On the Talents

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Then, as you may remember from our other talks, we spoke about two parables. The first was the Parable of the Ten Thousand Talents, and the other was the Parable of the Royal Wedding. As you know, Christ often used material things and human relationships to help people understand the things He asks of them. He told many parables.

Indeed, since we will be entering the Triodion this coming Sunday, we shall hear a series of parables: the Publican and the Pharisee, the Prodigal Son, and the Last Judgment. In a way, we shall taste the fundamental truths, because He has spoken to us in simple words and examples and has led us where He wants us to go—if, of course, we are willing. This evening I would like to bring another parable to your attention, also from the Evangelist Matthew, in chapter 25. It is called not the Parable of the Ten Thousand Talents, but the Parable of the Talents, and it is found in chapter 25, from verse 14 onward.

It presents a man who, as the Gospel says, was about to leave on a journey. He entrusted his possessions to the servants he left behind, distributing them among them. But he did not distribute them equally. He distributed them in proportion—not according to what they would have preferred. Many accuse God of giving a great deal to some and nothing to others. It may appear so—not that He has given anyone nothing, of course, but that He has given one person less than another in gifts and talents.

There is a particular reason for this, and we do the same thing ourselves. We make distinctions after considering the ultimate purpose. We ask: To whom should something be entrusted? Can the person bear what is given to him, and how will he use it? We are cautious about giving unless we have some assurance beforehand that the person will use it well, for good and not for harm. And if we human beings reason in this way, and such reasoning is considered sound, how much more discerning and careful must God be? He has explained this beautifully, but we pay no attention. That is precisely why we so often accuse God of not distributing things properly.

A person says, in effect, “If I were the one distributing things, I would do it differently”—speaking as a man yet setting himself above God. The Gospel says: “A certain man, leaving on a journey, called his own servants and delivered his possessions to them.” His possessions. If we accept that these servants represent human beings—and they do—then everything they possess must come from what belongs to Him, not from possessions that are truly their own. He distributed His possessions; He gave from what was His. And the truth is that whatever a person may claim to possess is not really his and is not something he produced by himself.

Everything is on loan. Paul puts it beautifully in his Epistle to the Corinthians: “What do you have, O man, that you did not receive?” Tell me, what is it? Is it sight, knowledge, hearing, taste, feeling? Is it height or beauty? What, he asks, is truly yours—something you did not receive, something that was not lent to you? There is nothing a person possesses that he has not borrowed, nothing that has not been lent to him by someone. And since you received it, “why do you boast as though you had not received it,” as though you were somebody and another person were not? The Gospel says that the man went away and entrusted his possessions to them: “To one he gave five talents, to another two, and to another one.” He did not give the same amount to all.

We demand equality. Yet equality and harmony are found within this very diversity. If we all became doctors, we would die. If we all became lawyers, we would die. If we all became educated professionals—as people imagine happiness to consist in such things—then tell me, who would build the walls? We would die out. Everyone is needed: the intellect is needed, science is needed, the manual laborer is needed, the craftsman is needed, and the person with one talent is needed. Everyone is necessary. Woe to the person who says he does not need his fellow human being, whether he considers the other person above him or beneath him. If he were to read that great master Paul, he would find that the Apostle presents the human body as a whole composed of many

members. There is the nose, the ear, the eye, the eyebrow above it, the hand, and the foot. Can any one of them say, “I have no need of the others”? Can anyone say to the nose, “I will cut you off and throw you away. Why are you sitting there collecting mucus? That is all you are good for”? Try removing the nose, and the next day you will be lying straight as a cypress in your grave. The nose warns you, “This has gone sour; do not eat it, or you will be finished.” It warns you, “That smells foul; do not swallow it.” And why did God not put it at the back of the head? He placed it here in front to examine what is about to enter the body. When have you ever reflected on such things? And then you go upstairs to the women’s quarters, and they pluck out their eyebrows. Why do they pluck them? Did God not put them there properly?

Why did God put the eyebrows there? To keep the sweat out of the eyes, in view of the words, “By the sweat of your face you shall eat bread.” Yet we do not work up a sweat in that way; we bring it about in other ways. That is why you need your eyebrows: to keep the eye from being harmed. Everything has its purpose; everything has been put in its proper place. I did not put these things there, nor did any other human being. God put them there, yet we have never stopped to consider this

or imagined the eye saying, “I am an eye and have no need of the feet.” You may fall ill and need to be taken to the doctor, but without feet you cannot go. The foot will say, “Mind yourself, then, and do not speak against me.” Is that not so? Or the eye may say, “I have no need of the hand.” Really? What if you need to scratch yourself? Is it not the hand that scratches you? What if you need to grasp something? The hand will place it before you. Do you truly have no need of it? We see that everything within a human being has a purpose. Then, in society as a whole, do not all the different groups of people also have a purpose? Of course they do.

They certainly do, but we are inattentive. God has made no mistake. Besides, when we die—and we shall all die—He will not wait for us to show Him our diplomas. We shall present our souls. He will say, “I do not need your diplomas; keep them. Leave them behind and hang them on the walls. I have no need of them. I shall examine the soul, whether it belongs to someone with a diploma or without one, to a learned scholar, a manual laborer, or someone considered to be nothing at all.” Such things will play no part. And if you pay attention in your own home, you will often see that the vessels considered least honorable are the most indispensable. You may have every kind of golden vessel in your house, but you still need the chamber pot, and it may be more useful than all the valuables you have there.

It is dishonorable, meaning that it has no prestige. It brings you no honor; you hide it and put it out of sight. Yet in certain circumstances it must be the first thing brought into the house—for a family member, an elderly person, or someone bedridden. When sickness comes, what will you do? What will you ask for? Will you ask for the golden candy dish to be brought to you, or for that plain vessel you can use? That too has its purpose and value. Yet we have never thought deeply about these things, and look where we have been led. People say, “We must all become equal.” I do not understand. Who will dig the earth? Who? Have you ever seen a doctor, lawyer, or engineer go out to produce our food—to bring us wheat, tomatoes, eggs, butter, or meat? These differences matter. If we do not value others, it is because we see them merely in terms of their occupation. We do not see the other as a person, as a soul; we see only a profession. If that is our measure, then Christ, who had no prestigious profession...

but was a simple carpenter, would have to be rejected. Then Paul, whose trade was tentmaking, would also have to be rejected. That all-wise man, that towering intellect—Paul, second only to the One—made little tents and showed us how a person ought to live. Must we reject him as well? Is that what people want? You ask me what kind of mentality such a view rests upon. But a person’s work does not give value to the person; it is the person who gives value to the work. That is why the things of God are so different from the way we human beings arrange things. Among the saints we find everyone from kings to church lamp-lighters and gardeners. Open the Synaxaria and see. Heaven does not place its trust in diplomas, parchments, or knowledge, but in the heart. So where is your wisdom, O man?

Otherwise, let such a person devise something of his own and create a different kind of human being; then he may say whatever he wishes. Since he contributed nothing to his own existence, what can he claim to contribute now? Nothing at all. Everything is on loan. We must therefore sit down and reflect deeply on this, and not accuse God of making distinctions. God has indeed made distinctions, but they are reasonable distinctions, made for our good.

Consider a father with a mother and their children—one, two, three—each according to his capacity. They go to the market to shop, and the father considers what he should give each one to carry. To the eighteen-year-old child he gives two shopping baskets. To the younger one he gives less, and to the smallest still less. The expectant mother is given nothing to carry. The father knows, and the others also understand, how each person should be loaded and how much weight each can bear.

Each one must serve the family without being harmed himself. If a human being knows how to make such distinctions, and they are right, reasonable, and respectful, does God not know—as I said at the beginning—where He should give, where He should refrain from giving, who has room to receive, and who does not? That is how it is. Therefore, the Gospel says, He gave one person five talents, another two, and another one, adding: “to each according to his own ability”—according to how much each could bear. Why would He give you a million francs to manage when you cannot even manage a hundred? But when you know that another person has the ability, you give him more, knowing also that you will require a greater accounting from him because he received more. Talents are a responsibility, and having fewer of them is often a safeguard.

Do not be troubled that you do not have as many gifts as someone else, especially if you would not have used them. As I have said, God loves us and, being all-wise, gives to each person accordingly. And what we observe in some families is a mystery: the same mother and father brought them into being, the same mother’s womb carried them, the same home sheltered them, and they lived with the same warmth and in the same surroundings—yet five different characters emerge. You see one who is first-rate, always running about and accomplishing things. The second is a little slower, and the third slower still. People say, “He could not learn his lessons.” Perhaps it was better that he could not. What became of the one who could? Why must this child learn so much and become some minor scholar?

This does not mean that knowledge is rejected. God gives knowledge, and He gives scientific understanding. Read Solomon. But the other child will not be lost either. He may become a craftsman and perhaps earn more today than a scholar or a person with two or three diplomas. Such educated people may not earn what a simple manual laborer does—a plumber, for example, or some other tradesman. He too is necessary and puts all the other work to use. Suppose an engineer draws up the plans. If the others do not come and undertake the work, what will the engineer do? He can sit there with his plans. Will no one put the design into effect? The workers have an equal right to be paid and to eat, each in due proportion. That is how you should think. And God gives them strength. You may have noticed people from Asia Minor: strong, self-sacrificing, capable of so much. But the pampered person among us

can only hold a pen, and although he depends on five hundred other people, he may still possess such pride that he says, “I am the important one.” Yes, you are important; write the documents. But I am the one who turns them into reality. How else will the work be done? Are you sufficient by yourself? I do not reject you; I acknowledge your ability. My own head may not work as quickly—God did not give me as many talents of that kind; He gave them to you. But neither can you reject me, my craft, my physical strength, and my endurance, which you do not possess because you are soft and pampered. Many kinds of people are needed, but we fail to notice this. That is why we are sometimes swept away by theories and systems that put no bread on the table. Here is the truth: God is not unjust. Everyone can live, provided that each of us is willing to stand in the place appointed to him, where his particular talent lies. Yet we do not remain where our talent is. A parent keeps saying, “My child! My own child!”

Why does he speak like a lawyer? “The child will receive an education; then he will become a real human being.” The child goes away to become a human being, but instead goes farther and farther astray, becomes less than human, and is lost completely. Does that mean someone without much education is not a human being? By what standard are you measuring? How are you measuring? You measure by outward dimensions, not by true weight. A Christian has a different spiritual weight. A Christian’s spiritual weight depends upon the human heart, not upon the human nous, the spiritual intellect. As the Fathers say, the human nous can be bribed by the heart. Therefore, you must not measure in this way. Measure as Christ measures: He seeks the human heart. Everyone, then, has received something. There is no one who has received nothing. Those who have received more will have to give an account for more.

Those who have received less will still have to give an account, provided that each person remains in the safe place where God has put him. But, as you yourselves know, we have departed from our proper calling. Let me give you a simple example. It is a crude one, certainly, but it makes the point. Today it is considered a success that a woman can become a queen, a prime minister, a member of parliament, a pilot, or a driver—and good for her; may she enjoy it. But did God give her that talent? Was a woman’s talent given for the marketplace? A woman’s first talent is her life, just as it is for a man. The first talent God has given to every human being is life itself.

Can this life be passed on? Is it not a gift entrusted by God? And if you wish to see this, read the first verses of the first chapter of Zechariah and see what it says. The second talent, then, is the multiplication of life. You see the woman pilot, the member of parliament, or the president, and she has no children. Will God ask her how she conducted herself as a member of parliament, a prime minister, or a doctor? Or will He ask her, ‘What did you do with the talent I gave you—motherhood?’ I mentioned in another talk that I had recently spoken with a female microbiologist. She is indeed highly respected, and as a wife she is so generous and attentive that you would receive antidoron from her hand.

She cares for the poor—for everyone. She carries out her work for the glory of God. All that is good as well. ‘But I do not see that you have any children, madam,’ I said. ‘Well, no, we do not.’ ‘Did God not give you children,’ I asked, ‘or did you perhaps avoid having them?’ I do not find it difficult to give you my answer. Very well—discuss it with your own conscience. If God did not give you children, that is blessed. But if, as I believe—and I spoke frankly to her—you yourselves avoided them so that you could enjoy greater material comfort, so that today you could have three cars and two apartments, filled with eight of this and that, yellow ones, green ones, red ones...

Through your struggle, I would like to believe, you might have brought forth two useful human beings out of the many possibilities. I am not speaking to you about saints or priests. I am speaking about educated and useful people, of whom our society today has such great need—people shaped by a living example. For, as you know, the home is the little dwelling from which emerge the people who make up society. If society today is a jungle, it is because families have become places where wild beasts are raised.

When the door opens, wild beasts come out. But if care is taken within the home, which is the cell of society, it will bring forth a true human being. Then you will go to some public office to be served and say, ‘Glory to God, I have found a human being!’ Blessed are the mother and the parent who raised the person you found there. Through anonymous people, they hear what was once said in the presence of the Most Holy Theotokos (All-Holy) and Christ: ‘Blessed is the womb that bore You, and the breasts which nursed You.’ But today people go out into the world, and we hear, ‘A curse upon the mother who bore you, because you took away the father of my children! A curse upon the mother who bore you, because you took away the mother of my children!’ People have shifted away from their proper task, from the post where they are meant to struggle. God has assigned each person to a particular post.

God has placed husband and wife—and humanity in general—within the first talent He has given to all: the multiplication of life. If I abandon this in order to go elsewhere and struggle, will He not take that into account? Let me tell you something else that happened, and that may also happen among you. A very well-known and saintly lady once complained to me. She used to join other ladies who went down to Voula and to other hospitals. They comforted the sick, brought them a sweet, said a few consoling words, wrote a letter for them, gave them a little money, and so forth. Then her husband fell ill, and she was forced to stop. ‘Oh, what I have lost, Mr. Panagopoulos! Oh, what I have lost! What have I lost now! I cannot go there anymore.’ ‘How could such a thought even arise in you? I never imagined that you could be overcome by this deceit of Satan.’

You now have someone in need of comfort in your own home. God has brought him into your home. In this new service offered to you, where is your post? Will you abandon your own husband in order to go and care for someone else? If you want to care for the other man, bring him into your home; otherwise, will you go out to attend to someone else’s dying while wearing yourself down with cold and hardship? Care for your own husband and be a handmaid of God. ‘But how will my husband let me go now?’ The poor man has fallen ill through his work, or something else has happened to him. What sort of thinking is this? Your struggle is here, with this very man. Here you will fight; here you will hold your ground; here you will strive. ‘No, I will go over there.’ Does God want that? He wants each person to serve where He has placed him. When someone tries to leave the place where God has put him, he will fail. This is also how many parents lose their children. Some children are not even capable of holding the brushes properly to polish shoes—an easy task—without banging them together. Yet the parent says, ‘He will get an education.’ But this child cannot learn that way.

You may pay and pay, but you cannot make it happen. His head is not suited to academic learning; perhaps this child is suited to a different kind of work, and you will lose him. This is why, even in important positions, we often do not have people suited to them: they forced their way upward without any right to be there. Christ did not raise them up. He did not give them talents for those positions, and these people do not possess the necessary talents. Through various other methods and means, they rose and were promoted into what we call key positions; and this is why our society experiences so much failure today. So I am telling you something here that I like, and I pass it on to you. If you find it helpful, keep it: He gave to each according to his own ability—as much as each person could bear. What is especially significant is what we encounter further on: He demanded an account of the things He Himself had given. If He appointed me to construct buildings, how could I say to Him, ‘I wanted something else,’ or, ‘I was treated unjustly’?

‘That does not concern Me. I gave you these gifts, and if you had made use of them, you would have done well.’ You can see this in little children, whom we keep trying to draw away from their natural calling. You see a small child, for example, organizing the other children in the neighborhood, gathering them together with a little stick and leading them along. That child has initiative. One day he will prosper in some position where he directs people—but for their good, not in order to turn them into slaves. Then you see another child take one of his mother’s sheets, put a milk tin and some charcoal under it, and begin censing: ‘The Saint of God, the Saint of Russia,’ and so forth. He goes about on his own and stands there before his little arrangement. Do not go and interfere. You may say, ‘What shall I do with this child?’ Then the sensible godmother comes, and the uncle comes, and this person and that person come, saying, ‘You are not going to make him a priest! No, you are not!’

You should let him follow the talent that God has given him. If you allow him to do so, he will succeed. And then you, who complain today that the kind of clergyman you want cannot be found in important positions, will be spared that complaint. Such men are missing because you obstructed the child early on, without recognizing his gift. A girl may be completely absorbed in cutting cloth, embroidering, stitching, and making things. What can you make her become—a midwife, putting children to death?

She is a dressmaker. That is where her inclination lies. You see another child unscrewing things, fastening them again, repairing them, and so forth. He may become an engineer, and he will succeed. Did I say that you should make him a lawyer? Did I say that you should force him into your own way? ‘I know what I am doing. We have relatives, and they will help us from that side.’ Yes, but those connections cannot provide the necessary qualifications. Take an engineer and show him a plot of land, asking him to build an apartment block there. He will say, ‘It cannot be built here. We will have to go farther down. The ground sinks here; the soil cannot support us.’

You accept it when the engineer says, ‘The ground cannot support us.’ But have you asked Christ what this ground of yours—your own child—can support, and what can be built upon it? How can you simply leave that aside and go elsewhere? This is why we fail. God has not made a mistake. He has endowed every human being and has given something to everyone, if only they had the humility to remain where He placed them. I do not know whether you have noticed certain people who are thought to have no talents. A man may, for instance, be hunchbacked, or his face may lack beauty and not be pleasant to look at. Yet he has the art of making other people laugh.

Wherever he stands and wherever he happens to be, he says things that make life feel different. And you come to see, in a way, that this jester was needed in the world, because laughter was given by God; it was not given by Satan. Tears came from Satan, but laughter was given by God. And you know how some people write, ‘Laughter is a vitamin.’ If a person reflects on everything, he will find that each thing has its purpose. But we have not asked God why something happens or what its meaning is. This certainly requires humility and wisdom above all. Then we would see that all these things are related and form a harmony, provided that a person humbles himself and chooses to remain exactly where God has placed him. I do not know what thoughts you have about yourselves or about the people who depend on you. But if you wish, ask God: ‘Lord, what am I suited for? Where can I bear fruit? Where can I go?’ These are words that no one ever taught me.

I remember that thirty or thirty-five years ago, when I first began the work I now do, I used to ask, ‘My Christ, where can I say a few words without falling into delusion? Let me not say anything that will cause harm, but something that will benefit and edify. Send me to the people among whom I am able to stand, and to the others send those whom You have appointed.’ I remember including this in my prayer. Whenever I was on my way to speak somewhere, in some neighborhood or another, I would say this. I do not know—I think I will go on saying it until I die, and I would like to pass it on to others. Let this prayer come first: ‘You know. My ego, my own nous, and the people around me, who are as foolish as I am...’

‘...may draw me somewhere You have not sent me. Consequently, I will cause harm, blaspheme You, and be lost myself. Help me!’ If people did this for themselves and for those who depend on them, the results would be very different—very different indeed. But our ego says, ‘Our household must produce someone of this particular kind.’ Who says so? God has arranged things to be as they are. Therefore, leave each person where God has placed him. But look after his soul, not his stomach or his diploma. Look after his soul, because God will ask you for his soul, not for his profession. The outcome, then, is as follows. Christ goes on to say that those who received the talents went and traded with them, as the parable puts it, because life here is a kind of commerce. A person trades with what he has been given. When he makes use of even the smallest gift, he gains; but when he neglects even the smallest gift he has, he becomes poor and loses everything.

God, then, gave talents, and one day He will demand an account. The parable first presents the man with the five talents and says: ‘Then he who had received the five talents went and worked with them, and made another five talents.’ I do not know whether you noticed the words, ‘worked with them’—with the very five talents he had been given. Here is the mother who left her own calling and became a midwife, yet does not want another woman to be a mother. Here is the mother who became prime minister but did not become a mother. No—work with what I gave you. He will demand an account of those gifts, because she did not work with them. ‘He worked with them,’ it says, ‘and made another five talents.’ That is the first servant. Likewise, the man with the two talents gained another two. ‘But he who had received the one talent went away, dug in the ground, and...’

‘...hid his lord’s money.’ He left no one without a gift. The only difference was that He gave more to one, less to another, and only a little to a third. He gave to everyone, leaving no one with grounds for complaint, according to what each person could bear. ‘After a long time the lord of those servants came.’ And again, as we say each day in the Creed, He ‘is coming again to judge the living and the dead’—though we do not believe it. It is a Creed that people do not truly believe. Although they recite it inside, they deny it as soon as they leave the Church. ‘After a long time,’ then, ‘the lord of those servants came and settled accounts with them.’ Here, in the settling of accounts, this resembles the Parable of the Ten Thousand Talents.

‘And the one who had received the five talents came forward and brought five other talents, saying, “Lord, you delivered five talents to me; see, I have gained five more talents besides them.”’ When he received them, he held five talents in one hand; and when he returned, he came with the other hand full as well. This is the good outcome. When a person returns from the harvest, he must certainly be carrying a sheaf in his hand. This life is a harvest. We sow and we reap. To the extent that we guard against the weeds that secretly come to spoil the seed, and diligently tend the work we are doing within ourselves...

...we will bear more fruit. David, for example, foresaw people returning from the harvest, ‘carrying their sheaves’—holding their bundles of grain. Sadly, many of us will not appear carrying sheaves. We will not appear holding bundles of grain or bringing twice as many talents. Many of us, although we are people who received five talents, have hidden all five. We buried them. We did not multiply them or use them for good—for our own benefit, for our neighbor, and for the glory of God. This is an art of arts, for which a person must seek illumination from above, so that he may bear fruit rightly...

...and not be in danger on that Day. Thus the parable says that this servant returned with one hand full and the other full as well, and he heard his Lord say: ‘Well done, good and faithful servant. You were faithful over a few things; I will set you over many things. Enter into the joy of your lord.’

The Apostle said, “Eye has not seen, nor ear heard, nor has it entered into the heart of man, the things which God has prepared for those who love Him.” And if a person were to see in the flesh what God has prepared there, he would die at once. The flesh is incapable of bearing the glory and majesty of the world to come. That is why many people, even in our own day, when grace visits them, feel as though they are about to die, and they quickly ask to be released from that state. They cannot endure the grace of the Holy Spirit. A person loses his breath. Proof of this is...

the way our Christ acted at the Transfiguration. When He wished to show them something of His divinity, as soon as He did so, they all fell to the ground as though dead. That is why the Church tells us, “They beheld Your glory insofar as they were able.” He showed them only as much as human flesh could bear. It is impossible for a person in this body to experience that blessedness. If you wish, pray and ask for it: “Show me, Lord—even if I do not know how much—the smallest glimpse of that glory.” Then you will understand why I say this. I do not know whether you remember an account concerning our Most Holy Theotokos. There was a man who recited so many psalms...

and so many beautiful words in honor of the Most Holy Theotokos, and he said that he would give one of his eyes—his very sight—if only he could behold a single flash of her radiance. The Theotokos granted his request, and he saw that radiance, but he lost one eye. Such was its brilliance that he turned and said, “Take the other one too, my Most Holy Theotokos, if only I may see you once more.” Again the Most Holy Theotokos appeared, enveloped in that radiance and glory; but she also restored his first eye. We do not understand these things. We may occupy ourselves with other matters, but these things we do not understand.

Then the second servant came forward, as the passage continues: “He also who had received the two talents came and said, ‘Lord, you delivered to me two talents; see, I have gained two more talents besides them.’” His lord said to him, “Well done, good and faithful servant; you were faithful over a few things, I will set you over many things. Enter into the joy of your lord.” Although he brought back less, he heard exactly the same words as the man who had brought back more. But what return did each of them make, in percentage terms? The same return. The first made a hundred percent: he turned five into ten. The other also made a hundred percent: he turned two into four.

If that third servant we heard about had not gone and buried his talent, but had put it to work and turned his one talent into two, he too would have produced a hundred-percent return and would have heard the same words. So the issue is not that you have many gifts, I have few, and someone else has fewer still. That is not the issue. The Lord looks at how each person has labored with what was entrusted to him. That is what matters. This is precisely why, as I told you, they heard the same words. They did not hear different words. In any case, the passage continues.

“Then he who had received the one talent came and said, ‘Lord, I knew you to be a hard man.’” He says to him, “I know that you are a hard man, reaping where you have not sown and gathering where you have not scattered seed. And being afraid, I went and hid your talent in the ground. Look, there you have what is yours.” Here it is; take it. One may now wonder: who are the people who hide their talent in the ground? I do not know whether you have noticed that, compared with all the other creatures, the human being has been fashioned differently.

Animals look down toward the earth and toward their bellies. They labor for these things and are concerned with satisfying them. The human being is not like that. He certainly needs these things too, but he is not meant to serve them; they are meant to serve him. Man was made to look upward, to gaze upon the things above. He was not made to look downward. Therefore, the man who, as it says here, hid his talent in the ground is the person concerned only with his own dust: how he will eat, how he will enjoy himself, how he will sleep, how he will deceive others, how he will avoid breaking a sweat—how, how, how, how. Such a person is concerned only with his dust, with the earth, with his flesh. Unfortunately, we have many such people. And they are not only people with one talent; we have many like this who possess five talents.

Woe to them! If the man with one talent was condemned, how much more will those be condemned who could have offered much, but buried their talent in the service of their flesh and their ego? In any case, the passage then tells us that our Christ seized him, so to speak, by the ear and said, “You wicked and lazy servant.” Two titles: wicked and lazy. These are not my words; Christ said them. They are two great faults found in people who make no progress, either for their own good or for the good of others. Negligence and laziness, as you know, form an easy road...

a road that leads to murder, deception, and falsehood. It is an easy road.

The usual occupations of these wicked and lazy people, as you know, are forgery, pickpocketing, robbery, and shameful deeds. Those who are idle and lazy and unwilling to labor generally make their dwelling among such things. As our ancestors used to say, “Idleness is the mother of every vice.” So, as I told you, He gave this man those two terrible titles: “Wicked and lazy.” That is how He began addressing him. Now, of course, some people become discouraged and imagine that only those with the ability to accomplish great things really matter. They think, “Yes, God cannot expect very much from the rest of us. We will be excused.”

That is a mistake. The Old Testament says, “Do not overlook the value of small things.” A ship does not have to be loaded with boulders the size of this room in order to sink; a load of sand can sink it as well. When we take hold of small things, the small evils become the cause of many great evils, just as many small good deeds contribute to great works. As in the animal kingdom, so also in the moral realm, everything has its purpose and its proper way of functioning. We must leave things in their proper place and allow them to work as they should. Nothing is insignificant or unworthy of our attention.

Even that small thing is still something rather than nothing. A person says, “This is all I can do; I cannot do anything more. I cannot go out and teach. I cannot enter public life. I cannot go out to work. I cannot do anything.” Can you truly do nothing? Do you have no talent at all? Of course you do: you can pray. “I have no hands.” You do not need hands. “I have no tongue.” You do not need a tongue in order to pray. Enter within, into noetic prayer. God has given you such a talent—your nous, the spiritual intellect—that you do not need all the other things. You do not need to possess an atomic bomb. But you lack a good intention, and so you accuse God. You see others who have gifts, who advance and accomplish things, and you imagine that you have no place at all within creation. That is not so.

Come, let us examine the matter. Here you say that I reap where I did not sow. Notice the contradictions found in the world. You say to Him, “You reap where you have not sown and gather from threshing floors where you scattered no seed.” Yet, on the other hand, you say, “Take back your talent.” Therefore, I did sow in you as well. I did not leave you out. What is this talent that you are returning to Me? Did I not sow it in you? Is not the talent you return to Me Mine? Did I not give it to you? Therefore, I did sow, and consequently I am entitled to the harvest. But you are the wicked one. A person may have abilities, a craft, money, or learning.

Yet he wants everything to serve his flesh, his self-display, his sensuality, his aimless life, and his desire to have servants while he himself does no work. That is how he thinks, and he sees nothing beyond his flesh, beyond the earth, beyond the dust. Worms! God is not to blame; man is.

Listen to how many excuses people offer. You know, we even justify our sins as we commit them. Take a person who does not attend Church and ask him, “Why do you not go to Church?” He will find an excuse.

He will say, “I have seen others who attend Church. I have seen my mother-in-law attending Church, my brother attending Church, and my neighbor attending Church, but none of them became a saint. Therefore, the Church offers nothing.” He immediately finds excuses to justify failing to fulfill his calling. Approach someone who does not go to Holy Confession. Speak to him, and he will find an excuse: “Am I supposed to sit down and tell these things to a priest? Do you know what priests do? Do you not read the newspapers? Do you not see and hear what happens? Where have you been?” So he barricades himself behind the example of some bad priest and refuses to come forward. We justify our sins. I do not know whether you have noticed these things. And yet, as the Fathers say—John Chrysostom teaches that a person is condemned to the deepest Hell not only for doing evil, but also for failing to do good.

James says the same thing in his epistle, if you have read it: “To him who knows to do good and does not do it, to him it is sin.” Many of us write down the sins we commit during the day. But we do not write down the good deeds we neglected, though we could have done them: when we could have put our hand into our pocket to give, hurried to the hospital, stood beside a widow or an orphan, or helped a woman with children so that she too could go to Church for an hour. There are thousands of things people could do but do not. Each person, then, will be punished not because he actively became an evildoer, but because he failed to labor to become a doer of good. Not because he was an evildoer, but because he failed to labor to become a doer of good. “Am I really so hard? Should you not have feared Me?”

You should have said, “He is hard, so let us work; let us be attentive.” How can you call Me hard on the one hand? If I am hard and truly as you describe Me, then you should also have feared Me. But you did not even do that. Instead, you lived your life exactly as you wished and imagined it. Wickedness and laziness. “You wicked and lazy servant.” Many of us are wicked. Listen to two descriptions, and I will finish. The first is from Philo. He says, “The wicked man is like the chameleon.” You know the chameleon, an animal that assumes many colors so that it can conceal itself according to its surroundings. “It takes on every color except white.” It cannot become white.

And the wicked man cannot become upright. He cannot become wholly upright. “Or the wicked man is like the beast called the reindeer, which continually changes its hair to match the places and trees around it.” According to its surroundings, it changes its coat so that it may be camouflaged, “and by resembling them in color, it escapes the notice of those who encounter it.” That is how the wicked man is. And John Chrysostom tells us, “The wicked man is always devising wickedness,” always, “and wearing many masks.” Many times he also takes up various weapons in order to escape detection. “He is harder to guard against than a wild beast.” You can protect yourself from a wild beast, but you cannot easily protect yourself from a wicked man. That is why our Christ exposes him...

“Wicked servant, out of your own words I will judge you.” “He presents himself in a sheep’s skin while concealing the wolf within; therefore many who are off their guard fall into his power.” Some people are not watchful, and so they fall into the hands of this wicked and deceitful man. Therefore, every human being has been endowed with something by God. Let each person remain where God has endowed and placed him, and let him be certain that he too will hear the same words. Let him not seek great things. Wherever he finds himself, there is room for him to labor for his own salvation, to labor for others, and to glorify God. Amen.

Μετά, μαζί στις άλλες μας ομιλίες, θα πρέπει να ενθυμείστε ότι μιλήσαμε αναφορικώς με δύο παραβολές, που η μία ήταν των Μυρίων Ταλάντων, η πρώτη, και η άλλη ήταν των Βασιλικών Γάμων. Ο Χριστός μας, όπως ξέρετε, χρησιμοποίησε πολλές φορές υλικά πράγματα ή σχέσεις των ανθρώπων, ώστε να βοηθήσει τους ανθρώπους να καταλάβουν πώς έχουν τα θέματα αυτά που ζητάει αυτός. Παραβολές έχει πει πολλές.

Μάλιστα, κατά αυτά, επί τη ευκαιρία που θα εισέλθουμε στο Τριώδιο από την ερχομένη Κυριακή, θα ακούσουμε μια σειρά παραβολών, όπως η του Τελώνου και Φαρισαίου, όπως του Ασώτου, όπως της Κρίσεως, και θα γευθούμε κατά κάποιον τρόπο βασικά πράγματα, διότι με απλά λόγια και με παραδείγματα μας έχει μιλήσει και μας έχει μεταφέρει εκεί που θέλει, αν, βέβαια, κι εμείς θέλουμε. Απόψε το βράδυ να έφερνα πάλι υπόψη μια άλλη παραβολή, και αυτή από τον Ευαγγελιστή Ματθαίο, από το 25ο κεφάλαιο, η οποία αυτή λέγεται όχι παραβολή των μυρίων ταλάντων, αλλά των ταλάντων, γραμμένη στο 25ο, από στίχο 14 και κατωτέρω.

Παρουσιάζει. Παρουσιάζει έναν ο οποίος επρόκειτο, λέει, να φύγει και άφησε στους δούλους του πίσω τα υπάρχοντά του, τα διένειμε. Όμως δεν τα διένειμε εξίσου. Τα διένειμε κατά αναλογία, όχι της αρεσκείας τους. Πολλοί κατηγορούν τον Θεό ότι αλλού έχει δώσει πολλά και αλλού δεν έχει δώσει τίποτα. Μπορεί αυτό να συμβαίνει. Τίποτα όχι, βέβαια, αλλά λιγότερα από ό,τι έχει δώσει σε έναν άλλο: χαρίσματα, τάλαντα.

Υπάρχει ένας ειδικός λόγος, πράγμα το οποίο και εμείς το κάνουμε. Κάνουμε κάποια διάκριση με έναν απώτερο συλλογισμό, όμως. Ποιος είναι αυτός που θα του εμπιστευθεί; Αν αντέχει αυτός που θα του δώσει να κρατήσει αυτά και πώς θα τα χρησιμοποιήσει. Γιατί είμεθα φειδωλοί στο να δώσουμε, εάν δεν έχουμε κάπως εξασφαλίσει κάποια εγγύηση εκ προοιμίου ότι αυτός θα τα χρησιμοποιήσει καλώς, επ’ αγαθώ, όχι για ζημιά. Και αν εμείς οι πολλοί κάνουμε τέτοιες σκέψεις και θεωρούνται αγαθές, πόσω μάλλον ο Θεός θα πρέπει να είναι διακριτικός και προσεκτικός. Τα έχει πει με τα ωραία λόγια, εμείς δεν τα προσέχουμε και γι’ αυτό ακριβώς πολλές φορές τον κατηγορούμε, τον Θεό, ότι δεν έχει μοιράσει σωστά.

«Θα μοιράσω», λέγει, «σαν άνθρωπος λέω και σαν Θεός». Δηλαδή παρουσιάζει τον εαυτόν του παραπάνω από τον Θεό. Λέγει λοιπόν το εξής: «Ἄνθρωπός τις», λέγει, «ἀποδημῶν, ἐκάλεσε τοὺς ἰδίους δούλους καὶ παρέδωκεν αὐτοῖς τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ». Αυτού. Δηλαδή οι δούλοι, αν παραδεχτούμε ότι είναι οι άνθρωποι οι προκείμενοι, και έτσι είναι, θα πρέπει ό,τι έχουν να είναι εκ των υπαρχόντων αυτού, όχι εκ των υπαρχόντων αυτών, δηλαδή ειδικά τους. Τα υπάρχοντα αυτούς διένειμε, λέγει, από δικά του έδωσε. Και είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος, ό,τι και αν παρουσιάζει ότι δήθεν έχει, δεν είναι δικό του, δεν είναι παραγωγή δικιά του.

Δανεικά. Ωραία το έχει ο Παύλος στην προς Κορινθίους, που λέγει: «Τι είναι», λέει, «άνθρωπε, το οποίο έχεις και οὐκ ἔλαβες;». Πες μου, τι είναι; Φως είναι, γνώση είναι, ακοή είναι, γεύσις είναι, αίσθημα είναι, τι είναι; Ανάστημα είναι, ομορφιά είναι; Τι είναι, λέει, αυτό που είναι δικό σου, το οποίο εσύ δεν έλαβες, δεν το έχεις πάρει δανεικό; Δεν είναι τίποτα που έχει ο άνθρωπος και δεν το έχει δανειστεί, δεν του το έχει δανείσει κάποιος. Και εφόσον, λέγει, έλαβες, «τί καυχᾶσαι ὡς μὴ λαβών», ότι εσύ είσαι κι άλλος δεν είναι; Λέγει εδώ, απεδήμησεν αυτός και έδωσε τα υπάρχοντά του. «Καὶ ᾧ μὲν ἔδωκε πέντε τάλαντα, ᾧ δὲ δύο, ᾧ δὲ ἕν». Δεν έδωσε ομοιόμορφα.

Θέλουμε εμείς την ισότητα. Λέγει, η ισότητα και η αρμονία είναι εν τη δυσαρμονία. Αν γίνουμε όλοι γιατροί, θα πεθάνουμε. Αν γίνουμε όλοι δικηγόροι, θα πεθάνουμε. Αν γίνουμε όλοι μορφωμένοι, δηλαδή όπως νομίζουν την ευτυχία και λοιπά, δείξτε να φτιάξετε τα ντουβάρια, θα πεθάνουμε, θα σβήσουμε. Χρειάζεται όλος ο κόσμος, χρειάζεται και η διάνοια, χρειάζεται και η επιστήμη, χρειάζεται και ο χειρώναξ, χρειάζεται ο τεχνίτης, χρειάζεται και του ενός ταλάντου άτομο. Όλοι χρειάζονται. Αλίμονο από τον άνθρωπο που θα πει ότι δεν χρειάζεται τον άλλον, τον συνάνθρωπό του, ή διότι είναι παραπάνω ή διότι είναι παρακάτω. Αυτός, αν θα διάβαζε τον καλλιτέχνη αυτόν, Παύλο, θα έβρισκε το εξής: παρουσιάζει το σώμα του ανθρώπου, το οποίο είναι σύνολο από

μέλη. Ε! Θα υπάρχει και η μύτη, υπάρχει και το αυτί, υπάρχει και το μάτι, υπάρχει και το τσίνορο εδώ από πάνω, υπάρχει και το χέρι, υπάρχει και το πόδι. Μπορεί να πει κανένα εξ αυτών ότι «δεν σ’ έχω ανάγκη του αλλουνού»; Μπορεί να πει κανείς στη μύτη, «θα σε κόψω, θα σε πετάξω, τι θέλεις εκεί πέρα και πιάνεις μύξες; Για μύξες είσαι!»; Για βγάλ’ τη μύτη από εκεί. Θα πας σαν κυπαρίσσι την άλλη μέρα. Αυτή σε ειδοποιεί ότι αυτό ξίνισε, μην το τρως, εχάθηκες. Αυτή σε ειδοποιεί ότι βρωμάει, μην το περνάς κάτω. Και γιατί την έβαλε πίσω στο κεφάλι; Την έχει βάλει εδώ μπροστά, να ελέγχει τι θα περάσει μέσα. Πότε φιλοσόφησες γι’ αυτά τα πράγματα; Ε! Ε, πάτε ψηλά προς τα γυναίκεια και μαδάνε τα τσίνορά τους. Γιατί μαδάνε τα τσίνορά τους; Δεν τα έβαλε καλά ο Θεός;

Τι τα έχει βάλει εκεί τα τσίνορα ο Θεός; Για να προλαμβάνουν τον ιδρώτα. Και επί την προοπτική ότι «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτον», αλλά δεν βγάζουμε τον ιδρώτα, τον βγάζουμε κάπως αλλιώς. Και γι’ αυτό σου χρειάζονται τα τσίνορα, για να μην χαλάσει το μάτι. Αυτή η σκοπιμότητα. Όλα βαλμένα. Δεν τα έβαλα εγώ, δεν τα έβαλε αυτός, τα έβαλε ο Θεός, αλλά ουδέποτε σκεφτήκαμε

να πει το μάτι: «Εγώ είμαι μάτι και δεν έχω ανάγκη από τα πόδια». Θα πονέσεις και έχεις ανάγκη να σε πάω στον γιατρό, και χωρίς πόδια δεν μπορείς να πας στον γιατρό. «Για έχε τον νου σου και μη λες λόγια για μένα», θα πει το πόδι. Έτσι δεν είναι; Θα πει, «δεν έχω ανάγκη το χέρι». Σοβαρά; Να ξυστείς θέλεις; Εγώ δεν σε ξύσω; Να πιάσεις; Εγώ θα σου βάλω. Δεν έχεις ανάγκη; Και βλέπουμε, όλα έχουν μία σκοπιμότητα επάνω σε έναν άνθρωπο. Σε αυτή την κοινωνία ολόκληρη δεν έχουν σκοπιμότητα όλες οι παρατάξεις των ανθρώπων; Δεν έχουν;

Έχουνε, έχουνε, αλλά εμείς είμαστε απρόσεκτοι. Δεν έχει κάνει λάθος ο Θεός. Άλλωστε, όταν πεθάνουμε, που θα πεθάνουμε όλοι, δεν θα περιμένει να του δείξουμε τα διπλώματά μας. Την ψυχή μας θα τη δείξουμε. «Τα διπλώματα δεν μου χρειάζονται, φυλάξτε τα. Αφήστε τα εκεί πίσω, κολλήστε τα στους τοίχους. Δεν μου χρειάζονται αυτά. Εγώ την ψυχή θα ρωτάω, είτε έχει δίπλωμα είτε δεν έχει, είτε ο πανεπιστήμων είτε ο χειρώναξ, είτε δεν ήταν τίποτα». Δεν έκαναν ρόλο. Άλλωστε, πολλές φορές, δεν ξέρω αν προσέχετε στο σπίτι σας, τα πιο άτιμα σκεύη είναι τα πιο έντιμα. Μπορεί να έχεις όλα χρυσά σκεύη στο σπίτι, αλλά σου χρειάζεται και το γιογιό, και έχει μάλιστα χρησιμότητα περισσότερη από όλα τα τιμαλφή που είχε εκεί πέρα.

Το άτιμο, που δεν έχει τιμή, που δεν σου φέρει πολλή τιμή, που το κρύβεις, που το πετάς, γιατί ούτως θα πρέπει να μπει πρώτο στο σπίτι. Στην οικογένεια, στο πρόσωπο, στον γέροντα, στον κατάκοιτο. Μια αρρώστια, τι θα κάνεις; Τι θα ζητήσεις; Τη χρυσή φοντανιέρα να σε συμφέρουνε; Το λείο αυτό το άκρο που θα παίρνεις; Και αυτό έχει τις χρήσεις, την αξία του. Που δεν σοφιστήκαμε ποτέ και πού συρθήκαμε ποτέ. «Να γίνουμε», λέει, «όλοι ίσοι». Δεν φαίνομαι. Ποιος θα πάει να σκάψει τη γη; Ποιος; Είδες κανέναν γιατρό, κανέναν δικηγόρο, κανέναν μηχανικό να πάει να φέρει φαγητό, να φέρει σιτάρι, να φέρει ντομάτες, να φέρει αβγά, να φέρει βούτυρο, να φέρει κρέας; Τα διαφέροντα, αν δεν εκτιμούμε και τον βλέπουμε τον άλλον σαν επάγγελμα, δεν τον βλέπουμε σαν προσωπικότητα, σαν ψυχή τον άλλον, τον βλέπουμε σαν επάγγελμα. Τότε τον Χριστό, ο οποίος δεν είχε επάγγελμα...

απλός μαραγκός, πρέπει να τον απορρίψουμε. Τότε τον Παύλο, που δεν είχε επάγγελμα, ήταν σκηνοποιός. Ο πάνσοφος αυτός άνθρωπος, το τέρας αυτό το σοφότερο, ο Παύλος ο μετά τον Ένα, σκηνάκια έκανε και μας δείχνει πώς ζούσε ο άνθρωπος. Πρέπει να τον απορρίψουμε και από τα άλλα. Το θέλουνε; Με ρωτάτε σε τι νοοτροπία θα στηριχτούν; Μα η εργασία δεν κάνει τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος, ο άνθρωπος είναι αυτός που εκτιμά την εργασία. Γι’ αυτό βλέπουμε στα θέματα του Θεού είναι πολύ διαφορετικά από ό,τι τα έχουνε εμείς οι άνθρωποι. Βλέπουμε από βασιλείς αγίους μέχρι καντηλανάφτες, μέχρι κηπουρούς. Για ανοίγετε συναξάρια να δείτε. Ο ουρανός δεν ποντάρει στα διπλώματα, δεν ποντάρει στις περγαμηνές, δεν ποντάρει στη γνώση αλλά στην καρδία. Έτσι, πού είναι η φιλοσοφία σου, άνθρωπε;

Αλλιώς θα φτιάξει αυτός μια δικιά του πατέντα, θα φτιάξει άνθρωπο διαφορετικό και τότε να λέει ό,τι έχει να πει. Όταν δεν προσέφερε τίποτα στην ύπαρξή του, τότε προσφέρει; Τότε θα προσφέρει; Τότε κανένα. Όλα είναι δανεικά. Θα πρέπει να καθίσουμε λοιπόν να φιλοσοφήσουμε επάνω σε αυτό και να μην κατηγορούμε τον Θεό ότι έχει κάνει διακρίσεις. Ο Θεός έχει κάνει διακρίσεις, εύλογες, συμφέρουσες διακρίσεις.

τέρας! Πατέρας βρίσκεται με τη μητέρα, βρίσκεται με τα παιδάκια, το ένα, δύο, τρία, κατά αναλογίαν. Θα πάει στην αγορά να ψωνίσουνε, κοιτάζει τώρα τον καθένα τι θα του δώσει να κρατάει στο χέρι. Παιδί που είναι δεκαοχτώ χρονών, θα του δώσει δυο ζεμπίλια να τα κρατήσει. Στο άλλο, το μικρό, θα δώσει λιγότερο. Στο άλλο θα δώσει ακόμη πιο λιγότερο. Μητέρας ενδιαφέρουσας, δεν θα πάρει τίποτα στο χέρι. Ξέρει ο πατέρας και τα άλλα ξέρουν πώς πρέπει να φορτωθούν, να σηκώσουν κάποιο βάρος.

Πρέπει να εξυπηρετήσει την οικογένεια και ταυτόχρονα τον εαυτόν τους. Αν ο άνθρωπος ξέρει και κάνει τέτοιες διακρίσεις και είναι σωστές, λογικές, τιμητικές, ο Θεός δεν ξέρει, όπως σας είπα στην αρχή, πού θα δώσει και πού πρέπει να μην δώσει, ποιος χωρεί και ποιος δεν χωρεί; Έτσι είναι. Γι’ αυτό έδωσε, λέγει, στον έναν πέντε, στον άλλον δύο, στον άλλον ένα και προσθέτει: «ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν», πόσο σηκώνει ο καθένας. Πού λόγος να σου δώσει ένα εκατομμύριο φράγκα να διαχειριστείς, που ένα εκατοστάρικο δεν μπορείς να διαχειριστείς; Όταν ξέρεις όμως ότι ο άλλος έχει ικανότητες, θα του δώσεις πιο πολύ, αδιαφορώντας αν θα του ζητήσεις και λογαριασμό πιο πολύ, διότι έλαβε πιο πολύ. Ευθύνη είναι τα τάλαντα και είναι ασφάλεια πολλές φορές.

Μην έχεις τόσα χαρίσματα όσα έχει ο άλλος, αφού δεν επρόκειτο να τα χρησιμοποιήσεις. Είπα, αγαπά ο Θεός, λοιπόν, σαν πάνσοφος που είναι, δίδει στον καθέναν. Και είναι μυστήριο για ορισμένους που βλέπετε: ίδια μάνα, ο ίδιος πατέρας έσπειρε, η ίδια αδελφή, η ίδια κοιλία της μητέρας διατήρησε, το ίδιο σπίτι προσέφερε, στην ίδια θαλπωρή και στο ίδιο περιβάλλον έζησαν. Βγαίνουν πέντε διαφορετικοί χαρακτήρες. Το ένα θα το βλέπεις να είναι με την άλφα τάξη, να τρέχει, να φτιάχνει. Ο δεύτερος να είναι αργόστροφος λίγο και ο άλλος να είναι ακόμη πιο αργόστροφος. «Δεν τα έπαιρνε», λέει, «τα γράμματα». Καλύτερα που δεν τα έπαιρνε. Εκείνος που τα έπαιρνε, τι έγινε; Πώς χρειάζεται και αυτός να μην τα πάρει τόσο πολύ, να φτάσει να γίνει ο μικρός επιστήμων;

Ότι απορρίπτεται η γνώση. Αυτός δίνει τη γνώση, αυτός δίνει την επιστήμη. Διαβάστε τότε τον Σολομώντα. Αλλά και αυτός δεν θα πάει χαμένος. Θα γίνει ένας τεχνίτης, ίσως να βγάζει περισσότερα σήμερα από ό,τι βγάζει ένας πανεπιστήμων, ένας άνθρωπος με δύο-τρία διπλώματα, και δεν βγάζει εκείνα που βγάζει ένας άνθρωπος απλός που έχει μια χειρονακτική εργασία, μετρολόγος παραδείγματι, που είναι υδραυλικός, δεν ξέρω κάτι τι άλλο, και που κι αυτός χρειάζεται και αξιοποιεί όλα τα άλλα. Έφτιαξε το σχέδιο, παραδείγματι, ο μηχανικός. Έτσι, να μην έρθουν οι άλλοι να αναλάβουν εργασία, όπως έκανε ο μηχανικός; Κάτσε με τα σχέδιά σου. Δεν θα το εφαρμόσουν αυτό το σχέδιο; Και οι άλλοι έχουν εξίσου δικαίωμα και να πληρωθούν και να φάνε, κατά αναλογία. Έτσι θα πεις. Και τους δίδει τη δύναμη ο Θεός. Θα έχετε προσέξει, τουρκομερίτες, με δύναμη, με αυτοθυσία, με, με... Τι δεν μπορεί ο καθένας; Ο αβροδίαιτος από τους δικούς μας

το κοντυλοφόρο μόνο, και εφόσον έχουν ανάγκη πεντακοσίων άλλων ανθρώπων, έχουν τέτοιο εγωισμό ορισμένοι, ότι «εγώ είμαι». Εσύ είσαι, σύγγραψε τα χαρτιά, αλλά εγώ το φτιάχνω στην πράξη. Πώς θα γίνει αυτό; Εσύ είσαι μόνος; Δεν σε απορρίπτω, σου αναγνωρίζω την ικανότητά σου. Το κεφάλι το δικό μου δεν παίρνει τόσες στροφές, δηλαδή δεν μου έδωσε τόσα τάλαντα· τα έδωσε εσένα. Αλλά δεν μπορείς να απορρίψεις και εμένα, την τέχνη μου, τη ρώμη μου, την αντοχή μου, που εσύ δεν την έχεις, που είσαι πουπουλένιος, που είσαι βουτυρόπαιδο. Πολλοί χρειάζονται, αλλά δεν τα προσέχουμε. Γι’ αυτό και παρασυρόμεθα κάποια φορά σε θεωρίες και σε συστήματα τα οποία δεν βγάζουν ψωμί. Εδώ είναι. Ο Θεός δεν είναι άδικος. Όλοι μπορούν να ζήσουν, αρκεί εμείς να θελήσουμε εκεί που ετάχθη ο καθένας, που έχει το τάλαντό του, να σταθεί. Αλλά δεν στεκόμαστε εκεί που είναι το τάλαντό μου. «Το παιδί», λέει, «το δικό μου. Το παιδί», λέει, «το δικό μου».

Γιατί το είπε ο δικηγορικός; «Θα μάθει γράμματα το παιδί, θα γίνει άνθρωπος». Πάει παραπέρα να γίνει άνθρωπος και πάει παραπέρα και γίνεται υπάνθρωπος και τον χάνει τελείως. Ώστε ο άλλος που δεν ξέρει πολλά γράμματα δεν είναι άνθρωπος; Πού μετράς εσύ; Πώς μετράς; Μετράς με το μέτρο, όχι με το ζύγι. Είναι άλλο το ειδικό βάρος του χριστιανού. Το ειδικό βάρος του χριστιανού εξαρτάται από την καρδία του ανθρώπου, όχι από τον νου του ανθρώπου. Ο νους του ανθρώπου είναι αργυρώνητος της καρδίας, όπως λέγουν οι Πατέρες. Κατά συνέπεια, δεν πρέπει να μετράς έτσι. Μέτρα όπως μετράει ο Χριστός και ζητάει την καρδία του ανθρώπου. Όλοι λοιπόν έχουν πάρει. Δεν υπάρχει κανένας που να μην έχει πάρει. Εκείνοι που έχουν πάρει τα πιο πολλά θα δώσουν λόγο για πιο πολλά.

Αυτοί που έχουν τα λιγότερα, ακόμη λόγο, αρκεί να σταθεί ο άνθρωπος εκεί που τον έβαλε, στο ασφαλές. Αλλά, όπως ξέρετε και εσείς, φύγαμε από τον προορισμό μας. Θα σας δώσω ένα απλό παράδειγμα. Χονδρό, βέβαια, αλλά πιάνει, στέκεται. Θεωρείται σήμερα επιτυχημένο ότι η γυναίκα έφτασε να γίνει και βασίλισσα, και πρωθυπουργίνα, και βουλευτίνα, και αεροπόρος, και σοφερίνα, και, Με γεια της, με χαρά της. Της έδωσε ο Θεός το τάλαντο αυτό; Το τάλαντο της γυναικός είναι για την αγορά δοσμένο; Το πρώτο τάλαντο της γυναικός είναι η ζωή της, όπως και του ανδρός. Το πρώτο τάλαντο που έχει δώσει στους ανθρώπους, σε όλους, είναι η ζωή.

Μεταβιβάζεται αυτό; Δεν είναι πληρωμή του Θεού; Και αν θέλετε να το δείτε, θα διαβάσετε στον Ζαχαρία, στο 1ο κεφάλαιο, να δείτε στα πρώτα του εδάφια τι λέει. Τώρα, το δεύτερο τάλαντο είναι ο πολλαπλασιασμός της ζωής. Δεν βλέπεις η αεροπόρος και η βουλευτίνα και η προεδρίνα κανένα παιδί. Ο Θεός θα της πει πώς επολιτεύτηκε, όταν ήταν βουλευτής, πρωθυπουργός, γιατρίνα και λοιπά; Ή θα της ζητήσει, ή θα της πει, «το τάλαντο που σου έδωσα, τη μητρότητα, πώς το είχες κάνει;». Έλεγα σε μια άλλη ομιλία που έκανα ότι μιλούσα τελευταία με μια γιατρό μικροβιολόγο. Πράγματι είναι ανεγνωρισμένης αξίας και, ως σύζυγος, παίρνεις αντίδωρο από το χέρι, μεγαλόψυχη, προσεκτική.

Πτωχούς προσέχει, τους πάντας. Την εργασία της την έχει προς τη δόξα του Θεού. Καλό κι άλλο. «Παιδιά», λέγω, «δεν βλέπω να έχετε, κυρία». «Ε, ναι, δεν έχουμε». «Δεν σας έδωσε», λέγω, «ο Θεός ή μήπως τα αποφύγατε;». Δεν δυσκολεύομαι να σας απαντήσω. Καλώς. Συζητήστε με τον εαυτό σας. Αυτό, εάν δεν σας έδωσε ο Θεός, είναι ευλογημένο. Εάν όμως, πράγμα το οποίο και πιστεύω, γιατί είχα το θάρρος, ότι μόνοι σας τα αποφύγατε για να έχετε κάποια ευχέρεια βιοτική, να έχετε τρία αυτοκίνητα σήμερα, να έχετε δύο διαμερίσματα με οχτώ μέσα γεμάτα κλπ., με κίτρινες, με πράσινες, με κόκκινες.

Παρουσία, Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Αντίχριστος, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγελισμός, Θα έβγαζες, κατά κάποιον τρόπο, έτσι θέλω να πιστεύω, κάτι εκ μυρίων, με τον αγώνα σου δύο χρήσιμους ανθρώπους. Δεν σου λέω εγώ για αγίους ούτε για παπάδες. Σου μιλάω για επιστήμονες και ανθρώπους χρήσιμους, που έχει τόσο ανάγκη σήμερα η κοινωνία μας. Από παράδειγμα, από ανθρώπους. Διότι, όπως ξέρετε, το σπίτι είναι ο οικίσκος μέσα από το οποίο βγαίνουν οι άνθρωποι που αποτελούν την κοινωνία. Αν η κοινωνία είναι ζούγκλα σήμερα, είναι διότι οι οικογένειες είναι θηριοτροφεία.

Όταν ανοίγει η πόρτα, βγαίνουνε θηρία έξω. Αν όμως το σπίτι, που είναι το κύτταρο της κοινωνίας, έχει κάποια προσοχή, θα βγάλει έναν άνθρωπο και θα πας εσύ να εξυπηρετηθείς σε μια υπηρεσία: «Δόξα τω Θεώ που βρέθηκε ένας άνθρωπος». Μακάρι τη μάνα και τον γονιό που είσαι εκεί και τον βρήκες έναν άνθρωπο. Ακούεις και φεύγεις μέσω ανωνύμων ανθρώπων αυτό που άκουσε και η Παναγία μαζί με τον Χριστό: «Μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασά σε καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας». Σήμερα βγαίνουν έξω πρόσωπα και ακούμε: «Ανάθεμα τη μάνα που σ’ είχε, διότι μου πήρες τον πατέρα των παιδιών μου. Ανάθεμα τη μάνα που σ’ είχε, μου πήρες τη μητέρα των παιδιών μου». Πριν, λοιπόν, οι άνθρωποι έχουν μεταφέρει το ρήμα, το πόστο που θα αγωνιστούνε. Ο Θεός τούς έβαλε τους ανθρώπους σε ορισμένο πόστο.

Ανδρόγυνο, γενικά τον άνθρωπο, τον έχει βάλει στο πρώτο τάλαντο που έχει δώσει σε όλους, τον πολλαπλασιασμό. Όταν εγώ λοιπόν το αφήνω αυτό για να πάω παρακάτω να αγωνιστώ, αυτό δεν το λαμβάνει υπόψη; Ένα άλλο που συνέβη και μπορεί να συμβαίνει και σε εσάς. Υπήρχε ένα παράπονο από μια πολύ γνωστή κυρία αγία, η οποία είχε σχέση με άλλες κυρίες που πηγαίνανε κάτω στη Βούλα και σε άλλα νοσοκομεία και παρηγορούσανε τους ασθενείς, τους πήγαιναν ένα γλυκό, τους έκαναν δύο λόγια παρήγορα, τους έγραφαν ένα γράμμα, τους έδιναν μια δεκάρα κλπ. Αρρώστησε λοιπόν ο σύζυγος και αναγκάστηκε αυτή να διακόψει. «Αχ, τι έχασα, κύριε Παναγόπουλε, αχ, τι έχασα, τι έχασα τώρα! Δεν μπορώ να πάω εκεί». «Πού θα παρουσιαστείτε εσείς μπροστά σας αυτό; Και δεν ήλπιζα εγώ ότι θα μπορούσατε να πατήσετε εσείς αυτή την πονηρότητα του σατανά».

Παρηγοριά τον έχετε στο σπίτι τώρα. Ο Θεός να τον έφερε στο σπίτι. Στη νέα αντιπροσφορά σας ποιο είναι το πόστο; Θα αφήσετε τον άνθρωπό σας να πάτε να θεραπεύσετε τον άλλον; Έχετε, φέρετέ τον στο σπίτι και θα πάτε να βγάζετε την κηδεία του αλλουνού, να τρώγεσαι το κρύο και τη ζωή σου; Να περιποιηθείς τον άνθρωπό σου, να είσαι θεράπαινίς του Θεού. «Πώς θα με αφήσει ο άντρας μου τώρα;» Ο οποίος στη δουλειά του αρρώστησε ο άνθρωπος ή του συνέβη κάτι. Τι είναι αυτά τα πράγματα; Και εντούτοις, τον ίδιο εδώ. Εδώ θα πολεμήσεις, εδώ θα αμυνθείς, εδώ θα αγωνιστείς. «Όχι, θα πάω εκεί εγώ». Τι το θέλει ο Θεός αυτό; Το θέλει εκεί που τον καθέναν τον έχει τοποθετήσει. Γιατί, όταν θέλει να φύγει από εκεί που τον έχει τοποθετήσει, θα αποτύχει. Και από εκεί χάνουν πολλοί γονείς παιδιά που έχουμε πολλές φορές, τα οποία δεν είναι ικανά ούτε τις βούρτσες να κρατάνε, να φτιάχνουν, λες, τα παπούτσια, που είναι εύκολο πράγμα, και να τις χτυπάνε κιόλας. «Θα μάθει», λέει, «γράμματα». Δεν μαθαίνει γράμματα αυτό.

Να πληρώσεις, όχι να κάνεις. Μα δεν είναι το κεφάλι του να παίρνει, για δουλειά είναι άλλη φορά το παιδί αυτό, και θα το χάσεις. Γι' αυτό και βλέπουμε και σε κύριες θέσεις δεν έχουν ανθρώπους τόσο αναλόγους, διότι αυτοί πατήσανε παράνομα και ανεβήκανε. Δεν τους ανέβασε ο Χριστός, δεν τους έδωσε τα τάλαντα εκεί, ούτε έχουν τα τάλαντα εκεί οι άνθρωποι αυτοί. Διά διαφόρων άλλων μεθόδων και τρόπων ανεβήκαν και προωθήθηκαν σε μέρη-κλειδιά, που λέμε, και έχουμε τόση αποτυχία σήμερα στην κοινωνία. Σας λέω, λοιπόν, εδώ μου αρέσει αυτό και σας το μεταφέρω και εσάς, αν θέλετε κρατήστε το, να σας κάνει, ότι έδωσε, λέει, εκάστω κατά την ιδίαν δύναμη, όσο σήκωνε ο καθένας. Εκείνο δε που είναι χαρακτηριστικό είναι εκείνο που θα συναντήσουμε παρακάτω, ότι εζήτησε, λέγει, λογαριασμό επί αυτών που έδωσε αυτός. Πόσο εμένα με έβαλε να φτιάχνω!

Κτίρια, δεν μπορώ να του πω εγώ «θέλησα» ή «είναι αδικημένος». Δεν με ενδιαφέρει. Εγώ σου έδωσα αυτά και, αν θα τα εκμεταλλευόσουν, θα ήσουν εντάξει. Και το βλέπετε αυτό το πράγμα, ε, στα παιδάκια, τα οποία εμείς πάμε να τα βγάλουμε από εκεί. Βλέπεις ένα μικρό, παραδείγματι, μεταβάζει τα άλλα στη γειτονιά και τους μαζεύει μέσα με μια βέργα και τους πηγαίνει. Αυτός έχει πρωτοβουλία. Αυτός θα προκόψει μια μέρα κάπου να διευθύνει κόσμο επ' αγαθώ όμως, όχι να δημιουργεί δούλους. Βλέπεις στον άλλον και δίνεται ένα σεντόνι της μάνας του εκεί πέρα και βγάζει μέσα ένα γαλακτοκούτι, μερικά κάρβουνα και λοιπά, και αρχίζει και θυμιάζει: «Ο Άγιος του Θεού, ο Άγιος της Ρώσης» και λοιπά. Πάει στον εαυτόν, πάει και προστά εκεί αυτό. Μην πας εσύ και βάλεις το δάχτυλό σου στη μέση. Θα πεις «θα το κάνω με το παιδί» και έρχεται η νονά η μυαλωμένη, και έρχεται ο θείος, και έρχεται αυτός, κλπ. «Δεν θα το κάνεις παπά, ε! Δεν θα το κάνεις!»

Θα το κάνεις με αυτό το τάλαντο που του έχει δώσει Αυτός και, αν το αφήσεις, θα επιτύχει και θα γλιτώσεις εσύ που κατηγορείς σήμερα ότι δεν είναι στις καίριες θέσεις ο κληρικός εκείνος που θέλεις. Είναι γιατί εσύ το δυσκόλεψες γρηγορότερα, χωρίς να το έχεις προσέξει αυτό το πράγμα. Μπορεί μια κοπέλα να κόπτεται, να κεντάει, να τρυπώνει, να φτιάχνει. Τι μπορεί να την κάνεις; Μαία αυτή, να σκοτώνει τα παιδιά;

Είναι μοδίστρα. Εκεί έχει την κλίση. Βλέπει τον άλλον, ξεβιδώνει, βιδώνει, φτιάχνει και λοιπά. Θα τύχει να γίνει μηχανικός. Θα επιτύχει αυτός. Είπα να τον κάνει δικηγόρο; Είπα να του βάλεις εσύ στον δικό σου τρόπο; «Ξέρω εγώ, έχουμε συγγενείς, θα μας βοηθήσουν από εκεί». Ναι, αλλά τα προσόντα αυτά δεν σπρώχνουν. Για πάρε έναν μηχανικό και δείξ' του ένα οικόπεδο, να φτιάξει μια πολυκατοικία. «Ε, δεν γίνεται εδώ. Θα πάμε κάτω εδώ. Βουλιάζει εδώ πέρα. Το έδαφος δεν μας βοηθάει».

Το παραδέχεσαι, που ο μηχανικός λέει «δεν μας σηκώνει το έδαφος». Το έδαφος αυτό το δικό σου, ρώτησες τον Χριστό που έχεις τι σηκώνει εκεί πέρα, τι φτιάχνει αυτό; Πώς εσύ φεύγεις και πηγαίνεις αλλού; Γι' αυτό έχουμε αποτυχία. Δεν έχει κάνει λάθος. Όλους τους ανθρώπους τους έχει προικίσει, σε όλους τους έχει δώσει, αρκεί να είχαν την ταπείνωση να σταθούνε εκεί που τους έχει βάλει. Δεν ξέρω αν έχετε παρακολουθήσει ορισμένους που θεωρούνται ότι δεν έχουν τάλαντα. Δηλαδή μπορεί να είναι ένας, ξέρω εγώ, να είναι και καμπούρης, παραδείγματι, ή ένας, ξέρω εγώ, το πρόσωπό του να μην έχει ομορφιά, να μην είναι καλό, ναι, και λοιπά. Όμως αυτός έχει μια τέχνη να κάνει τους άλλους να γελάνε.

Όπου στέκεται, όπου βρίσκεται, να λέγει πράγματα τέτοια που να σου κάνει μια ζωή διαφορετική και βλέπεις, κατά κάποιον τρόπο, ότι γι'... Αυτός ο γελωτοποιός ήταν ανάγκη να υπάρχει μέσα στον κόσμο, γιατί το γέλιο το έδωσε ο Θεός, δεν το έδωσε ο σατανάς. Τα δάκρυα ο σατανάς, το γέλιο το έδωσε ο Θεός. Και ξέρετε που γράφουν ορισμένοι: «Το γέλιο είναι βιταμίνες». Όλα, αν τα σκεφτεί ο άνθρωπος, θα τα βρει με προορισμό. Αλλά εμείς δεν ρωτήσαμε τον Θεό γιατί αυτό το πράγμα συμβαίνει, πώς έχει αυτό το πράγμα. Χρειάζεται βέβαια ταπείνωση, χρειάζεται σοφία ολομόνως, και όπως θα βλέπαμε ότι όλα αυτά έχουν σχέση και αρμονία, αρκεί ο άνθρωπος να ταπεινωθεί και να θελήσει να σταθεί εκεί ακριβώς που τον έχει τοποθετήσει ο Θεός. Δεν ξέρω ποιες σκέψεις έχετε έναντι του εαυτού σας ή έναντι των ανθρώπων οι οποίοι εξαρτώνται από εσάς. Πάντως, αν θέλετε, να ρωτάτε τον Θεό: «Ε, Κύριε, για πού μπορώ εγώ; Πού μπορώ να αποδώσω; Πού μπορώ να πάω;» Λόγια τα οποία δεν μου τα έχει διδάξει κανείς.

Ενθυμούμαι, όταν προ 30-35 ετών βγήκα σε αυτή την εργασία που κάνω, ερωτούσα: «Πού μπορώ, Χριστέ μου, να πω δύο λόγια, αλλά να μην πλανηθώ, να μην πω κάτι που θα ζημιώσω, να πω κάτι που θα ωφελήσω; Στείλε με σε ανθρώπους που μπορώ να σταθώ και σε άλλους στείλε άλλους που έχεις». Το θυμάμαι αυτό το πράγμα, το έβαζα μέσα στην προσευχή μου. Και όταν στον δρόμο πήγαινα για να μιλήσω κάπου, σε μια γειτονιά κάπου και λοιπά, έλεγα αυτό. Αυτό δεν ξέρω, νομίζω ότι και μέχρι που θα πεθάνω θα το λέγω και θα ήθελα να το μεταδώσω και σε άλλους. Να προηγείται αυτό. Συ γνωρίζεις. Το εγώ το δικό μου, ο νους ο δικός μου και οι άνθρωποι που με περιβάλλουν, που είναι άμυαλοι σαν και εμένα,

παρασύρουνε κάπου που δεν με έχεις αποστείλει εσύ και, κατά συνέπεια, θα ζημιώσω και θα σε βλασφημήσω και θα χαθώ και εγώ. Βοήθησέ με! Αν, λοιπόν, αυτό έκαναν οι άνθρωποι για τον εαυτό τους και για αυτούς οι οποίοι εξαρτώνται από αυτούς, τα αποτελέσματα θα ήσαν πολύ διαφορετικά. Πολύ διαφορετικά θα ήσαν. Αλλά ο εγωισμός ο δικός μας: «Το σπίτι το δικό μας να βγάλει έτσι». Ποιος το λέει αυτό το πράγμα; Και εντούτοις, ο Θεός το έκανε έτσι, να είναι έτσι τα πράγματα. Άσ' τον, λοιπόν, εκεί που τον καθέναν τον έχει. Όμως κοίταξε την ψυχή του, όχι την κοιλιά του, ούτε το δίπλωμά του. Την ψυχή του κοίταξε, γιατί ο Θεός θα σου ζητήσει την ψυχή, όχι το επάγγελμά του. Στην περίπτωση, το αποτέλεσμα έχει ως εξής. Ομιλεί στη συνέχεια ότι αυτοί που τα πήρανε πήγαν να τα εμπορευτούν, όπως τα λέγαν. Γιατί είναι εμπόριο η ζωή εδώ. Εμπορεύεται ο άνθρωπος και όταν εκμεταλλεύεται, όπως θέλετε, και το πιο παραμικρό, ο άνθρωπος κερδίζει, όπως και όταν δεν προσέχει το πιο παραμικρό χάρισμα που έχει, θα πτωχύνει, θα τα χάσει.

Είναι, λοιπόν, έδωσε τάλαντα και ζητάει, θα ζητήσει κάποτε λογαριασμό. Παρουσιάζει, λοιπόν, τον πρώτον, αυτόν με τα πέντε τάλαντα, και λέει: «Πορευθεὶς δὲ ὁ τὰ πέντε τάλαντα λαβὼν ἠργάσατο ἐν αὐτοῖς καὶ ἐποίησεν ἄλλα πέντε τάλαντα». Δεν ξέρω αν προσέξατε μια λέξη: «ἠργάσατο ἐν αὐτοῖς», επάνω σ' αυτά τα πέντε που του έδωσε. Να η μητέρα που έφυγε και έγινε μαία και δεν θέλει άλλη μητέρα. Να η μητέρα που έγινε πρωθυπουργίνα αλλά δεν έγινε μητέρα. Όχι, επ' αυτής που σου έδωσα. Σ' αυτά θα του ζητήσει λόγο, γιατί δεν τα εργάστηκε. «Ἠργάσατο ἐν αὐτοῖς» και «ἐποίησεν», λέει, «ἄλλα πέντε τάλαντα». Αυτός είναι ο πρώτος. Ωσαύτως και ο τα δύο τάλαντα, εκέρδισε και αυτός άλλα δύο. «Ὁ δὲ τὸ ἓν τάλαντον λαβὼν ἀπελθὼν ὤρυξεν τὴν γῆν καὶ...»

«ἀπέκρυψε τὸ ἀργύριον τοῦ κυρίου αὐτοῦ». Δεν άφησε κανέναν, με τη μόνη διαφορά ότι στον έναν έδωσε περισσότερα, στον άλλον λιγότερα, στον άλλον και λίγο. Σε όλους έδωσε, παραπονούμενο κανέναν, όσο μπορούσε ο καθένας να σηκώσει. «Μετὰ δὲ χρόνον πολὺν ἔρχεται ὁ κύριος τῶν δούλων ἐκείνων» και πάλι είναι ερχόμενος κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, λέμε εμείς καθημερινώς στο Πιστεύω μας, το οποίο δεν πιστεύουμε. Είναι ένα Πιστεύω το οποίο δεν πιστεύεται από τους ανθρώπους. Παρότι το λένε μέσα, το αναιρούν όταν βγούνε έξω από την Εκκλησία. «Μετὰ», λοιπόν, «χρόνον πολὺν ἔρχεται ὁ κύριος τῶν δούλων ἐκείνων καὶ συναίρει μετ' αὐτῶν λόγον». Εδώ μοιάζει με την παραβολή των μυρίων ταλάντων, στον λογαριασμό.

Προσελθών... «ὁ τὰ πέντε τάλαντα λαβὼν προσήνεγκεν ἄλλα πέντε τάλαντα λέγων· Κύριε, πέντε τάλαντά μοι παρέδωκας· ἴδε, ἄλλα πέντε τάλαντα ἐκέρδησα ἐπ' αὐτοῖς». Όταν τα πήρε, τα πήρε στο ένα χέρι, πέντε τάλαντα, και όταν γύρισε, γύρισε και το άλλο χέρι γεμάτο. Αυτό είναι το αγαθό αποτέλεσμα. Ο άνθρωπος πρέπει, όταν γυρίσει από τον θερισμό, να κρατάει χερόβολο στο χέρι του οπωσδήποτε. Εδώ είναι θερισμός. Σπέρνουμε και θερίζουμε. Και κατά αναλογία που θα προσέξουμε τα ζιζάνια, τα οποία κρυφά έρχονται να μας χαλάσουν τον σπόρο, και θα περιποιηθούμε την εργασία που κάνουμε επί του εαυτού μας,

περισσότερο θα φέρουμε καρπό. Ο Δαβίδ, προοιμίου, έχει δει τους ανθρώπους όταν επιστρέφουν από τον θερισμό: «τὰ δράγματα φέροντες», τα χερόβολα κρατούντες. Και πολλοί μας, δυστυχώς, δεν θα παρουσιαστούμε με δράγματα, δεν θα παρουσιαστούμε με χερόβολα, δεν θα παρουσιαστούμε με διπλάσια τάλαντα. Πολλοί από εμάς, διότι παρότι άνθρωποι είμεθα που έχουμε πέντε τάλαντα, τα χώσαμε και τα πέντε τάλαντα, τα θάψαμε, δεν τα πολλαπλασιάσαμε, δεν τα χρησιμοποιήσαμε επ' αγαθώ, για λογαριασμό μας, για τον πλησίον και για τη δόξα του Θεού. Είναι μια τέχνη τεχνών αυτή, που ο άνθρωπος πρέπει να ζητάει τη φώτιση από πάνω για να μπορεί

να αποδώσει σωστά και να μην κινδυνεύει εκείνη την ημέρα. Γι' αυτό εδώ αναφέρει ότι αυτός γύρισε με το ένα χέρι και το άλλο γεμάτο και άκουσε εκ μέρους του Κυρίου του: «Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ· ἐπὶ ὀλίγα ἦς πιστός, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου σου».

Ο Απόστολος έχει πει ότι «ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν καὶ οὖς οὐκ ἤκουσεν καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν». Και αν ο άνθρωπος έβλεπε με τη σάρκα του εκείνα που έχει ετοιμάσει ο Θεός εκεί, θα πέθαινε αμέσως. Δεν είναι η σάρκα ικανή να κρατήσει τη δόξα και το μεγαλείο που έχει ο άλλος κόσμος. Γι' αυτό και πολλοί άνθρωποι, και σήμερα ακόμη, των ημερών μας, όταν τους επισκεφτεί η Χάρις, πάνε να πεθάνουν. Και ζητάνε γρήγορα να φύγουν από αυτή την κατάσταση. Δεν αντέχουν τη Χάρη του Πνεύματος του Αγίου. Χάνει την πνοή του ο άνθρωπος. Απόδειξη δε είναι η...

συμπεριφορά του Χριστού μας στη Μεταμόρφωση. Όταν ήθελε να τους δείξει κάτι από τη θεότητά Του και έκαμε έτσι, έπεσαν κάτω να πεθάνουν όλοι. Γι' αυτό και η Εκκλησία μας λέει: «Ἐθεώρουν τὴν δόξαν σου καθὼς ἠδύναντο». Τους έδειξε τόσο όσο μπορούσε να κρατήσει η ανθρωπίνη σάρκα. Είναι αδύνατον ο άνθρωπος με αυτό το σώμα να ζήσει εκείνη τη μακαριότητα. Αν θέλετε, προσευχηθείτε και ζητήσετέ το: «Δείξε μου, Κύριε, δεν ξέρω πόσο, απ' το ελάχιστο από τη δόξα». Και τότε θα μου δικαιολογήσετε αυτό το πράγμα. Δεν ξέρω αν ενθυμείστε μία περίπτωση με την Παναγία μας, ήτο ένας ο οποίος σήκωνε τους τόσους ψαλμούς...

τα τόσο καλά λόγια για την Παναγία, και είπε ότι θα έδινε το μάτι του, ει δυνατόν, το φως του, προκειμένου να έβλεπε απλώς μια λάμψη από την Παναγία. Και τον ικανοποίησε η Θεοτόκος και είδε τη λάμψη, αλλά έχασε το ένα του μάτι. Ήταν τέτοια η λάμψη, που γυρίζει και λέγει: «Και το άλλο, Παναγία μου, να σε ιδώ άλλη μια φορά». Και ξανατυλίγεται η Παναγία πάλι στη λάμψη αυτή, στη δόξα της, αλλά η Παναγία τού έδωσε και το πρώτο μάτι. Αυτά δεν τα καταλαβαίνουμε. Με άλλα θέματα μπορεί να απασχολούμεθα, αυτά όμως δεν τα καταλαβαίνουμε.

Ο δεύτερος, όπως αναφέρει στη συνέχεια: «Προσελθὼν δὲ καὶ ὁ τὰ δύο τάλαντα λαβὼν εἶπε· Κύριε, δύο τάλαντά μοι παρέδωκας· ἴδε, ἄλλα δύο τάλαντα ἐκέρδησα ἐπ' αὐτοῖς». Έφη αὐτῷ ὁ κύριος αὐτοῦ: «Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ· ἐπὶ ὀλίγα ἦς πιστός, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου σου». Ήκουσε, παρότι έφερε λιγότερα αυτός, ακριβώς τα ίδια λόγια που άκουσε και αυτός που είχε φέρει τα περισσότερα. Πόσο όμως απέδωσε ο ένας τοις εκατό και πόσο απέδωσε ο άλλος τοις εκατό; Τα ίδια απέδωσε. 100% απέδωσε ο ένας, τα 5 τα έκαμε 10. 100% απέδωσε και ο άλλος, τα 2 τα έκανε 4.

Αν αυτός ο τρίτος που ακούσαμε... πήγε και το 'θαψε το τάλαντό του, δεν το εργάστηκε. Το πολλαπλασίαζε κι αυτός και το έκανε το ένα δύο, κι αυτός 100% θα απέδιδε και θα άκουγε τα ίδια λόγια. Δεν είναι θέμα, λοιπόν, ότι εσείς με τα πολλά χαρίσματα κι εγώ με τα λίγα κι ο άλλος με τα λιγότερα. Δεν είναι θέμα αυτό. Ο Κύριος βλέπει στους ανθρώπους ίσως πώς ο άνθρωπος εργάστηκε επάνω σε εκείνο το οποίο του ενεπιστεύθη. Αυτό είναι το θέμα. Γι' αυτό και ακριβώς άκουσαν, όπως σας είπα, τα ίδια λόγια. Δεν άκουσαν λόγια διαφορετικά. Εν πάση περιπτώσει, προχωρεί.

«Προσελθὼν δὲ καὶ ὁ τὸ ἓν τάλαντον εἰληφὼς εἶπε· Κύριε, ἔγνων σε ὅτι σκληρὸς εἶ ἄνθρωπος». Γνωρίζω, του λέει, ότι είσαι σκληρός άνθρωπος, «θερίζων ὅπου οὐκ ἔσπειρας καὶ συνάγων ὅθεν οὐ διεσκόρπισας, καὶ φοβηθεὶς ἀπελθὼν ἔκρυψα τὸ τάλαντόν σου ἐν τῇ γῇ· ἴδε, ἔχεις τὸ σόν». Ορίστε, πάρ' το. Ποιοι είναι οι άνθρωποι τώρα, ίσως απασχοληθεί κανείς, οι οποίοι κρύβουν το τάλαντο εις την γην; Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, ο άνθρωπος εν σχέσει με όλα τα άλλα δημιουργήματα έχει μια διάφορη κατασκευή.

Τα ζώα βλέπουν προς τη γη και προς τα υπογάστριά τους. Γι' αυτά εργάζονται, αυτά ενδιαφέρονται να ικανοποιήσουν. Ο άνθρωπος δεν είναι έτσι. Ναι μεν του χρειάζονται και αυτά, αλλά όχι να τα εργάζεται· να εργάζονται αυτά γι' αυτόν. Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος να βλέπει επάνω, άνω να θωρεί. Δεν είναι φτιαγμένος για κάτω ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος, λοιπόν, ο οποίος, λέει εδώ, το έκρυψε στη γη, είναι ο άνθρωπος ο οποίος ενδιαφέρεται μόνο γύρω από το χώμα του: το πώς θα φάει, το πώς θα απολαύσει, το πώς θα κοιμηθεί, το πώς θα απατήσει, το πώς δεν θα ιδρώσει, το πώς, το πώς, το πώς, το πώς. Άνθρωπος που έχει σχέση μόνο με το χώμα του, με τη γη, με τη σάρκα του. Και τέτοιους, δυστυχώς, έχουμε πολλούς. Όχι του ενός ταλάντου μόνον, έχουμε και των πέντε ταλάντων τέτοιους πολλούς.

Αλίμονό τους. Και αν του ενός ταλάντου κατεκρίθη, πολλώ μάλλον αυτοί, που θα μπορούσαν πολλά να προσφέρουνε, έθαψαν το τάλαντό τους γύρω από τη σάρκα τους και από το εγώ τους. Εν πάση περιπτώσει, εδώ αναφέρει στη συνέχεια ότι ο Χριστός μας τον έπιασε από τ' αυτί και του λέγει: «Δοῦλε πονηρὲ καὶ ὀκνηρέ». Δύο τίτλους: πονηρός και οκνηρός. Δεν τα λέγω εγώ τα λόγια, τα είπε ο Χριστός. Είναι δύο μεγάλα ελαττώματα, γενικά, στους ανθρώπους που δεν προκόβουν ούτε για τον εαυτόν τους ούτε για τους άλλους. Η αμέλεια, όπως ξέρετε, και η οκνηρία είναι ένας εύκολος δρόμος...

οδηγεί στον φόνο, που οδηγεί στην απάτη, που οδηγεί στο ψέμα. Είναι ένας εύκολος δρόμος αυτός.

Ασχολίες, ως επί το πλείστον, αυτών των πονηρών και των οκνηρών είναι, όπως ξέρετε, να μπαίνουν στην πλαστογραφία, είναι λωποδυσία, είναι ληστείες, είναι αισχρότητες. Σε αυτά κατασκηνούν, ως επί το πλείστον, οι αργοί και οι οκνηροί, οι μη θέλοντες να κοπιάσουν. Και όπως λέγανε οι αρχαίοι μας, «ἀργία μήτηρ πάσης κακίας». Του έβαλε, λοιπόν, όπως σας είπα, τους δύο αυτούς μυθικούς γι' αυτόν τίτλους: «Πονηρὲ καὶ ὀκνηρέ». Έτσι τον άρχισε. Τώρα βέβαια ορισμένοι απογοητεύονται και έχουν τη γνώμη ότι μόνο οι άνθρωποι με ικανότητες για μεγάλα πράγματα, αυτοί είναι. Ναι, από εμάς τους άλλους δεν μπορεί να περιμένει και πολλά πράγματα ο Θεός. Εμείς θα απαλλασσόμεθα.

Είναι λάθος. Η Παλιά Διαθήκη αναφέρει: «Μην παραβλέπεις την αξία των μικρών πραγμάτων». Για να βυθιστεί ένα πλοίο δεν είναι ανάγκη να είναι φορτωμένο με ογκολίθους σαν το δωμάτιο· και με άμμο να είναι, βυθίζεται κι αυτό. Τα μικρά, τα οποία αν τα πιάνουμε εμείς, τα μεν άσχημα μικρά είναι αιτία πολλών μεγάλων, όπως και τα μικρά-μικρά, τα οποία είναι τα αγαθά, για μεγάλες δουλειές. Όπως και στο ζωικό βασίλειο, έτσι και στο ηθικό βασίλειο, όλα έχουν τον λόγο τους και τον τρόπο τους. Να τα αφήνουμε εκεί που είναι και να εργάζονται όπως πρέπει. Τίποτα δεν είναι αμελητέο και απρόσεκτο.

Και αυτό το μικρό είναι κάτι από το τίποτα. «Αυτό μπορώ να κάνω, δεν μπορώ να κάνω παραπέρα. Δεν μπορώ να βγω να διδάξω, δεν μπορώ να βγω να πολιτευτώ, δεν μπορώ να βγω να εργαστώ, δεν μπορώ να κάνω». Τίποτα δεν μπορείς να κάνεις; Δεν έχεις κανένα τάλαντο; Πώς, μπορείς να προσευχηθείς. «Δεν έχω χέρια». Δεν χρειάζονται χέρια. «Δεν έχω γλώσσα». Δεν χρειάζεται γλώσσα για να προσευχηθείς. Εἰς νοερὸν εἰσμοῦν. Σου έχει δώσει ένα τάλαντο τέτοιο ο Θεός, τον νου σου, που δεν σου χρειάζονται όλα τα άλλα. Δεν είναι ανάγκη να έχεις την ατομική βόμβα. Αλλά δεν έχεις την αγαθή πρόθεση και κατηγορείς τον Θεό και βλέπεις τους άλλους που έχουν και ανεβαίνουν και κάνουν κλπ. και συ νομίζεις ότι δεν είχες τίποτα μέσα στη δημιουργία. Όχι.

Για κάτσε να το συζητήσουμε. Εδώ λες ότι θερίζω, θερίζω εκεί που δεν έσπειρα. Προσέξτε να ιδείτε τι αντιφάσεις υπάρχουν στον κόσμο. Θερίζω, του λες, εκεί που δεν έσπειρα και συνάγω από αλώνια όπου δεν εσκόρπισα. Αλλά, από το άλλο μέρος, λέγεις: «Λάβε το τάλαντό σου». Άρα έσπειρα και σε σένα. Δεν σε άφησα έξω. Ποιο είναι αυτό το τάλαντο που μου δίνεις; Εγώ δεν σου το έσπειρα; Το τάλαντο που μου δίνεις πίσω δεν είναι δικό μου; Δεν σου το έδωσα εγώ; Έσπειρα, λοιπόν. Κατά συνέπεια, δικαιούμαι. Αλλά εσύ είσαι ο πονηρός. Και ο άνθρωπος έχει ικανότητες, έχει τέχνη, έχει χρήμα, άλλο, έχει επιστήμη.

Θέλει να έρχεται πέρα από τη σάρκα του, από ό,τι θέλει να δείξατε, από το φύλο, από την άσκοπη ζωή, από το να έχει δούλους και αυτός να μην εργάζεται. Έτσι σκέφτεται και δεν βλέπει πέρα από τη σάρκα του, πέρα από τη γη, πέρα από το χώμα. Σκουλήκια. Δεν φταίει ο Θεός, φταίει ο άνθρωπος.

Ακούτε πόσες δικαιολογίες φέρνουν οι άνθρωποι. Γιατί, ξέρετε, και τις αμαρτίες ακόμη τις δικαιολογούμε και τις κάνουμε. Πιάστε έναν άνθρωπο που δεν εκκλησιάζεται. Πες του: «Γιατί δεν εκκλησιάζεσαι;» Θα βρει μια δικαιολογία. Είχα πει ότι εγώ έρχομαι γαρσία.

Θα πει ότι εγώ είδα κι άλλους που εκκλησιάζονται, είδα την πεθεράν που εκκλησιάζεται, είδα τον αδελφό μου που εκκλησιάζεται, τον γείτονά μου που εκκλησιάζεται, αλλά άγιος δεν έγινε. Κατά συνέπεια, δεν προσφέρει τίποτα η Εκκλησία. Βρίσκει αμέσως δικαιολογίες να δικαιολογήσει το να μην χρησιμοποιήσει την αποστολή του. Πλησίασε τον άλλον ο οποίος δεν εξομολογείται. Να του μιλήσεις, θα σου βρει δικαιολογία. «Στον παπά θα κάτσω να τα πω; Μα ξέρεις τι κάνει ο παπάς; Δεν διαβάζεις την εφημερίδα, δεν βλέπεις, δεν ακούς; Πού είσαι εσύ;» Οχυρώνεται, λοιπόν, πίσω από τον τυχόν κακόν ιερέα και δεν προσέρχεται. Δικαιολογούμε τις αμαρτίες μας εμείς. Δεν ξέρω αν τα έχετε προσέξει αυτά τα πράγματα. Και εντούτοις, όπως λένε οι Πατέρες, κολάζεται, λέγει ο θείος Χρυσόστομος, εις κόλασιν εσχάτην όχι μόνο εκείνος που εργάζεται το κακό, αλλά και εκείνος που δεν εργάζεται το αγαθόν.

Αυτό και ο Ιάκωβος, δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει την επιστολή του, λέγει: «Ο δυνάμενος ποιείν καλόν και ου ποιών, αμαρτία αυτώ εστί». Και πολλοί από εμάς γράφουν τις αμαρτίες που κάνουν την ημέρα. Δεν γράφουν, όμως, εκείνα τα καλά που παρέλειψαν, που μπορούσαν να κάνουν, που μπορούσαν να βάλουν το χέρι στην τσέπη τους, που μπορούσαν να τρέξουν στο νοσοκομείο, που μπορούσαν να παρασταθούν στη χήρα, στο ορφανό, που μπορούσαν να βοηθήσουν τη γυναίκα που έχει παιδιά να πάει και αυτή μια ώρα στην εκκλησία. Χιλιάδες πράγματα μπορούσαν να κάνουν και δεν τα κάνουν. Θα τιμωρηθεί, λοιπόν, λέγει, ο καθένας όχι ως κακοποιός που δεν εργάστηκε, αλλά διότι δεν εργάστηκε να γίνει αγαθοποιός. Όχι ως κακοποιός, αλλά διότι δεν εργάστηκε να γίνει αγαθοποιός. Τόσο, λοιπόν, είμαι σκληρός; Δεν έπρεπε να με φοβηθείς;

Να πεις ότι σκληρός αυτός, ας δουλέψουμε, ας προσέξουμε. Πώς από το ένα μέρος με λες σκληρό; Αν είμαι σκληρός και είμαι τέτοιος, έπρεπε και να με φοβηθείς. Ούτε αυτό το έκανες και έκανες τη ζωή σου όπως εσύ την ήθελες και όπως τη φανταζόσουνε. Πονηρία και οκνηρία. «Πονηρέ και οκνηρέ». Πολλοί εξ ημών είναι πονηροί. Ακούστε δύο χαρακτηρισμούς και τελειώνω. Ο ένας είναι του Φίλωνος. Λέγει: «Υπάρχει ο πονηρός όμοιος τω χαμαιλέοντι». Ξέρετε, ένα ζώο, ο χαμαιλέων, κάνει τόσα χρώματα που να μπορεί να καλυφθεί, κατά αναλογίαν που βρίσκεται. «Πάσας μεταλαμβάνει τας χρόας, μιας δε της λευκότητος». Άσπρος δεν μπορεί να γίνει.

Και ο πονηρός ευθύς δεν μπορεί να γίνει. Όλος ευθύς δεν μπορεί να γίνει. «Ή όμοιος τω θηρίω ο πονηρός», με ένα άλλο θηρίο, «ο καλούμενος τάρανδος, αεί μεταβάλλων τας τρίχας προς τα χωρία και τα δένδρα». Κατά αναλογία που βρίσκεται, αλλάζει τις τρίχες ώστε να καμουφλάρεται. «Εις α εγγίζεται, ως διά της χρόας ομοιότητα λανθάνειν τους επιτυγχάνοντας». Έτσι είναι ο πονηρός. Και ο θείος Χρυσόστομος μας λέγει: «Ο πονηρός αεί μελετά πονηρίαν», πάντοτε, «και πολλά προσωπεία περικείμενος» και πολλές φορές παίρνει όπλα κλπ. για απολυτευτή. «Δυσφυλακτότερος εστί θηρίου». Από ένα θηρίο μπορεί να φυλαχθείς, από έναν πονηρό δεν μπορεί να φυλαχθείς. Γι' αυτό τον ξεσκεπάζει

ο Χριστός μας: «Πονηρέ δούλε, εκ των λόγων σου κρινώ σε». «Δοράν προβάτου προβαλλόμενος αυτός και ένδον τον λύκον επικρύπτων, διό και αφύλακτοι πολλοί τούτω περιπίπτουσι». Και ορισμένοι δεν φυλάγονται, πέφτουνε στου πονηρού και του δολίου αυτού τα χέρια. Ώστε κάθε άνθρωπος είναι προικισμένος με κάτι από τον Θεό. Ας σταθεί εκεί που τον προίκισε και ας είναι βέβαιος ότι θα ακούσει τα ίδια λόγια. Μην ζητάει πολλά. Εκεί που ευρέθηκε υπάρχει περιθώριο για τον εαυτόν του να εργαστεί, για να σωθεί, και για τους άλλους, για να δοξαστεί ο Θεός. Αμήν.