say in the Our Father, in the Lord’s Prayer, “Hallowed be Thy name,” we have inherited, in a sense, those words of the Theotokos: “Holy is His name.”

We are speaking of that same name of which she spoke. When a person believes rightly and acts rightly—that is, when he possesses both right belief and right conduct—then, with the Second Coming in view, everything he does serves to magnify the name of the Lord.

When someone does good without letting his left hand know what his right hand is doing, when he does something in the name of the Lord, and so forth, he is doing nothing other than becoming a cause for the holy name of God to be magnified.

And many times, when we find ourselves amid pain, need, difficulty, and so forth, we hear someone say, “Indeed, Glory to God.” What has happened? The name of God has been glorified. Glory to God that a true human being was found! There may be many people, but Diogenes still had to search for a man in Athens at midday.

A human being, not merely the likeness of one; someone possessing the qualities of a rational human being, not an inhuman person—a true human being, not a subhuman one. Yes, the name of God is glorified. Thus, through these words, our Most Holy Theotokos revealed that the One within her was not merely a man, but One whose name is holy. At the same time, through her own life she ensured that this holy name was truly shown to be holy, through the person of the Theotokos and her part in this mystery.

Then, as you know, she comes to another passage: “And His mercy is from generation to generation upon those who fear Him.” His mercy will be—or rather, is—in every generation, among those who fear Him. There is an important detail here.

This is a detail that escapes everyone, and many even become blasphemous on this point, because they think that God shows partiality and has mercy on whomever He wishes, without regard for anything, simply because He is all-powerful. But as it says here, mercy was given to all those who fear Him.

There are several passages of Holy Scripture that I have brought together. Let me put it another way. The Theotokos says, as it were, “I conceived the Son of God. Through me He received flesh; I conceived Him, and He took flesh from me.”

Why? So that in this way His mercy might pour forth abundantly. Upon whom? Upon those who fear Him—those who will believe in Him and receive Him.

God desires everyone; He wills that all should be saved—if only everyone were willing! But, as you know, not everyone wants God. Here, those who fear the Lord are those who repent; they are already within His mercy and receive it. Those who do not fear Him are unrepentant, and therefore do not receive mercy.

This mercy, from generation to generation, depends upon the human person and not upon God. It is as God says: He always desires all people to be saved and to come to the knowledge of the truth. He desires it, but not everyone is willing.

Although He came for everyone, not everyone wants Him. What remains decisive, then, is the human will. If a person takes God into account and fears Him—and “I fear God” means “I reckon with God, I take God seriously, I make everything depend upon God”—then that person is God-fearing.

It is like a wife who fears her husband in the sense that she reveres him, takes him seriously, and acknowledges him as her head and herself as belonging to him. This is how you should understand the fear of God: “The fear of God is the beginning of wisdom.”

If a person wishes to know the things of God and the mysteries of his own existence—where he came from, why he came, and where he is going—and to understand what God has done in response to what we did against Him in the person of Adam, and what God continues to do despite all that we have done and despite our continuing to act against Him, he will be able to understand these things if he acknowledges that God is truly higher and greater than he is. From God I have my being, from Him my well-being and my eternal being; everything comes from Him. If I take these truths into myself, then I begin to create within myself the conditions necessary to receive mercy.

God needs a vessel, as you know. Even oil needs a vessel if it is to be received. It does not come haphazardly or remain suspended in the air. Some preparation is necessary. John Chrysostom explains this in connection with a verse from the Psalms expressing the same thought. In the sixth Psalm, where it says, “Have mercy on me, O Lord, for I am weak,” he teaches that we all stand in need of mercy.

He says, “We all need mercy, but not all of us are worthy to receive it.” We ask for mercy—always mercy. Yet we are not all entitled to it; we are not all worthy to receive it. For even though it is mercy, freely given and bestowed by grace, it still seeks someone worthy: someone pure, humble, and God-fearing, to whom it may be given. If you read the book of Chronicles in the Old Testament, you will find a truly awe-inspiring passage: “The eye of the Lord ranges throughout the whole earth, to show Himself strong on behalf of the one whose heart is perfect toward Him.”

Imagine God ranging over the earth and looking to see whether there is any heart that is perfect, wholly given to Him, so that He may bestow His mercy upon it. Perhaps this seems excessive to you. Let me take you spiritually to Sodom and Gomorrah.

Before Sodom and Gomorrah were burned, this eye of God searched the whole region and saw that in one family—or rather, not even an entire family—one man stood out: Lot. And for this man’s sake, God was willing to save Mrs. Lot and Lot’s children as well.

But none of them was saved. His sons-in-law and the others refused to follow, while Mrs. Lot looked back because her heart was divided, and she became a pillar of salt, which remains to this day. Lot alone was saved.

And not only was he saved, but he also left us a classic example. What did he say to God? “I cannot reach the place up there. Will You not permit me to go somewhere nearer? I cannot climb any farther; I am exhausted.”

What did God answer him? “Go where you need to go, and release My hands.” One man had bound the hands of God, preventing Him from raining fire and brimstone upon Sodom and Gomorrah. One man! Where did God find him? He searched and saw that this man must not be destroyed, and Lot remained unharmed.

When He brought the flood, He searched the earth and found one family—the family of Noah. “Build an ark,” He said, “and go inside.” Could God not have begun again from the beginning? Did He need to preserve human seed? The animals, of course, were not responsible, so He preserved them in pairs, so that each species might multiply afterward.

But could He not have made a new creation? He could, but then He would have been unjust toward Noah. Because Noah was righteous, and his family with him, God rightly preserved and saved them. This is what is being shown here as well. When John Chrysostom says, “Even though it is mercy, it still seeks one who is worthy,” he means that mercy searches to find where such a person is. Elsewhere John Chrysostom says again—I am putting it simply, because I do not remember the exact wording—that the Godhead is in travail, seeking a cradle in which to place His mercy, but finds none. When a woman is in labor, can you tell her to stop?

She longs to give birth, to bring forth what she carries within her. Yet God finds no cradle, no place. The mercy of God is not cast down at people’s feet; it is poured into their hearts. But it finds no cradle there.

For it approaches the hearts of men and finds someone else already inside.

How can grace make its dwelling there? Where can it go? The other one says, “I am already inside. How will grace find room? I am not leaving. How will you drive me out?” Perhaps these words may seem somewhat exaggerated to some people.

But if the matter is examined deeply, you will see that many of us simply do not want God.

Of course, for someone to hear, “I have Satan within me,” or to be told, “You have Satan within you,” sounds crude, extreme, harsh, and painful. Yet it is true. Cast that Satan out of yourself, because the grace of God cannot enter.

That is why you cannot cut off even one of your other faults.

He has bound you there with chains.

Why do you blaspheme? Why do you become angry? Why do you steal? Why do you lie? Why are you a hypocrite? Why are you a slave to fashion? Why does fashion turn the woman into a man and the man into a woman? Because the other one—the one we have been speaking about—is inside, and he rules over you.

Although Christ desires all people to be saved, He respects our dignity and says, “Give Me your heart. Give it to Me freely; I will not take it from you, because it belongs to you.” God did not give the devil freedom to strike Job’s property and possessions in order to force Job to blaspheme.

When his children were killed and his property was destroyed, did Job not suffer? Satan said, in effect, “Skin for skin! He cares only for his own hide. He himself has not been hurt, so why should he blaspheme You? Give him to me, and let me afflict him.” And what did God give him? “His whole body is in your power. Strike him and cover him with sores. But if he himself chooses to give you his soul, he may do so; I have no right to give it to you. I give you only the clay of his body—what I am able to give you. Take it and do with it what you will.” You know what Job suffered, yet he did not surrender his soul. It belonged to him.

John Chrysostom speaks beautifully about this. I too have written about it, for the sake of those who remain outside the Church by their own choice and imagine that they will become holy while sitting in the café or strolling about.

He says, “Take heed, O man. God gave you two eyes; if one is lost, you may still have the other. He gave you two feet; if one is lost, you may still have the other. He gave you two hands; if one is lost, you still have the other. But He gave you only one soul. If you lose it, you have no other, and it cannot be replaced.” The mercy of God is boundless and abundant. Yet the Psalmist has placed these words before us, and we, filled with hope, repeat them: “Let Your mercy, O Lord, be upon us, according as we have hoped in You.” How can this happen, my children, unless we have truly placed our hope in Him? You receive only as much as you have prepared yourself to receive. If you receive nothing, it is because you have made no preparation.

That is why I repeat and return to the words of this holy man, for when we speak of Chrysostom, it is as though Christ Himself were speaking: “Even though it is mercy, it still seeks one who is worthy.” And what does he mean by “worthy”? The person who has done what makes him ready to receive mercy may say, “Have mercy on me.” But the person who has cast himself outside forgiveness says “Have mercy on me” in vain.

If someone acts rightly, he may properly say, “Have mercy on me, O Lord; help me.” But if someone deliberately and shamelessly persists in sin, without metanoia and repentance and without Holy Confession, insisting on having his own way, then, Chrysostom says, he cries “Have mercy on me” in vain. For if mercy were to come upon everyone indiscriminately and save everyone regardless, no one would ever be condemned.

But even mercy makes a distinction and seeks the person who is worthy and prepared to receive it. It seeks the person who has made himself ready—the person who fears God and repents.

God hastens to show mercy to such a person. The other will not receive mercy. What does the Gospel of John say somewhere? I do not remember the passage exactly enough to quote it from memory, but it says that He did not come to judge the world.

He came so that the world might be saved through Him. Notice: not simply to save the world regardless of its will, but so that the world might be saved through Him. A means of salvation has come, a saving rope, so that whoever makes use of it may be saved through Him. My own willingness—my own “I will”—still remains essential.

Therefore, the more a person humbles himself, acknowledges his condition, and lowers himself, the more God will help him and raise him up. Origen says somewhere, concerning this distinction made by mercy, something about the words spoken tonight by the Most Holy Theotokos (All-Holy): “from generation to generation.”

The Lord shows mercy with justice. He is merciful, but He is also just. He would be unjust if He showed mercy indiscriminately. No, He makes a distinction and then shows mercy. Therefore, a person must prepare himself in order to receive mercy. Something from the life of Saint Anthony the Great comes to mind.

There, as you know, we see the Gospel put into action. Remember how some people went to the Saint and begged him for mercy: “Have mercy on us, Abba.” Do you remember what the Saint answered? “I cannot have mercy on you. Even God cannot have mercy on you.”

What are you saying? That is a weighty statement. What, then, can be done? “Unless you first have mercy on yourselves, neither can I have mercy on you, nor will God have mercy on you. You must first have mercy on yourselves.” This is the truth.

In Exodus, chapter 20, it says: “I am the Lord your God, showing mercy to thousands”—not indiscriminately to everyone, but “to those who love Me and keep My commandments.” Upon these He pours out His mercy. There is no one who does not sin.

Someone will say, “Can I be without sin?” I am not telling you that; I am telling you not to forget God. John Chrysostom had a prayer that he prayed every day. I have emphasized it in the video. In one verse it says, “Pray without ceasing.” “We have sinned, O Lord, but we have not stretched out our hands to strange gods.” We acknowledge that we have sinned, but we have not gone away from Him. A dog causes some damage, and his master beats him; yet the dog keeps circling around him and...

The soul that entrusts itself to God says, “Take me and do with me whatever You will; I depend upon You.” But we are not like that. At the slightest difficulty, we are ready to forget God and turn away from Him, and to remove everything that reminds us of Him.

How many Orthodox Christians have become Jehovah’s Witnesses? How many Orthodox Christians, for a little money or some small personal gain, have taken down the icons of the Saints, stopped lighting their lamp before them, stopped making the sign of the Cross, and abandoned everything that reminds them of God? How many are like this? What, then, is God to do? Through David He says, “Your mercy shall pursue me all the days of my life.” His mercy runs after me, but I am no lamb that will let itself be caught. I am a goat, running toward the ravines to cast myself down. How can the mercy of God ever catch me?

In a thousand ways He surrounds me: through sickness, poverty, wars, plagues, earthquakes, floods, the threat of death, and countless other things. Yet we never stand still long enough for Him to catch us; we do not even want a conversation with God. How, then, can it happen? That is why David says elsewhere, in Psalm 103, verse 11: “As high as heaven is above the earth, so greatly has the Lord strengthened His mercy”—not toward everyone, but “toward those who fear Him.”

Let me repeat it. We hear this many times in the Church, yet it passes us by because we have been influenced by the whirlwind of our age and do not pay attention: “As high as heaven is above the earth, so greatly has the Lord strengthened His mercy.”

This, then, applies to us as well.

If we too desire mercy from God—that is, the forgiveness of our sins and salvation—then let us prepare the vessel I mentioned earlier.

That vessel, that receptacle, is the fear of God.

It is also hope in Him. You have a vessel and you wait in hope—not in rulers, nor in the sons of men, in whom there is no salvation, but in God. Metanoia, repentance, is a vessel: “I repent, Lord; show me Your mercy.” Abstaining from sin, as far as it lies within your power, is also a vessel. Do not create the conditions that lead to sin. Avoid them as much as you can. Do not say, “I shall go and see, but God will protect me.” God does not protect you when you knowingly and willingly go toward sin.

For then you and I resemble the pig that willingly enters the mire. We resemble someone who deliberately reaches out to seize a snake and is bitten by it. What do you expect God to do for such a person? Sirach spoke prophetically of this in chapter 12, verse 13: “Who will pity a snake charmer bitten by a serpent, or any who approach wild beasts?”

How, he asks, can God show mercy to someone who chooses to meddle with snakes? How can He show him mercy when he went willingly and the snake bit him? So it is with us. God shows mercy and compassion to the person who falls without giving his consent. But when a person sins deliberately, God cannot show him mercy.

This is hard to hear. God created us, and yet He does not show us mercy? It sounds harsh. But as the Father says, “He who created you without you cannot save you without you.” Human free will is what binds the hands of God.

It does not release His hands or allow Him to act. “Untie My hands: repent, change your life, desire it, and I will hasten to you.” For God is the One presented to us by the Lord in the parable of the Prodigal Son.

“He ran and fell upon his neck.” He did not wait for him to come all the way; He had neither the patience nor the heart to remain waiting. Though an old man, He ran, fell upon his neck, and kissed him tenderly. This reveals God’s concern and longing, and how intensely He burns for the return of the human person.

But the person must admit that he has made a tangled mess of his life, that the road he is following is not the right one, and that it is wrong and contrary to the will of God. And when a person sets himself against the will of God, woe to him.

Do not fear prosecutors; do not fear the police; do not fear prisons. Fear this: do not set yourself against the will of God. The hardest and most dreadful thing is for a person to fall into the hands of God’s justice.

There is a class of people who travel facing backward. Yet they are still traveling. Let me put it simply.

You may remember the old trams that ran from one terminus to the other.

Their seats faced the direction of travel, so people looked toward the place they were going. When the tram reached the terminus, the seats were turned around, and once again the passengers faced the direction of travel as they journeyed back from the other terminus toward the starting point.

But there were also people who did not turn their seats around.

They had a group of friends sitting opposite them, and the four of them were talking together. But the tram kept moving, and eventually the conductor came down and said, “Sir, this is the end of the line.” Those who were traveling while facing the direction of travel are the people who pay attention, calculate, and consider when they will reach the end of the line and where they are. But the others, who are facing the opposite direction, do not really know where they are. And there are many like them, who know neither why they came into this world, nor where they are going, nor where they stand, nor what awaits them. The person who faces the direction of travel thinks ahead and keeps the terminus in mind. But woe to the man when the trolley suddenly stops, he is told, “Get off,” and the authorities are waiting outside to arrest him.

For when each person gets off—when he is carried from this world into the next—he will either find people there to welcome him, according to his faith and his deeds in this life, or he will find people there to bind him and take him into custody.

For he may arrive with unsettled matters concerning either his faith or his deeds. That is why a person is called to put his affairs in order. Saint Nikodemos of the Holy Mountain says, “Take care: do not play games with repentance or with God, because death comes when you do not expect it.” No one knows how his life will end, how he will die, or at what hour death will come.

In His all-wise love, God has hidden two things from man: what he will die from and when he will die. For if a man knew these things, he would die before his death actually came.

In His supreme wisdom, God has hidden these things. At the same time, through this uncertainty He helps man to remain always ready, because he does not know at what hour an account will be required of him. So where does our Christian readiness stand?

I have now been speaking for about fifty minutes.

In these fifty minutes, the second hand of my watch has ticked three thousand times. And my heart, if we reckon it at eighty beats a minute—tick-tock—has beaten four thousand times.

Every tick-tock of the human heart is another step toward the grave, whether a person wishes to believe it or not. Both those who face forward and those who sit facing backward, refusing to look ahead at reality, are still travelling; their hearts are still beating.

No one can hinder his journey toward the grave. Whether he is a king or a pauper, educated or ignorant, refined or uncultivated—whatever he may be, he is travelling.

The greatest wisdom is this: to consider seriously how a person has conducted himself toward the mercy of God, and why he did not receive mercy even though God came to bestow mercy. He will discover that he himself is at fault. He did not prepare himself to receive it; no resting place was made ready.

And how is such a place prepared? By taking care to prepare oneself.

How much effort people make before flying abroad! They obtain foreign currency, make contacts, and secure letters of recommendation for a land upon which they will set foot for the first time. And after all, if they do not like it there, they can take another plane and return.

What, then, should a person do to prepare for his journey into that other world, where they issue only a one-way ticket, never a return ticket? Where is man’s reason? In what sense has humanity advanced?

How has man advanced? Man has gone backward; he has not advanced.

For one reason or another, a person sets a lie before himself: “Perhaps it is not so,” “I do not believe that,” “God is good,” “I have done this much,” or “I do not need that.” Yet the Word of God contradicts him on this very point and says that both are necessary: “These you ought to have done, without leaving the others undone.”

When a person does this, he makes a curtain of falsehood and sets a lie before himself. Concerning such a case, Isaiah says: “We have made falsehood our hope, and under falsehood we shall shelter ourselves.”

We have not placed our hope in the truth, in Christ, in reality.

It does not matter whether I am able to live by the truth today or not. Those are two different things. But speak the truth. Say, “Yes, my God, I accept it. What You say is true. The Word of God has the truth. I am the liar, for every man is a liar. I am the liar.”

“But today I cannot do what You tell me.” Then the answer will surely come, both to you and to me: “Are you willing? I am not asking whether you are able. Whether you can or cannot is My concern. My question to you is this: Are you willing?” Then His mercy will be upon you as well.

“His mercy,” as the Most Holy Theotokos, His Mother, said, “is from generation to generation upon those who fear Him.” Are you willing? That is the question. Someone may hastily say, “And who would not be?” Many are not willing; indeed, most are not. We do not want Christ. If He tells the married woman to bear children, she does not want Christ. If He tells a woman to dress modestly and give up masculine clothing and such things, she does not want Christ.

If He asks a young man to humble himself, to fast, exercise self-restraint, obey, and so forth, he does not want Christ. Do you understand? Whenever Christ tells him to give something up, he resists Him. He does not want Christ. He makes it his purpose to obtain that very thing, so that he may remain faithful to the world, to his pleasures, and to his ego. He does not want Christ.

Christ—for many people, Christ is not truly a person to them. They are afraid of Christ; they do not want Him. Many do not even want to hear anything about Christ. “Do not tell me anything. Say nothing to me.” Why? So that their conscience will not be reproved. They do not even want to hear, because the word reaches into their very depths and strikes them there. “Do not tell me.” What will come of this? They do not want to hear the truth. Why? Would you rather be told a lie? “Do not tell me.” Yet the truth is being brought to you. That is why, when our Christ spoke of Jerusalem, He said:

“Jerusalem, Jerusalem! How often I desired to gather you together, as a hen gathers her chicks beneath her wings, but you were not willing.” Not, “you were unable,” but, “you were not willing.”

All these good things—the virtues and everything else that flows from the mercy of God—do not come from our own righteousness. For, according to Isaiah, all our righteousness is like a filthy rag. It is the mercy of God. All these things can be given to a person, if only that person is willing.

They can be given if a person makes room within himself and prepares a place for God to dwell.

Otherwise, he will not let the Creator remain within him; he serves Him an eviction notice and says, “There You are, Christ—leave, so that someone else may enter, someone who permits me everything. With him we have a good time; he does not tell me, ‘Do not do this,’ and, ‘Do not do that.’”

“Whatever I do, he gives it his blessing, and he has laid out a broad, easy highway for me to walk through this world.” Such people do not want You, Christ.

So, if we are asked, “Are you willing?” we put off our answer until tomorrow. Are you willing to tear down the bed of your unlawful union?

Are you willing to end an unlawful union with your cousin, with the person joined to you through spiritual kinship, with your aunt, and so forth—to put an end to this incest?

Do you understand? Are you willing to stop stealing? Are you willing, willing, willing? We do not answer, because we are not willing. Therefore God is not to blame; we are. God has shown mercy, He did show mercy, and He continues to show mercy. Even what we have been hearing during this hour is the mercy of God.

It remains to be seen whether we turn this mercy into a double-edged sword against ourselves. It ought to be a sword with only one edge for us, useful and not double-edged. For the words of God can cut both ways, as He says through Isaiah, in 55:11: “The word that goes forth from My mouth shall not return to Me empty.”

These things that are being proclaimed and will continue to be heard, especially now that their transmission is being multiplied, have two edges: those who hear and obey will be saved, while those who hear and do not obey will be condemned.

That is why He says, “The word that goes forth from My mouth shall not return to Me empty.” He also said this when the Jews read the Bible and imagined that they possessed God—just as Protestants and Jehovah’s Witnesses do today, supposing that because they hold a Bible in their hands, they also have Christ in their hearts.

He told them, as we read in John 5:39, “You search the Scriptures because you think that in them you have eternal life.” You imagine, He says, that the Scriptures themselves are eternal life. No: “It is they that bear witness to Me, yet you are unwilling to come to Me that you may have life.” “I am eternal life,” He says. “The Scriptures are not eternal life; they lead you to Me, who am eternal life. But you are unwilling to come to Me, because I scourge you with the words, ‘Woe to you, hypocrites!’ I rebuke you. That is precisely why you are unwilling to come to Me, that you may have eternal life.”

Yes, a person’s salvation lies in his own hands. Christ has given him a key with two sides: one opens Hell and the other Paradise. Each person holds this key in his own hands.

If he is willing, through metanoia—through repentance—he opens Paradise. Through refusal to repent, he opens his own Hell. Let us not accuse God on that Day. The mercy of God desires to rest upon us as well.

As the Most Holy Theotokos prophesied, we must desire it and prepare ourselves through metanoia and Holy Confession, becoming vessels of good things, so that we may receive them both in this life and in the life to come. This I pray for one another and for all. Amen.

Thank you.

Θα είναι η συνέχεια των προηγουμένων.

Όσοι μεθαμαζεί θα ενθυμίστε ότι ομιλούμε από την ενάτη λεγομένη νοδίνου Και έχουμε φτάσει στο σημείο εκείνο που λέγει «Και Άγιον το όνομα αυτού», εν συνδυασμό με εκείνο που είπε, «ότι εποίησέν μοι μεγαλεία ο δυνατός και Άγιον το όνομα αυτού».

Είχαμε σταματήσει ακριβώς, όπως βλέπω από τις σημειώσεις μου, εκεί που έπρεπε να μιλήσουμε τι θέλει να πει περίπου το «και Άγιον το όνομα αυτού». Ότι δεν είναι κάποιος απλούς άνθρωπος, κάποιο πρόσωπο, απλώς ένας αδύνατος, ένας αμαρτωλός, ένας, ξέρω εγώ. Το όνομα αυτού, το οποίον ενυπάρχει εν τη κοιλία μου, είναι Άγιον.

Τώρα, το πώς καταδέχτηκε αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να το πιάσει κανείς. Και σε αυτό συγκεκριμένως το θέμα σκόνταψε ο Σατανάς και σκοντάπτουν και πολλοί αιρετικοί.

Δεν μπορούν να εννοήσουν την ταπείνωση αυτή του Θεού, το να γίνει άνθρωπος. Εκείνο δηλαδή που αναφέρει στο δεύτερο κεφάλαιο, που είπα, αν καλώς ενθυμούμαι, εν κατακλείδι, στην άλλη μου ομιλία, που γράφει ο Παύλος προς Φιλιππησίους, ότι «Ουχ αρπαγμόν ηγήσατο», λέγει· δεν το θεώρησε εγωιστικό ούτε κλεμμένη την είχε τη δόξα και τη θεότητα.

Να σας το διαβάσω από το στίχο 5, στο δεύτερο κεφάλαιο προς Φιλιππησίους. Λέει Εν μορφή Θεού υπάρχων, ουχ αρπαγμόν ηγήσατο το είναι ίσα Θεώ. Αλλ’ εαυτόν εκένωσεν μορφήν δούλου λαβών, εν ομοιώματι ανθρώπων γενόμενος.

Η δόξα αυτή που είχε ο Θεός δεν την είχε κλεμμένη ούτε δανεική, ήταν η δική Του. Και δεν φοβόταν μήπως Του την πάρει κάνας άλλος, όταν την άφησε και καταδέχτηκε και έγινε άνθρωπος. Εκένωσε λοιπόν τον εαυτόν Του και ήρθε και έλαβε δούλου μορφή.

Ποιος θα το έκανε αυτό το πράγμα; Όλοι επάνω θέλουν να πάμε, κάτω δεν θέλει κανένας να πάει. Και αυτός ο Σατανάς ακόμη, άγγελος ήτανε, δεν ικανοποιείτο με τη δόξα του. Επάνω ήθελε κι αυτός να πάει, να θέσει τον θρόνο του υπέρ των θρόνων του Θεού.

Αδιαφορώντας βέβαια αν είχε τα αντίθετα αποτελέσματα. Πολλοί λοιπόν σκανδαλίζονται όταν ακούουν ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος, ότι εταπεινώθη, ότι εφόρεσε σάρκα, ότι έμεινε μεταξύ μας.

Υπέφερε τόσα πράγματα, δεν μπορούν να το πιάσουν. Γι' αυτό και ο σατανάς, πάντοτε παρακολουθώντας τον Χριστό στη ζωή αυτή, σκόνταψε στα σημεία αυτά. Κατεξοχήν δε η τελευταία του πτώσις ήτο τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ, εκεί που προσηύχετο, εκεί που είπε «παρελθέτω απ' εμού το ποτήριο» και εκεί που είπε ότι «περίλυπος εστί η ψυχή μου μέχρι θανάτου».

Δεν μπορούσαν να τα καταλάβουν. Αν είναι Θεός, πώς είναι περίλυπος στην ψυχή Του; Τι φοβάται; Δεν μπορούσε να εννοήσει ο δυστυχής άνθρωπος, διότι ο Χριστός, όπως πολλές φορές έχουμε πει, έδειξε με τη ζωή Του και τις δύο Του φύσεις, και του Θεού και του ανθρώπου.

Ο άνθρωπος έτρωγε, ο Θεός περπατούσε επί της θαλάσσης, ο άνθρωπος εκοιμάτο, ο Θεός άνοιγε τάφους. Ο άνθρωπος ερωτούσε «πού τον βάλατε τον Λάζαρο;», ο Θεός ανέσταινε τον Λάζαρο και ήξερε ότι έχει πεθάνει ο Λάζαρος.

Έχει δύο φύσεις μέσα, γιατί ήταν όχι μόνον άνθρωπος ούτε μόνον Θεός, ήτο Θεάνθρωπος. Και αυτό, όπως πάλι λέγομε πολλές φορές, ο Άγιος Πρόκλος, ο μαθητής του Θείου Χρυσοστόμου, γι’ αυτά τα δύο πράγματα έλεγε: «Ορώ τα θαύματα και ανακηρύττω τη θεότητα».

«Βλέπω τα πάθη και ουκ αρνούμαι την ανθρωπότητα». Βλέπω τα θαύματα που κάνει και δεν μπορώ να πω ότι δεν είναι Θεός. Άνθρωπος, αλλά βλέπω και που κλαίει και που τρώει και που πεινάει και που ρωτάει, και δεν μπορώ να αρνηθώ ότι είναι και άνθρωπος. Είναι Θεάνθρωπος. Αυτό λοιπόν το όνομα αυτού που έχω μέσα είναι Άγιο Όνομα. Δεν είναι απλού ανθρώπου, είναι Άγιο Όνομα. Και δεν ήρθε μέσα μου να μολυνθεί, ήρθε να αγιάσει. Δεν μολύνεται ο Χριστός. Γιατί πολλοί νομίζουν;

Εμολύνθη η Θεότης όταν καταδέχθηκε και συνεδέθη με την ανθρωπότητα, με τη σάρκα; Δεν μολύνεται. Τόσο Άγιος Θεός έγινε άνθρωπος. Κι αν ο υλικός ήλιος δεν μολύνεται από τας ακαθαρσίας, τα μεμολυσμένα, αλλά τα θεραπεύει, τα αποξηραίνει, τα απολυμαίνει, γιατί ο νοητός ήλιος να μολυνθεί, να μιανθεί;

Είναι Άγιο λοιπόν το όνομα Αυτού, δεν είναι κοινός άνθρωπος, είναι καινός άνθρωπος, δεν φέρεται διά θελήματος σαρκός, εξ αιμάτων, δεν φέρει τη σκιά του προπατορικού αμαρτήματος επάνω του, είναι ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου.

Γι’ αυτό λέγει εδώ: είναι Άγιον το όνομα αυτού. Άγιος, δεν μολύνεται. Ο προφήτης Ιεζεκιήλ, στο λάμδα θήτα —και όταν λέμε ο προφήτης, αυτό το Πνεύμα το Άγιο δια του προφήτου—, που δεν δηλωθήσετε το όνομά μου του Άγιου. Δεν παθαίνω τίποτα. Μένω ακέραιος. Παθαίνει καμία αναλύωση των χρυσών, εάν πέσει μέσα κάπου σε μια ανακαθαριστία.

Σκανδαλιστεί ποτέ, λοιπόν, κανείς να πει ότι είναι δυνατόν ο Θεός σε ένα πήλινο πράγμα.

Αυτό το γεγονός απεικονίζεται, τον Χριστό εν τη Παρθένω, την Φωική, όταν ο Θεός έλεγε στον Μωυσή: «Πάρε από αυτό το μάννα και βάλ’ το στη στάμνα και βάλ’ το μέσα στη σκηνή». Αυτό αντιλαμβάνεσθε στην πράξη, ώστε όταν θα έρθουν οι άνθρωποι έπειτα να μη σκανδαλίζονται από τα παράξενα αυτά τα οποία θα δούνε, που θα λάβουν χώρα γύρω από τον ερχομό Του εδώ.

Εδώ, γι’ αυτό ακριβώς, εδώ λέγει η Παναγία μας διά Πνεύματος Αγίου: «Είναι Άγιον», λέει, «το όνομα αυτού».

Κι αν το όνομά Του είναι Άγιον, η υπόστασίς Του τι είναι; Αν το όνομά Του είναι Άγιο, η υπόστασίς Του τι είναι; Ούτε μπορούμε να τη διεξέλθουμε. Τα λόγια θα είναι Πνεύματος Αγίου που λέει η Παναγία μας· δεν μπορούμε να δεχθούμε ότι έκανε λάθος.

Η εν κοιλία της Θεοτόκου προσλαβούσα την ανθρωπίνη φύση, η υπόσταση που εν κοιλία της Θεοτόκου προσέλαβε την ανθρωπίνη φύση. Είναι λόγια λοιπόν με περιεχόμενο αυτά τα οποία έχουν λεχθεί.

Αυτό άλλωστε έκαμε στην Παρθένον. Αυτό που είπαμε γρηγορότερα, ότι ο ήλιος θεραπεύει, τακτοποιεί τα μεμολυσμένα, αυτό έκαμε αυτό το Άγιον Όνομα, αυτό το πρόσωπο, όταν εισήλθε στη Θεοτόκο: την εκαθάρισε εκ του προπατορικού αμαρτήματος.

Η Θεοτόκος ηθελημένας αμαρτίας δεν είχε, δικές της αμαρτίες δεν είχε. Κληρονομιά όμως έφερε τον θάνατο μαζί της, το προπατορικό λεγόμενο αμάρτημα, για το οποίο σπεύδει η Εκκλησία μας να καθαρίσει διά του βαπτίσματος κάθε ερχόμενον εις τον κόσμο.

Θεοτόκος εκαθαρίστης την ώρα που εδέχτει το Πνεύμα του Άγιον εισερχόμενος αυτοί. Εκαθαρίστης και μονήν επίλυσε. Άλλωστε και οι πατέρες που ομιλούν αυτό το πράγμα, ο Άγιος Κύριλος σε παραδείγματι Ορεσαλήμων,

«Ελθόν εις την Παρθένον το Πνεύμα το Άγιον, ηγίασεν αυτήν». Ο δε Μέγας Αθανάσιος, επάνω σε αυτό το θέμα, ότι αυτό το Άγιο Όνομα την εκαθάρισε αφενός και ταυτοχρόνως της έδωσε τη δύναμη να κρατήσει αυτό το κύημα, να μπορεί να μεταφέρει τη Θεότητα.

Επί εννέα μήνες. Είναι μικρό πράγμα αυτό; Είναι βάρος, είναι κάτι που η ψυχή ανθρωπίνη θα λυγίσει. Και αν πραγματικά μπορούσε κανείς να εννοήσει αυτό το θέμα —και εν σμικρώ υπάρχει το δίδαγμα στην Προηγιασμένη Ακολουθία— Ευαγγελία, εξέρχεται κρατώντας όχι ποινή αδόρα, αυτόν τον Χριστόν, το σώμα του και το αίμα του, ηγιασμένα από την προηγουμένη Κυριακή ή Σάββατον, και εξέρχεται και καλυμμένος, πάντων ημών και τα συνηθισμένα. Αλλά ιστάμενος μόνο στις ευχές των Αγίων Πατέρων. Δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων ημών. Δι’ ευχών των Αγίων Πατέρων. Τι δηλαδή «δι’ ευχών»; Μη με κατακάψεις. Τι κάνω τώρα εγώ, ο χωματένιος; Μεταφέρω τον Θεό μου, αυτόν που κρατάει τα σύμπαντα, τον κρατώ εγώ τώρα.

Αν υπήρχε συναίσθημα το τι γίνεται στην περίπτωση αυτής της συναίσθησης πραγματικά, τα γόνατα θα πηγαίνανε σαν του Βαλτάσαρ, όταν είδε το χέρι και έγραψε το «μενέ μενέ θεκέλου φαρσίν» στον τοίχο. Έτσι έτρεμαν τα γόνατά του. Τα γόνατα των ανθρώπων που μεταφέρουν τον Θεό τους.

Και φτύπηκε λοιπόν τώρα αυτή η πελίστη των 14 ετών να μεταφέρει το Θεό ενέα μήνου στην κοιλά της. Δεν είναι επεξεγέλαση αυτό, δεν είναι μικρό πράγμα, δεν είναι με ανθρώπινα λόγια, δεν πιάνουν αυτά τα πράγματα.

Και αν εμείς σήμερα κατά κάποιον τρόπο δεν συγκινούμεθα, ούτε έτσι εις βάθος κλονιζόμεθα από το μεγάλο αυτό γεγονός, που έμεινε ανερμήνευτο μυστήριο, «μυστήριον ξένον ορώ και παράδοξον». Τον ουρανόν έκαμε εδώ θρόνον, πως το σπήλαιο έγινε κλπ.

Τα ωραιότατα αυτά των Χριστουγέννων είναι διότι η αμαρτία μας έχει πορώσει. Έχουμε σκληρυνθεί. Δεν υπάρχει αφή πνευματική, στο όνομα «Κύριος» να φεύγουν δάκρυα από τα μάτια. Έχει σκληρυνθεί η δικιά μας η ψυχή από την αμαρτία.

Γι’ αυτό ακριβώς για πολλούς αυτά κινέζικα θεωρούνται, ούτε καν εγγίζει τίποτα την ψυχή τους, είναι τόσο σκληρυμένη η ψυχή. Εν τούτοις όμως, λέγω, η χάρη εδόθη στην Παναγία για να μπορέσει να εξυπηρετήσει, να διακονήσει σε αυτό το μεγάλο μυστήριο και να κρατήσει.

Γι’ αυτό ο Μέγας, λέγω, Αθανάσιος λέει, πνευματοφόρος αυτός άνθρωπος, το εξής: «Δυνάμεως και Πνεύματος Αγίου επλήσθη η Παρθένος προς αγιασμόν σαρκός αυτής», πρώτον να καθαριστεί αυτή από το προπατορικόν αμάρτημα, «και προς το δύνασθαι φέρειν το σωτήριον κύημα».

Και για να μπορέσει να φέρει το σωτήριον κοίημα αυτό το οποίο έχει τις συγκυλίες. Και ούτως ακολούθως εν αυτή, ου δυνάμει και ενεργεία, αλλά καθ’ όλον το πλήρωμα της Θεότητος. Όχι χάρη η Σύλθεη σε αυτήν, ο Θεός ο ίδιος η Σύλθεη σε αυτήν.

Όχι, λέγει, δυνάμει και ενεργεία, αλλά όλο το πλήρωμα της Θεότητος. Αυτή η αρχέθεος και υπεράρα άρχιος Υιού του Θεού υπόστασης εσαρκώθη και ενυθρόπησε Έτσι λέει ο Μέγας Αθανάσιος. Ο δε Άγιος Κύριλλος είπε εκείνο που σας διάβασα γρηγορότερα.

Έχει και άλλη όψη. Δεν είναι μόνο αυτό, για να μάθουν οι άνθρωποι ότι αυτός δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος ή ένας ψιλός άνθρωπος, όπως θέλουν να πούνε ορισμένοι, ή ένας αναμορφωτής ή ένας θεωρητικός σοσιαλιστής ή ένας κομμουνιστής, που λένε άλλοι.

Ότι ήτανε Θεός μεγάλος, έχει και την άλλη όψη, έχει και γι’ αυτή την ίδια, ότι δι’ εμού, δια της Θεοτόκου, θα είναι Άγιον το όνομα αυτού. Ο Μαλαχίας, προλαβών αυτή τη σκέψη, στο πρώτο κεφάλαιο, στίχος 11, λέει το εξής.

Από ανατολόν ηλίου έως δυσμόν το όνομά μου δοξάζεται εν της έθνηση Δηλαδή, διαμέσου των ανθρώπων. Αρχή γενομένη από τη Θεοτόκο.

Άλλωστε, εμείς κατά διαδοχήν, κατά κάποιο τρόπο, ομιλούμε γι' αυτό το πράγμα. Όταν λέμε στο Πάτερ ημών, στην Κυριακή αυτή προσευχή, «αγιασθητω το ονομα σου». Είναι κληρονομιά, κατά κάποιον τρόπο, των λόγων εκείνων της Θεοτόκου: «Άγιον το όνομα αυτού».

Περί αυτού του ονόματος που μιλούσε, το οποίον εμείς ομιλούμε. Όταν ο άνθρωπος πιστεύει σωστά και πράττει ορθώς, δηλαδή έχει ορθοπιστία και ορθοπραξία. Δευτέρα Παρουσία, δεν κάνει τίποτα άλλο να μεγαλύνει το όνομα του Κυρίου.

Όταν πράττει άγαθα που να μην γνωρίζει η αριστερά του τι ποιεί η δεξιά του, όταν πράττει κάτι εν ονόματι του Κυρίου κ.λπ., δεν κάνει τίποτα άλλο, μόνο να γίνεται αιτία να μεγαλύνεται το Άγιον όνομα του Θεού.

Και ακούμε πολλές φορές, αν βρεθούμε κάπου στον πόνο, στην ανάγκη, στη δυσκολία κ.λπ., «Βέβαια, δόξα τω Θεώ». Τι γίνεται; Δοξάζεται το όνομα του Θεού. Δόξα στον Θεό που βρέθηκε ένας άνθρωπος. Πολλοί υπάρχουν, αλλά ο Διογένης έπρεπε το μεσημέρι να βρει άνθρωπο στην Αθήνα.

Άνθρωπο, όχι ομοίωμα ανθρώπου· άνθρωπο που να έχει τις ιδιότητες του λογικού ανθρώπου, όχι του απανθρώπου, του πραγματικού ανθρώπου, όχι του υπανθρώπου. Ναι, δοξάζεται το όνομα του Θεού. Ώστε η Παναγία μας, διά των λόγων αυτών, εφανέρωσε ότι αυτός που είναι μέσα της δεν είναι απλός άνθρωπος, αλλά είναι κάποιος που είναι Άγιο το όνομά του, και ταυτοχρόνως η ίδια φρόντισε με τη ζωή της και έγινε αιτία να αποδειχθεί πράγματι ότι είναι Άγιο το όνομα αυτό, το οποίο καταπιάστηκε στην υπόθεση αυτή με το πρόσωπο της Θεοτόκου.

Έπειτα, έρχεται σε ένα άλλο μέρος, όπως ξέρετε εσείς, και το έλεος αυτού, του μεγάλου γονέου, εις γενεας γενεων τοις φοβουμενοις αυτον». Το έλεος αυτού θα είναι, ή είναι, σε όλες τις γενεές, μετά των φοβουμένων αυτόν, αυτών που τον φοβούνται. Είναι μια λεπτομέρεια εδώ.

η οποία διαφεύγει από όλους, και πολλοί γίνονται βλάσφημοι στο σημείο αυτό, διότι νομίζουν ότι ο Θεός είναι προσωπολήπτης και ελεεί όπου θέλει, χωρίς να ρωτάει, σαν δυνατός που είναι, φερ’ ειπείν. Το έλεος εδόθη, όπως λέγει εδώ, σε όλους αυτούς οι οποίοι φοβούνται.

Υπάρχουν μερικά γραφικά εδάφια, που έχω επιστρατεύσει ορισμένα. Να σας πω, λέγει, παραδείγματι· διαφορετικά να τοποθετήσω. «Εγώ, παραδείγματι», λέγει η Θεοτόκος, «συνέλαβα τον Υιόν του Θεού». δι' αυτού το έλαβανε από μου σάρκα, εγώ συνέλαβα Αυτόν και Αυτός έλαβε από μου σάρκα.

Γιατί; Για να εξέλθει δι' αυτού του τρόπου πλούσιον το έλεός του. Σε ποιους; Στους φοβουμένους Αυτόν, Σε αυτόν που θα τον πιστέψουν, σε αυτόν που θα τους δεχτούν

Γενικά θεόλους, τους θέλοντας όλους, μακάρι να θελήσουν όλοι Αλλά όλοι, όπως ξέρετε, δεν τον θέλουν τον Θεό. Οι φοβούμενοι τον Κύριον εδώ είναι οι μετανοούντες, ήδη μες και ελεούνται. Οι μη φοβούμενοι είναι αμετανόητοι, οι οποίοι και δεν ελεούνται.

Αυτό το έλεος, γενεά γενεών, το έλεος αυτό εξαρτάται από τον άνθρωπο και όχι από τον Θεό. Είναι εκείνο που λέγει ο Θεός πάντα στέλνει σωσίμες και εισεπίδνος στην αληθεία στέλνει στέλνει, αλλά δεν θέλουνε πάντε.

Παρότι ήρθε δι’ όλους, δεν θέλουν όλοι. Μένει δηλαδή το θέλω του ανθρώπου. Αν ο άνθρωπος λογαριάζει, αν φοβείται —«φοβούμαι τον Θεόν» ερμηνεύεται «λογαριάζω τον Θεόν, τον υπολογίζω τον Θεόν, εξαρτώ τα πάντα από τον Θεόν»— είμαι θεοφοβούμενος τότε.

Είναι να φοβείτε τον άντρα, να θέβετε τον άντρα, να λογαριάζει τον άντρα, να υπολογίζει τον άντρα, ότι σε δώσει η σκεφαλή και ότι είναι πόδε αυτή. Έτσι τοποθετηθείτε, φόβος Θεού και αρχής σοφίας φόβος Θεού.

Αν θέλει ο άνθρωπος να γνωρίσει τα του Θεού, τα μυστήρια του ίδιου του εαυτού, από πού ήρθε, γιατί ήρθε, πού υπάγει. Και του Θεού τι έκαμε εις αντίκρισμα αυτών που εκάμαμε εμείς στο πρόσωπο του Αδάμ εις τον Θεόν και τι κάνει ακόμη ο Θεός έναντι όλων αυτών που μας έκανε και που κάνουμε εμείς τα αντίθετα. Θα μπορέσει να το καταλάβει, εάν λογαριάζει ότι πράγματι Αυτός είναι κάτι ανώτερο, μεγαλύτερο. Από αυτόν έχω το ΕΕ, από αυτόν εξαρτώ το ΕΦΕΙΝΕ ή και το ΑΗΕΙΝΕ Από Αυτόν τα πάντα. Αν λοιπόν θα βάλω μέσα μου αυτά, τότε αρχίζει από εκεί και κάτω ο άνθρωπος αυτός να δημιουργεί προϋποθέσεις για να λάβει ένας άνθρωπος έλεος.

Ο Θεός χρειάζεται δοχείον, όπως ξέρετε. Όπως και έλαιον για να λάβει, πάλι χρειάζεται δοχείον. Δεν έρχεται έτσι αεροκριθίως ούτε στον αέρα. Χρειάζεται κάποια προετοιμασία. Ο θείος Χρυσόστομος όμως, ερμηνεύων αυτό το πράγμα εν συνδυασμώ με κάτι που λέγει ο Ψαλμός επάνω στην ίδια σκέψη, Στον έκτο του ψαλμό, πάντες ελέους δεώμεθα, είναι σε εκείνο που λέγει ελεησών με Κύριε ότι ασθενή θυμή.

Λέγει λοιπόν, πάντες ελέους δεώμεθα, αλλού πάντες άξιες μεν ελεήστε. Έλεος ζητάμε, έλεος. Δεν το δικαιούμεθα όλοι, δεν είμαστε άξιοι όλοι να λάβουμε αυτό το έλεος. Υγαρ και έλεος εσύ, παρότι έλεος είναι, δωρεάν είναι, χάρης είναι, τον άξιον επιζητή που είναι ο καθαρός για να δώσει, που είναι ο ταπεινός, που είναι ο θεοφοδούμενος Εάν διαβάσετε στην Αλφαφρονικόν στην Παλιά Διαθήκη θα βρείτε μια σκηνή η οποία πράγματι είναι φοβερά Λέγει: «Ο οφθαλμός του Κυρίου περιέρχεται όλην την γην, ίνα φανῇ δυνατός εις τον έχοντα την καρδίαν τελείαν προς Αυτόν».

Φανταστείτε τον Θεόν ως περιερχόμενο να περιέρχεται την γην, να δει: υπάρχει καμιά καρδιά που είναι τελεία, προς Αυτόν δοσμένη, για να δώσει το έλεος; Ίσως να σας φαίνεται αυτό υπερβολικό. Σας μεταφέρω πνευματικώς στα Σόδομα και τα Γόμορρα.

Πριν καούν τα Σόδομα και τα Γόμορρα, ο οφθαλμός αυτός του Θεού περιήλθε όλη την περιοχή και είδε ότι μία οικογένεια —κι όχι μία οικογένεια— ένας άνθρωπος καταστάλαξε από την οικογένεια αυτή, αδιαφόρως αν, για λογαριασμό αυτού του ανθρώπου, του Λωτ, ήθελε να σώσει και την κυρία Λωτ και τα παιδιά του Λωτ.

Αλλά δεν εσώθη κανένας από αυτούς. Και οι μεν γαμβροί κλπ δεν ήθελες να ακολουθήσουν και η κυρία Λοτ ήθελα γιατί γίνονται διπολοκατοικίες πίσω και έμεινε στήλη άλλα τους μέχρι σήμερα. Και σώθη μόνο Λοτ.

Και όχι μόνο εσώθη, αλλά άφησε ένα κλασικό παράδειγμα. Τι είπε στον Θεό; «Δεν μπορώ», του λέει, «να φτάσω εκεί πάνω. Δεν μου επιτρέπεις να πάω κάπου εδώ πιο κοντά; Δεν μπορώ να βγω απάνω, κουράστηκα».

Τι του απήντησε ο Θεός; «Πήγαινε όπου έχεις να πας, να μου λύσεις τα χέρια μου». Ένας άνθρωπος είχε δέσει τα χέρια του Θεού, για να μην ρίξει το πυρ και το θείον στα Σόδομα και τα Γόμορρα. Ένας άνθρωπος. Πού τον βρήκε; Περιήλθε και είδε ότι αυτός δεν πρέπει να καταστραφεί και έμεινε ολόκληρος.

Έκανε τον κατακλυσμό, περίεργα την γη, τη βρήκε μια οικογένεια του ΝΟΕ Φτιάξτε ένα αυτό και πείτε μέσα Ή δεν μπορούσε ν' αρχίσει από την αρχή ο Θεός και ήθελε να έχει σπέρμα; Καλά, τα ζώα κτλ. δεν ευθύνοντο και τα κράτησε, εν πάση περιπτώσει, ανά ζευγάρια, να πολλαπλασιαστεί έπειτα το είδος.

Αλλά δεν μπορούσε να ξανακάνει καινούργια δημιουργία; Όμως θα ήταν άδικος έναντι του Νώε. Ο Νώε, διότι ήταν δίκαιος ο Νώε και η οικογένειά του, δικαίως τους διατήρησε, τους έσωσε. Αυτό λοιπόν δείχνει και εδώ. Όταν ο θείος Χρυσόστομος λέει «Εἰ γὰρ καὶ ἔλεός ἐστιν, ὅμως τὸν ἄξιον ἐπιζητεῖ», ψάχνει να βρει πού είναι. Και σε ένα άλλο μέρος πάλι ο θείος Χρυσόστομος λέει, με απλά λόγια το λέγω, δεν το θυμάμαι στο κείμενο πώς τρέχει, ότι η Θεότης Κυλοπονή, αναζητή λύκνων να δώσει το έλεος και δεν βρίσκει Όταν η γυναίκα κοιλοπονεί, πρέπει να της πεις να σταματήσει;

Θέλει να γεννήσει, να το δώσει, ό,τι θέλει. Αυτό που έχει μέσα της να το αποδώσει. Και δεν βρίσκει λίκνον, δεν βρίσκει μέρος. Και το έλεος του Θεού δεν ρίχνεται στα πόδια. Ρίχνεται στα ασκαρδία των ανθρώπων Και δεν βρίσκει λίκνον.

Διότι πηγαίνει στα ασκαρδία των ανθρώπων Και βρίσκει τον άλλον μέσα.

Πώς θα σκηνοποιήσει η έξωση, πού θα πάει, είπε, είμαι εγώ μέσα, πώς θα βρει, εγώ δεν είναι άδικος, είμαι εγώ, πώς θα με βγάλετε εμένα έξω, για δόξα των αστών θέλει να με βγάλει, ίσως τα λόγια αυτά σε ορισμένους να φαίνονται κάπως έτσι υπερβολικά.

Αν όμως εξεταστεί το θέμα εις βάθος, θα δείτε ότι πολλοί από μας δεν θέλουν.

Βέβαια, να ακούσει κανείς ότι «έχω τον σατανά μέσα μου», να του λες ότι «έχεις τον σατανά μέσα σου», φαίνεται χοντρό, τραβηγμένο, σκληρό, οδυνηρό. Είναι αλήθεια όμως. Βγάλ' τον αυτόν τον σατανά από μέσα σου, γιατί δεν έρχεται η χάρη του Θεού.

Γιατί δεν μπορείς να κόψεις κανένα από τα άλλα ελαττώματά σου.

Σ' έχει δέσει εκεί πέρα με τις αλυσίδες.

Δεύτερης παρθενίας, πρώτου γάμου και μετά των γάμων, τιμίωσης των γάμων. Γιατί βλασφημείς; Γιατί θυμώνεις; Γιατί κλέβεις; Γιατί ψεύδεσαι; Γιατί είσαι υποκριτής; Γιατί είσαι παρατηρητής μόδας; Γιατί τη γυναίκα την κάνει άντρα και τον άντρα γιατί τον κάνει γυναίκα; Γιατί είναι ο άλλος, είναι ο λεγάμενος, είναι αυτός μέσα, ο οποίος κυριαρχεί.

Ο Χριστός, παρότι θέλει πάντας σωθήναι, έχει μία αξιοπρέπειαν και λέγει: Λόζ μου την καρδία, λόζ μου την, δεν σου την παίρνω, όχι είναι δικιά σου, δεν σου την παίρνω Δεν έδωσε την ελευθερία στον διάβολο να πατάξει του Ιώβ την περιουσία και τα υπάρχοντα, για να τον αναγκάσει να βλασφημήσει δήθεν.

Γιατί, αν του σκότωσαν τα παιδιά, αν του έκαναν ζημιά στην περιουσία, δεν πόνεσε αυτός; Αυτός είναι δέρμα επί δέρματος, κατά το κοινό είναι φιλοτομαράκιας αυτός, αυτός δεν πονηθεί, γιατί να σε βλάστηνε, δώσ' μου να τον πειράξω αυτόν και τι του έδωσε, δικό σου του λέει όλος ήρθε, πάταξε τον, πλύντε στις πτυχές του, αν θέλει να στη δώσει αυτός την πτυχή θα τη δώσει, εγώ δεν έχω δικαίωμα να στη δώσω, το χώμα της σου δίνω μόνο, αυτό που μπορώ να σου δώσω εισπυράσμα πάρ' το και κάνε το ότι θέλεις, και γνωρίζετε τι υπέφερε, την πτυχή του δεν την έδωσε, Είναι δική του.

Και έχει ωραία ο θείος Χρυσόστομος μιλήσει. και το έχω γράψει αυτό στο Ενεκλησίες ευλογίζεται των Θεών Για αυτούς οι οποίοι μένουν έξω με τον τρόπο τους και έχουν τη γνώμη ότι θα αγιάσπιονται από το καφενείο και από δω, από τη βόλτα που θα πάνε.

και λέγει Πρόσεξε λέει άνθρωπε, ο Θεός σου σε δύο μάτια λέει, αν χαλάσει το ένα λέει μπορεί να είσαι άλλο. Σου σε δύο πόδια Αν χάσει το ένα λέει μπορεί να είσαι άλλο Σου είσαι δυο χέρια, αν χάσεις το ένα έχεις τα άλλα, αλλά ψυχή λέει σου δώσε μία που αν τη χάσεις άλλη μόνος σου, δεν αντικαθιστεύει, το έλεος του Θεού είναι άπλετο, πολύ μια γάρας, φιλοξολογία λέει μας έχει βάλει μπροστά και εμείς οι ελφόδοξοι του το λέμε, γεννήτω Κύριε το έλεός σου εφημάς, πως να γίνει παιδιά μου καθά περιμπήσαμεν επί σε, ωραία όσο ετοιμάσατε ήθελε τρακοφανία αν δεν πάρετε διότι δεν ετοιμάσατε.

Γι' αυτό επαναλαμβάνω και έρχομαι πάλι σε αυτά τα λόγια του αγίου αυτού ανθρώπου, γιατί όταν λέμε Χρυσόστομο, λέμε Χριστός ο ίδιος. Ήγαρ και έλεος εσύ λέγει, όμως τον άξιον επιζητεί, ομένουν άξιον τι του ελεηθήνε ποιήσας ερεί Ελέησέ με, αν κάποιος έκαμε κάτι το αξιόν ζητάει, ελέησόν με, ο δε εκβαλών εαυτόν του στάστης τυριχήν της συγνώμης, μάτιν ερεί το ελέησον.

Αν κάποιος, λέει, πράττει σωστά, δικαιωματικά να πει: «Ελέησέ με, Κύριε, βοήθα με». Αν κάποιος όμως θεληματικά πηγαίνει αδίστακτα, εμμένει αμετανόητος, ανεξομολόγητος εις την αμαρτία, να κάνει το δικό του, Αυτός λέει, εισμάτινε ριελέησόν με. Λίγαρ, εσώ πάντας έμελεν έρχεστε το έλεος, ανεπρόκειτο να ελύσει όλους, αδιακρίτως, ουδής ανεκολάστη. Τότε δεν κολλαζόταν, λέει κανένας.

Αλλά και ούτως έχει την άκρηση και τον άξιον αναζητή Αλλά και αυτός, λέει, το έλεος που κάνει, κάνει μια διάκριση Και των επιτίλειων, ώστε απολαύσε Ζητάει τον άνθρωπο που ιτήμασε τον άνθρωπο που φοβάται, που μετανοεί.

Αυτόν τρέχει να τον ελεήσει. Ο άλλος δεν θα ελεήθη Πώς λέγει στον Ιωάννη, σε ένα μέρος εκεί; Δεν το ενθυμούμαι ακριβώς απ' έξω να σας το πω. Όμως λέγει σε ένα μέρος: Δεν ήρθε, λέει, ίνα κρίνη τον κόσμον.

Αλλά να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού Όχι να σώσει τον κόσμο. Να σωθεί ο κόσμος δι’ αυτού. Ήρθε ένα μέσον, ένα σωτήριο σκοινί. Ώστε όποιος το χρησιμοποιήσει να σωθεί. Ο κόσμος δι’ αυτού. Μένει το θέλω, το δικό μου.

Γι' αυτό, όσο ο άνθρωπος ταπεινώνεται, όσο αναγνωρίζει, όσο κατεβαίνει κάτω, τόσο ο Θεός θα τον βοηθήσει και θα τον ανεβάσει επάνω. Ο Ωριγένης λέγει σε ένα μέρος, απάνω σε αυτή τη διάκριση του ελέους που θα κάνει, πως «εἰς γενεὰς γενεῶν», που λέει η Παναγία μας απόψε.

Επί μεταδικαιοσύνης ελεή ο Κύριος, ελεή μονεστή αλλά και δίκαιος Θα ήταν άδικος αν ελεούσε αδιακρίτως. Όχι, διακρίνει και ελεεί. Γι' αυτό χρειάζεται ο άνθρωπος να ετοιμάσει, για να ελεηθεί. Έρχεται στο νου μου κάτι που είναι στο βίο του Μεγάλου Αντωνίου.

Είναι εκεί το Ευαγγέλιο στην πράξη, όπως ξέρετε. Θυμήστε που πήγανε μερικοί και ζητήσαν αλεξανδρινή έλεος από τον Άγιο Ελέηθε μας λέει Αβά Τι απήντησε ο Άγιος, θυμάστε; «Δεν μπορώ να σας ελεήσω. Αλλά ούτε ο Θεός μπορεί να σας ελεήσει».

Τι λες; Μεγάλη κουβέντα αυτή. Τι θα γίνει τότε; «Εάν εσείς δεν ελεήσετε πρώτα τον εαυτό σας, ούτε εγώ δύναμαι να σας ελεήσω. Ούτε ο Θεός σας ελεήσει, εάν δεν ελεήσετε εσείς πρώτα τον εαυτό σας». Αυτή είναι η αλήθεια.

Στην έξοδο, στο 20ο κεφάλαιο στίχους 7 λέει Εγώ είμαι Κυρίος ο Θεός Ποιον έλεος η χιλιάδα Δεν λέει πάντα η χιλιάδα σε πολλούς τοῖς ἀγαπῶσίν με καὶ τοῖς φυλάσσουσιν τὰ προστάγματά μου. Σ' αυτούς πληροέλεος Δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν αμαρτάνει.

Θα πει κανείς: «Μπορώ να είμαι αναμάρτητος;» Δεν σου λέγω αυτό, αλλά μην ξεχνάς τον Θεό. Ο θείος Χρυσόστομος, όταν προσηύχετο, είχε μια προσευχή, την οποία λέει καθημερινώς. Την έχω τερυσώσει στο βίντεο. «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε», λέγει σε μια στροφή. «Αμαρτήσαμε, Κύριε, αλλ’ οὐκ ἀπετάσαμεν τὰς χεῖρας ἡμῶν πρὸς θεοὺς ἀλλοτρίους». Αναγνωρίζουμε ότι αμαρτήσαμε, αλλά δεν φύγαμε από κοντά. Ο σκύλος έκανε ζημιά. Τον δέρνει το αφεντικό. Αυτός εκεί γυρίζει και του

Ευχή μου κουνάει την ώρα, σαν να γνωρίζω για θετικό. Βήρε με, κάνε με ό,τι θέλεις, από εσένα εξαρτώνω. Εμείς όμως, όχι. Στο παραμικρό είμαστε έτοιμοι να ξεχάσουμε, να απομακρυνθούμε από τον Θεό και κάθε τι το οποίο υπενθυμίζει Θεό να το απομακρύνουμε.

Πόσοι Ορθόδοξοι δεν έχουν γίνει οι Ευθοβάλες, πόσοι Ορθόδοξοι για λίγα χρήματα ή για λίγο εγώ δεν κατέβασαν τα εικονίσματα των Αγίων, έπαυσαν να ανάβουν το κερί, να κάνουν το σταυρό, να κάνουν κάθε τι που υπενθυμίζει Θεό. Πόσοι δεν είναι τέτοιοι; Τι να κάνει, λοιπόν, αυτός ο Θεός; Λέγει διά του Δαβίδ: «Το έλεός σου, λέει, καταδιώξει με πάσας τας ημέρας της ζωής μου». Τρέχει κοντά, αλλά δεν είμαι αρνί να με πιάσει· είμαι κατσίκι, τρέχω στα φαράγγια να γκρεμιστώ. Πού να με φτάσει το έλεος του Θεού;

Με χίλιους τρόπους με πολιορκεί: με ασθένειες, με ανέχειες, με πολέμους, με λοιμούς, με σεισμούς, με καταποντισμούς, με απειλή θανάτου, με χίλια δυο πράγματα. Πού θα ήθελα να τον πιάσω, τίποτα δεν στεκόμαστε να μας πιάσει, ούτε μία συζήτηση δεν θέλουμε με το Θεό Πώς θα γίνει τότε; Γι' αυτό, σε ένα άλλο μέρος, πάλι ο Δαβίδ, στον 102ο ψαλμό του, στο στίχο 11, λέγει: «κατὰ τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τῆς γῆς ἐκραταίωσεν κύριος τὸ ἔλεος αὐτοῦ», όχι εις πάντας, αλλά «ἐπὶ τοὺς φοβουμένους αὐτόν».

Ας το επαναλάβω. Το ακούμε πολλές φορές στην Εκκλησία αυτό. Αλλά μας ξεφεύγουν γιατί έχουμε από τον δοστορτήρα της Ιδίας επηρεαστεί και δεν προσέχουμε. Ότι «κατὰ τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τῆς γῆς ἐκραταίωσεν κύριος τὸ ἔλεος αὐτοῦ».

Αυτό, λοιπόν, αρμόζει και σε εμάς.

Αν θέλουμε και εμείς έλεος από τον Θεό, ήτοι δηλαδή άφεση των αμαρτιών μας, σωτηρία, ας ετοιμάσουμε το δοχείο που σας είπα γρηγορότερα.

Αγγείον, δοχείον είναι ο φόβος του Θεού.

Είναι η προσαυτόνα ελπίζεις. Έχεις ένα δοχείο και περιμένεις, ελπίζεις, ούτε επ' άρχοντας, ουδέ υιούς ανθρώπων, οις ουκ έστι σωτηρία, αλλά απ' τον Θεό περιμένεις. Αγγείο είναι η μετάνοια. «Μετανοώ, Κύριε, κάνε μου το έλεός σου». Αγγείο είναι η αποχή της αμαρτίας, όσο περνάει από το χέρι σου. Μη δημιουργείς προϋποθέσεις για αμαρτία. Απέφυγε όσο μπορείς. Μην λες ότι εγώ θα πάω να δω, αλλά θα με φυλάξει ο Θεός. Δεν σε φυλάττει ο Θεός όταν συνθεληματικά πηγαίνεις προς την αμαρτία.

Διότι ομοιάζεις και ομοιάζω με τον χοίρον, ο οποίος θεληματικά πηγαίνει στον βόρβορον. Ομοιάζω με τον άνθρωπον ο οποίος θεληματικά πηγαίνει να πιάσει το φίδι και δάκνεται από το φίδι. Τι θέλετε να κάνει ο Θεός αυτόν; Και έχει πει προφητικώς ο Σειράχ, στο 12ο κεφάλαιο, στίχο 13, το εξής: «τίς ἐλεήσει ἐπαοιδὸν ὀφιόδηκτον καὶ πάντας τοὺς προσάγοντας θηρίοις»;

Πώς, λέει, μπορεί κάποιον που πάει να καταπιαστεί με τα φίδια να τον ελεήσει ο Θεός; Πώς να τον ελεήσει, αφού θεληματικά πήγε, τον εδάγκωσε το φίδι; Έτσι είμαστε κι εμείς. Ο Θεός ελεεί, αλλά και σπλαχνίζεται τον άνθρωπο ο οποίος άνευ της δικής του συγκαταθέσεως έπεσε. Όταν ο άνθρωπος θεληματικά αμαρτάνει, δεν μπορεί να τον ελεήσει ο Θεός.

Είναι δύσκολο πράγμα. Ο Θεός μας έπλασε, δεν μας ελεεί; Σκληρό. Διότι όπως λέει η πατήρ της, ο άνευ σου πλάσασε, ουδυνατέ. Άνευ σου σώσεσε. Το αυτεξούσιον του ανθρώπου είναι αυτό που δεσμεύει τα χέρια του Θεού.

Δεν τον αφήνει, δεν του λύνει τα χέρια. Λύσε μου τα χέρια, μετανόησε, άλλαξε ζωή, θέλησε κι εγώ να σπεύσω. Διότι ο Θεός είναι αυτός ο οποίος παρουσιάστηκε εκ μέρους του Κυρίου στην παραβολή του Ασώτου Υιού.

Έτοιμα κράμμα δραμών έπεθε επί των τράχυλων αυτού. Δεν τον περίμενε να έρθει, δεν είχε την υπομονή και τη δύναμη να τον περιμένει. Βραμώνω γέρον, έφευσε επί των τράκυλων αυτού και κατεφύλησεν αυτόν Δείχνει το ενδιαφέρον, τον πόθο, το πόσο φλέγεται ο Θεός για την επιστροφή του ανθρώπου.

Αλλά το παραδέχεται ο άνθρωπος ότι τα έμπλεξε στη ζωή του. Ότι δεν είναι ο δρόμος αυτός που ακολουθεί. Ότι δεν είναι σωστό και αντίκειται στο θέλημα του Θεού. Και όταν ο άνθρωπος αντίκειται στο θέλημα του Θεού, αλίμονό του.

Μην φοβάστε τους εισαγγελείς, μην φοβάστε την αστυνομία, μην φοβάστε τας φυλακάς. Στο θέλημα του Θεού μην προσκρούσεις, αυτό να φοβάσαι. Το σκληρότερο πράγμα και το φοβερότερο είναι να βρεθεί ο άνθρωπος στα χέρια της δικαιοσύνης του Θεού.

Υπάρχει μια τάξη ανθρώπων η οποία ταξιδεύει ανάποδα. Όμως ταξιδεύει. Σας το κάνω απλά.

Θα ενθυμείσθε τα παλαιότερα τραμ, τα οποία έκαναν δρομολόγιο από τέρμα σε τέρμα.

Τα καθίσματά τους τα είχαν κατά την φοράν. Έβλεπον οι άνθρωποι προς τα εκεί που πήγαιναν. Όταν έφταναν στο τέρμα, τα γύριζαν πάλι τα καθίσματα και πάλι έβλεπαν προς την φοράν. Ή, ταξιδεύοντας από το άλλο τέρμα προς την αφετηρία.

Υπήρχαν και άνθρωποι που δεν το γύριζαν το κάθισμα.

Διότι είχαν μια συντροφιά απέναντί τους και είχαν κάνει ένα καρέ και συζητούσαν. Όμως το τραμ ταξίδευε και κάπου ο τρολές κατέβαινε και λέει: «Κύριε, είναι τέρμα». Αυτοί οι οποίοι ταξίδευαν και έβλεπαν προς την φοράν είναι οι άνθρωποι οι οποίοι βλέπουν και λογαριάζουν και υπολογίζουν πότε θα φτάσει το τέρμα και πού βρίσκονται. Οι άλλοι, οι οποίοι είναι κατά την αντίθετον φοράν, και Δεν ξέρουν ακριβώς πού βρίσκονται. Και είναι πολλοί τέτοιοι οι οποίοι δεν ξέρουν ούτε γιατί ήρθαν, ούτε πού θα πάνε, ούτε πού υπάρχουν, ούτε τι τους περιμένει. Ο άνθρωπος ο οποίος βλέπει κατά την φορά υπολογίζει, λογαριάζει το τέρμα. Αλίμονο σ' αυτόν που θα σταματήσει το τρόλεϊ μια στιγμή και θα του πει «κατέβα» και απ' έξω θα είναι η ασφάλεια να τον συλλάβει.

Διότι στην κάθοδον κάθε ανθρώπου, κατά τη μεταφορά του από αυτόν τον κόσμο εις τον άλλον, ή θα έχει ανθρώπους να τον υποδεχτούν εκεί, κατ' αναλογία της πίστεως και των έργων του εδώ, ή θα έχει ανθρώπους να τον δέσουν εκεί, να τον συλλάβουν εκεί.

Διότι θα βρεθεί με εκκρεμότητες είτε πίστεως είτε έργων. Γι' αυτό ο άνθρωπος καλείται να τακτοποιεί τα θέματά του. Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης λέει: «Πρόσεχε, με τη μετάνοια και με τον Θεό μην παίζεις, διότι ο θάνατος έρχεται που δεν τον περιμένεις». Ουδείς γνωρίζει το τέλος του, ούτε τον τρόπο του θανάτου ούτε την ώρα του θανάτου.

Είναι δυο πράγματα που, εν τη πανσοφία του και την αγάπη του, ο Θεός έχει κρύψει από τον άνθρωπο, διότι ο άνθρωπος, αν γνώριζε από τι θα πεθάνει και πότε θα πεθάνει, θα είχε πεθάνει πριν πεθάνει.

και ο Τυμπαστοφίος τα έχει κρύψει αυτά. Ταυτοχρόνως δε τον βοηθάει τον άνθρωπο, με την αβεβαιότητα αυτή, να είναι πάντοτε έτοιμος, διότι δεν ξέρει ποια ώρα θα του ζητηθεί από τον έλεγχο. Η ταυτότητα, η ενημερώτηση, δηλαδή η χριστιανική, πώς στέκεται;

Ομιλώ περίπου αυτή την ώρα 50 λεπτά.

50 λεπτά το ρολόι μου, πολλαπλασιαζόμενον επί 60, έχει χτυπήσει 3.000 φορές. Η καρδιά μου, αν δεν είχα βάλει εδώ, με 80 σφυγμούς, τικ-τακ, έχει κτυπήσει 4.000 φορές.

Κάθε τικ-τακ της καρδίας του ανθρώπου είναι και ένα βήμα προς τον τάφο του, είτε θέλει να το πιστέψει είτε όχι. Και αυτοί που ταξιδεύουν προς τα εμπρός και αυτοί που βλέπουν ανάποδα και δεν θέλουν να δουν προς τα εμπρός την πραγματικότητα, ταξιδεύουν, κτυπάει η καρδιά τους.

Κανένας δεν είναι αυτός που μπορεί να δυσκολεύσει τον δρόμο του προς τον τάφο του. Είτε βασιλεύς είναι, είτε πένης είναι, είτε μορφωμένος είναι, είτε αδαής, είτε αγροίκος, είτε δεν ξέρω τι. Όποιος είναι, ταξιδεύει.

Μεγαλυτέρα φιλοσοφία είναι αυτή: να λάβει σοβαρώς υπόψη το πώς επολιτεύθη ο άνθρωπος έναντι του ελέους του Θεού και γιατί δεν έλαβε έλεος αυτός, εφόσον ο Θεός ήρθε να δώσει έλεος, και θα βρει ότι είναι αυτός ένοχος. Αυτός δεν ετοιμάστηκε για να λάβει, δεν ετοιμάστηκε τόπος αναπαύσεως.

Πώς ετοιμάστηκε; Διότι εφρόντισε να ετοιμαστεί.

Πόσες προσπάθειες γίνονται από τους ανθρώπους προτού να πετάξουν για το εξωτερικό, για να δημιουργήσουν συνάλλαγμα ή γνωριμίες ή συστάσεις ενός κόσμου που θα πατήσουν για πρώτη φορά. Και, στο κάτω-κάτω της γραφής, αν δεν τους αρέσει, θα πάρουν το άλλο αεροπλάνο να γυρίσουν.

Τι θα πρέπει να κάνει ο άνθρωπος προκειμένου να ταξιδέψει σε εκείνον τον κόσμο, που έχει στη τήρα μόνο να λέει, δεν βγάζεις με επιστροφή. Πού είναι η λογική του ανθρώπου; Πού είναι ότι προχώρησε ο άνθρωπος;

Πού προχώρησε; Οπισθοχώρησε ο άνθρωπος, δεν επροχώρησε ο άνθρωπος.

Όταν ο άνθρωπος, για τον Α ή Β λόγο, βάζει ένα ψέμα μπροστά του —«μπορεί να μην είναι αυτό», «δεν νομίζω εγώ», «ο Θεός είναι καλός», «εγώ έχω κάνει αυτό», «δεν μου χρειάζεται εκείνο»—, παρότι ο Λόγος του Θεού αντίκειται στο σημείο αυτό και λέγει ότι και εκείνο και το άλλο, «ταύτα έδει ποιήσαι, κακείνα μη αφιέναι».

Όταν φτιάχνει, ο άνθρωπος φτιάχνει ένα παραπέτασμα ψευτιάς και προβάλλει μια ψευτιά. Ο Ισαΐας το 15ο εδάφιο του 20ου Αγγλώου Κεφαλαίου του για αυτή την περίπτωση λέει το εξής Εθήκαμε ψεύδος στην ελπίδα ημών και το ψεύδι και παστησόμεθα

Δεν εθέσαμε την ελπίδα μας στην αλήθεια, στο Χριστό, στην πραγματικότητα.

Αδιαφόρως αν εγώ την μπορώ ή δεν την μπορώ σήμερα. Διαφέρει το ένα από το άλλο. Πες όμως την αλήθεια. Ναι, Θεέ μου, στάσου σε ένα μέρος. Αυτό που λες είναι αλήθεια. Ο Λόγος ο Θεός αλήθεια έχει. Εγώ με ψεύτεις Πας άνθρωπος ψεύτη Εγώ με ψεύτεις

Όμως εγώ δεν μπορώ να το κάνω αυτό που λες εσύ σήμερα. Θα έρθει βέβαια μια απάντηση, η οποία θα σου πει και θα μου πει: «Θέλεις; Δεν σε ρωτώ αν μπορείς. Αν μπορείς ή δεν μπορείς είναι δικό μου θέμα. Δεν είναι δικός, σου έχω πει άλλωστε Άνεσε μου ούδινα τσεπίνου δεν Το ερώτημά μου για σένα είναι το εξής: Θέλεις; Έλεος αυτού να είναι και επί σου.

«Αὐτοῦ», όπως είπε η Παναγία Μητέρα, «ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεὰν τοῖς φοβουμένοις αὐτόν». Θέλεις; Εδώ είναι το ερώτημα. Θα πει κανείς βιαστικός: «Και ποιος δεν θέλει;» Πολλοί δεν θέλουν, οι περισσότεροι δεν θέλουν. Δεν τον θέλουμε το Χριστό. Για άμα του βάλει την κυρά να κάνει παιδιά, δεν τον θέλει το Χριστό. Όταν βάλει τη γυναίκα να ντυθεί και να κόψει τα αντρικά και λοιπά, δεν τον θέλει το Χριστό.

Αν θέλει το νεαρό να τον βάλει κάτω, να νηστέψει, να εγκρατευτεί, να υπακούει και λοιπά, δεν τον θέλει το Χριστό. Καταλάβατε; Ό,τι του πει να του λείψει, τού αντιτάσσεται. Δεν τον θέλει το Χριστό. Θα κάνει σκοπό να το πάρει, για να είναι προς τον κόσμο, προς τας ηδονάς του, προς το εγώ του συνεπής. Δεν τον θέλει το Χριστό.

Χριστός. Ο Χριστός δεν είναι πρόσωπο για πολλούς ανθρώπους. Τον φοβούνται τον Χριστό, δεν τον θέλουν. Πολλοί δε, δε θέλουν να ακούνε περί Χριστού. «Δε θα μου λες τίποτα, μη μου λες τίποτα». Γιατί; Να μην ελέγχεται. Δε θέλει ούτε να ακούσει. Φτάνει στα σωθικά. Εκεί τον πλήττει στα σωθικά. Μην ακούσει. «Μη μου το πεις». Πού θα έχει βγει αυτό; Δε θέλει να ακούσει την αλήθεια. Γιατί; Θα πεις ψέμα; «Μη μου το πεις». Μα αλήθεια δεν σου φέρει. Δεν… Λέω εγώ κάτω είσαι ψευστός, γι' αυτό ο Χριστός μας όταν είπε τον επικίνδυο της Ιερουσαλήμ θυμόσεται είπε

Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ λέει πως άκης η Θέλησαν, ως οι όρνης ανοσία αυτής, σαν την κλώσσα λέει η Θέλησαν να σας μαζέψω κάτω από τα στερηγάς μου Και ούκ η θελήσατε, όχι δεν μπορέσατε, ούκ η θελήσατε

Αυτά τα αγαθά, οι αρετές και λοιπά, που απορρέουν από το έλεος του Θεού, όχι από τη δικαιοσύνη τη δικιά μας. Διότι πάσα η δικαιοσύνη μόνος δράκος αποκατημένης κατά τον Ισαΐαν Είναι έλεος του Θεού. Όλα αυτά μπορούν να δοθούν στον άνθρωπο, εάν ο άνθρωπος θελήσει.

Αν ο άνθρωπος δημιουργήσει. Δες μου πας στο έλεγε ο άλλος και το γαν κινήσω

Ή στον Δημιουργό να καθίσει. Δεν θέλει, του κοινοποιεί η έξωση. Και του λέει: «Ορίστε, Χριστέ, να μπει ο άλλος μέσα που μου τα επιτρέπει όλα». Που τα περνάμε καλά, δεν μου λέει μη το ένα και μη το άλλο.

Ό,τι κι αν κάνω, μου το ευλογεί και μου έχει μια λεωφόρον άνετο να περπατήσω εις τον κόσμο αυτό. Αυτένα δεν σε θέλουν.

Γι' αυτό, λοιπόν, αν ερωτηθούμε εμείς «θέλουμε;», αύριο θα σου απαντήσουμε. Θέλεις να γκρεμίσεις το παράνομο κρεβάτι;

Θέλεις να χαλάσεις το γάμο με τον ξάδερφό σου, με τον κουμπάρο σου, με τη θεία σου και λοιπά, την αιμομιξία αυτή;

Καταλάβατε; Θέλεις να σταματήσεις να κλέβεις; Θέλεις, θέλεις, θέλεις; Δεν απαντάμε, ηχθείς, γιατί δεν θέλουμε Γι' αυτό δεν φταίει ο Θεός, φταίμε εμείς. Ο Θεός έκαμνε, έκαμε και κάμνει έλεος. Και αυτά που ακούω από αυτή την ώρα, έλεος του Θεού είναι.

Είμαι αδιάφορος αν αυτό το έλεος εμείς το κάνουμε αμφίστομο μάχαιρα. Θα πρέπει να είναι μάχαιρα με μια όψη, χρήσιμος να μην έχει δυο όψεις, διότι τα Λόγια του Θεού, όπως λέγει διά του Ησαΐου στο 55:11: Ο Λόγος ο εξερχόμενος εκ του στοματός μου, ουμή επιστρέψης και νόσου.

Αυτά τα οποία λέγονται και θα ακούονται, γιατί αυτού του τρόπου που πολλαπλασιάζεται η μετάδοση, έχει δύο όψεις. Όσοι θα ακούσουν και θα υπακούσουν θα σωθούν· όσοι ακούσουν και δεν υπακούσουν θα κατακριθούν.

Γι' αυτό λέγει ο Λόγος ο εξερχόμενος εκ του στοματός μου, ουμή επιστρέψης και νόσου. Αυτό του το είπε και όταν οι Εβραίοι εδιάβαζαν τη Βίβλο και νόμιζαν ότι κρατούσαν τον Θεό. Όπως οι Προτεστάντες σήμερα και οι Ιεχωβίτες, διότι πήραν μια Βίβλο στο χέρι τους, έχουν τη γνώμη ότι έχουν τον Χριστό στην καρδία τους.

Και τους είπε εκεί που διαβάζουμε στον Ιωάννη έξινον τριανταεννέα Ερευνάτε τα γραφά ότι δοκείται εν αυτής ζωήν αιώνιο να έχει Νομίζετε, λέει, ότι είναι αιώνια ζωή οι Γραφές. Λέει, όχι λέει, αύτε εισήν εμαρτυρούσε περί εμού και ού θέλετε ελθήν πρόσμεν, πρόσμεν, είναι ζωήν αιώνιο να έχετε, εγώ είμαι η αιώνια ζωή λέει, δεν είναι οι γραφές η αιώνια ζωή, οι γραφές σας οδηγούν σε μένα που είναι η αιώνια ζωή, αλλά δε θέλετε να φείτε, γιατί σας μαστιγώνω με τα όμου υποκριτέ, σας μαστιγώνω, γι' αυτό ακριβώς δε θέλετε να φείτε πρόσμεν, είναι ζωήν αιώνιο να έχετε.

Ναι, στα χέρια του ανθρώπου είναι η σωτηρία. Έδωσε ένα κλειδί ο Χριστός με δυο όψεις. Μία ανοίγει την κόλαση και η άλλη τον Παράδεισο. Το κρατάει ο άνθρωπος το κλειδί αυτό. Ο άνθρωπος το κρατάει αυτό το κλειδί.

Αν θέλει, δια της μετανοίας ανοίγει τον Παράδεισο. Και δια της αμετανοησίας ανοίγει την κόλασή του. Μην κατηγορήσουμε τον Θεό εκείνη τη μέρα εκεί. Α, λοιπόν, το έλεος του Θεού θέλει να είναι και εις ημάς.

Εμείς, όπως επροφήτευσε η Παναγία μας, θα πρέπει να το θελήσουμε και να ετοιμαστούμε δια μετανοίας και εξομολογήσεως, ως δοχεία αγαθών, για να λάβουμε για την αυτή ζωή και για την άλλη, στην οποίαν εύχομαι, εις αλλήλους και εις πάντας. Αμήν.

Σας ευχαριστώ.