The Ninth Ode of the Theotokos

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

These, then, are the words spoken by our Most Holy Theotokos in the hill country of Judah, before Elizabeth. Elizabeth spoke to her and confirmed that what had been occupying her thoughts was true: she really was with child.

And what the Archangel had told her earlier would all take flesh and bone—that is, it would all truly come to pass.

If you remember, we had reached the point where she said, “For behold, from henceforth all generations shall call me blessed.” And we offered a series of reflections on how, from the very day of the Conception, this blessing of the Theotokos began.

For even Elizabeth herself, at that first meeting, called her blessed: “Blessed is she who believed that what was spoken to her would be fulfilled.” And later, another woman who was listening to Christ cried out, “Blessed is the womb that bore You, and the breasts that nursed You.”

From that very moment, then, this prophecy concerning the blessing of the Theotokos began to be fulfilled, because of the work she accomplished and continues to accomplish to this day. In one passage, Isaiah calls our Christ “the Father of the age to come.”

That is in chapter nine, verse six. Yet Jesus Himself is also called our Brother. As He says in John 20:17, “Go to My brethren.” He calls the faithful His brethren, while Isaiah calls Him Father. Consequently, according to Isaiah’s prophecy, our Most Holy Theotokos is presented as our grandmother; and according to the words of Christ, she is presented as our Mother.

She is therefore both grandmother and Mother, because she gave birth to God—and where the Son is, there also are the Father and the Holy Spirit—and thus to our Father. At the same time, she also gave birth to our Brother, as He says elsewhere: “Inasmuch as you did it to one of the least of these My brethren.” He calls us His brethren, His little ones. And after His Resurrection He says, “Go and tell My brethren,” while He also speaks of the Apostles as His brethren.

“Go and tell My brethren, and Peter.” She is therefore a person whom we must call blessed, because of all that she bears within herself. In the Song of Songs, Solomon says: “My dove, my perfect one, is one. The daughters saw her and called her blessed; the queens and concubines praised her.” All of them—the queens and even the concubines—will call her blessed. In other words, the whole world will call the Theotokos blessed. This is found in the Song of Songs, chapter six, verse eight.

And Saint Mark of Ephesus, in the third ode of the canon for the Dormition of our Most Holy Theotokos, says: “Blessed are those who dwell in your house”—blessed are those who dwell within your church—“they shall praise you unto the ages of ages. Blessed are those who behold you in an icon,” those counted worthy to see you in the icon, “radiant with the splendor of grace which you yourself imparted to it while still living, O All-Pure One.” While still living, O All-Pure One, you bestowed this radiance upon the icon.

Do you know what he is speaking about here? He is referring to the icons painted by the Apostle and Evangelist Luke. For those who do not know, let me explain: while our Most Holy Theotokos was still living, Luke visited her in the house of John, where she was staying after the Lord entrusted her to him from the Cross.

We read in the nineteenth chapter of John: “Behold your mother,” and, “Behold your son.” Luke, who painted as an amateur, saw how beautiful she was and desired to portray her. Hence the words concerning the Hodegetria: “depicted by the most sacred Luke”—or rather, “which was depicted by him.”

He therefore made three icons of her. The first was made with wax and mastic. It still exists today and is kept at the Holy Monastery of Mega Spilaio in Kalavryta. Although the monastery has burned down three times, and although the icon is made of wax and mastic, while nothing else remained of the monastery, the icon was merely darkened by smoke and survives to this day.

The second icon is kept at Kastania, on Mount Vermio, at the place known as Soumela, where the Holy Monastery now stands. The Pontians who came from Soumela, from Mount Mela, brought it here with them.

Or rather, that is not exactly how the story goes. The icon had remained hidden there, and a hieromonk who fell asleep three years ago knew where it was concealed. Venizelos then made representations through Atatürk, who gave his consent. Our people went, found the icon, took it, and brought it here to the Byzantine Museum in Athens.

The Pontians, however, took an interest in it, and the icon was given to them. They established the settlement near Mount Vermio and built the Monastery of the Most Holy Theotokos of Soumela there, where many people have gone to venerate it.

That icon is painted in color on wood. The third icon is preserved to this day at the Holy Monastery of Kykkos in Cyprus. It remains covered and is seen by no one. A Turk once tried to uncover it and was struck dead by lightning. His grave is there beside it as testimony.

These three icons of the Most Holy Theotokos, painted by the Apostle and Evangelist Luke, were shown to her while she was still living. When she saw them, she blessed them and said, “May the grace of Him who was born of me, my Lord and my God, be with them.” Clearly the hymnographer has this in mind when he says, “Radiant with the splendor of grace which you yourself imparted to them while still living, O All-Pure One”—for while you were still living, you blessed these holy icons.

Concerning the icon in Cyprus, it is also said that, as the monk was carrying it up the untouched mountain of Kykkos, a bird flew ahead of him, singing: “On the mountain of Kykkos a monastery shall arise; a golden Lady shall enter it, and she shall never depart.”

The bird was speaking of the Theotokos. Thus the hymnographer says here, “Blessed are those who behold you in an icon.” Why does he say this? Have you ever wondered why there is such hatred against the holy icons on the part of the heretics? The first thing a Jehovah’s Witness will say upon entering is that you must take down those idols—that is what he calls the icons.

Why do Protestants, and all the others, attack the icons? Because icons remind the human person, teach the human person, and bring the human person to katanyxis, to compunction. Saint Gregory the Theologian said that whenever he saw the Crucifixion depicted in an icon, he could never pass by it without tears.

He could not look upon the Crucifixion without weeping over what God did for us on Golgotha. This, as I was saying, is connected with those three icons. And since we are speaking of them, let me take this opportunity to tell you that, according to some, seventy icons were made from those three; according to others, one hundred and twenty; and according to still others, one hundred and fifty. Those three are the prototypes.

They are attributed to the Apostle and Evangelist Luke. Luke himself painted only three; those were the three he worked on. Others then worked from what he had left behind.

She was therefore fully justified in prophesying that all generations would call her blessed. And you know that she is called blessed to this very day. Christ has bestowed such radiance, such power, and such grace upon the Most Holy Theotokos that at times it may seem as though people stray even from the dogma: instead of being worshippers of Christ, as they should be—for Christ saves and the Theotokos intercedes—they become worshippers of the Most Holy Theotokos.

But since Christ condescends to approve these things concerning the Theotokos, we have no reason to think otherwise. You may ask why I say this. Something has come to mind that I had intended to tell you on another evening, in another connection.

But it belongs here now, so while it is on my mind, I want to tell you. While the Apostles were still alive and the Most Holy Theotokos was also living, John and Peter built a church in Lydda, dedicated to the Most Holy Theotokos.

From the earliest days, there have been churches dedicated to the Most Holy Theotokos. And yet the Protestants say what they say. The Protestants appeared in the sixteenth century, brought forth by Luther; and let the Jehovah’s Witnesses say what they will—they appeared only in the nineteenth century, brought forth by Russell.

But here we have Christianity from the earliest days, from the time when Christ Himself was upon the earth. So they built a church in Lydda in honor of the Most Holy Theotokos. They went to her and asked her to come there, to see what they had built and to bless the house of God.

She said to them, “Go, and you will find me there.” And indeed, when they arrived, they found her icon upon the iconostasis, an icon not made by human hands.

You can imagine what those men felt. And the Most Holy Theotokos said, “I thank my Lord, who has granted that so many impossible things should be accomplished through me.” For she had not done this herself; the Lord had done it. He had granted that the image of His mother should appear there.

On another occasion, they built another church, and the Jews laid claim to it and tried to take it from them.

Once again, the matter was brought before a court, and they asked for justice. The judge said, “The church—this temple—will be closed. If some sign appears and shows us the truth, then we shall decide to whom it should be given.

For now, because of the dispute, it will remain closed. Neither you nor the others may have it. You built it, but I shall lock it.”

After some time, they went and opened it. And there, imprinted upon one of the columns, they found an image of the Theotokos, surpassingly beautiful. The Christians ran to the presiding judge and said, as we were saying, “Come and see!” They went there and saw it.

The column was red on the outside and green within, and upon it was our Most Holy Theotokos in all her beauty. The judge asked, “Who is this?” One of the men, who knew something of Christianity, replied, “She is the mother of our Christ; she belongs to our faith.”

The others also acknowledged this, and so the church was given back to the Christians, to whom it rightfully belonged. When we have such events before us, you understand what may be said and what a person may think concerning the Theotokos.

Therefore, what she said—“From now on all generations will call me blessed”—was true. It was true then, it is true now, and it will remain true until the end of the age for all who believe in Christ and in His mother.

Why is this so? “For He who is mighty has done great things for me.” This is precisely why all generations will call me blessed: “For He who is mighty has done great things for me.” She does not attribute these things to herself; she attributes the great things to the Mighty One.

These are words of humility. If all generations call me blessed, it is not because I am worthy of blessing in and of myself, but because the Mighty One has done great things for me. The question of who the Mighty One is belongs to what follows. But we already know who the Mighty One is for us.

The Wisdom of Sirach also speaks about these great things, and the Most Holy Theotokos spoke as one thoroughly versed in the Old Testament. Indeed, if we accept the tradition that during the eleven years she remained in the Temple she read the Old Testament and came to know it almost by heart, we shall not be far from the truth.

The Wisdom of Sirach, chapter 18, verse 3, says: “Who can trace out His mighty works?” “Who can trace them out?” We might likewise ask, “Who can trace out her mighty works?” For we always place the Theotokos between Christ and ourselves.

Regardless of that, as one brother pointed out to me one evening, Christ indeed remains God; yet Saint Paul says there is one God and, between God and the faithful, one mediator: the man Jesus Christ. Yes, the man Jesus Christ is the mediator.

But between the man Jesus Christ and the faithful stands the Theotokos as intercessor. “Intercede with Him who was born of you.” Who was born of her? Christ. Intercede, then, with Him who was born of you—with the man Jesus Christ, to whom you gave flesh, whom you sheltered for nine months in your womb.

“Intercede with Him who was born of you, O Lady of the world; become our intercessor.” And so we have the Theotokos interceding for us: “Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us.” This sacred order is displayed beautifully, vividly, and instructively upon the iconostasis of the Orthodox Church.

These are the two who have taken hold, so to speak, of the gate that restores mankind to Paradise. Adam and Eve once had their place there, but through disobedience they closed the gate. Now these other two have come and opened it again.

The one intercedes, and the other saves; and mankind enters. Through the Beautiful Gate comes the call, “With fear of God,” and the faithful receive remission of sins and eternal life, passing onward toward the Kingdom of Heaven.

Great things, then, He has done for her. And do you know where these great things begin? They begin in Eden, with the prophecy God made concerning her, with His foreknowledge of her; for He foreknew her before she came into being.

For, as we have often said when speaking of the woman whose seed would crush the serpent’s head—we read this in Genesis 3:15—we are speaking of her. God foretold that her seed would crush the serpent’s head, while the seed of the serpent, of Satan, would bruise His heel: according to His human nature, it would nail Him to the Cross.

Christ would crush Satan’s power, empty his tombs, and bring His Kingdom; while Satan, according to Christ’s human nature, would nail Him to the Cross. If you wound a man in the heel, he does not die. That is precisely why the prophecy speaks in this way.

But if his head is crushed, he dies, for death follows when the head is crushed. And the serpent is especially vulnerable in its head. This is why the Lord says elsewhere, “Be wise as serpents and innocent as doves.” The serpent is wise because it seeks to protect its head. Strike it from behind, and you do it little harm.

But if you strike it on the head... That is why I say that the foreknowledge of these great things is from all eternity.

God chose her from among a multitude of people. As I told you the day before yesterday, many righteous and holy people of the Old Testament passed through this world, yet He chose none of them. Christ, so to speak, sifted the human race and its bloodline, passing it through many stages—through seventy-seven generations, as I was telling you, according to the genealogy recorded by Luke. From Adam to Joseph the Betrothed there are seventy-seven generations.

Seventy-seven generations, then, passed before the fitting person appeared—the person through whom God would become man. Concerning the Theotokos, her body, and her purity, Ezekiel says the following in chapter 43, verse 2: “Behold, the glory of the God of Israel came by the way of the east.” The earth signifies the body of the Theotokos.

She who was wholly pure shone like radiance amid the glory surrounding her. This is how Ezekiel beheld her prophetically. Indeed, Ezekiel also speaks of the virginity of the Theotokos.

He saw, he says, the gate facing east, and it was shut. The Lord entered through it, remained, and came forth, while the gate remained shut. This is a prophecy of the Theotokos as Ever-Virgin, and it is read at a feast of the Theotokos.

At the Entry of the Theotokos into the Temple, for example, and at the Dormition, a special prophecy from Ezekiel concerning the Theotokos as Ever-Virgin is read in the evening at Vespers.

Thus the Holy Spirit proclaimed prophetically both her coming and the great things that would be accomplished in her.

Another great thing is that she conceived according to God’s promise and through an angelic proclamation. It was not merely a man who brought her some message. She conceived after a prophecy delivered by an angel. The Archangel was at work in all this; in a certain sense, he had been preparing this woman from her earliest days.

Indeed, from her mother’s womb. Did not the Archangel go and announce to the elder Zacharias that his wife would conceive? From that moment the matter begins to unfold: the preparation for the Theotokos and, more broadly, for the whole divine economy of salvation.

We shall see that this is so the day after tomorrow, at the feast of the Entry of the Theotokos into the Temple, when she enters at three years of age. The Church will begin to chant, as I told you on another evening, “Christ is born; glorify Him!” Do you see? The child entering the Temple is the one from whom Christ will be born. The hour has come.

And a very long time had passed before this took place—some five thousand five hundred years.

There is a difference between Saint Anna and those women of the Old Testament who were barren. Sarah was barren, Rebekah was barren, Samson’s mother was barren, and Hannah, the wife of Elkanah, who bore Samuel, was barren, and so on. All of them gave birth to sons. Of all the barren women in the Old Testament, Saint Anna alone gave birth to a daughter. When their wombs were opened and they conceived, they conceived sons. Only the conception of Saint Anna was different.

There is yet another great wonder concerning the Theotokos, in her conception and her birth. Have you ever read in the sixty-sixth chapter of Isaiah how it speaks of the manner in which Christ was born?

“Before the pains of labor came upon her, she gave birth.” The Theotokos suffered no labor pains when she gave birth.

She conceived without pleasure and gave birth without pain. These are great wonders. And when she says, “He who is mighty has done great things for me,” they truly are great things. After the Fall, after sin, a woman gives birth to her children in pain. This is the punishment.

What did God say to Eve because of what she had done?

“You shall give birth to your children in pain.” How would she have given birth before the Fall? She would have given birth without pain. Pain is a punishment, a consequence of sin. The Theotokos did not conceive in the manner in which human beings ordinarily conceive; otherwise she would have brought a mere man into the world, not God, because human seed is always marked by sin.

For this very reason, she conceived by the Holy Spirit. She conceived without pleasure and gave birth without pain. Another great and solemn wonder is this: for nine months, without weariness, she carried Him who carries all things. Without weariness.

Not like women today, who need a doctor and a microbiologist to monitor their Rh factor, their vitamins, and everything else, only to bring forth some sniveling little thing rather than a child!

She carried Him without weariness. Woman was not created to suffer during pregnancy.

All these things are consequences of our sin and of the fallen condition of the human body, because it has been wholly affected by sin. None of these things happened in her. These are extraordinary things. These are truly great things.

A person cannot easily grasp or understand them unless he considers them very carefully. She also gave birth without corruption. Everything took place without her body suffering corruption, and she remained undefiled: before giving birth, while giving birth, and after giving birth. She did not lose her virginity.

She is the Ever-Virgin. For this very reason, from ancient times, iconographers, moved by the Holy Spirit, have placed three stars upon the Theotokos in her icon: one star upon her head, one upon one shoulder, and one upon the other shoulder.

These are the three stars of the Theotokos, which also inspired me to write a special book entitled The Three Stars of the Theotokos. She is a virgin before, during, and after giving birth—Ever-Virgin. These are the three stars of her virginity, signifying the perpetual virginity of the Theotokos.

These are the things I am telling you. Another great wonder concerning her is the resurrection of the Theotokos, the translation of the Theotokos, and the reunion of her soul and body, as she is today. What other human being has been counted worthy of such wonders?

Which of the great ones ever received such an exceptional honor? The Theotokos alone. Therefore, she did not speak falsely; she made no mistake, nor could she have made one. For the words she spoke were spoken by Him, with her as His instrument.

Her pure soul and her pure tongue were guided by Him whom she carried within her. She communicated Him through her kiss to the elderly Elizabeth, who then uttered her prophecy. It was precisely He who dwelt within her—this grace—that spoke, and so naturally she could not be mistaken.

Concerning this final thought, Saint Andrew of Crete says: “How could the translation be false?” How could the account of the Most Holy Theotokos’s departure not be true, he asks, when all the other events also came together: the separation of the soul from the body, the death of the Mother of God, the laying aside of the flesh, the burial, the separation of her parts, the Ascension, their joining together again—that is, the reunion of soul and body—and her withdrawal into the unseen realm?

Do we possess anything of the Theotokos today? Was she not buried? Do we not have her tomb? But do we possess anything from her? Do we have her relics? Do we have her body? We have nothing. These are extraordinary things. They are numbered among the great wonders that our Christ accomplished in her person.

Saint Andrew also says in two other places: “Let the All-Pure One be magnified with songs of praise.” He tells us to magnify the All-Pure One with songs of praise. “Let the All-Blessed One be worthily called blessed.” Let us worthily call the All-Blessed One blessed.

For she died and rose again. She fell asleep and she arose, “as the Mother of the Lord, as confirmation of the final resurrection for which we hope.” She is an example, he says. Someone might say, “Yes, Christ arose, but He was God. What about us, who are human beings—will we arise?” Behold the answer.

And His Mother, who was fully human, also rose from the dead. Having received the Author of life, and having been illumined, on the third day she gloriously disappeared from the tomb. She ascended to heaven, reigns together with her Son, and asks Him to forgive our transgressions. She is there with Christ and reigns with Him, interceding every day and imploring Him for the forgiveness of our sins.

Saint Theodore the Studite also says in one of his homilies on the Most Holy Theotokos: Through her Dormition, the Theotokos was counted worthy of rebirth and renewed life, which is nothing other than her Resurrection.

Whenever you look at the icon of the Last Judgment found in every Church—painted according to the Orthodox tradition, and placed specifically by the door through which we leave—remember that it is there so we may see what awaits us. Take heed as you go out into the world.

It depicts the Lord seated, with the honorable Forerunner on one side and the Most Holy Theotokos on the other. They intercede even now—or rather, they will continue to intercede until the end of the age, today and tomorrow, until the end of the age.

David, in Psalm 44, also speaks of this particular mystery: the translation and Resurrection of the Theotokos. She departed and went, as the hymnographer says, to the right hand of our Lord. Indeed, the Church uses this very passage from Psalm 44 when, during the Prothesis, the priest or bishop removes the portion for the Theotokos and places it upon the holy diskos.

At the holy Proskomedia he says: “The queen stood at Your right hand, arrayed in a garment woven with gold and adorned in many colors.” This is the very scene: she truly rose, stands at the right hand of the Lord, and intercedes for us.

Every woman whose barrenness God ended gave birth to one person. But because of the One whom the Theotokos bore, her childbearing became the cause of salvation for vast multitudes—thousands and millions of people throughout all the ages. Yet even if all the saved, together with all the angels and archangels, were united and tried to count and recount the great things accomplished in the Virgin, they could never fully express them.

She is a mysterious person, a wondrous person. Not even the angels can explain how they came to minister to a human being, how she was placed above the Cherubim and above the Seraphim. And bear in mind where Orthodox iconography places her!

In the image of the Pantocrator, Christ comes first, for He upholds all things; and in the foremost place among the angels stand the Theotokos and the honorable Forerunner. For the Theotokos was in the mind of God from before He created the world.

This is why iconography places her among the angelic powers. Do you understand? The Most Holy Theotokos, then, is the great wonder of God’s awesome dispensation—the awesome dispensation of salvation, for it is truly awe-inspiring.

Saint Andrew also says specifically on this subject: “You, O Theotokos, are the great wonder of God’s awesome dispensation, into which the angels desire to look.” Something is taking place that they cannot comprehend. They long to behold it, yet they cannot understand it or take part in what is being accomplished in the Theotokos.

What kind of mystery is this? This is why the divine John Chrysostom, who was himself guided by the Holy Spirit and who, as becomes evident the more you read him, deeply loved and revered the Theotokos, cries out concerning her: “There is nothing in this life like Mary the Theotokos.”

Nothing, he says—nothing in this life, nothing upon the earth—is like Mary the Theotokos.

“O man, range over the whole creation in your thought.” You cannot do so bodily, but journey through all creation with your nous, the spiritual intellect, and see whether anything is equal to or greater than the Holy Virgin Theotokos—whether anywhere you can find anything comparable to, or greater than, the Most Holy Theotokos.

“Travel around the earth; survey the sea; examine the air; search the heavens with your spiritual understanding; call to mind all the angelic powers, and see whether there is any other wonder such as this in all creation.” There is none. It is true; John Chrysostom is not mistaken.

This is why she says, “For He who is mighty has done great things for me.” If anyone refuses to believe in the manner of her conception, the Most Holy Theotokos is saying here: Do not disbelieve, for the mighty God accomplished these great things; I did not accomplish them myself.

And when she speaks of “the Mighty One,” she is speaking of God. He is the Mighty One. David also speaks of this Mighty One in one of his Psalms, showing that this work reveals the almighty power of God.

Yet He united them and made them one man.

For in the union He preserved the two natures without confusion, and the two wills and energies without alteration. The human nous cannot grasp this; it is beyond comprehension. So I did not accomplish it. The Mighty One, O man, accomplished these things.

Do not reject them because of your reasoning. Do not reject them because of your mathematics or your knowledge. These are the works of God; I did not accomplish them. This is what she means here. Thus Psalm 44 says: “Gird Your sword upon Your thigh, O Mighty One.”

This is written in Psalm 44. Basil the Great takes this verse and interprets it as follows.

“Well, then, has the word ‘mighty’ been added.” It is rightly placed there, he says, because the greatest proof of power is that God was able to enter human nature and become man. That God should become man within human nature is the achievement of One who is truly mighty.

So, he says, this word has been placed there most appropriately.

“For the creation of heaven and earth is not so great a thing.” It is not so difficult, he says, to make heaven or earth, or to bring into being the sea, the air, and the great elements. Even the sea, he says, is easy to make, as are all the other elements of creation.

Whether it is the intelligible world above the heavens or the world beneath the earth, everything bears witness to the power of God the Word. He can create all things. But nothing compares with the divine economy of His becoming man—with His condescension toward lowly and weak humanity.

And consider how God condescended to lowly man. This is what scandalizes many people, especially Jehovah’s Witnesses. They refuse to acknowledge that He is God and became man. They reject what Paul says plainly in Philippians: though He was God, He did not regard this as something to be grasped selfishly, but emptied Himself, taking the form of a servant and becoming man. In other words, He did not say, “I am God, and I will not come down.” No.

He emptied Himself—He poured Himself out—and took the form of a servant, the form of man. And when He was found in the form of a servant, how far did He go? As far as death, even death on the Cross. Satan cannot comprehend this, for he himself sought only to rise higher. How could he ever imagine that God would descend so far and humble Himself so deeply? Satan himself would never have done such a thing. And because he would not do it, he imagines that God would do it even less.

Yet Satan was deceived by God’s humility. Power can create all things, Saint Basil the Great says—these are not my own words—but this becoming man, this divine economy, can be accomplished only by the mighty God. No one else can accomplish it.

And David says again, in Psalm 70, verse 20:

“O God, who is like You? You have shown me great and mighty things.” David says this as well: “You have done great things for me, O God.” If we too wish to partake of the great things that the Theotokos received, and that all those who truly loved her received, then we must magnify her. For her grace is reflected to us: when you place a mirror before the sun, you immediately receive its light.

So if you place your heart, your soul, and your life before the life of the Theotokos—before her purity, virginity, chastity, and all her other virtues—you will receive corresponding blessings. In keeping with her greatness, therefore, we too must magnify her, as one writer says.

If we do this, the Most Holy Theotokos will share with us something of her greatness and her grace. Do you see? When she came into contact with the elderly Elizabeth, Elizabeth prophesied. As I told you another evening, the Theotokos once stood before a beautiful flower that had no fragrance.

Poor little flower! Her hands caressed it, and afterward it gave off such a sweet fragrance that people passing along the road would stop to smell it. It was something the hands of the Theotokos had touched. Therefore, anyone who has a relationship with her and seeks in some way to imitate her will receive corresponding good fruits.

She was the first to receive within herself the fullness of Him who fills all things; she was the first to contain within herself the One who fills the whole universe. And so, as one Father says in a homily for the Entry of the Theotokos into the Temple—I did not note his name—she makes Him accessible to all, according to the degree and measure of each person’s purity. Thus she is both the steward and the guardian of the riches of the Godhead.

Whoever has a relationship with her—the one who received within herself the fullness of Him who fills all things—will receive through her according to the measure of his own purity. It cannot be otherwise.

There is one more thing we need to understand. As an elder, a spiritual father, used to tell me when I was a child:

To acquire something, you need a school grade of “very good.” But to preserve what you have acquired, you need a grade of “excellent.”

And we know that those who were careless lost both material possessions and gifts of grace. The Theotokos did not stop and say, “I am the Theotokos; what could I possibly lack?” No. Afterward, until her departure from this world, she continued to struggle through ascesis, through ascetic discipline, to preserve this grace, because its preservation also depends upon us.

And it is recorded—and I tell you this because we need to know it—that after the Ascension of her Son, she strove zealously to preserve the great gifts the Lord had granted her, through fasting, prayer, and prostrations.

Perhaps this seems strange to you. Perhaps you think she had no need of such things. Some of us should pay close attention to this, because all these things are necessary. And she did so through every kind of ascesis, as Saint Gregory of Thessalonica truly says.

Even after the ascent into heaven of Him who had taken flesh from her, she responded to the great gifts He had bestowed upon her—gifts surpassing both intellect and speech—with steadfast and manifold ascesis, with prayers for the whole world, and with zeal, counsel, and exhortation for the God-proclaiming preachers who were to travel to the ends of the earth.

That is, she even comforted the Apostles, taught them, and told them how they should act and what they would suffer; and she shared in their struggles and their pain. This is why another hidden tradition is also told, which some of you may not have heard: from the many prostrations of the Theotokos, the stone slabs upon which she bent her knees became hollowed out.

Saint Andrew of Crete, having received this through tradition, says that it was not without purpose that the Most Holy Theotokos remained in Zion. He says that the very slabs beneath the sacred knees of her all-pure body initiate us into this great mystery: the stone slabs laid upon the ground speak aloud, hollowed out by the countless prostrations of the Theotokos.

I say all this for the sake of many of us, because we imagine that once the Lord has granted us something and entrusted something to us, that is the end of the matter. No. You must guard it carefully, because otherwise it will be taken from you and you will lose it.

This depends on our own spiritual zeal and our own watchfulness. How many young men and women were given the gift, the talent, of virginity? How many were given a special invitation, called to remain virgins, to become brides of Christ, to become nuns—and yet they lost it, and now they weep and lament.

Even if their pride does not allow them to admit it now, one day they will admit that what they failed to guard was indeed taken from them. They should have protected it like the apple of their eye, for it is not given to everyone, nor does God give it to everyone.

Such carelessness and lack of spiritual zeal toward a gift that others do not possess is a very serious matter for a believer. And, as I say, many people are careless. The same happens with material things. Many times God helps us acquire something, but then, as the saying goes, it goes to our heads. We imagine that we will always be capable of acquiring more, and before long we find ourselves with nothing.

Great wisdom is needed in this matter. Look at how the Most Holy Theotokos lived afterward. At her Dormition she was found to possess only two garments: the one in which she was laid upon her bier, and another that she gave to one of her friends, one of the two women who lived in the same neighborhood.

Why did she live this way? Because she believed that everything in this life is temporary. She took care not merely to adorn herself outwardly, putting on an appearance and deceiving people, but to adorn herself inwardly.

“All the glory of the King’s daughter is within,” says the Prophet David with striking clarity in Psalm 44.

“All the glory of the King’s daughter is within.” Therefore, it is not enough simply to chant the Axion Estin to her. Truly, “It is meet”; yes, she is worthy. Nor is it enough merely to offer all the other beautiful hymns that our Church has for the person of the Theotokos. Above all, as far as we are able, we must live our own lives according to her life.

Then she may, in some way, impart to us something of the great things bestowed upon her. For it is a great blessing to have the Theotokos beside us, both today and unto the ages, as our advocate and our helper. We have a profound need for the support of the Theotokos here in this life and there in the life to come. And I pray that we will labor to understand this need. That is all for tonight.

Λόγων αυτών, δηλαδή, που είπε η Παναγία μας. Εις την ορεινή πόλη Ιούδα, ενώπιον της Ελισάβετ. Όταν η Ελισάβετ της μίλησε και της αποκάλυψε ότι είναι αλήθεια αυτό που την απασχολεί. Ότι πράγματι είναι έγκυος.

και ότι της είπαν, δηλαδή ο Αρχάγγελος γρηγορότερα Όλα θα λάβουν σάρκα και οστά.

Είχαμε φτάσει, αν ενθυμείστε, στο σημείο εκείνο που είπε ότι: «Ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσίν με πᾶσαι αἱ γενεαί». Και είπαμε μια σειρά σκέψεων, τινί τρόπω. Από την ίδια ημέρα της Συλλήψεως άρχισε ο μακαρισμός αυτός της Θεοτόκου.

Διότι και αυτή ακόμη η Ελισάβετ στην πρώτη αυτή συνάντηση την είπε μακαρία, μακαρία λέει αν πιστεύσεις της ραγημένης. Η άλλη γυνή πάλι που ήκουε το από Χριστόν, μακαρία η κοιλία η βαστά σας άθε και μαστεί ουσεφθύλα σας.

Από τότε, από την ίδια στιγμή, άρχισε η πραγματοποίηση αυτής της προφητείας, αναφορικώς με τον μακαρισμό αυτόν της Θεοτόκου. Για το έργο, βέβαια, το οποίο έκανε και το οποίο κάμνει μέχρι της σήμερον. Ο Ισαΐας, σε ένα μέρος, τον Χριστό μας τον λέγει Πατέρα του μέλλοντος αιώνος.

Στο θήτα κεφάλαιο, στίχος 6. Ο δε ίδιος ο Ιησούς λέγεται Αδελφός ημών. Όπως αναφέρει στον Ιωάννη Κάπα 17 «Πορεύου δε προς τους αδελφούς μου». Τους πιστούς τους λέγει αδελφούς του. Ο Ισαΐας τον λέγει Πατέρα. Κατά συνέπεια, με την προφητεία του Ισαΐου η Παναγία μας παρουσιάζεται ως μάμμη ημών, με τα λόγια του Χριστού μας παρουσιάζεται ως Μητέρα ημών.

Είναι, κατά συνέπεια, και μάμμη και μητέρα, διότι εγέννησε τον Θεόν, και όπου Υιός και ο Πατήρ και το Πνεύμα το Άγιον, τον Πατέρα ημών. Και ταυτοχρόνως εγέννησε και τον αδελφόν ημών, όπως λέγει και αλλού: «Εφόσον επιείσατε ενί τούτον τον αδελφό μου, τον ελαχίστον, αδελφούς μας λέγει, μικρούς Είπατε της αδελφής μου και το Πέτρο μετά την Αναστασή Του Αδελφούς του λέγει και τους Αποστόλους.

Είπατε της αδελφής μου και το Πέτρο Είναι, λοιπόν, ένα πρόσωπο που πρέπει να μακαρίζεται με τόσα που έχει το περιεχόμενό της. Στο Άσμα Ασμάτων ο Σαλωμών λέγει το εξής: Μία εστί περιστερά μου τελεία μου, Ήδωσαν αυτήν θυγατέρες και μακαριούσιν αυτήν, Βασίλισσα καίγε παλακέ και ενέφουσιν αυτήν, Οι πάντες, η Βασίλισσα λέει αυτοί θα τη μακαρίσουν και παλακέ ακόμη, Όλος ο κόσμος δηλαδή θα τη μακαρίζει την Θεοτόκον. Αναφέρει στο άσμα ασμάτων στο έκρο κεφάλαιο στίχος 8.

Ο δε Άγιος Μάρκος ο Εφέσου, στην τρίτη ωδή του κανόνος στην Κοίμηση της Παναγίας μας, λέει το εξής: «Μακάριοι οι μένοντες εν τω οίκω σου», μακάριοι είναι οι άνθρωποι που θα μένουν μέσα στο ναό σου. «Εις τους αιώνας των αιώνων αινέσουσί σε. Μακάριοι οι βλέποντές σε εν εικόνι», αυτοί που καταξιώνονται να σε βλέπουν στην εικόνα, «την απαστράπτουσαν αίγλην της χάριτος, ην αυτή μετέδωκας ζώσα, Πάναγνε», που της έδωσες την αίγλη αυτή στην εικόνα, έτι ζώσα, Πάναγνε.

Ξέρετε τι λέει εδώ; Ομιλεί για τας εικόνας του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά. Για αυτούς που δεν γνωρίζουν το λέγω: όταν ζούσε ακόμη η Παναγία μας, εδέχθη την επίσκεψιν του Λουκά στο σπίτι του Ιωάννου, όπου εφιλοξενείτο, όπως την παρέδωσε ο Κύριός μας από τον Σταυρόν.

Λοιπόν, «ιδού η μήτηρ σου, ιδού ο Υιός σου», που διαβάζουμε στο 19ο του Ιωάννου. Του ήρθε λοιπόν η επιθυμία, ερασιτέχνης ων στη ζωγραφική, την είδε τόσο ωραία, να τη ζωγραφίσει. «Την ιστορημένην υπό Λουκά του Ιερωτάτου», που λέγει την Οδηγήτρια, την ιστορηθείσαν μάλλον.

Λοιπόν, έκανε τρεις εικόνες της. Η μία, με κερί και μαστίχη, η οποία υπάρχει μέχρι σήμερα και φυλάσσεται στην Ιερά Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου, στα Καλάβρυτα. Και παρότι έχει καεί τρεις φορές το μοναστήρι, παρότι αυτή από κερί και μαστίχη και από το μοναστήρι δεν έμεινε τίποτα, η εικόνα απλώς εκαπνίστηκε και υπάρχει μέχρι σήμερα.

Η άλλη εικόνα είναι αυτή η οποία φυλάσσεται στο Βέρμιο, στην Καστανιά, στα Σουμελά τα λεγόμενα. Έμφα και η Ιερά Μονή, όπου οι άνθρωποι εκεί, οι Πόντιοι, ερχόμενοι από τα Σουμελά, από το όρος του Μελά, την έφεραν μαζί εδώ.

Εδώ. Μάλιστα, δεν είναι έτσι η ιστορία. Είναι ότι έμεινε κρυμμένη εκεί και ένας ιερομόναχος, ο οποίος εκοιμήθη προ τριετίας, γνώριζε πού ήταν κρυμμένη και ο Βενιζέλος έκαμε ενέργειες μέσω του Ατατούρκ τότε και δέχτηκε. Πήγαν και βρήκαν οι δικοί μας την εικόνα και την επήραν, την φέραν στο Βυζαντινό Μουσείο εδώ, στην Αθήνα.

Οι Πόντιοι όμως ενδιαφέρθησαν και τους εδώθη αυτή η εικόνα και έκαναν τον συνοικισμό εκεί, παρά το Βέρμιο. Και έκαναν και την μονή εκεί της Παναγίας Σουμελά, που πολλοί έχουν πάει και έχουν προσκυνήσει εκεί.

Αυτή είναι ξύλο με χρώμα. Η τρίτη εικόνα φυλάσσεται μέχρι σήμερα στην Ιερά Μονή του Κύκκου, στην Κύπρο. Αυτή είναι και καλυμμένη. Δεν οράται από κανέναν. Ένας Τούρκος κάποτε θέλησε να την αποκαλύψει και κεραυνοβολήθηκε και είναι δίπλα εκεί ο τάφος του, της μαρτυρίας.

Οι τρεις αυτές εικόνες της Παναγίας Θεοτόκου, που έγιναν από τον Απόστολο και Ευαγγελιστή Λουκά, επεδείχθησαν εις αυτήν, έτι ζώσαν. Και όταν τις είδε αυτές, τις ευλόγησε και είπε: Χάρις του εξαιμού γεννηθέντος, Κύριού μου και Θεού μου, ή να είναι με ταυτόν Προφανώς ο υμνωδός το έχει υπόψη του εδώ που λέγει: Απαστράπτους ανέγλυντης χάρητος, εις αυτή με τ' έδοκας, την οποίαν έδοκας τότε «Ζώσα, Πάναγνε», που ζούσες ακόμη, που τις ευλόγησες αυτές τις Άγιες εικόνες.

Για αυτή δε της Κύπρου προαναφέρεται ότι, όταν ο μοναχός την ανέβαζε στο βουνό εκείνο το παρθενικό του Κύκκου, ένα πουλί πήγαινε μπροστά τραγουδώντας: «Κύκκου το βουνί μοναστήρι θα γενεί, μια χρυσή κυρά θα μπει και ποτέ της δε θα βγει».

Ομιλούσε για την Θεοτόκο. Λέγει λοιπόν εδώ πέρα αυτός ο υμνωδός ότι «μακάριοι οι βλέποντες εν εικόνι». Γιατί; Σας έχει κάνει ποτέ αίσθηση τόσο μίσος εναντίον των Αγίων Εικόνων; Μερους των αιρετικών. Γιατί το πρώτον, εάν μπει ένας Ιεχωβίτης, θα σου πει να κατεβάσεις τα είδωλα από εκεί, τις εικόνες.

Γιατί ο Προτεστάντης, γιατί οι πάντες βάλλουν εναντίον των εικόνων; Γιατί οι εικόνες είναι αυτές οι οποίες υπενθυμίζουν στον άνθρωπο, διδάσκουν τον άνθρωπο, κατανύσσουν τον άνθρωπο. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος έλεγε ότι την Σταύρωση βλέποντας σε εικόνα, ουδέποτε αντιπαρήλθεν αδακρυτί.

Ήταν αδύνατο να δει τη Σταύρωση και να μη δακρύσει για αυτό το οποίο έκανε ο Θεός στο Γολγοθά για μας. Αυτό, λέγω, είναι συσχετισμένο με τας τρεις αυτάς εικόνας. Αυτάς τας εικόνας, εκ των τριών δε αυτών, δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω, έχουν γίνει κατ' άλλους εβδομήκοντα, κατ' άλλους 120, κατ' άλλους 150 εικόνες από τις τρεις αυτές, τα πρωτότυπα. Αυτά είναι τα πρωτότυπα, οι τρεις.

Οι οποίες αποδίδονται στον Απόστολον και Ευαγγελιστήν Λουκάν. Όμως αυτός τρεις εζωγράφησε, με τρεις εκαταπιάστηκε. Οι άλλοι καταπιαστήκανε με αυτά που άφησε αυτός.

Δικαιολογημένα λοιπόν να κάνει την προφητεία ότι θα με μακαρίζουν. Και γνωρίζετε ότι μακαρίζεται μέχρι της σήμερον. Έχει δοθεί δε τόση αίγλη, τόση δύναμις, τόση χάρις εκ μέρους του Χριστού στην Παναγία, που θεωρείται καμιά φορά ότι ο άνθρωπος ξεφεύγει και από το δόγμα ακόμη και από ο Χριστολάτρης που θα πρέπει να είναι διότι ο Χριστός όζηκε η Θεοτόκος Πρεσβέβη γίνεται Παναγιολάτρης.

Αλλά από τη στιγμή όμως που ο Χριστός συγκαταβαίνει και συνηγορεί σε αυτά γύρω από την Θεοτόκο, εμείς δεν έχουμε κανένα λόγο να σκεπτώμεθα τα αντίθετα. Θα μου πείτε γιατί το λέω αυτό. Έρχεται κάτι στο νου μου που είχα να σας το πω άλλη βραδιά, σε άλλο μέρος.

Αλλά έχει θέση εδώ τώρα. Για να στο νου μου θέλω να σου το πω Όταν ακόμη ήσαν οι Απόστολοι επί σκηνής και η Παναγία ζούσε, ο Ιωάννης με τον Πέτρο έκαναν μια εκκλησία στα Λύδδα, στη Λύδδα εκεί, μια εκκλησία στο όνομα της Παναγίας.

Από τις πρώτες ημέρες υπάρχουν εκκλησίες στο όνομα της Παναγίας. Αυτά λένε οι Προτεστάντες. Οι Προτεστάντες ήλθαν το 1500, που εξέφερε ο Λούθηρος· ας λένε οι Ιεχωβίτες, τώρα ήλθαν, 1800, αυτοί που εξέφερε ο Ρώσελ.

Αλλά εδώ έχουμε χριστιανισμό από τις πρώτες ημέρες που ήταν ο Χριστός ο ίδιος. Λοιπόν, έκαναν στη μνήμη της Παναγίας μας μια εκκλησία στη Λύδδα και παρακαλέσαν την Παναγία, πήγαν και της είπαν να έρθει, να πάει μέχρι εκεί, να τους ευλογήσει τον οίκο, να ιδεί βέβαια και τι είχαν κάνει, για να ευλογήσει κιόλας τον οίκο.

Λέγει, πηγαίνετε λέγει και θα με βρείτε εκεί Και πράγματι αυτοί έφυγαν και βρίσκουν την εικόνα της αχειροποιήτου στο τέμπλο.

Καταλαβαίνετε τώρα τι αισθάνθηκαν οι άνθρωποι. Και είπε το ότι η Πανεγία μας «Ευχαριστώ τον Κύριό μου που επέτρεψε δι' εμού να γίνονται τόσα αδύνατα». Γιατί δεν το έκανε αυτή, το έκανε ο Κύριος. Αυτός επέτρεψε η μητέρα του να ζωγραφιστεί εκεί.

Και σε άλλη πάλι περίπτωση που φτιάξανε μια άλλη εκκλησία και τη διεκδικούσαν οι Εβραίοι να τους την πάρουν,

πάλιν έφτασαν σε δικαστήριο και ζητούσαν δικαιοσύνη. Και ο δικαστής είπε: «Θα κλειστεί η εκκλησία, θα κλειστεί αυτός ο ναός και εάν σημείον τι παρουσιαστεί, μας δείξει, τότε θα δούμε σε ποιον θα τη δώσουμε.

Τώρα, διά την διαμάχη, θα κλειστεί· ούτε εσείς ούτε οι άλλοι. Φτιάξατε εσείς, αλλά θα την κλειδώσω».

Με καιρό πήγαν και την άνοιξαν. Και βρίσκουν σε έναν κίονα, Εκεί σε μία σκολώνα Ωρεοτάτην την Θεοτόκου Αποτυπωμένη Τρέχουν οι Χριστιανοί στον πρόεδρο, όπως τα λέγαμε. Ελάτε να δείτε Πηγαίνουν εκεί, βλέπουν.

Κόκκινο το απ' έξω και από μέσα πράσινο. Ωρεοτάτη η Παναγία μας. Στον κίονα εκεί, στο στύλο, λέει: «Ποια είναι αυτή εδώ πέρα;» Ο άλλος εδώ εγνώριζε από γράμματα χριστιανικά, λέει: «Είναι η μητέρα του Χριστού μας, δικιά μας θρησκείας».

Και αυτό το ανεγνώρισαν και οι άλλοι και έτσι χορηγήθη σε αυτούς η εκκλησία ξανά, όπου και το δικαιούνται. Όταν λοιπόν έχουμε τέτοια πράγματα, καταλαβαίνετε τι μπορεί να λεχτεί, τι μπορεί να σκεφτεί ο άνθρωπος γύρω από την Θεοτόκο.

Αυτό λοιπόν που είπε από τον Ίνγαρ Μακαριούσιμε πάσε γενναί, ήταν αλήθεια. Είχε και τότε και τώρα και θα έχει μέχρι της συντελείας των αιώνων, για όλους τους ανθρώπους που πιστεύουν στον Χριστό και στη μητέρα Του.

Γιατί όλα αυτά; «Ὅτι ἐποίησέν μοι μεγαλεῖα ὁ δυνατός». Γι' αυτό ακριβώς θα με μακαρίζουν οι γενναίες «Διότι ἐποίησέν μοι μεγαλεῖα ὁ δυνατός». Δεν τα αποδίδει στον εαυτό της, στον Δυνατόν τα μεγαλεία τα αποδίδει.

Εδώ είναι λόγοι ταπεινώσεως. Αν με μακαρίζουν όλοι οι γενναίες, όχι διότι εγώ είμαι αξία μακαρισμού αφεαυτού, αλλά διότι επίλησε εις εμέ μεγαλεία ο δυνατός. Τώρα, ποιος είναι ο Δυνατός, είναι θέμα παρακάτω. Τον ξέρουμε τώρα ποιος είναι για μας ο Δυνατός.

Η Σοφία Σειράχ επάνω σε αυτά τα μεγαλεία έχει γράψει και, σαν να ήταν κάτοχος της Παλαιάς Διαθήκης, η Υπεραγία Θεοτόκος ομιλούσε. Αν βέβαια λάβουμε υπόψη μας την παράδοση ότι τα έντεκα χρόνια που έμεινε στον Ναόν εδιάβαζε και Παλαιάν Διαθήκην και γνώριζε την Παλαιάν Διαθήκην σχεδόν από στήθους, δεν θα είμαστε μακριά της αληθείας.

Η Σοφία Σειράχ, το 18ο κεφάλαιο, στίχος 3, λέγει το εξής: Τις εξηχνιάσει τα μεγαλύα αυτού, τις εξηχνιάσει, εμείς θα μπορούμε να πούμε «Τίς ἐξιχνιάσει τὰ μεγαλεῖα αὐτῆς;» Διότι εμείς τη Θεοτόκο πάντοτε τη βάζουμε μεταξύ Χριστού και ημών.

Αδιαφόρως αν ο Χριστός, όπως μου έφερε ένας αδερφός ένα βράδυ, Χριστός, ναι μένει ο Θεός, αλλά άνθρωπον Ιησού λέγει ο τιμό Θεός εκεί. Μεταξύ λέει θεού και πιστού, άνθρωπος Ιησούς μεσήτης. Ναι, άνθρωπος Ιησούς, μεσίτης.

Μεταξύ όμως ανθρώπου Ιησού και πιστού, Θεοτόκος μεσίτρια. Πρέζευε εις τον εξού τεχθένταν. Ποιος ετέχθη εξ αυτής; Ο Χριστός. Πρέσβευε λοιπόν στον εκ σου τεχθέντα, στον άνθρωπον Ιησούν, σ' αυτόν που τον εδάνεισε σάρκα, αυτόν που εφιλοξενήθη εννέα μήνες εις την κοιλία σου.

Πρέσβευε εις τον Εξούτεχθέντα, ο δέσποινα του κόσμου γεννούμες η τρία. Και ό,τι θεοτόκον εμείς την έχουμε να πρεσβεύει, τες πρεσβείες θεοτόκου, σώτερ σώσον ημάς. Ωραία, ανάγλυφα, παραστατικά, διδακτικά υπάρχει στο τέμπλο της Ορθοδόξου Εκκλησίας η ιεραρχία αυτή.

Είναι οι δύο οι οποίοι έχουν πιάσει, ούτως ειπείν, τη θύρα η οποία επιστρέφει τον άνθρωπο στον Παράδεισο. Εκεί ήταν η θέση του Αδάμ και της Εύας, αλλά την κλείσανε την πόρτα με την παρακοή. Και ήρθαν οι άλλοι δύο τώρα και την ανοίξανε την πόρτα.

Πρεσβεύει η μία και σώζει ο άλλος. Και εισέρχεται ο άνθρωπος. Δια της ωραίας πύλης, το μεταφόβου Σ' άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον. Και περνάει για να πάει στη Βασιλεία των Ουρανών.

Μεγαλεία λοιπόν, λέει, εποίησεν αυτή. Από πού ξεκινάνε, ξέρετε; Μέσα από την Εδέμ ξεκινάν τα μεγαλεία της. Από την προφητεία που έκανε. Από την πρόγνωση που έκανε. Ο Θεός για αυτή. Διότι την προγνώρισε πριν έρθει αυτή στο είναι.

Γιατί, όπως λέμε πολλές φορές όταν ομιλούμε περί γυναικός, που το σπέρμα αυτής θα συνέτριβε την κεφαλή του όφεως. Το διαβάζουμε στη Γένεση 3:15. Ομιλούμε για αυτή. Αυτή προέβλεψε ότι το σπέρμα της θα συνέτριβε την κεφαλή του όφεως και το σπέρμα του όφεως, του σατανά, θα του δάγκωνε την πτέρνα, θα τον κάρφωνε κατά το ανθρώπινον στο σταυρό.

Ο μεν Χριστός θα του συνέτριβε, θα του άδειαζε τους τάφους, θα του έφερνε τη βασιλεία, ο δε σατανάς θα τον κάρφωνε στο σταυρό κατά το ανθρώπινον. Θα καρφώσεις έναν άνθρωπο στην πτέρνα, δεν πεθαίνει· γι' αυτό ακριβώς αναφέρεται.

Και αν συντρίψει την κεφαλή, θα αποθάνει, όταν συντριβεί η κεφαλή. Και μάλιστα υπάρχει αδυναμία στην κεφαλή του όφεως. Γι' αυτό ακριβώς και αναφέρει αυτού αλλού, λέγοντας: «Γίνεσθε φρόνιμη ως η Όφης» και ακέραιε οι όσοι περιστέρε, φρόνιμη ο Όφης πέφτει να κρύξει την κεφαλή του Το χτυπήσεις πίσω, δεν του κάνεις πολλά πράγματα.

Αν το χτυπήσεις όμως στο κεφάλι... Γι' αυτό ακριβώς λέγω, η πρόγνωση των μεγαλείων αυτών είναι απ' αιώνος.

Διάλεξε αυτή μέσα σε πολλούς ανθρώπους. Πέρασαν, όπως σας είπα προχθές, δίκαιοι, άγιοι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης. Και εν τούτοις δεν διάλεξε από κανένα. Διήλισε, κατά κάποιον τρόπο, ο Χριστός το ανθρώπινο αυτό γένος και το αίμα, το διήλισε, το πέρασε από πολλά στάδια, από 77 γενεές, όπως σας έλεγα, όπως αναφέρει ο Λουκάς στη γενεαλογία του· από Αδάμ μέχρι Ιωσήφ του μνήστορος είναι 77 γενεές.

Εβδομήντα επτά, λοιπόν, γενεές πέρασαν για να έρθει το κατάλληλο πρόσωπο, το οποίο θα το χρησιμοποιούσε ο Θεός για να γίνει άνθρωπος. Ο Ζεκί λέγει στην περίπτωση αυτή για την Θεοτόκο για το σώμα της και για την καθαρότητά της το εξής στο ΜΗ ΓΑΜΑ 2 Ιδού δόξα Θεού Ισραήλ ήρχετο κατά την οδόν την προσανατολάς, η γης είναι το σώμα της Θεοτόκου.

Εξέλαμπεν ως φέγγος το κατά πάντα αγνή, από τις δόξεις κύκλωθεν, έτσι την έβλεπε προφητικός Μάλιστα, αναφέρει ο ίδιος ο Ιεζεκιήλ ότι είδε και την παρθενία της Θεοτόκου.

Ήδε, λέει, την θύραν προς Ανατολάς και κλεισμένη. Δι' εις, λέει, εισήλθεν ο Κύριος και έμεινε και εξήλθεν και έμεινε και κλεισμένη. Είναι προφητεία για το Αειπάρθενον της Θεοτόκου, το οποίο αναφέρεται, μάλιστα, σε εορτή της Θεοτόκου.

Στα Εισόδια, παραδείγματι, στην Κοίμηση, αναφέρεται το βράδυ, στον Εσπερινό, προφητεία ειδική του Ιεζεκιήλ που ομιλεί για το Αειπάρθενον αυτό της Θεοτόκου.

Μήνυσε, λοιπόν, προφητικώς για αυτή και για τα μεγαλεία αυτής το Πνεύμα το Άγιο.

Μεγαλεία, επίσης, είναι διότι εξ επαγγελίας και δι' αγγελικής προρρήσεως. Όχι απλώς ένας άνθρωπος έφερε κάποια αγγελία. Δι' αγγελικής προρρήσεως συνελήφθη. Ο Αρχάγγελος ηργάσθη. Δηλαδή γιάστη γυναίκα αυτή Από μικρή, κατά κάποιον τρόπο.

Από κοιλίας μητρός. Ο Αρχάγγελος δεν πήγε και ειδοποίησε τον γέροντα Ζαχαρία Να κατέβει διότι θα συλλάβει η Γρεάννα Από τότε γίνεται συζήτηση. Η προετοιμασία αυτή για τη Θεοτόκο και γενικά για την όλη οικονομία.

Και ότι έχει έτσι το θέμα θα το δούμε μεθαύριο στα Εισόδια, όταν θα γίνουν τα Εισόδια τριών ετών. Η Εκκλησία θα αρχίσει να ψάλλει, όπως σας έλεγα και ένα άλλο βράδυ, «Χριστός γεννάται, δοξάσατε». Βλέπετε; Αυτή που πηγαίνει μέσα, θα γεννηθεί ο Χριστός, ήρθε η ώρα.

Και ήταν πολύς καιρός για να λάβει χώρα αυτό, 5.500 τόσα χρόνια.

Υπάρχει μια διαφορά μεταξύ των γυναικών αυτών της Παλιάς Διαθήκης που ήσαν στήρες, στήρα ήταν η Σάρα, στήρα η Ρεβέκα, στήρα του Σαμψόν, η Μητέρα, στήρα η Άνα του Ελκανά που έκανε του Σαμουήλ κλπ. Εγέννησαν αυτές, όλες εγέννησαν αρσενικούς. Μόνη η Άννα εγέννησε θήλυ από όλες τις στείρες της Παλαιάς Διαθήκης. Όταν ήνοιξε η μήτρα τους και συνέλαβαν, συνέλαβαν αρσενικά. Διάκρισις υπάρχει μόνο στη σύλληψη της Αγίας Άννας. Αυτή μας παρουσιάζει χωρίς.

Υπάρχει δε άλλο μεγαλείο στο πρόσωπό της, στη σύλληψή της και στη γέννησή της. Έχετε διαβάσει ποτέ σας στον Ησαΐα, στο εξηκοστό έκτο κεφάλαιο, που αναφέρει για τη γέννηση του Χριστού τίνα τρόπον εγεννήθη;

Πριν ελθείν τις οδύνες έτεκεν. Η Θεοτόκος δεν κοιλοπόνεσε να γεννήσει.

Συνέλαβεν άνευ ηδονής και γέννησεν άνευ οδύνης. Αυτά είναι μεγαλεία. Και όταν λέγει επισέμι μεγαλεία πράγματι θετήσε μεγαλεία Η γυναίκα γεννά τα τέκνα με πόνους μετά την πτώση, μετά την αμαρτία. Δεν είναι η τιμωρία.

«Εσύ, γι' αυτό που έκανες», τι λέγει ο Θεός της Εύας;

«Εσύ θα γεννάς με πόνο τα τέκνα σου». Πώς θα τα γεννούσε πρώτα; Άνευ πόνου θα τα γεννούσε. Ο πόνος είναι τιμωρία, απόρροια της αμαρτίας. Η Θεοτόκος δεν είναι, δηλαδή, κατά τον τρόπο που συλλαμβάνουν οι άνθρωποι, διότι τότε θα έφερνε έναν άνθρωπο στον κόσμο, δεν θα έφερνε Θεό, διότι το σπέρμα πάντοτε το ανθρώπινο είναι αμαρτωλό.

Γι' αυτό λοιπόν ακριβώς γεννήθη εκ πνεύματος Αγίου συνέλαβε αυτή. Συνέλαβε λοιπόν ανιδόνος και γέννησε ανοδίνος. Άλλο σοβαρό, επίσης, μεγαλείο είναι το εξής: ότι εβάσταξε ακόπως εννέα μήνες τον πάντα βαστάσαντα. Ακόπως.

Όχι σαν τις δικές μας τις σημερινές, που θέλουν και έναν ιατρό μικροβιολόγο για να κοιτάζει το Ρέζους τους και τα λοιπά τους και τις βιταμίνες τους και τα διάφορα, για να βγάλουν ένα μυξιάρικο, βρε, όχι παιδί.

Ακόπως. Η γυναίκα δεν έγινε να υποφέρει στην κυοφορία.

Όλα αυτά είναι απότοκα της αμαρτίας δικιάς μας και της πτώσεως του οργανισμού του ανθρωπίνου. Διότι είναι όλος αμαρτωλός. Αυτά δεν συνέβησαν, δεν ήσανται μέσα Αυτά είναι πράγματα παράξενα. Αυτά είναι μεγαλύτερα πράγματα.

Που δεν μπορεί ο άνθρωπος να τα πιάσει έτσι. Να τα καταλάβει, αν δεν τα προσέξει πολύ. Εγέννησε επίσης αφθόρως. Και η τέρενιαν εκείνων Βιού τα πάντα εγένευτο Χωρίς να φθάρει Και δεν φθάρει Κατά πρώτου τόκου ούτε κατά τον τόκο, ούτε έχασε την παρθενία μετά τον τόκο.

Είναι η Αειπάρθενος. Γι' αυτό ακριβώς οι Αγιογράφοι, από παλαιάν εποχήν, δια Πνεύματος Αγίου φερόμενοι, τοποθετούν τρεις αστέρες της Θεοτόκου στην εικόνα της. Ένα αστέρα στην κεφαλήν, ένα αστέρα στον ένα ώμο και ένα αστέρα στον άλλον ώμο.

Είναι οι τρεις αστέρες της Θεοτόκου, που έχει γίνει και αφορμή και έχω γράψει ειδικό βιβλίο: «Τρεις Αστέρες της Θεοτόκου». Είναι Παρθένος προ, κατά και μετά τον τόκον, Αειπάρθενος. Είναι τα τρία αστέρια της Παρθενίας, της Αειπαρθενίας της Θεοτόκου.

Αυτά που σας λέω. Άλλο μεγαλείο επίσης στο πρόσωπό της είναι: Ανάστασης, που είναι η Θεοτόκος. Μετάστασης, που είναι η Θεοτόκος. Και ένωσης ξανά ψυχής και σώματος, που είναι η Θεοτόκος σήμερα. Ποιος άνθρωπος αξιώθηκε αυτά τα θαύματα;

Ποιος από τους μεγάλους είχε την εξαιρετική τιμή να το δεχτεί; Μόνη η Θεοτόκος. Γι' αυτό δεν είπε λάθη, δεν έκαμε λάθος και δεν μπορούσε να κάνει λάθος άλλωστε. Διότι αυτά που έλεγε, Αυτός τα έλεγε σαν όργανο.

Η ψυχή της η αγνή και η γλώσσα της η αγνή οδηγείται από Αυτόν που έφερε μέσα της. Αυτή που μετέδωσε με το φίλημά της στη γραία Ελισάβετ και έκαμε την προφητεία. Αυτός ακριβώς που είναι μέσα της, αυτή η χάρις είναι εκείνη που ομιλεί και ήτο φυσικό να μην κάνει λάθος.

Πάνω στην τελευταία αυτή σκέψη ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης λέει το εξής: «Πώς αψευδής η μετάθεσις;» Πώς μπορεί να μην είναι σωστή, λέει, η μετάθεση, ότι η Παναγία έφυγε; Επί και τα άλλα συνέδραμε, Ψυχής Διάστασης Αποσώματος, πέθανε η Μητέρα του Θεού, Σαρκός Απόθεσης, φυγιδέψανε, Μερών Διάζευξης, Ανάληψης, Επίζευξης, δηλαδή ξανά Ένωσης, Ψυχής Μετασώματος, Σύγκτηξης και προς το αφανές υποχώρησης.

Έχουμε τίποτα από τη Θεοτόκο σήμερα; Δεν την εκήδεψαν; Δεν έχουμε τον τάφο της; Έχουμε από αυτήν τίποτα; Έχουμε λείψανό της; Έχουμε σώμα της; Δεν έχουμε τίποτα. Αυτά είναι πράγματα παράξενα. Αυτά συγκαταλέγονται στα μεγαλεία τα οποία εποίησε γύρω από το πρόσωπό της ο Χριστός μας.

Ο ίδιος δε, ο Άγιος Ανδρέας, λέει και σε δύο άλλα μέρη τα εξής: Μεγαλυνέστο εφήμεις οδές η Πάναγμα Με έφημες οδές λέει να μεγαλύνουμε την Πάναγμα Μακαριζέστο αξίως η Παμακάριστος Να τη μακαρίζουμε αξίως την Παμμακάριστο.

Ότι με νέχρωτε και γίγερτε πάλι Ότι εκοιμήθη και ότι ανέστη. «Ως μήτηρ του Κυρίου, εις πίστωσιν εσχάτης Αναστάσεως, ην ελπίζομεν». Παράδειγμα, λέει. Καλά, ο Χριστός ανέστη, ήταν Θεός Αυτός. Οι άλλοι θα αναστηθούμε, που είμεθα άνθρωποι. Ιδού.

Και η μητέρα του, που ήταν άνθρωπος τέλειος, και αυτή ανέστη. Νέκρος είναι τη ζωής μύτη δέχεται και τα φωτεθείσα Με τα τρίτην ημέραν ευκλαιώς εξαφάνιστατε, η Θεώνα στο Υιό συμβασιλεύσασαν και αιτούσα την των πτεσμάτων ημίν άθεση Ανέβη, είναι μαζί και συμβασιλεύει με τον Χριστό και ζητάει εκεί, παρακαλεί καθημερινώς και δέεται άφεση αμαρτιών για μας.

Ο δε Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης λέγει σ' ένα του λόγο στην Παναγία μας. Η Θεοτόκος, δια της κοιμήσεως αυτής, παλιγγενεσίας και παλιζωίας κατηξιώθη, ήτις δεν είναι άλλη ειμή η Ανάστασή της.

Όσοι βλέπετε την εικόνα της Κρίσεως που υπάρχει σε κάθε εκκλησία, που είναι ορθοδόξως ιστορημένη και συγκεκριμένως στην πόρτα που βγαίνουμε, για να τη βλέπουμε ότι αυτό μας περιμένει, προσέξετε έξω που θα βγείτε στον κόσμο.

Έχει τον Κύριο καθήμενο και, στο ένα μέρος, τον Τίμιο Πρόδρομο και, στο άλλο μέρος, την Υπεραγία Θεοτόκο. που πρεσβεύουν και σήμερα, μάλλον θα πρεσβεύουν μέχρι στην τελεία των αιώνων, και αύριο, μέχρι στην τελεία των αιώνων.

Και ο Δαβίδ, στον 44ο ψαλμό, ομιλεί για αυτή τη λεπτομέρεια της μεταστάσεως της Θεοτόκου, της Αναστάσεως αυτής. Ότι έφυγε και πήγε, όπως αναφέρει εδώ ο υμνωδός, στα δεξιά του Κυρίου μας. Και μάλιστα αυτό το κομματάκι, το εδάφιο αυτό από τον 44ο ψαλμό, το επιστρατεύει η Εκκλησία την ώρα που βγάζει ο Ιερεύς ή ο Αρχιερεύς τη μερίδα της Θεοτόκου και την τοποθετεί επί του Αγίου Δισκαρίου.

Επάνω, την ώρα της Αγίας Προσκομιδής, λέγει: «παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ περιβεβλημένη πεποικιλμένη». Είναι αυτή η σκηνή, ότι πράγματι ανέστη και είναι στα δεξιά του Κυρίου και πρεσβεύει.

Γι' αυτό όλοι οι θεσοσμένοι, δια του τόκου της, κάποιον γέννησαν. Γι' αυτό που γέννησε, ο τόκος αυτής έγινε αιτία πολλοί, πάμπολλοι, χιλιάδες λαού, εκατομμύρια να σωθούν όλων των αιώνων. Ας γνωρίζουμε, όλοι αυτοί οι σεσωσμένοι, όλοι οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, αν ενωθώσιν και αριθμήσωσιν και διηγηθώσιν τα μεγαλεία της Παρθένου, είναι αδύνατον να τα φτάσουν.

Είναι μυστήριο πρόσωπο, είναι παράξενο πρόσωπο. Ούτε οι άγγελοι μπορούν να ερμηνεύσουν πώς ευρέθησαν να διακονούν σε άνθρωπο. Πώς ετέθη υπέρ τα Χερουβείμ και πώς ετέθη υπέρ τα Σεραφείμ. Και έχετε υπόψη σας πού την τοποθετεί η Ορθόδοξος Εικονογραφία, ε!

Στον Παντοκράτορα. Πρώτος ο Χριστός, που τα πάντα κρατεί, και στον πρώτο χώρο μεταξύ των Αγγέλων, η Θεοτόκος, ο Τίμιος Πρόδρομος. Διότι ήταν μέσα στον νου του Θεού η Θεοτόκος από τότε, πριν φτιάξει τον κόσμο.

Γι' αυτό την τοποθετεί μεταξύ των Αγγελικών δυνάμεων. Καταλαβαίνετε. Η Υπεραγία Θεοτόκος, λοιπόν, είναι το μεγαλείον της φρικτής του Θεού οικονομίας. Της φρικτής, γιατί περί φρικτής οικονομίας πρόκειται.

Και ο Άγιος Ανδρέας επίσης γι' αυτό συγκεκριμένο στο θέμα λέγει «Συ, Θεοτόκε, το μεγαλείον της φρικτής του Θεού οικονομίας». Ισό επιθυμούσιν άγγελοι παρακύψε Κάτι γίνεται, δεν μπορούν να το καταλάβουν, θέλουν να δούνε, δεν μπορούν να εννοήσουν, δεν μπορούν να λάβουν μέρος σ' αυτό που γίνεται γύρω από τη Θεοτόκο.

Τι είναι αυτό το πράγμα; Γι' αυτό ο θείος Χρυσόστομος, που κι αυτός εφέρθη διά Πνεύματος Αγίου, και, όπως αποδεικνύεται όσο τον διαβάζετε, πολύ αγαπούσε και σέβετο τη Θεοτόκο, λέγει σε μια του έξαρση το εξής για τη Θεοτόκο: «Οὐδὲν τοίνυν ἐν βίῳ οἷον ἡ Θεοτόκος Μαρία».

Τίποτα, λέει, δεν υπάρχει, λοιπόν, λέγει εδώ, στο βίο αυτό, στη γη, όμοιο με τη Θεοτόκο τη Μαρία.

Περίελθε ο άνθρωπε πάσαν τη κτήση το λογισμό, δεν μπορείς σωματικός, με τον νου σου λέει, γύρθε όλη τη κτήση με το λογισμό σου και βλέπε, ή εστιν ίσον, ή μίζων της Αγίας Θεοτόκου Παρθέλης. Ή αν βρεις κάπου που να ταιριάζει ή τίποτα μεγαλύτερο από την Υπεραγία Θεοτόκο.

«Περινοστήσον τὴν γῆν, περίβλεψον τὴν θάλασσαν, πολυπραγμόνησον τὸν ἀέρα, τους ουρανούς τη Διανή αερεύνησον, τα σαωρά τους πάσας δυνάμεις ενθυμίζει και βλέπε, Ή εστίν άλλωτι ούτων φάγμα, εν πάση τικτής. Δεν υπάρχει. Είναι αλήθεια. Δεν έχει καλή λάθος.

Γι' αυτό λέγει, επί σέμι γαρ, μεγαλεία ο δυνατός. Εάν κάποιος απιστήσει στο σημείο αυτό προς την ενέργεια της συλλήψεως, αναφέρει η Παναγία εδώ ότι μην απιστείς, διότι τα μεγαλεία τα έκαμε ο δυνατός, δεν τα έκαμα εγώ.

και όταν πρόκειται περί δυνατού ομιλεί για το Θεό, αυτός είναι ο δυνατός Διότι αναφέρει σε έναν του ψαλμό ο Δαβίδ περί του δυνατού αυτού. λέγει λοιπόν η να δείξεις ότι παντοδυναμία του Θεού είτε το έργο

Τα ένωσε όμως και τα έκανε έναν άνθρωπο.

από την ένωση να φυλάξει τας δύο φύσεις ασυγχύτους και τας θελήσεις και ενεργείας αναλλοιώτους. Τούτο δεν μπορεί να το πιάσει ο ανθρώπινος νους. Δεν συλλαμβάνεται αυτό. Δεν το κάμα λοιπόν εγώ. Τα έκαμε ο δυνατός, άνθρωπέ μου, αυτά.

Μην τα απορρίπτεις με τη λογική σου. Μην τα απορρίπτεις με τα μαθηματικά σου, με τη γνώση σου. Είναι του Θεού δουλειές αυτές. Δεν τα έκαμα εγώ. Αυτό εννοεί σε αυτή την περίπτωση. Γι' αυτό στον 44ο ψαλμό αναφέρεται το εξής: Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν μηρόν σου δυνατέ.

Στον 44ο αναφέρεται αυτό. Το οποίο παίρνει τώρα ο Μέγας Βασίλειος και το ερμηνεύει ως εξής.

Καλός δε πρόσκητε το δυνατέ Καλώς, λέει, έχει τοποθετηθεί αυτή η λέξη, «δυνατέ». Διότι με γης της απόδειξην δυνάμεως έχει το δινηθήνε Θεόν εν ανθρώπου φύση γενέστε Είναι μεγάλου, λέει, δυνατού το κατόρθωμα, Θεός να γίνει μέσα σε ανθρωπίνη φύση.

Πολύ σωστά, λοιπόν, λέει, το έχει βάλει αυτό.

Ου γαρ τοσούτον ουρανού και γης σύστασις. Δεν είναι τόσο δύσκολο, λέει, να φτιάξεις ουρανό. Ούτε δύσκολο να φτιάξεις γη, και θαλάσσης και αέρος και μεγίστων στοιχείων η γένεσις. Και θάλασσα είναι εύκολο, λέει, να φτιάξεις, και πάσης φύσεως άλλα στοιχεία να φτιάξεις.

Και είτε υπερκόσμιον νοητόν, και είτε καταχθόνιον, τη δύναμη παρίστησι του Θεού Λόγου. Πορεί λέει τα πάντα να το φτιάξεις, όσον υπέρ την ενανθρώπη στην οικονομία. Αυτό, λέει, δεν το χωράει τίποτα. Και προς το ταπεινόν και ασθενές της ανθρωπότητος συγκατάβασις.

Και το πώς συγκατέβη ο Θεός στον ταπεινόν άνθρωπο. Αυτό που σοκάρει πολλούς και κατ’ εξοχήν τους Ιεχωβίτες. Οι οποίοι δεν θέλουν να τον παραδεχτούν ότι είναι Θεός και έγινε άνθρωπος. Δεν θέλουν να απορρίπτουν αυτό που λέγει σαφώς ο Παύλος στους Φιλιππισίους στον ΒΤΑΠΕΝΔΕ Θεόσον, δεν εθεώρησε λέγει εγωιστικό, ουκαρπαγμό, υπαγμονηγήσατο Αλλά εκένωσε αυτόν δούλου ανθρώπου λαβών Ήτοι, δεν το θεώρησε ότι εγώ είμαι και δεν κατεβαίνω, όχι.

Εκένωσε αυτόν, άδειασε τον εαυτό του και έλαβε δούλου μορφή, ανθρώπου. Και βρεθείς τώρα ως δούλος, έφτασε. Πού έφτασε; Μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού. Αυτό δεν μπορεί να το πιάσει ο σατανάς, ο οποίος οδηγεί όλους αυτούς, ο οποίος εσκέπτετο να ανέβει παραπάνω. Πού να τον φανταστεί ότι αυτός κατέβηκε παραπάνω, ε, κατέβηκε παρακάτω; Πού να τον φανταστεί αυτό το πράγμα; Αυτός ούτε ποτέ θα το έκανε. Γι’ αυτό, διότι δεν το έκανε αυτός, πόσο μάλλον θα το έκανε ο Θεός. Έτσι εφαντάζεται.

Και όμως εγελάσθη εν τη ταπεινώσει αυτού. Όλα, λέει, μπορεί να τα φτιάξει η δύναμις. Ο Μέγας Βασίλειος, δεν είναι δικά μου τα λόγια, αλλά αυτό, λέει, την ενανθρώπιση και την οικονομία αυτή, αυτή μόνον Θεός δυνατός μπορεί να την κάνει, κανένας άλλος δεν μπορεί να την κάνει.

Και ο Δαβίδ έλεγε πάλι στον Εβδομηκοστό Ψαλμό, στίχος 20.

Επιεισάζμη μεγαλεία ο Θεός Το λέει και ο Δαβίδ αυτό. Εποίησες, λέει, σε μένα μεγαλεία, λέει, ο Θεός. Εάν, λοιπόν, και εμείς θέλουμε να απολαύσουμε μεγαλεία, αυτά τα οποία απέλαυσε η Θεοτόκος, και απέλαυσαν όλοι οι άνθρωποι οι οποίοι ηγάπησαν τη Μητέρα του Θεού στην πραγματικότητα, πρέπει να μεγαλύνομε εμείς αυτήν, διότι αντανακλά· όταν βάλεις έναν καθρέπτη στον ήλιο, θα έχεις αμέσως την επίδραση.

Αν βάλεις την καρδιά σου, λοιπόν, την ψυχή σου, τη ζωή σου απέναντι στη ζωή της Θεοτόκου, της αγνότητος, της παρθενίας, της σοφροσύνης κ.λπ., θα έχεις τα ανάλογα ευεργετήματα. Πρέπει, λοιπόν, κατά το μεγαλείον αυτής, το μεγαλύνειν αυτήν να λαμβάνει χώρα και σε μας, όπως αναφέρει κάποιος.

Εάν ούτω ποιήσωμεν, θα μας μεταδώσει η Παρθένος από τα μεγαλεία της και εκ της χάριτός της θα μας μεταδώσει. Είδατε; Σε επαφή ήρθε με τη γραία Ελισάβετ, προεφήτευσε η Ελισάβετ. Σας έλεγα ένα άλλο βράδυ, βρέθηκε μπροστά στο λουλούδι το όμορφο, μα δεν είχε καμιά οσμή.

Καημένο λουλούδι, το χάιδεψαν τα χέρια της, μοσκοβολούσε το λουλούδι έπειτα και περνούσαν από τον δρόμο και στεκόντουσαν να μυρίσουν. Ήταν κάτι που είχε χαϊδέψει μετά για τις χέρια η Θεοτόκος Γι’ αυτό, όποιος έχει σχέση με αυτή, θελήσει κατά κάποιον τρόπο να αντιμιμηθεί, θα έχει τα ανάλογα αγαθά αποτελέσματα.

Αυτή, πρώτη δεχομένη το πλήρωμα του τα σύμπαντα πληρούντος, αυτή εχώρησε πρώτα αυτόν που πληροί τα σύμπαντα μέσα της, καθίστησι, λέγει πατήρ τις, λόγῳ στα Εισόδια — δεν έχω σημειώσει το όνομά του — τοῖς πᾶσι χωρητόν, κατά την αναλογία και το μέτρο της εκάστου καθαρότητος, ώστε αυτήν είναι και ταμία και πρύτανις του πλούτου της Θεότητος.

Όποιος, λέει, έχει σχέση με αυτή, η οποία εδέχθη το πλήρωμα αυτού που πληροί τα σύμπαντα μέσα της, κατ’ αναλογίαν της καθαρότητός του τώρα θα λάβει εξ αυτής. Είναι αδύνατον.

Ένα ακόμη που πρέπει να γνωρίζουμε είναι το εξής. Όπως μου έλεγε ένας γέρων στα παιδικά μου χρόνια,

ότι για να κατακτήσεις κάτι χρειάζεται να έχεις απολυτήριον «λίαν καλώς». Να το διατηρήσεις, όμως, αυτό το κάτι, χρειάζεται να έχεις απολυτήριο «άριστα».

Και γνωρίζουμε: όσοι δεν επρόσεξαν, και υλικά έχασαν και χαρίσματα έχασαν, όσοι δεν επρόσεξαν. Η Θεοτόκος δεν εστάθη στο σημείο: «Εγώ είμαι η Μητέρα του Θεού, τι μου λείπει;» Όχι, ηγωνίζετο εκ των υστέρων μέχρι της αποδημίας εκ του κόσμου τούτου, δι’ ασκήσεως, να διατηρήσει αυτήν τη χάρη, διότι εξαρτάται από μας.

Και αναφέρεται, και σας το λέγω, τι πρέπει να γνωρίζουμε: ότι τα μεγαλεία που της χάρισε ο Κύριος, αυτή εφιλοτιμείτο και αγωνίζετο, μετά την Ανάληψη του Υιού της, με νηστείες, με προσευχές, με γονυκλισίες.

Ίσως να σας φαίνεται παράξενο. Ίσως να νομίζετε ότι δεν τα είχε ανάγκη. Ας το προσέξουμε ορισμένοι, διότι χρειάζονται όλα αυτά. Και με κάθε είδους ασκήσεως, όντως, λέγει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεσσαλονίκης.

Αλλά και μετά τις ουρανούς άνοδων του εξ αυτής αρκοθέντος Της υπερμούν και λόγων υπεργμένης ταύτη παρά αυτού μεγαλείς Ήων αντεφιλοτιμήτω το καρτερικό τάτο και πολύδι της ασκήσεως και της υπερ του κόσμου παντός ευχές ομού και σπουδές και τως προς τους δεπτέοντας τα πέραντα θεοκήρυκας, υποθήκας και προτροπές.

Δηλαδή, και τους Αποστόλους ακόμη τους παρηγόρησε, τους εδίδαξε, τους μίλησε πώς θα ενεργήσουν και το τι θα υποφέρουν, και έζησε μαζί τους τις επιδιώξεις και τους πόνους. Γι’ αυτό λέγεται και ένα άλλο μυστικό, που ορισμένοι δεν θα το έχετε ακούσει, ότι από τα σγόνη εκκλησίας της η Θεοτόκος εβαθούλωσαν οι πλάκες επάνω σας οποίες έκλεινε τα γόνατά της.

Ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης, έχοντας υπόψη του αυτό εκ παραδόσεως, λέγει το εξής: Ουκ από σκοπού της Πανεγεστάτης Εμνή στην Σιών Εν τα αφτιγάρ το μεγατούτο μυστήριον της Θεοτόκου Με μισταγωγείται εν τ' αυτά τα σκλήσεις των Ιερών Γονάτων του Πανάγουν Σώματος Επρος το τάφος δεκατεστρωμένε πλάκες διολίγειον ανακράδωση Μιλούνε, λέει, οι πλάκες εκεί κάτω, βαθουλωμένες από τις γονατιστές που έκανε η Θεοτόκος.

Μετά από όλα αυτά τα πράγματα, και το λέγω αυτό για πολλούς από εμάς, διότι εμείς έχουμε τη γνώμη, διότι ο Κύριος μας χάρισε κάτι, μας ενεπιστεύθη κάτι, ότι αυτό είναι όλο. Όχι, να το προσέξεις, γιατί θα σου το πάρει, θα το χάσεις.

Αυτό εξαρτάται από τη φιλοτιμία τη δικιά μας, από την προσοχή τη δικιά μας. Πόσων αγοριών και πόσων κοριτσιών δεν τους είχε δώσει το χάρισμα, το τάλαντο της παρθενίας; Πόσων δεν τους είχε δώσει ειδικό μπιλιέτο και τους καλούσε να μείνουν παρθένες, να γίνουν νύμφες Χριστού, να γίνουν μοναχές, και το έχασαν και κλαίουν και οδύρονται.

Αν ο εγωισμός δεν τους αφήνει να το παραδεχτούν, θα το παραδεχτούν. Ότι πράγματι τους αφηρέθη αυτό το οποίο δεν πρόσεξαν, που έπρεπε να το φυλάξουν σαν κόρη οφθαλμού, που δεν το ’δωσε στον καθέναν, ούτε το δίνει στον καθέναν.

Η απροσεξία αυτή και η αφιλοτιμία αυτή, σε ένα χάρισμα που δεν το έχουν οι άλλοι, είναι μεγάλη υπόθεση για τον πιστό. Και πολλοί, λέγω, άνθρωποι δεν προσέχουν. Όπως και στα υλικά πράγματα. Πολλές φορές ο Θεός μας βοηθάει να αποκτήσουμε κάτι, αλλά παίρνει, κατά το λεγόμενο, το κεφάλι μας αέρα, ότι πάντοτε θα είμαστε ικανοί να αποκτήσουμε, και βρισκόμαστε σε λίγο καιρό στο ψαδί.

Χρειάζεται μεγάλη φιλοσοφία στο θέμα αυτό. Το πώς πολιτεύεται η Παναγία μας εκ των υστέρων. Με δύο ρούχα ευρέτη στην κοινήθή της Με αυτό που επήγε στο φέρετρό της. Και με ένα άλλο, το οποίο δώρισε σε μια της φιλενάδα, από τις δυο που μέναν στην ίδια γειτονιά.

Γιατί το έκανε αυτό; Γιατί πίστευε στην προσωρινότητα. Και φρόντιζε να μην καλλωπίζει εξωτερικώς μόνον, να δείχνει, να ξεγελά τους ανθρώπους, αλλά εσωτερικώς.

Πάσα η δόξα της θυγατρός, λέει, έσωθεν, γράφει χαρακτηριστικότατα ο προφήτης Δαβίδ στον 44ο των Ψαλμών.

Πάσα η δόξα της θυγατρός, έσωθεν. Γι' αυτό δεν είναι απλώς να τη λέμε το Άξιον Εστί. Πράγματι, άξιον εστί, είναι άξιον, ναι. Ούτε τα άλλα τα ωραία που έχει η Εκκλησία μας για το πρόσωπο της Θεοτόκου. Κατ' εξοχήν, όμως, να ζήσουμε όσο μπορούμε τη ζωή μας, τη ζωή της.

Για να μεταφέρει, να μας μεταδώσει δηλαδή, κατά κάποιον τρόπο, από τα μεγαλεία της. Διότι είναι μεγάλο πράγμα να βρεθεί η Θεοτόκος και σήμερα και εις τον αιώνα. Σαν παραστάτη μας και σαν βοηθό μας. Έχουμε μεγάλη ανάγκη και εδώ της παραστάσεως της Θεοτόκου. Και εκεί. Και εύχομαι να εργαστούμε για να αντιλάβουμε αυτή την ανάγκη. Ταύτα και για απόψε.