The Prophet Daniel

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I thought I would take today’s subject from the saints commemorated today. I do not know whether you are aware that today our Church celebrated Saint Dionysios, the Three Holy Youths, and the Prophet Daniel. Each of these figures, of course, offers his own moral teaching. I wanted to dwell on these youths, on these children, and especially on Daniel, because I believe their lives give us an opportunity for reflection.

We too must think about our own children and how we should equip them, so that when they find themselves in difficult circumstances, they will have the spiritual resources to meet the challenge, because we cannot always be beside them.

At some point they will leave us, or we will depart and they will be left on their own. This is a responsibility for which every parent—and everyone who is able to play a part in equipping a child—will be called to account. In the life of the Prophet Daniel

there are many beautiful things

that teach both adults and children. This holy prophet accomplished his great deeds while living in exile and captivity. It appears that he too was taken captive during the seventy years when the Jews were held in Babylon. Although they were captives and lived in bondage, they did not forget the faith of their fathers or their religion. We, unfortunately, are ready to abandon everything if we find ourselves in such difficult circumstances, excusing ourselves by saying, “Let us get through this for now; let us survive, and then we shall see. If we ever return to our homeland, we shall find the Church again and find God again.” Other figures in the Old Testament also remind us that God is not present only in our homeland. God is everywhere, and wherever a person may be, he must be attentive, remember God, and call upon Him. God has the power to help him work wonders right where he is. You remember a parallel figure, Joseph the All-Comely. When he was taken captive and sold by his brothers, and his mistress made advances toward him, what did he say? He did not give in and say, “Let me enjoy myself now, and when I return to my homeland...” No. That is no acceptable excuse.

Instead, he said, “How can I commit this sin before my God?” He had been sold into Egypt. Was God in Egypt? Yes—Joseph knew that God saw him. Christians see God. Just as God sees Christians, so Christians see God. Even when no one sees or hears us, we remain conscious that God sees us. If a person kept this in mind at every moment, there are many things he would never do. Let no one see him or hear him; let no one find out, and let nothing become public. There is still Someone else who sees everything, records everything, weighs everything, and calls everything to account. When a person possesses this fear of God, he will walk rightly through life wherever he may find himself. In the older churches, on the iconostasis, directly above the Holy Doors,

among the other things depicted, the iconographer would always portray a hand, an ear, and an eye. The faithful person would see them and ask, “Whose eye is that?” It is the eye of God, which sees everything. “What is that ear?” It is the ear of God, which hears everything. “And what is that pencil?” It is God’s pencil, which records everything. If a person were attentive to this, the outcome would be different in every situation and in every age. Why do some people imagine that there are good times and bad times? No; it is we who make the times good or bad. In every circumstance, a person can preserve his faith in God and his purity. Let me open the Book of Daniel and explain it to you as simply as I can.

I turn to the first chapter and read about the time when they were captives. First, I would like you to know that the king had given an order: certain children were to be chosen from among the Hebrews and set apart. They were not to eat from the common pots of captivity, but from the royal dishes and the king’s own table, so that they would be strong in every way. It was thought that by eating and drinking well they would become intelligent and could later be used to govern the other captives. So the king commanded that certain promising children be selected. We are not told how many were chosen. In any case,

among the group selected were four children: Daniel and three of his friends. As Holy Scripture tells us, they were renamed; instead of keeping their Hebrew names, they were given other names. Among them, it says, were four men of Judah: one named Daniel, another Hananiah, another Mishael, and another Azariah. They were four children, four companions, and the chief eunuch gave them new names. He called Daniel Belteshazzar, Hananiah Shadrach, Mishael Meshach, and Azariah Abednego. You may remember these names from Holy Saturday, when

the prophecies are read and this episode from Daniel is also recounted. There you can hear the names again. But Daniel resolved in his heart not to defile himself with the king’s food and not to eat from that table. He resolved it in his heart. If we fail to accomplish certain things, especially spiritual things, it is because we have not set our hearts firmly upon them. We merely discuss them and say, “It cannot be done; it is impossible.” When a person firmly resolves to do something, he will succeed. Look at people who fall in love: some rightly, wishing to marry a young woman or a young man, and others for adultery and other sins. You see the latter persist with a satanic determination. Why do you persist in evil?

The devil plants something in your soul and you act upon it. Why not plant what is good—or let God plant it in your soul—and act upon that? Daniel, it says, resolved in his heart not to eat the king’s food or drink the wine that the king drank. He therefore asked the chief eunuch to allow him not to defile himself. He went to the man in charge and asked, “Could we refrain from eating this?” Some people say, “Is that possible? No, it is impossible,” and use as their excuse the fact that their husband or wife does not agree. “I cannot do otherwise. I have to eat, so as not to cause trouble in the house,” and so they break the fast. It is not so. When you set your nous—the spiritual mind—on fasting and truly have a living relationship with God, God has a screwdriver with which He can turn the other person’s mind around.

Then you are able to practice self-restraint, keep your fast, and do what is right. God has the power. And God caused Daniel to find grace and mercy before the chief eunuch. But you often behave differently. You say, “Your wife berates you, but when she decides she wants some fasting food for a fasting season, that is how it must be.” Yet if you kneel before her, so to speak, she will tell you, “I do not know what you are going to eat, but you will make this for me.” Right away she has managed to make you do what she wants. How much more quickly will she throw the fasting food out altogether! But have you resolved within yourself to ask God to help you find grace before this person? Perhaps that person is not acting from malice or unbelief, but simply from ignorance. Perhaps fasting was never observed in their home.

Perhaps no one ever spoke to them about it. Perhaps they never heard a sermon about fasting. They may even have seen a sick priest eating and said, “Look, the priests eat, so why should I fast?”—and other such things. What are you to do with such a person? Pull out a gun and kill him? You will wait patiently. You will entreat God: “My God, You know.” You get up and continue. God has the power, as I said, to turn the screwdriver, and you may see this person—who opposed you and made you think you could never accomplish anything—begin to observe the fast himself. That is what Daniel did. He turned to God. God looked down and saw that this Hebrew child wished to preserve his faith and his fast, even there in exile. Then the chief eunuch offered the usual human excuses and said to Daniel, “I fear my lord the king, who appointed your food and your drink.

Why should he see your faces looking more dejected than those of the young men your own age, and thus make me answerable to the king with my own head?” If he saw them looking weak, pale, yellow, and so forth, he might think that the eunuch was stealing their rations. “How can I do such a thing?” he asked. But Daniel persisted; he had resolved to succeed. Daniel then said to Melzar—that was the man’s name—“Test your servants for ten days. Let us be given legumes to eat and water to drink.” Not hamburgers, not whipped eggs, and so forth. No—legumes and water. They did not need the king’s drinks. “Then, after ten days, examine our faces yourself. Let us come before you, and you will see how we are doing.

Compare us with the young men who eat the king’s food, and then deal with your servants according to what you see. If you see that we are not doing well, then we will eat that food. But if you see that we are standing strong and are fit to appear before the king, then let us follow what our own faith teaches and not eat from your tables.” So he listened to them in this matter and tested them for ten days. At the end of the ten days, their faces appeared fairer and their bodies healthier than those of all the young men who ate the king’s food. I say this for the sake of certain mothers who are afraid to have their children fast, thinking that they will make them sick or weak. They keep a scale nearby and watch every gram their children gain or lose.

Yet that is not how things are. When you apply the law of God with discernment, you have His blessing. God will guard your child and preserve him for as long as He wills. God gave us a child after seventeen years without children, and when that child observed the whole fast of Great Lent, he would gain four or five kilos, even without oil; he ate oil only on Saturdays and Sundays. At six or seven years old, and in the years that followed, he would gain four or five kilos. Christians have never tested the power of their faith, so as to discover who God is and what He can accomplish. That is precisely why all the beautiful customs of our holy Church and our faith have been cast out of our homes.

There is no blessing. And now we try to replace spiritual things with material things, where no such replacement is possible. So these four appeared healthier and fairer in body than all the other young men. And what did Melzar do? He removed their food from among the other portions. There were fifty children and fifty servings, but he set four servings aside and brought legumes to these four. Melzar took away the food and wine they were supposed to receive and gave them legumes instead. And to these four young men God gave knowledge, understanding in every kind of learning, and wisdom. We think that when a child has to study, he must eat great heavy lumps of food,

especially when a mountain of examinations lies ahead, but then nothing comes out of his head. Let him refrain from eating; let him fast, and God will make him wise. Where he might otherwise study for ten hours and retain nothing, he will study for two or three and recite it all from memory. That is because God intervenes. Unfortunately, we take no account of God. We do not reckon God as a factor in anything. We have reduced everything to our own knowledge, our education, our science, and our skill. But here, it says, God gave knowledge and understanding. Knowledge and understanding do not fall from the roof tiles, nor do they simply come from libraries. They are grace from the Holy Spirit. To the degree that the Holy Spirit finds a person clean, pure, and prepared as a place upon which to rest His feet, that person will receive wisdom, together with

every kind of learning and wisdom. God also gave them discernment, so that they understood things they had not yet been taught. And He made Daniel wise in every vision and dream. God gave Daniel a special gift that would serve him later in other matters: he could interpret dreams and explain the meaning of every vision. At the appointed time, after some days had passed, the king commanded that they be brought in. “Bring these Hebrew children here, and let us see what progress they have made.” The chief eunuch brought them before Nebuchadnezzar. The king spoke with them and began asking them questions. He wanted to see how they were doing now that they had been well fed, were no longer treated merely as captives, and felt differently. And among all of them no one was found equal to Daniel,

Hananiah, Mishael, and Azariah. They excelled in every question put to them; they were the very best. No one equal to them was found. All the others were pampered children, nourished on rich food from the royal tables and supposedly made intelligent by it. Yet in every matter of wisdom and understanding about which the king questioned them, he found these four ten times better than all the magicians, enchanters, and other wise men he had there. They spoke more wisely and gave more accurate answers. And Daniel remained there until the first year of King Cyrus. He stayed among them until King Cyrus came, whom you may still remember from school. So here we have a lesson

So here is a lesson that does not belong entirely to Daniel, or to Hananiah, or to Azariah, or to Abednego. It belongs to their mothers. The greater part of the credit belongs to their mothers and to their homes. That is where they were nurtured, where they received the proper spiritual protection, and where they were given an example to follow. From home they drew the sound foundations of their faith, so that their faith could not be extinguished amid the turmoil of Persia and all that idolatry. Much of the credit belongs there. For if we examine both the great religious figures and the great secular figures who have passed through this world, we shall find mothers standing behind them. Mothers are the ones

who stood beside them, not the father. The father is often like a guest in the house. He is the last to learn anything—if he learns it at all. It is the mother who knows everything about both her son and her daughter, or at least she ought to. Unless, of course, she is occupied with concerns of her own outside the home; that is another matter, and I am not speaking about that. I am speaking about those mothers who, in a certain sense, wish to take pride in their children.

If we have John Chrysostom and marvel at him, it is because his mother was widowed at eighteen, remained faithful to her calling, and raised a Chrysostom. If we have Basil and a family with seven Saints, it is because we had Emmelia. If we have Gregory the Theologian, it is because we had Nonna. If we have Augustine, it is because we had Monica, and so on. You will see the same thing with great men: their mothers stood beside them.

If they are asked and answer honestly, they will have more to say about their mothers than about anyone else. So these young men, who left home and found themselves alone there in Babylonia, had been equipped by their homes. What spiritual resources will your child have when he leaves tomorrow to study abroad? If here in Greece, in the midst of Christendom, you load him up with sandwiches during Holy Week and on the great holy days of Christendom, what resources will he have when he goes farther away? Where will he take his stand? Will he draw someone else toward the faith, or will he immediately be swept away by them and say, “It means nothing; my family was wrong to make me fast all those years”?

There must be spiritual formation and, above all, an example in the home. Not, “Katina, you must fast; little Eleni, you must fast; George, you must fast.” We shall fast. And if the father sees that someone is ill, the child must learn that discernment is exercised. If the child himself becomes ill, he must learn that we may need to put a little oil in his food or give him a small cup of milk that day. “The rest of you must not be scandalized; little George is ill today.” All these things must be lived out in the home. Our homes today do not hatch chicks like these; they do not nurture such things. Our homes produce other things, because, above all, the mother—the queen of the home—is absent. Satan has succeeded in driving her out of the home, and today the children are left in the street, in the hands of a stranger, or with a grandmother who indulges their every whim, without meaning any harm, simply to pass the time and make the situation manageable. And so we have reached this condition and produce what you see today. We are in danger, truly in danger. The door opens, and the children immediately rush outside.

Does any of this mean anything to us? Today it passed unnoticed. No one opened the Synaxarion. No one opened the Old Testament to learn who these people were—people who move the hearts of generations, whose names have been inscribed and will be commemorated as long as the world endures and books remain in it. For these are the people from whom we must draw wisdom and through whom we must learn. I told you that God gave Daniel wisdom and understanding to interpret dreams and visions in general, did I not? He could explain them as God wished them to be understood by the person to whom He had shown them. Here in the second chapter there is a strange event. This King Nebuchadnezzar once had a dream. The dream was so strange, and he was so deeply troubled by what he saw, that it slipped from his memory.

He forgot it. In the morning he racked his brain, asking, “What was that dream I saw?” He could not piece it together or remember what it was. Then he decided to make an extraordinary demand of his wise men. He summoned some of them and ordered them both to tell him what the dream had been and to give him its interpretation. As you understand, this was quite absurd. If you tell me a dream, I may perhaps tell you what I know or attempt to offer some interpretation; that I can understand. But for me to tell you the dream you saw and then interpret it as well—that is quite absurd. And yet, that is precisely what he demanded. Those with official standing came, and those without it came; everyone regarded as wise came, but no one succeeded. Then came the order: every one of them was to lose his head. And so they began

to put the men to death.

Naturally, no one could do such a thing; it was impossible. Faced with this strange course of action, Daniel now came forward.

Daniel, it says, answered Arioch with prudence and wisdom. Arioch was the captain of the king’s guard and had received orders to kill all these men. As he went out to put the wise men of Babylon to death, Daniel answered and said to Arioch, the king’s officer, “Why has the king issued such a harsh and urgent decree?” Arioch then explained the matter to Daniel: the king was killing them because they had been unable to tell him what dream he had seen or to give its interpretation. Daniel went in and asked the king to grant him time. “Give me some time,” he said, promising that he would reveal the interpretation to the king. “I shall reveal it to you.” At the same time, he pleaded that the others not be killed. “Wait; do not kill them.”

Daniel went to his house and made the matter known to Hananiah and to his other companions, Mishael and Azariah, so that they might seek mercy from the God of Heaven concerning this mystery. “Come, let us pray that God may illumine us in this difficulty and that these men may also be saved.” Now look: the men being slaughtered were their oppressors. Yet this is what love does. These young men, led by Daniel, surely fell to their knees and entreated the true God. They could have said, “Persia has, what do I know, a hundred million people. If there are a hundred fewer, is the world going to end? Let them do whatever they please.” But they did not do that. Let them be what they may.

They too are human beings created by God, even if they are idolaters. The young men showed love to this extent, and Daniel immediately called his companions: “Kneel down, so that neither Daniel and his companions nor the rest of the wise men of Babylonia may perish. Let these men not be lost either.” And the mystery was revealed. It is a great thing for a person to know this secret. Christians do not know the secret. Something happens to you—an illness, an accident, some misfortune—and they do not know which door to knock on. You may enter a Christian home filled on every side with icons, yet no one turns to any of them and says, “Saint Nicholas, Saint George, my Most Holy Theotokos, Saint Paraskeva, come quickly! We need you now, when this has befallen us. Illumine us; tell us how to act and what to do.”

The icons remain there merely to be dusted and to have a candle placed before them so that they can see—nothing more. That is how bewildered we are. Even when you go to a doctor, my friend, a vein will still have to be treated by the doctor, and you must pray, “Guide him to join it properly. Do not let him connect the wrong things and cause me even greater harm.” Not even at such a moment of need do we show ourselves to be wise. Here we see the key: “Kneel down, children. He will answer us. He will deliver us from this difficult moment—especially us, but also these people who are being cut down every day by the king’s foolishness.” And the mystery, it says, was revealed to Daniel

in a vision of the night. God showed him in a vision exactly what the king had seen. He showed him the dream: “Tell it to him and give him its interpretation as well.” God revealed it. Then Daniel blessed the God of Heaven. Daniel blessed Him and spoke. Afterward he offered this prayer of thanksgiving: “Blessed be the name of God from age to age, for wisdom and might are His.” This is true. Without the wisdom of God, we can do nothing. You see how our inventors claimed all these so-called achievements for themselves, declared God dead and buried, and made themselves gods. But it is not so. Everything belongs to Him. Indeed, as you know, we ought to be ashamed today of our inventions. Why, you may ask? Because these things already existed, and if we were truly intelligent, we should have discovered them

long ago. We did not create them. They were hidden, and there are still others waiting to be found. Yet instead of being ashamed and asking, “What were we doing all these years?” we do precisely the opposite. We erase the Creator, we remove God from the picture, and claim that everything is ours. But where did you find these things? Where did you find them? Suppose you went to move a wardrobe, discovered a hole behind it, and fifty gold coins fell out. Is that your achievement? Are they yours and not your father’s or grandfather’s, who placed them there for you to find? Does he count for nothing, while you receive all the credit merely because you found them? This is what we do. Daniel, however, immediately says, “Wisdom and understanding belong to God. Glory to Your name.” It is He who changes times and seasons, removes kings and establishes kings, gives wisdom to the wise and knowledge to those who have understanding. He reveals the deep and hidden things; He knows what is in the darkness, and

the light dwells with Him. “To You, O God of my fathers”—he remembers his homeland and Jerusalem—“O God of my fathers, I give thanks and praise, for You have given me wisdom and might and have now made known to me what we asked of You.” What we entreated You for, You revealed to us, for You have made the king’s matter known to us. “You have shown us what happened to the king.” Daniel then went to the captain of the guard and pleaded, “Do not destroy the wise men of Babylon. You must not.” Arioch quickly brought Daniel before the king. He took him inside and said to the king, “I have found a man among the sons of the Judean captives

who will make the interpretation known to the king.” The king answered Daniel, whose name was Belteshazzar, and said, “Are you able to reveal to me the dream I saw and its interpretation?” Daniel answered before the king: “The mystery about which the king inquires cannot be revealed to him by wise men, enchanters, other learned men, magicians, or diviners. What you ask is impossible. But there is a God in Heaven who reveals mysteries, and He has made known to King Nebuchadnezzar what shall come to pass in the last days.” The dream he had seen was connected with a prophecy concerning the last days. “Your dream and the visions that came into your head as you lay upon your bed are these.

As you lay upon your bed, thoughts arose in your nous, the spiritual intellect, about what would happen afterward, and the One who reveals mysteries made known to you what is to come.” He told you these things, but you did not retain them. “As for me, this mystery was not revealed to me because I possess greater wisdom than anyone else alive”—not because I am clever and discovered it myself, solved the problem, or possess more wisdom than others—“but so that the interpretation might be made known to the king and so that you might understand the thoughts of your heart. You, O king, were looking, and behold, there stood a great image. That image was immense, its brightness extraordinary; it stood before you, and its appearance was terrifying. The head of the image was of pure gold,” and so on. Daniel told him exactly what the image looked like and then interpreted

what would come to pass in the last days within his kingdom: that he would lose his kingdom, and so forth. This captive youth interpreted it for him there. Why? Because he had received God into his life at home; he turned to God and sought an answer. And that was not all: he also gained a position there. At the same time, what else happened? The true God was glorified, and the lives of a great many people were spared. Who takes this into account? God has not changed; we have changed. God is the same. He walks along the road with His hands outstretched. We do not want to take hold of God, and instead we rely on our own wisdom and our own understanding.

I do not know whether all this brings other examples to your mind. There is another event that follows, and I would like to bring it forward as well. In his egotism, Nebuchadnezzar made a great golden image of himself as a god. He was punished for this—he was indeed punished. For seven years the king became like a beast, exposed to the rain and the sun. His hair grew down to his feet, as did his nails. He fed on grass. Just as a madman may be abandoned, so he was abandoned for seven whole years. But there is something wondrous here that I do not want to overlook, and it is this:

After seven years, while he was out in the fields and the wild country, he came to himself. Earlier, he had commanded everyone to worship him. But now he said, “Did I make all these things? I made none of what I see—the mountains, the valleys, the rivers, the stars.” He said to himself, “I did not make them; therefore, I am not God.” From the moment he began to think differently, his nous, his spiritual intellect, began to return to its proper state, until at last he fully recovered his reason. For when a person is ruled by egotism, as I have said, God holds a screwdriver, as it were, and turns the person’s head—his nous—and he begins doing foolish things. God makes fools of the wise and discerning;

they go about trying to strike swallows perched on wires with sticks when God withdraws His grace from them. Therefore, we must never attribute our wisdom and knowledge to ourselves, but to God. “You, Lord, enlighten me as much as I need. You, Lord, preserve my nous and my knowledge for Your glory and for the service of my fellow human beings.” When Nebuchadnezzar humbled himself and said, “I made none of these things,” God helped him, and he came to himself again. And what else happened? He became king once more. Is it easy to make a madman king again after he has spent seven years outside eating grass? It is not easy. But when a person humbles himself, God takes that same screwdriver in His hand, turns the minds of everyone around him, and they raise him up and make him king. That is why Holy Scripture says:

“You are the One who establishes kings, and You are the One who removes kings from their thrones.” But we do not take these things into account. We say, “He went in, took charge, and succeeded.” No; that is false. The circumstances and the timing fell into place. So Nebuchadnezzar made a golden image and sent out heralds with trumpets to proclaim: “Whoever does not fall down and worship my golden image will be cast into the furnace, heated many times hotter than usual.” So all the people fell down in fear—some because they believed, others for reasons I do not know. They fell with their faces to the ground and worshipped Nebuchadnezzar’s golden image as a god. But there was also that company of four, and perhaps others as well,

who did not bow down. And there are always those eager to accuse others. They hurried to denounce these young men, saying that they would not worship the king’s golden image. So the king summoned them to give an account. Since the whole world worshipped him as a god, why would they not? They gave no thought to what awaited them. Listen, then:

“But,” he said, “if you do not worship, you shall be cast that very hour into the midst of the burning fiery furnace. And who is that God who will deliver you from my hands?” Those are weighty words, are they not? Shadrach, Meshach, and Abednego answered King Nebuchadnezzar: “We have no need to answer you concerning this matter. We will give you no defense. If it is as you say, our God, whom we worship…” In other words: if you have the power to cast us into the furnace, nevertheless our God, whom we worship, is able to

deliver us from the burning fiery furnace and from your hand. Even if you cast us into the furnace, our God is mighty and can preserve us. He can deliver us from your hands as well. O king, He will deliver us. But even if He does not…” These are weighty words. If, for some reason known to God, we must fall into the furnace, be devoured by lions, or be slaughtered—whatever the reason known to Him may be—we accept it. “But even if He does not,” that is, even if He permits you to harm us, “let it be known to you, O king. Know this beforehand: we will not worship your gods, nor will we worship the golden image you have set up.” These are weighty words. To speak them, you must have courage; you must have been properly formed

in order to say them. Would our children today say such things? Would we? Where could we find the strength to say them? I love their answer: “We have one God, whom we worship. We know that He can deliver us from your hands, from your furnace, and from the wild beasts. Threaten us; act as you please; say whatever you wish. But even if He does not deliver us or free us from your hands,” they say,

“we will not worship it.” Many times we ask certain things of God because our reason tells us that this is how matters ought to turn out. A person must be released from prison; a child must rise from a sickbed; this or that must happen. To us, these things appear reasonable. But God knows that what we are asking may not be right. Leave it to the will of God.

He knows whether that person should rise from the sickbed. He knows whether we should find that job. He knows whether we should marry this man or that woman. He knows. Therefore, if He says that it should not happen, glory be to You, O God, that it did not happen. Unfortunately, we become bitter when we do not get our own way, though it is better to leave everything to God’s will, even if it causes us pain now. What pleases us now may bring us sorrow later. God, who also knows each person’s future, acts beforehand to protect him. We recite the Lord’s Prayer, but we do not even understand it. When we say to Him, “Your will be done,” we might as well change the words and say, “My will be done.” I say the words to You, but I do not really want Your will to be done when it does not agree with mine, and I refuse to agree with it. If only a person understood…

A person asks God for something—for himself, for his family, for his child, or for any number of things. If God grants what he asks, he should offer Him a great thank-you. If God does not grant it, he should thank Him a million times. For if God does not give it, does not consent to it, does not permit it, and does not allow what we ask to happen—though we are always seeking what we believe to be in our own interest—we do not know what God has protected us from. “My God, how You protected me! How You kept me from falling into that delusion, entering that household, or joining that partnership! My God, how You protected me! I thank You a thousand times.” But how often do we respond like that? Instead, with our heads bowed and our faces heavy, we say, “God does not listen to us sinners.” This is what the passage teaches here. “I know,” the young man says, “that God is almighty. But if He does not choose to exercise His almighty power in this way,

then that will be for my benefit. I will not worship your golden image.” In any case, the king became enraged. He forgot the service these young men—especially Daniel—had rendered him, and he commanded that the furnace be heated seven times hotter than usual, with vine branches and other fuel. The flames rose many fathoms high, and they cast the young men into it. Listen to what it says here: “Then Nebuchadnezzar was filled with fury, and the expression on his face changed toward Shadrach, Meshach, and Abednego. He commanded that the furnace be heated seven times hotter than it was usually heated. And he commanded the strongest men in his army to bind Shadrach, Meshach, and Abednego

and cast them into the burning fiery furnace. Then those men were bound in their trousers and their turbans”—parts of their attire—“and their leggings and their other garments, and they were cast into the midst of the burning fiery furnace.” Because the king’s command was so urgent and the furnace had been heated beyond measure, they did not wait for the flames to subside even a little. They went and threw the young men in while the fire was still at its height, and the men who cast them in were themselves burned to death.

“The flame of the fire killed those men who carried up Shadrach, Meshach, and Abednego. And the three men, Shadrach, Meshach, and Abednego, fell bound into the midst of the burning fiery furnace.” Night fell. King Nebuchadnezzar was astonished. He could not sleep at all. Troubled, he rose in haste and spoke to his nobles. He went near the furnace to see the results; he could not wait until morning. “Did we not cast three men bound into the midst of the fire?” They answered the king, “Truly, O king; yes, three.” Then he said:

“I see four men unbound, walking in the midst of the fire, and they are unharmed; and the appearance of the fourth is like the Son of God.” The Son of God changed the furnace into cooling dew. Do you want the furnace of your own life—your difficulties and adversities—to become clear and bearable? Seek Him and believe in Him. He has the power to turn bitterness into something sweet.

He will turn scorching heat into coolness and fire, as we see here, into a place where they could walk with ease; and the fourth had the appearance of the Son of God. Of course, it was not Christ Himself. It would have been an angel, who did not possess human nature and form, but appeared in that way. That, at any rate, is how the king saw him and how the prophet recorded it. Yet this shows that Christ alone can transform our circumstances. Matters will not change if you smash plates at a funeral, turn the pictures upside down, remove sweets from the house and refuse to serve them, wear mourning veils, or hang black flags. None of those things will help. Christ is the One who can cool the burning pain within you.

He is the One who will comfort you. He has two hands: with one He takes away, and with the other He supports. That is who He is. When He is missing, everything is missing. God is present everywhere, yet today He is absent everywhere from people’s lives. People do not know Him. They may know everything else, yet the One who is present everywhere is absent everywhere today.

Then Nebuchadnezzar approached the mouth of the burning fiery furnace and cried out: “Shadrach, Meshach, and Abednego, servants of the Most High God, come out and come here.” For he understood that another God was preserving them there inside the furnace. Then Shadrach, Meshach, and Abednego came out from the midst of the fire.

The result was this: the king’s officials, governors, and nobles saw that the fire had no power over the bodies of these men. They were not even singed, and their clothes did not smell of smoke or anything else. Such is God. This is the true God, our God.

Not a hair of their heads was burned; their trousers were unchanged, and no smell of fire had passed over them. Then Nebuchadnezzar spoke and said: “Blessed be the God of Shadrach, Meshach, and Abednego”—not his own god, nor Nebuchadnezzar himself—“who sent His angel and delivered His servants, who trusted in Him, disobeyed the king’s command, and surrendered their bodies rather than worship or bow down to any other god.” Who can do such things today, and who even cares to do them? This is what a person becomes when he has God with him. Therefore, besides striving to arm ourselves with God,

we must also look after those who depend on us and, together with all other knowledge, implant within them the true knowledge of the one God. He is the same yesterday, today, and unto the ages. He does not change. He is the same. The miracles that happened then happen now as well. The Church takes this passage and places it in the service of Great and Holy Saturday, saying: “The One who descended below is the same One who cooled the furnace with dew.” Just as those young men went down as though into Hades, into the fire, and suffered no harm, so the One who descends below will rise again incorrupt. This is a type—a foreshadowing—of the burial and Resurrection of our Christ. If God says that we must enter the furnace, Holy Scripture teaches, then we will enter the furnace.

He has the power to save us even from there. Or, if He says that we must pass into eternity through the fire, then through the fire we shall go, and we shall also receive the martyr’s crown. For a person to become a martyr is a great thing; it is a gift from God. Not everyone can become a martyr; it takes courage. In any case, the result was that King Nebuchadnezzar afterward issued a special decree that prayer and praise should be offered to the God of these children. And there you have it: these children might not have possessed a penny in their own homeland, but because they had God, they caused God to be glorified and made known even in the midst of idolatry, through the life of captivity they were living at that time. In any case, let us go further now.

There is one more thing, and then our time will be up. It was an age when... Nebuchadnezzar’s son, Belshazzar, a most impious man, gave a banquet and drank wine in the presence of a thousand concubines and nobles. And when he had tasted the wine and was in high spirits, he went and had the vessels from the Temple in Jerusalem brought out—the vessels that had been carried away during the captivity. They filled these sacred vessels with wine and drank from them, thus publicly mocking all that was sacred and holy. Such things happen here during Carnival as well. We see some people dressing up as bishops, others as priests, ridiculing everything. That is what they did there. And while all this was taking place in that great hall, the

revelry, we might say, was at its height. Suddenly, a hand appeared and began writing upon the plaster. No one knew what this hand actually was or what it was writing. Then everyone was seized with terror: “What is that? What is that?” Everyone in the hall froze; they were utterly frozen. The hand calmly wrote certain words and then disappeared, while the writing remained. The king was beside himself. He gave orders and summoned his officials, his wise men, the interpreters of mysteries, the diviners, the exorcists—everyone. He began to tremble. His legs... The queen was not there at that moment. I am telling you this briefly so that I do not have to read the whole passage aloud. Those of you who have the Old Testament,

read the fifth chapter of Daniel, where you will find what I am telling you now. There was a deathly silence. The revelry had been rising until it reached the heavens—and then, deathly silence. What had happened? Had everyone died? The queen rushed in. “What happened?” She went up to the king and saw him white with terror, his legs beating like a drum. “O king, live forever!” But how could the king live forever in such a state? You understand. She saw the writing and was also bewildered. Yet since none of those who had been summoned could give an answer, Daniel came to her mind. She told the king, “Do not be troubled.” Meanwhile, they had Daniel in prison. “Do not be troubled. There is a man who also interpreted your father’s dreams. Let us bring him here, and all will be well.”

The others—his wise men and the counselors of the palace—had given up. Then Daniel came from prison. It says that he washed and changed his clothes so that he might appear before the king as formally as possible. He came before the king, and they explained what had happened. “As for your gifts...” The king had told him, “If you interpret this for me, I will give you a gold chain and other rewards.” But Daniel said to him, “Keep your gifts for yourself, O king, and give your rewards to another. I will read the writing to the king and make its interpretation known to him.” I want no reward; I will reveal it. I want no gifts. “O king, the Most High God gave your father

majesty, glory, and all the rest, and all peoples and nations bowed before him. But afterward, because his heart was lifted up and hardened by pride, he was brought down from his royal throne, and his glory was taken away from him. He was driven away from the sons of men. The people cast him out, and his heart became like that of a beast. This is what I told you earlier. In any case, you then became king. But the result is that you too have exalted yourself against the Lord of Heaven. You had the vessels of His house brought before you, the vessels that had been taken from there, and wine was drunk from them—you and your nobles, your wives, and your concubines. And you praised gods of silver and gold, bronze and iron, wood and stone, which neither see nor hear nor understand. But the God in whose hand is your very breath,

and under whose authority are all your ways, you have not glorified. Therefore, the palm of the hand was sent from before Him and wrote these words.”

Το θέμα το σημερινό να το έπαιρνα από τα πρόσωπα της ημέρας. Δεν ξέρω αν γνωρίζετε, σήμερα η Εκκλησία μας εόρτασε τον Άγιο Διονύσιο και εόρτασε τους Τρεις Παίδας και τον Δανιήλ τον Προφήτη. Το καθένα, βέβαια, από αυτά τα πρόσωπα έχει τη δικιά του ηθική διδασκαλία. Ήθελα να σταθώ σε αυτούς τους παίδες, σε αυτά τα παιδιά, και συγκεκριμένως περισσότερο στον Δανιήλ. Διότι νομίζω η ζωή αυτών των παιδιών δίδει σε μας μια ευκαιρία.

Πρέπει και εμείς να σκεπτόμεθα για τα δικά μας τα παιδιά και πώς πρέπει να τα εξοπλίζουμε, ώστε όταν βρίσκονται σε δύσκολες στιγμές να έχουν φόντα, να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν, διότι δεν είναι δυνατόν πάντοτε να είμεθα κοντά τους.

Κάποια στιγμή θα φύγουν από κοντά μας ή θα φύγουμε εμείς και θα μείνουν μόνα τους αυτά. Και αυτή είναι μια ευθύνη που θα ζητηθεί από τον κάθε γονιό ή από τον καθέναν που μπορεί να παίξει ένα ρόλο, να εξοπλίσει κάποιο παιδί. Γύρω από το πρόσωπο του προφήτου Δανιήλ

υπάρχουν πολλά πράγματα όμορφα,

που διδάσκουν και τους μεγάλους και τους μικρούς. Τα κατορθώματά του ο Άγιος αυτός προφήτης τα έχει επιτελέσει εξόριστος ων, σε αιχμαλωσία. Ευρέθη αιχμάλωτος κι αυτός, ως φαίνεται, όταν οι Εβραίοι ήτανε 70 χρόνια στη Βαβυλώνα αιχμάλωτοι. Παρότι ήσαν αιχμάλωτοι, παρότι ζούσαν υπό δουλείαν, δεν ξέχασαν τα πατρικά, δεν ξέχασαν τη θρησκεία τους, που εμείς δυστυχώς είμαστε έτοιμοι να τα παρατήσουμε όλα, αν βρεθούμε σε μια τέτοια δύσκολη στιγμή, με τη δικαιολογία ότι ας περάσουμε τώρα, ας επιζήσουμε και βλέπουμε. Άμα ποτέ γυρίσουμε στην πατρίδα, ξανά τη βρίσκουμε την Εκκλησία, ξανά τον βρίσκουμε τον Θεό. Υπάρχουν και άλλα πρόσωπα τέτοια στην Παλιά Διαθήκη που υπενθυμίζουν ότι ο Θεός δεν είναι μόνο στην πατρίδα, αλλά ο Θεός είναι πανταχού παρών και ο άνθρωπος πρέπει να προσέχει και να σκέφτεται τον Θεό, οπουδήποτε και αν βρίσκεται, και να τον επικαλείται. Και ο Θεός έχει τη δύναμη να τον βοηθήσει να επιτελέσει θαύματα εκεί που είναι. Θυμόσαστε ένα παράλληλο πρόσωπο, τον Ιωσήφ τον Πάγκαλο, τον λεγόμενο. Όταν ευρέθηκε αυτός αιχμάλωτος, πουλημένος από τα αδέρφια του, η κυρία του που του επετέθη, τι είπε; Δεν ενέδωσε αυτός να πει: «Ας περάσω τώρα καλά και όταν γυρίσω στην πατρίδα...» Όχι, που δεν είναι λόγος δεκτός.

Ταυτόχρονα είπε: «Πώς είναι δυνατόν να πράξω το αμάρτημα τούτο ενώπιον του Θεού μου;» Ήταν στην Αίγυπτο πουλημένος. Θεός στην Αίγυπτο; Ναι, τον έβλεπε. Οι χριστιανοί τον βλέπουν τον Θεό. Όπως ο Θεός τους βλέπει τους χριστιανούς, έτσι και οι χριστιανοί βλέπουν τον Θεό. Και αν κανένας δεν μας βλέπει και αν κανένας δεν μας ακούει, έχουμε το συναίσθημα ότι μας βλέπει ο Θεός. Και αυτό ο άνθρωπος, αν το είχε υπόψη του ανά πάσα στιγμή, πολλά πράγματα δεν θα τα έκανε. Ας μην τον βλέπουν, ας μην τον ακούνε, ας μην τον μάθουν, ας μην κοινολογηθούν· είναι κάποιος άλλος που τα βλέπει, που τα γράφει, που τα ζυγίζει και τα λογαριάζει. Και όταν ο άνθρωπος έχει αυτόν τον φόβο, θα βαδίσει καλά στη ζωή του, οπουδήποτε και αν βρεθεί. Στις παλιές εκκλησίες, στο τέμπλο, από πάνω ακριβώς από την Ωραία Πύλη,

ο αγιογράφος πάντοτε, μέσα στα άλλα που παρουσίαζε, παρουσίαζε και ένα χέρι, παρουσίαζε ένα αυτί και ένα μάτι. Να το βλέπει ο πιστός, να λέει: «Τίνος είναι αυτό το μάτι;» Είναι το μάτι του Θεού που τα βλέπει όλα. «Τι είναι αυτό το αυτί;» Είναι το αυτί του Θεού που τα ακούει όλα. «Και τι είναι αυτό το μολύβι;» Είναι το μολύβι του Θεού που τα γράφει όλα. Αν ο άνθρωπος πρόσεχε, θα είχε διαφορετικά αποτελέσματα σε οποιαδήποτε κατάσταση και αν ζούσε και σε οποιαδήποτε εποχή και αν ζούσε. Γιατί νομίζουν ορισμένοι ότι υπάρχουν καλές και κακές εποχές; Όχι, εμείς φτιάχνουμε και τις καλές και τις κακές. Ο άνθρωπος δύναται μέσα σε όλες τις καταστάσεις να διατηρήσει την πίστη του στον Θεό και την καθαρότητά του. Ανοίγω το βιβλίο του Δανιήλ· επί το απλούστερον θα σας τα πω.

Πρώτο κεφάλαιο, και διαβάζω εκεί που ήσαν αιχμάλωτοι. Θα ήθελα να ξέρετε εκ προοιμίου ότι ο βασιλεύς εκεί είχε δώσει μία εντολή: να διαλέξουν από τα παιδιά των Εβραίων ορισμένα και να τα ξεχωρίσουν, να μην τρώνε από τα καζάνια της αιχμαλωσίας, αλλά να τρώνε από τα βασιλικά εδέσματα, από τα βασιλικά τραπέζια, να είναι γεροί κατά πάντα, ώστε, τρώγοντας και πίνοντας καλά, θεωρούσαν ότι θα ήσαν έξυπνοι και θα μπορούσαν έπειτα αυτούς να τους χρησιμοποιήσουν να διοικούν τους υπολοίπους αιχμαλώτους. Έδωσε, λοιπόν, μία εντολή ο βασιλεύς να διαλεχθούνε ορισμένα παιδιά που νόμιζαν. Δεν αναφέρει πόσα παιδιά διαλέξανε. Πάντως,

στη συντροφιά που βγήκανε, βγήκανε και τέσσερα παιδιά, ο Δανιήλ και τρεις φίλοι του, τους οποίους, όπως αναφέρει η Γραφή, τους μετονόμασαν· δεν είχαν τα ονόματα τα εβραϊκά, αλλά τους δώσανε άλλα ονόματα. Μεταξύ, λέει, τούτων ήσαν εκ των Ιουδαίων ένας που ελέγετο Δανιήλ, άλλος που ελέγετο Ανανίας, άλλος που ελέγετο Μισαήλ και άλλος που ελέγετο Αζαρίας. Τέσσερα παιδιά, μια συντροφιά, εις τους οποίους ο Αρχιευνούχος επέθηκε ονόματα, τους άλλαξε τα ονόματα, και τον μεν Δανιήλ ονόμασε Βαλτασάσαρ, τον δε Ανανίαν Σεδράχ, τον δε Μισαήλ Μισάχ, τον δε Αζαρίαν Αβδεναγώ. Τα ονόματα θα μπορεί να τα θυμηθεί κανείς το Μεγάλο Σάββατο, που διαβάζονται εκεί

οι προφητείες· γίνεται συζήτηση και για αυτή την περίπτωση του Δανιήλ. Και εκεί τα ονόματα θα μπορεί κανείς να τα θυμηθεί. Αλλά ο Δανιήλ έβαλεν εν τη καρδία αυτού να μην μιανθεί από των εδεσμάτων του βασιλέως, να μην φάει από το τραπέζι εκείνο. Έβαλε στην καρδιά του. Εμείς, αν δεν επιτυγχάνουμε ορισμένα πράγματα, και μάλιστα πνευματικά, είναι γιατί δεν το βάλαμε πείσμα. Απλώς το συζητούμε και λέμε: «Δεν γίνεται, αδύνατον». Όταν το βάλει πείσμα ο άνθρωπος ένα πράγμα, θα το επιτύχει. Βλέπουμε τους ανθρώπους που ερωτεύονται· άλλοι που ερωτεύονται καλώς, να πάρουν μια κόρη, να πάρουν ένα γιο, και άλλοι που ερωτεύονται για μοιχεία και για άλλα πράγματα, και το βλέπεις εκεί σατανικά να επιμένει. Γιατί για το κακό επιμένεις;

Βάλει ο διάβολος στην ψυχή σου και το εφαρμόζεις· γιατί να μην βάλεις το καλό, να στο βάλει ο Θεός στην ψυχή σου και να το εφαρμόζεις; Έβαλε, λέει, την καρδία αυτού να μη φάει από τα εδέσματα του βασιλέως, ουδέ από τον οίνον τον οποίον εκείνος έπινε. Διά τούτο παρεκάλεσε τον Αρχιευνούχον να μην μιανθεί. Πήγε στον επικεφαλής του, λέει: «Είναι δυνατόν εμείς να μην φάμε;» «Είναι δυνατόν;» λένε ορισμένοι. «Δεν είναι δυνατόν», και το έχουν ως επιχείρημα, διότι στο σπίτι δεν συμφωνεί ο σύζυγος ή η σύζυγος. «Δεν μπορώ να κάνω διαφορετικά, είμαι υποχρεωμένος να φάω, για να μην κάνω κατάσταση», και καταλύει τη νηστεία. Δεν είναι έτσι. Όταν το βάλεις εσύ στον νου σου να νηστέψεις και έχεις πράγματι με τον Θεό συγγένεια, ο Θεός έχει ένα βιδολόγο και γυρίζει τον νου του άλλου ανθρώπου.

Διευκολύνεσαι εσύ να κάνεις την εγκράτειά σου, να κάνεις τη νηστεία σου, να κάνεις το σωστό. Ο Θεός έχει τη δύναμη. Και έκαμεν ο Θεός τον Δανιήλ να εύρει χάριν και έλεος ενώπιον του Αρχιευνούχου. Δεν είστε όπως συνήθως εσείς· λέτε: «Μα η γυναίκα σου σε βρίζει και άμα πει να γυρέψει νηστίσιμο, φερ' ειπείν, μια περίοδο νηστίσιμο, έτσι;» Έτσι. Αν όμως βάλεις το γόνατο κάτω, ξέρεις, θα σου πει: «Δεν ξέρω τι θα φας εσύ· εμένα θα μου κάνεις αυτό». Αμέσως-αμέσως, σε πέτυχε να φτιάξεις το δικό σου που πρέπει να... Πόσο γρηγορότερα θα σου πετάξει το τέντρι έξω! Αλλά το έβαλες μέσα σου να παρακαλέσεις τον Θεό να σε βοηθήσει να βρεις χάριν ενώπιον του ανθρώπου αυτού, ο οποίος πιθανόν να μην το κάνει και από κακία, να μην το κάνει και από απιστία· να το κάνει από άγνοια. Στο σπίτι του δεν βρήκε ποτέ νηστεία, φερ' ειπείν.

Δεν του μίλησε ποτέ κανείς. Από τον άμβωνα δεν άκουσε ποτέ για νηστεία. Ίσως να είδε και κανένα ιερέα άρρωστο που 'τρωγε, και να λέει: «Να, οι παπάδες τρώνε· εγώ θα νηστέψω;» Και κάτι τέτοια. Τι θα του κάνεις αυτού; Να βγάλεις το πιστόλι να τον σκοτώσεις; Θα τον περιμένεις. Θα παρακαλέσεις τον Θεόν: «Θεέ μου, Εσύ ξέρεις». Σηκώνεσαι. Και έχει τη δύναμη ο Θεός να γυρίσει, όπως σας είπα, το βιδολόγο και να δεις ο άνθρωπος αυτός, ο οποίος σου αντετάσσετο και νόμιζε ότι δεν είναι δυνατό ποτέ να επιτύχεις τίποτα, να δεις να το επιτυγχάνει. Αυτό έκανε αυτός. Στράφηκε στον Θεό. Ο Θεός βλέπει από πάνω ότι αυτό το Εβραιόπουλο θέλει να κρατήσει την πίστη του και τη νηστεία του, έστω και στην εξορία εκεί που βρίσκεται. Τότε έφερε τις ανθρώπινες δικαιολογίες ο Αρχιευνούχος και είπε προς τον Δανιήλ: «Εγώ φοβούμαι τον κύριό μου, τον βασιλέα, όστις διέταξε το φαγητό σας και το ποτό σας.

Γιατί να δει τα πρόσωπά σας σκυθρωπότερα παρά των νεανίσκων των συνομηλίκων σας και ενοχοποιήσετε την κεφαλή μου στον βασιλέα;» Άμα σας δει αδυνάτους, χλωμούς, κίτρινους κλπ., να πει ότι σας κλέβω το σιτηρέσιο· «και πώς να το κάνω», λέει, «αυτό το πράγμα;» Επιμένει ο Δανιήλ· το έβαλε να το επιτύχει. Και είπε ο Δανιήλ προς τον Μελσάρ — έτσι έλεγαν αυτόν — του λέει: «Κάμε, του λέγει, μια δοκιμή δέκα ημέρες και ας δοθώσιν εις εμάς όσπρια να τρώγουμε και ύδωρ να πίνουμε». Δεν είναι να τρώμε μπιφτέκια, δεν είναι να τρώμε χτυπητά αβγά κλπ. Όχι· όσπρια και νερό. Δεν χρειάζονται τα ποτά τα βασιλικά. Έπειτα από τις δέκα μέρες ας θεωρήσεις τα πρόσωπα ημών ενώπιόν σου· ας έρθουμε να δείξουμε πώς στεκόμαστε.

Το πρόσωπο των νεανίσκων των εσθιόντων των εδεσμάτων του βασιλέως, και όπως είδες κάμε με τους δούλους σου. Και αν δεις ότι δεν πάμε καλά, να φάμε από εκείνο. Αν δεις όμως ότι στεκόμαστε και μπορούμε να παρουσιαστούμε, να κάνουμε κι εμείς αυτό που λέει η πίστη η δικιά μας, να μην φάμε από τα τραπέζια τα δικά σας. Και εισήκουσε αυτόν εις τούτο το πράγμα και δοκίμασε αυτούς δέκα ημέρες. Μετά το τέλος των δέκα ημερών, τα πρόσωπα αυτών εφάνησαν ωραιότερα και παχύτερα εις τη σάρκα, παρά πάντων των νεανίσκων οίτινες έτρωγαν από τα εδέσματα του βασιλέως. Το λέγω για μερικές μανάδες οι οποίες φοβούνται να νηστέψουν τα παιδιά τους, ότι θα τους αρρωστήσουν, ότι θα τους αδυνατίσουν· έχουν ζυγαριά και παίρνουν τα γραμμάριά τους.

Εντούτοις, δεν είναι έτσι. Όταν εφαρμόζεις με διάκριση τον νόμο του Θεού, έχεις την ευλογία. Θα σου το φυλάξει ο Θεός. Θα σου το διατηρήσει όσο χρειάζεται ο Θεός. Ο Θεός μάς είχε δώσει ένα παιδί έπειτα από 17 χρόνια ατεκνίας και, όταν ενήστευε ολόκληρη τη νηστεία, από τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, 4-5 κιλά έπαιρνε, χωρίς λάδι· μόνο Σάββατο και Κυριακή έτρωγε λάδι. Έξι χρονών, επτά χρονών κλπ., έπαιρνε 4-5 κιλά. Δεν εδοκίμασε ποτέ ο χριστιανός τη δύναμη της θρησκείας του, για να δει τι είναι ο Θεός και τι μπορεί να επιτύχει. Γι' αυτό και ακριβώς όλες αυτές οι ωραίες συνήθειες που έχει η Αγία μας Εκκλησία και η πίστη μας απεμπολήθησαν από τα σπίτια.

Δεν υπάρχει ευλογία. Και κοιτάμε τώρα με υλικά πράγματα να αντικαταστήσουμε τα πνευματικά, εκεί που δεν είναι. Επαρουσιάσθησαν, λοιπόν, λέει, αυτά παχύτερα και ωραιότερα στη σάρκα παρά πάντων των νεανίσκων. Και τι έκανε αυτός; Αυτός το έπαιρνε από μέσα, το φαγητό τους. Έχουμε 50 παιδιά, 50 μερίδες. Αλλά τις τέσσερις τις έβαζε στην άκρη και τους έφερε όσπρια στα χέρια. Αφήρει ο Μελσάρ τα φαγητά αυτών και τον οίνον τον οποίον έπρεπε να πίνωσι, και έδιδε σ' αυτούς όσπρια. Και εις τους τέσσερας τούτους νεανίσκους έδωκεν ο Θεός γνώσιν και σύνεσιν εις πάσαν μάθησιν και σοφίαν. Διαβάζει το παιδί, πρέπει να φάει μπουμπούνας, τούβλο,

για εξετάσεις του βουνού· δεν βγαίνει τίποτα το κεφάλι. Δεν θα φάει, θα νηστέψει και θα το σοφίσει ο Θεός. Και εκεί που θα χρειάζεται να διαβάσει δέκα ώρες και δεν θα βγάλει τίποτα, θα διαβάσει δύο, θα διαβάσει τρεις και θα τα πει απ' έξω. Γιατί επεμβαίνει ο Θεός στη μέση τότε. Τον Θεό, δυστυχώς, εμείς δεν τον λογαριάζουμε. Δεν τον υπολογίζουμε για τίποτα τον Θεό. Τα πάντα τα κατεβάσαμε στη γνώση μας, τα κατεβάσαμε κάτω στα γράμματα τα δικά μας, στην επιστήμη μας, την τέχνη μας. Εδώ, λέει, ο Θεός γνώσιν και σύνεσιν, γιατί η γνώσις και η σύνεσις δεν κατεβαίνει από τα κεραμίδια ούτε από τις βιβλιοθήκες. Είναι χάρις του Πνεύματος του Αγίου και, κατά αναλογία που το Πνεύμα το Άγιον θα βρει καθαρό, αγνό, ετοιμασμένο να πατήσει τα ποδάρια του, θα λάβει ο άνθρωπος σοφία. Και

πάσα μάθηση και σοφία· τους έδωσε ακόμη να έχουν διάκριση, άλλα πράγματα να γνωρίσουν, τα οποία δεν τα είχαν μάθει ακόμα. Και κατέστησε τον Δανιήλ νοήμονα εις πάσαν όρασιν και ενύπνιον. Και έδωσε ένα ειδικό χάρισμα στον Δανιήλ, το οποίο του χρησίμευσε παρακάτω για άλλα θέματα: να μπορεί να ερμηνεύει τα όνειρα, και κάθε όραμα να σου λέει: «Αυτό και αυτό είναι η ερμηνεία του». Και εν τω τέλει των ημερών, έπειτα από μερικές ημέρες, ο βασιλεύς είπε να εισάξωσιν αυτούς. «Για φέρτε εδώ αυτά τα Εβραιόπουλα, να δούμε τι προκοπή έχουν κάνει». Ο Αρχιευνούχος εισήγαγεν αυτούς ενώπιον του Ναβουχοδονόσορος. Και ελάλησε μετ' αυτών ο βασιλεύς, άρχισε να τους θέτει ορισμένα ερωτήματα, να δει τι γίνεται τώρα που φάγανε καλά, δεν είναι αιχμάλωτοι, νιώθουν διαφορετικά, και ευρέθη — και δεν ευρέθη μεταξύ πάντων αυτών όμοιος του Δανιήλ,

του Ανανία, του Μισαήλ και του Αζαρία. Αυτοί ήσαν κορυφαίοι σε όλα τα ερωτήματα που έγιναν, δηλαδή ήσαν οι πρώτοι. Δεν ευρέθηκε όμοιος. Όλοι οι άλλοι τρώγανε τα βουτυρόπαιδα, να πούμε, τα περιποιημένα από τα τραπέζια μέσα· τάχα ήσαν έξυπνοι. Και εν πάση υποθέσει σοφίας και νοήσεως, περί της οποίας ο βασιλεύς ηρώτησεν αυτούς, εύρηκεν αυτούς δεκαπλασίως καλυτέρους παρά πάντας τους μάγους και επαοιδούς και από τους άλλους τους σοφούς που είχε εκεί πέρα. Αυτοί ομιλούσανε σοφότερα και δίδανε, δηλαδή, πιο σωστές απαντήσεις. Και διέμενε ο Δανιήλ ούτως έως του πρώτου έτους Κύρου του βασιλέως. Έμεινε εκεί πέρα μαζί τους μέχρι που ήρθε ο Κύρος ο βασιλεύς, που θυμόσαστε ακόμη από το σχολείο. Ώστε, ένα μάθημα

το οποίο δεν ανήκει εξ ολοκλήρου στον Δανιήλ, ούτε στον Ανανία, ούτε στον Αζαρία, ούτε στον Αβδεναγώ· ανήκει στη μάνα τους. Το μεγαλύτερο ποσοστό οφείλεται στη μάνα τους, οφείλεται στο σπίτι τους. Εκεί που εγαλουχήθησαν, εκεί τους έγιναν τα εμβόλια τα κατάλληλα, εκεί πήρανε το παράδειγμα. Από εκεί άντλησαν τα επιχειρήματα της πίστεώς τους, της σωστής, ώστε μέσα στον κυκεώνα εκείνον της Περσίας, μέσα στην ειδωλολατρία κλπ., να μην μπορέσει να σβήσει. Οφείλεται ένα μεγάλο ποσοστό εκεί, γιατί αν εξετάσουμε τόσο στα θρησκευτικά πρόσωπα όσο και στα κοσμικά πρόσωπα που επέρασαν μεγάλα από εδώ, από τον κόσμο, θα βρούμε πίσω μανάδες. Οι μανάδες είναι εκείνες

οι οποίες εστάθησαν δίπλα, όχι ο πατέρας. Ο πατέρας είναι μουσαφίρης στο σπίτι, ο πατέρας τα μαθαίνει τελευταία όλα, κι αν τα μάθει. Η μάνα είναι εκείνη και στο αγόρι και στο κορίτσι που τα γνωρίζει τα πάντα· θα πρέπει να τα γνωρίζει. Εκτός αν απασχολείται αυτή με άλλα θέματα δικά της, έξω από το σπίτι· έτερον εκάτερον, δεν ομιλώ γι' αυτό. Αλλά ομιλώ για τις μανάδες αυτές που, κατά κάποιον τρόπο, θέλουν να σεμνύνονται.

Αν έχουμε Χρυσόστομο και τον θαυμάζουμε, είναι γιατί κάθισε η μάνα του 18 ετών χήρα και έβγαλε ένα Χρυσόστομο. Αν έχουμε Βασίλειο και μια οικογένεια με επτά Αγίους, είναι γιατί είχαμε Εμμέλεια. Αν έχουμε Γρηγόριο Θεολόγο, είναι γιατί είχαμε Νόννα. Αν έχουμε Αυγουστίνο, είναι γιατί είχαμε Μόνικα, και ούτω καθεξής. Και στους μεγάλους ανθρώπους θα δείτε: δίπλα τους εστάθηκαν οι μανάδες.

Αν ερωτηθούν και μιλήσουν ειλικρινά, έχουν να πούνε περισσότερα για τη μάνα παρά για κάθε άλλο. Οι άνθρωποι, λοιπόν, αυτοί που έφυγαν και βρέθηκαν στη Βαβυλωνία εκεί μόνοι τους, είχαν φόντα από το σπίτι. Τι φόντα θα έχει το παιδί σου όταν φύγει αύριο και πάει στο εξωτερικό να σπουδάσει; Ε, όχι, εφόσον εδώ, μέσα στην Ελλάδα, μέσα στη Χριστιανοσύνη, το φορτώνεις με τα σάντουιτς μέσα στις Μεγάλες Εβδομάδες και μέσα στις μεγάλες ημέρες της Χριστιανοσύνης, τι φόντα θα έχει όταν πάει παραπέρα εκεί; Πού θα σταθεί; Θα παρασύρει κάποιον προς τον εαυτό του ή θα παρασυρθεί αμέσως από αυτούς και θα πει: «Δεν είναι τίποτα και έχουν λάθος στο σπίτι που με νήστευαν τόσα χρόνια»;

Καλλιέργεια πνευματική και κατ' εξοχήν παράδειγμα στο σπίτι. Όχι «να νηστέψεις, Κατίνα, να νηστέψεις, Ελενίτσα, να νηστέψεις, Γιώργο». Θα νηστέψουμε. Και αν ο πατέρας δει ότι είναι ασθενής, πρέπει να το μάθει το παιδί ότι γίνεται διάκριση. Και αν αυτό ασθενήσει πάλι, πρέπει να το μάθει το παιδί ότι πρέπει να του βάλουμε λίγο λάδι, πρέπει να του δώσουμε ένα κουπάκι γάλα αυτού σήμερα. «Μην σκανδαλιστείτε εσείς οι άλλοι· είναι άρρωστος ο Γεωργάκης σήμερα». Όλα αυτά πρέπει να γίνονται στο σπίτι. Το σπίτι το δικό μας σήμερα δεν βγάζει τέτοια κλωσόπουλα, δεν επωάζει τέτοια πράγματα. Άλλα πράγματα βγάζουν τα σπίτια τα δικά μας, διότι δεν υπάρχει κατ' εξοχήν, επαναλαμβάνω, η μητέρα, η βασίλισσα αυτή. Κατόρθωσε ο σατανάς να τη βγάλει από το σπίτι και τα παιδιά σήμερα να βρίσκονται στον δρόμο ή στα χέρια κάποιας ξένης ή μιας γιαγιάς εκεί πέρα κλπ., που τους κάνει όλα τα χατίρια, χωρίς να θέλει, για να περάσει την ώρα της, για να μπορεί να τα βγάλει διαφορετικά πέρα. Και έχουμε αυτή την κατάσταση και βγάζουμε αυτό το προϊόν σήμερα που βλέπετε. Κινδυνεύουμε, κινδυνεύουμε· ανοίγει η πόρτα και βγαίνουν ευθύς έξω.

Είναι κάτι; Πέρασε απαρατήρητος σήμερα. Κανένας δεν άνοιξε συναξάρι σήμερα. Κανένας δεν άνοιξε την Παλιά Διαθήκη να βρει τι ήσαν αυτά τα πρόσωπα, τα οποία συγκινούν την αιωνιότητα, που εγγράφηκαν τα ονόματά τους και θα μνημονεύονται εφόσον υπάρχει κόσμος και βιβλίο στον κόσμο. Γιατί από αυτά πρέπει να αντλούμε και από αυτά πρέπει να καταλαβαίνουμε. Σας είπα ότι έδωσε σοφίαν και σύνεσιν να ερμηνεύει τα όνειρα, τα οράματα γενικά, ο Δανιήλ, σωστά; Όπως ήθελε να τα διδάξει ο Θεός στον άνθρωπο που του τα έδειξε. Έχει εδώ, στο δεύτερο κεφάλαιο, ένα παράξενο πράγμα. Ο Ναβουχοδονόσορ αυτός, ο βασιλεύς, κάποτε είδε ένα όνειρο. Το όνειρο ήταν τόσο παράξενο και ταράχτηκε τόσο που το είδε αυτό το πράγμα, που το έχασε.

Ξέχασε. Το πρωί στενοχωρούσε το νου του: «Τι ήταν αυτό το όνειρο που είδα;» Δεν μπορούσε να το συναρμολογήσει, δεν μπορούσε να βρει τι ήταν. Νόμισε τώρα να απαιτεί τη σοφία του. Εκάλεσε ορισμένους εκεί από τους σοφούς να του πούνε τι ήταν το όνειρο και να του πούνε και την εξήγηση. Όπως καταλαβαίνετε, αυτό είναι πολύ αστείο. Το να μου πεις ένα όνειρο, να σου πω αν ξέρω κάτι ή αν μπορώ να συνδυάσω κάποια ερμηνεία, αυτό το καταλαβαίνω· αλλά να σου πω και το όνειρο που είδες και να σου δώσω την ερμηνεία, αυτό είναι πολύ αστείο. Και εντούτοις, και εντούτοις, αυτό ζήτησε αυτός. Ήρθαν οι επίσημοι, ήρθαν οι ανεπίσημοι, όλοι που θεωρούνται σοφοί, κανένας δεν επέτυχε. Διαταγή: όλα τα κεφάλια. Και άρχισαν να τους

να χάνονται οι άνθρωποι.

Όσο ήταν φυσικό, δεν μπορούσε, δεν γινόταν αυτό το πράγμα. Μπροστά λοιπόν στην παράξενη αυτή ενέργεια παρουσιάζεται τώρα και ο Δανιήλ.

Απεκρίθη, λέγει, ο Δανιήλ μετά φρονήσεως και σοφίας προς τον Αριώχ, τον αρχισωματοφύλακα του βασιλέως, ο οποίος είχε πάρει την εντολή όλους αυτούς να τους σκοτώσουν κλπ. Όστις εξήλθε διά να θανατώσει τους σοφούς της Βαβυλώνος, απεκρίθη και είπε προς τον Αριώχ, τον άρχοντα του βασιλέως: «Διατί η βιαία αυτή απόφαση παρά του βασιλέως;» Και ο Αριώχ εφανέρωσε το πράγμα προς τον Δανιήλ: γι' αυτό και αυτό τους σκοτώνει· δεν του βρήκανε τι όνειρο είδε και δεν έχει και την ερμηνεία. Και εισήλθεν ο Δανιήλ και παρακάλεσε τον βασιλέα να δώσει καιρόν εις αυτόν. «Δώσ' μου», του λέει, «χρόνο σε μένα», και ήθελε φανερώσει την ερμηνεία προς τον βασιλέα. «Και θα σου το φανερώσω εγώ». Και παρακάλεσε ταυτόχρονα να μην τους σκοτώσουν αυτούς. «Περίμενε, μην τους σκοτώνεις».

Πήγε ο Δανιήλ εις τον οίκον αυτού και εγνωστοποίησε το πράγμα προς τον Ανανίαν, σύντροφόν του, τους άλλους, προς τον Μισαήλ και τον Αζαρίαν, τους συντρόφους αυτού, διά να ζητήσωσιν έλεος παρά του Θεού του Ουρανού περί του μυστηρίου τούτου. «Ελάτε να προσευχηθούμε, να μας φωτίσει ο Θεός μπροστά στη δυσκολία αυτή και να γλιτώσουν και οι άνθρωποι που...» Κοιτάξετε τώρα, αυτοί που σφάζονται είναι οι δυνάστες των. Αυτά κάνουν, αγάπη, τα παιδιά τώρα, με επικεφαλής τον Δανιήλ, και ασφαλώς γονατίζουν και παρακαλούν το Θεό τους τον πραγματικόν. Που θα έλεγε: «Είναι, ξέρω εγώ, εκατό εκατομμύρια η Περσία· εκατό άνθρωποι λιγότεροι, χάθηκε ο κόσμος; Άμα να κάνουν ό,τι θέλουν». Δεν το έκαναν. Ας ήσανται.

Του Θεού άνθρωποι αυτοί, ας είναι ειδωλολάτραι. Αυτοί έκαμαν αγάπη σε αυτό το σημείο και τους καλεί αμέσως: «Γονατίστε, ώστε να μην απολεσθεί ούτε ο Δανιήλ και οι σύντροφοί του και οι υπόλοιποι των σοφών της Βαβυλωνίας. Να μην χαθούν και αυτοί οι άνθρωποι». Και το μυστήριο απεκαλύφθη. Είναι μεγάλο πράγμα να ξέρει ο άνθρωπος το μυστικό. Οι Χριστιανοί δεν το ξέρουν το μυστικό. Σου συνέβη κάτι, μια αρρώστια, ένα δυστύχημα, μια αναποδιά· δεν ξέρουν ποια πόρτα να χτυπήσουν. Μπορεί να βρεθείς σε ένα σπίτι Χριστιανού μέσα, που να είναι γεμάτο γύρω-γύρω από εικόνες, και να μην στραφεί σε κανέναν να ξαναπεί: «Ε, Άγιε Νικόλα, ε, Αϊ-Γιώργη, ε, Παναγία μου, Αγία Παρασκευή, σπεύσετε. Τώρα σας θέλω, που μας συμβαίνει αυτό. Φωτίστε μας, πείτε μας πώς να ενεργήσουμε, τι να κάνουμε».

Μένουν εκεί πέρα για να τους ξεσκονίζουμε και να τους βάλουμε το κερί να βλέπουν. Τίποτα άλλο. Τόσο ζαλισμένοι είμεθα. Αυτοί ξέραν το κουμπί. Μα και στον γιατρό να πας, ρε, μια φλέβα θα τρέξει στον γιατρό, και πάλι θα πρέπει να προσευχηθείς: «Βάλ' τον να μου τη συναρμολογήσει καλά. Μη μου ενώσει άλλα αντ' άλλων και μου κάνει ζημιά χειρότερη». Ούτε εκείνη τη στιγμή, που είναι θέμα ανάγκης, παρουσιαζόμεθα σοφοί άνθρωποι. Εδώ βλέπουμε αυτό το κλειδί: «Γονατίστε, παιδιά. Αυτός θα μας απαντήσει, αυτός θα μας βγάλει από τη δύσκολη στιγμή. Και εμάς κατ' εξοχήν και αυτούς τους ανθρώπους που κάθε μέρα τους θερίζει η ανοησία του βασιλέως». Και το μυστήριον, λέει, απεκαλύφθη προς τον Δανιήλ

δι' οράματος της νυκτός. Του δείξε όραμα ο Θεός, ότι αυτό και αυτό είδε. Του δείξε τι είδε: «Πες του το και δώσ' του και την ερμηνεία». Το έδειξε ο Θεός. Τότε ευλόγησε ο Δανιήλ τον Θεόν του ουρανού. Και ευλόγησε ο Δανιήλ και είπε. Έκανε μια ευχαριστήριο προσευχή εκ των υστέρων, η οποία είναι η εξής: «Είη το όνομα του Θεού ευλογημένον από του αιώνος έως του αιώνος, διότι αυτού είναι η σοφία και η δύναμις». Είναι αλήθεια αυτό. Χωρίς τη σοφία του Θεού δεν κάνουμε τίποτα. Βλέπετε που οι εφευρέτες μας μετέφεραν στον εαυτό τους όλες αυτές τις λεγόμενες επιτυχίες και πεθάναν το Θεό και τον κηδέψαν το Θεό και έγιναν αυτοί θεοί. Δεν είναι έτσι. Είναι εκείνου. Διότι, όπως ξέρετε, έπρεπε να ντρεπόμαστε σήμερα για τις εφευρέσεις. Γιατί, θα μου πείτε; Διότι αυτά υπήρχαν και πρέπει να τα έχουμε, αν είμαστε έξυπνοι, βρει

παλαιότερα. Δεν τα φτιάξαμε εμείς· υπήρχαν κρυμμένα και υπάρχουν και άλλα. Και αντί να ντρεπόμαστε, να πούμε «τόσα χρόνια τι κάναμε;», κάνουμε το τελείως αντίθετο. Σβήνουμε τον Δημιουργό, σβήνουμε τον Θεό από τη μέση, και όλα είναι δικά μας. Και πού τα βρήκες εσύ; Πού τα βρήκες εσύ; Πήγες να βγάλεις την τουλάπα από εκεί και βρήκες πίσω μια τρύπα και πέσαν πενήντα λίρες, και είναι κατόρθωμά σου; Είναι δικό σου, όχι εκείνου του πατέρα σου, του παππούλη σου που τα είχε βάλει εκεί πέρα, και τα βρήκες εσύ; Τίποτα αυτός, εσύ που τα βρήκες. Αυτό κάνουμε εμείς. Αυτός, βλέπετε, αμέσως λέει: «Η σοφία και η σύνεση στο Θεό. Δόξα στο όνομά Σου». Και αυτός μεταβάλλει τους καιρούς και τους χρόνους, καθαιρεί βασιλείς και καθιστά βασιλείς, δίδει σοφίαν εις τους σοφούς και γνώσιν εις τους συνετούς. Αυτός αποκαλύπτει τα βαθέα, τα κεκρυμμένα, γνωρίζει τα εν τω σκότει και

το φως κατοικεί μετ' αυτού. Σε, Θεέ των Πατέρων μου —θυμάται την πατρίδα του, τα Ιεροσόλυμα— Θεέ των Πατέρων μου, ευχαριστώ και σε δοξολογώ, όστις μου έδωκες σοφία και δύναμη και έκαμες γνωστόν εις εμέ ό,τι εδεήθημεν περί σου. Αυτό που σε παρακαλέσαμε μας το απεκάλυψες, διότι εσύ έκαμες γνωστήν εις εμάς του βασιλέως την υπόθεση. Συ, λέει, μας γνώρισες τι εσυνέβη στο βασιλιά». Πήγε λοιπόν ο Δανιήλ στον αρχισωματοφύλακα αυτού και παρακάλεσε: «Μην απολέσεις», λέει, «τους σοφούς της Βαβυλώνος. Δεν επιτρέπεται». Και εισήγαγε ο Αριώχ μετά σπουδής τον Δανιήλ ενώπιον του βασιλέως. Τον παίρνει και πάει μέσα. Του λέει λοιπόν: «Εύρηκα άντρα εκ των υιών της αιχμαλωσίας του Ιούδα», λέει στον βασιλιά,

«όστις θέλει φανερώσει την ερμηνείαν εις τον βασιλέα». Απεκρίθη ο βασιλεύς, είπε προς τον Δανιήλ, του οποίου το όνομα ήταν Βαλτασάσαρ: «Είσαι ικανός να φανερώσεις προς με το ενύπνιο το οποίο είδον και την ερμηνείαν αυτού;» Απεκρίθη ο Δανιήλ ενώπιον του βασιλέως, είπε: «Το μυστήριο περί του οποίου ο βασιλεύς επερωτά δεν δύνανται σοφοί, επαοιδοί, δηλαδή άλλοι μορφωμένοι, μάγοι, μάντεις να φανερώσουν προς τον βασιλέα. Είναι αδύνατο», λέει, «αυτό που ζητάς. Αλλά είναι Θεός εν τω ουρανώ, όστις αποκαλύπτει μυστήρια και κάμνει γνωστόν εις τον βασιλέα Ναβουχοδονόσορα τι μέλλει γενέσθαι εν ταις εσχάταις ημέραις». Το όνειρο που είδε είχε σχέση με μια προφητεία γενικά για τις τελευταίες ημέρες. «Το ενύπνιό σου και αι οράσεις της κεφαλής σου επί της κλίνης σου είναι αύται.

Οι διαλογισμοί σου ανέβησαν εις τον νου σου επί της κλίνης σου περί του τι μέλλει γενέσθαι μετά ταύτα. Και ο Αποκαλύπτων μυστήρια έκαμε γνωστόν εις σε τι μέλλει γενέσθαι». Σου τα είπε, αλλά συ δεν τα κράτησες. «Πλην όσον το κατ' εμέ, το μυστήριον τούτο δεν απεκαλύφθη προς εμέ διά σοφίαν την οποίαν έχω εγώ μάλλον παρά πάντας τους ζώντας» —ότι είμαι έξυπνος εγώ και το βρήκα, το έλυσα το πρόβλημα, ότι έχω περισσότερη από ό,τι έχουν οι άλλοι— «αλλά για να φανερωθεί η ερμηνεία προς τον βασιλέα και για να γνωρίσεις τους διαλογισμούς της καρδίας σου. Συ λοιπόν», του λέει, «βασιλεύ, εθεώρεις και ιδού εικών μεγάλη. Εξαίσιος ήτο εκείνη η εικών, υπέροχος η λάμψη αυτής, η εστώσα ενώπιόν σου, και η μορφή αυτής φοβερά. Η κεφαλή της εικόνας ήταν από χρυσό καθαρό» και ούτω καθεξής. Του λέει ακριβώς το πώς ήταν και του ερμηνεύει στη συνέχεια

τι μέλλει να γίνει στις έσχατες ημέρες μέσα στη βασιλεία του, ότι θα χάσει τη βασιλεία και ούτω καθεξής. Του ερμήνευσε αυτό το παιδί, το αιχμάλωτο εκεί. Γιατί; Διότι είχε Θεό από το σπίτι του και στράφηκε προς τον Θεό και ζήτησε λύση. Και όχι μόνο αυτό· πήρε μια θέση μέσα εκεί. Ταυτόχρονα έγινε τι; Να δοξαστεί ο πραγματικός Θεός και γλίτωσε και τα κεφάλια τόσου κόσμου εκεί πέρα. Ποιος το λαμβάνει αυτό υπόψη; Δεν άλλαξε ο Θεός, εμείς αλλάξαμε. Ο Θεός είναι ο ίδιος. Πηγαίνει στον δρόμο και έχει τα χέρια του απλωμένα. Εμείς δεν θέλουμε να πιαστούμε από τον Θεό και στηριζόμαστε στις δικές μας σοφίες και στη δικιά μας σύνεση.

Δεν ξέρω εάν αυτά έρχονται στο νου σας από διάφορες άλλες περιπτώσεις. Στη συνέχεια έχει ένα άλλο που θα ήθελα να το επιστρατεύσω. Εν τω εγωισμώ του ο Ναβουχοδονόσορ έφτιαξε μια εικόνα μεγάλη, χρυσή, του εαυτού του ως Θεόν. Ετιμωρήθη γι' αυτό. Ετιμωρήθη. Έγινε επτά χρόνια ζώον ο βασιλεύς, ζώον, μες στη βροχή και μέσα στον ήλιο. Τα μαλλιά του φτάσανε μέχρι τα πόδια του, τα νύχια του. Ετρέφετο με χορτάρι εκεί. Όπως είναι εγκαταλελειμμένος ο τρελός, έτσι εγκαταλείφθηκε αυτός επτά ολόκληρα χρόνια. Εκείνο δε που είναι το θαυμαστό, το οποίο δεν θέλω να μου διαφύγει, είναι το εξής, ότι

μετά από επτά χρόνια, εκεί που ήτανε στα χωράφια, στους λόγγους μέσα, ήρθε στον εαυτόν του. Γιατί γρηγορότερα είχε δώσει εντολή να τον προσκυνήσει ο οιοσδήποτε και είπε το εξής: «Αυτά», λέει, «εγώ τα έφτιαξα; Εγώ δεν έχω φτιάξει τίποτα από αυτά που βλέπω: τα βουνά, τα λαγκάδια, τους ποταμούς, τα αστέρια». Ήρθε και είπε καθ' εαυτόν: «Δεν τα έφτιαξα εγώ, άρα δεν είμαι εγώ ο Θεός». Από τη στιγμή εκείνη που άρχισε να σκέπτεται διαφορετικά, άρχισε να έρχεται και ο νους του στη θέση του, μέχρι που έφτασε και ήρθε ξανά στη λογική του. Γιατί όταν ο άνθρωπος είναι εγωιστής, είπα ότι ο Θεός κρατά ένα βιδολόγο και στρίβει το κεφάλι του ανθρώπου, τον νου του ανθρώπου, και κάνει τρέλες. Δουλεύει τους σοφούς και τους συνετούς·

χτυπάνε χελιδόνια στα σύρματα με καλάμια, όταν ο Θεός πάρει τη χάρη από πάνω. Γι' αυτό ποτέ μας να μην βάζουμε το βάρος της σοφίας μας και της γνώσεώς μας στον εαυτόν μας, αλλά στον Θεό. «Συ, Κύριε, φώτισέ με όσο πρέπει. Συ, Κύριε, διατήρησέ μου τον νουν, την γνώση, για τη δόξα Σου, για την εξυπηρέτηση των συνανθρώπων μου». Και όταν αυτός εταπεινώθη και είπε «δεν έφτιαξα τίποτα εγώ από αυτά», ο Θεός τον εβοήθησε ξανά και ήρθε στον εαυτόν του. Και τι άλλο λέτε; Ξανά έγινε βασιλιάς. Είναι εύκολο έναν τρελό να τον βάλουν βασιλιά, που επτά χρόνια έτρωγε χορτάρια εκεί έξω; Δεν είναι εύκολο. Όταν όμως ο άνθρωπος ταπεινωθεί, ο Θεός κρατάει τον ίδιο βιδολόγο στο χέρι και γυρίζει τα μυαλά όλου αυτού του κόσμου και τον σηκώνουν και τον κάνουν βασιλιά. Γι' αυτό λέγει η Γραφή:

«Εσύ είσαι που εγκαθιστάς βασιλείς και εσύ είσαι που τους καθαιρείς, τους βασιλιάδες, από τις θέσεις τους». Αλλά μην τα λογαριάζουμε αυτά. Επήγε, μπήκε, τα κατόρθωσε· όχι, ψέματα αυτά. Τα χρόνια κάθισαν. Έφτιαξε λοιπόν μια χρυσή εικόνα αυτός και βάζει τους σαλπιγκτάς και βγαίνουν και λένε: «Όποιος δεν πέσει να προσκυνήσει την εικόνα μου τη χρυσή, τον περιμένει η κάμινος, η πολλαπλασίως καιομένη». Ο κόσμος λοιπόν όλος έπεσαν από το φόβο, άλλοι διότι το πίστευαν, άλλοι δεν ξέρω τι· έπεφταν κάτω με το κεφάλι μπρούμυτα και προσκυνούσανε για Θεό την εικόνα τη χρυσή του Ναβουχοδονόσορα. Τώρα όμως είναι και η συντροφιά, οι τέσσαρες ή άλλοι

δεν. Υπάρχουν και οι καλοθελητές. Έσπευσαν λοιπόν και κατηγόρησαν τα παιδιά αυτά, ότι την εικόνα σου τη χρυσή δεν την προσκυνούνε αυτοί. Και τους καλεί σε απολογία ο βασιλεύς. Για ποιο λόγο, κατά τη στιγμή που όλος ο κόσμος τον προσκυνεί ως θεόν, αυτοί γιατί; Και δεν έλαβαν υπόψη τους τι τους περιμένει. Ακούστε λοιπόν:

«Όμως», λέει, «αν δεν προσκυνήσετε, θέλετε ριφθεί την αυτήν ώρα εις το μέσον της καμίνου του πυρός της καιομένης· και τις είναι εκείνος ο Θεός, όστις θέλει σας ελευθερώσει εκ των χειρών μου;» Λόγια βαρέα αυτά, έτσι; Απεκρίθησαν ο Σεδράχ, ο Μισάχ και ο Αβδεναγώ και είπαν προς τον βασιλέα Ναβουχοδονόσορα: «Εμείς δεν έχουμε χρείαν να σοι αποκριθώμεν περί του πράγματος τούτου. Εμείς δεν σου απαντούμε. Εάν είναι ούτως, αν είναι όπως τα λες, ο Θεός ημών, τον οποίον εμείς λατρεύομεν...» Δηλαδή, αν εσύ έχεις τη δύναμη να μας ρίξεις στην κάμινο κλπ., όμως ο Θεός ημών, τον οποίον εμείς λατρεύουμε, είναι δυνατός να

μας ελευθερώσει εκ της καμίνου του πυρός της καιομένης και εκ της χειρός σου. Και στο καμίνι να μας ρίξεις, ο Θεός ο δικός μας είναι δυνατός και μπορεί να μας φυλάξει. Και από τα χέρια σου μέσα μπορεί να μας γλιτώσει. Βασιλεύ, θα μας ελευθερώσει. Αλλά και αν όχι...» Λέξεις βαριές αυτές. Αν, για κάποιο λόγο που ο Θεός ξέρει, πρέπει να πέσουμε στο καμίνι, ότι πρέπει να μας φάνε τα λιοντάρια, ότι πρέπει να μας σφάξεις, για λόγο που ξέρει αυτός, εγώ τον πιάσω. «Και αν όχι», επιτρέψει δηλαδή να μας κάνεις κάποιο κακό, «ας είναι γνωστόν εις σε, βασιλεύ. Γνώριζέ το, λέμε προκαταβολικώς, ότι τους θεούς σου δεν λατρεύομεν και την εικόνα τη χρυσή, την οποία έστησες, δεν πρόκειται...» Λόγια βαριά αυτά, αλλά για να τα πεις πρέπει να έχεις κουράγιο, πρέπει να έχεις φόντα

να τα πείτε. Θα πουν τα δικά μας τα παιδιά σήμερα, ή εμείς, αυτά τα πράγματα; Πού να τα πούμε; Μου αρέσει αυτή η απάντηση, εκεί που είπε: «Εμείς έχουμε ένα Θεό, τον οποίο τον λατρεύουμε, που ξέρουμε ότι και από τα χέρια σου μπορεί να μας γλιτώσει και από το καμίνι σου μπορεί να μας γλιτώσει και από τα θηρία μπορεί να μας γλιτώσει. Ας μας απειλήσεις, ας κάνεις, ας λες ό,τι θέλεις εσύ. Αλλά και αν όχι, δεν μας γλιτώσει, δεν μας απαλλάξει από τα χέρια σου», το λένε.

«Δεν πρόκειται να την προσκυνήσουμε». Δηλαδή εδώ εμείς ζητάμε πολλές φορές ορισμένα πράγματα από το Θεό, που τα λέει η λογική μας ότι έτσι πρέπει να γίνουν. Πρέπει ο άνθρωπος να βγει από τη φυλακή, πρέπει το παιδί να σηκωθεί από το κρεβάτι, πρέπει... Τα βλέπουμε λογικά. Αυτός ξέρει ότι αυτό που ζητάμε μπορεί να μην είναι σωστό, αυτό που ζητάμε. Άσ' το στο θέλημα του Θεού.

Αυτός ξέρει αν πρέπει απ' το κρεβάτι να σηκωθεί. Αυτός ξέρει αν πρέπει να βρούμε δουλειά. Αυτός ξέρει αν πρέπει να πάρουμε τον τάδε ή να πάρουμε την τάδε. Αυτός ξέρει. Ώστε, αν πει να μην γίνει, δόξα σοι ο Θεός που δεν έγινε. Εμείς δυστυχώς πικραινόμεθα όταν δεν γίνεται το δικό μας, εφόσον είναι προτιμότερο να τα αφήσουμε στο Θεού το θέλημα. Και ας πικραθούμε εμείς τώρα. Αν ευχαριστηθούμε τώρα, δεν θα πικραθούμε έπειτα. Εφόσον αν ευχαριστηθούμε τώρα, θα πικραθούμε έπειτα. Και ο Θεός, που ξέρει και τα μέλλοντα του ανθρώπου, τον προλαμβάνει. Αλλά και το Πάτερ ημών το λέμε, αλλά ούτε καν το καταλαβαίνουμε. Όταν του λέμε «γενηθήτω το θέλημά Σου», εμείς εκεί πρέπει να το τροποποιήσουμε, να λέμε «γενηθήτω το θέλημά μου». Στο λέω, αλλά όχι το δικό Σου να γίνει, που μια φορά δεν συμφωνεί με το δικό μου και εγώ δεν συμφωνώ. Και αν ο άνθρωπος γνώριζε...

Ζητάει κάτι από τον Θεό, μα για τον εαυτόν του, μα για την οικογένειά του, μα για το παιδί του, μα, μα, μα. Και του το δώσει ο Θεός, αυτό που ζητάει, να του πει ένα μεγάλο ευχαριστώ. Εάν δεν του το δώσει, να του πει ένα εκατομμύριο ευχαριστώ, αν δεν του το δώσει. Διότι, για να μην το δώσει ο Θεός, να μην συνηγορήσει, να μην επιτρέψει, να μην ενδώσει να γίνει αυτό που ζητάμε εμείς... Εμείς πάντα επιδιώκουμε το συμφέρον μας και δεν ξέρω από τι μας φύλαξε ο Θεός. «Θεέ μου, πώς με φύλαξες! Πώς δεν έπεσα σε αυτή την πλάνη, πώς δεν έπεσα σε αυτό το σπίτι μέσα, πώς δεν έπεσα σε αυτό το συνεταιρισμό! Θεέ μου, πώς με φύλαξες! Χίλιες φορές σε ευχαριστώ». Πού εμείς τέτοια πράγματα; Με ένα κεφάλι κάτω και ένα πρόσωπο φορτωμένο και λοιπά, «μας τους αμαρτωλούς δεν μας ακούει ο Θεός». Αυτό διδάσκει εδώ. «Εγώ ξέρω», λέει, «παντοδύναμος ο Θεός· αλλά εάν δεν θέλει να χρησιμοποιήσει την παντοδυναμία του,

αυτό θα είναι το συμφέρον μου. Δεν πρόκειται να σου προσκυνήσω την εικόνα σου τη χρυσή». Εν πάση περιπτώσει, θύμωσε αυτός ο βασιλεύς, ξέχασε των παιδιών την ευεργεσία που είχε κάνει ο Δανιήλ κατ' εξοχήν προς αυτόν, και δίδει εντολή να καεί κάμινος επταπλασίως, λέει, καιομένη, με κληματίδα κλπ. Πήγαινε οργιές επάνω και τα ρίξαν τα παιδιά μέσα. Ακούστε τι λέει εδώ: «Τότε ο Ναβουχοδονόσορ επλήσθη θυμού και η όψις του προσώπου αυτού ηλλοιώθη κατά του Σεδράχ, του Μισάχ και του Αβδεναγώ· και λαλήσας προσέταξε να καύσωσι την κάμινον επταπλασίως μάλλον παρ' όσον εφαίνετο καιομένη. Και προσέταξε τους δυνατοτέρους άνδρας του στρατεύματος αυτού να δέσωσι τον Σεδράχ, τον Μισάχ και τον Αβδεναγώ

και να ρίψουν αυτούς στην κάμινον του πυρός την καιομένην. Τότε οι άντρες εκείνοι εδέθησαν μετά των σαραβάρων αυτών και των τιάρων αυτών», εξαρτήματα της στολής των, «και των περικνημίδων αυτών και των άλλων ενδυμάτων αυτών, και ερρίφθησαν εις το μέσον της καμίνου του πυρός της καιομένης». Επειδή δε η προσταγή του βασιλέως ήτο κατεπείγουσα και η κάμινος εξεκαύθη εις υπερβολήν, δεν την άφησαν να κατέβει η φωτιά λίγο· πήγανε και τα ρίξαν μέσα τα παιδιά την ώρα που ήτανε, και κάηκαν εκείνοι που ρίξαν τα παιδιά μέσα.

«Εθανάτωσε η φλοξ του πυρός, εθανάτωσε τους άντρας εκείνους, οίτινες εσήκωσαν τον Σεδράχ, τον Μισάχ και τον Αβδεναγώ. Ούτω δε οι τρεις άντρες, ο Σεδράχ, ο Μισάχ και ο Αβδεναγώ, έπεσαν δεδεμένοι εις το μέσον της καμίνου του πυρός της καιομένης». Και κλείνει η ημέρα. Ο Ναβουχοδονόσορ, ο βασιλεύς, εξεπλάγη. Δεν του πήγαινε ύπνος, τίποτα. Εταράχθη και, σηκωθείς μετά σπουδής, ελάλησε και είπε προς τους μεγιστάνας αυτού. Επήγανε τώρα, πήγε εκεί κοντά να δει τα αποτελέσματα. Αύριο τίποτα. «Δεν ερρίψαμε τρεις άντρας δεδεμένους στο μέσον του πυρός;» Οι δε απεκρίθησαν και είπαν προς τον βασιλέα: «Αληθώς, βασιλεύ, ναι, τρεις». Και αποκριθείς είπε:

«Εγώ βλέπω τέσσερις άντρας λελυμένους, περιπατούντας εν τω μέσω του πυρός, και βλάβη δεν είναι εις αυτούς· και η όψις του τετάρτου είναι ομοία με Υιόν Θεού». Ο Υιός του Θεού μετέβαλε την κάμινον εις δρόσον. Θέλεις λοιπόν το καμίνι της ζωής σου, οι δυσκολίες σου, οι αντιξοότητές σου να διαλευκανθούν και να μπορέσεις να αντέξεις; Ζήτησε εκείνον, πίστεψε εκείνον, και αυτός έχει την δύναμη την πικρία να την κάνει γλυκό πράγμα.

Καύμα θα το κάνει δροσιά και το πυρ θα το κάνει, όπως βλέπουμε εδώ πέρα, μέρος που να μπορεί ευχαρίστως να περπατούσανε, και ο τέταρτος είχε όψιν Υιού Θεού. Ασφαλώς δεν ήταν ο ίδιος ο Χριστός, θα ήταν άγγελος και δεν είχε ανθρώπινη φύση και μορφή· φάνηκε και έτσι τον έβλεπε, εν πάση περιπτώσει, και τον έγραψε ο προφήτης. Όμως δείχνει ότι μόνο ο Χριστός είναι εκείνος που μπορεί να μεταβάλει τα πράγματα. Ούτε αν σπάσεις τα πιάτα στην κηδεία πρόκειται να μεταβληθούν τα πράγματα, ούτε αν γυρίσεις τα κάδρα ανάποδα, ούτε αν βγάλεις το γλυκό από το σπίτι και δεν σερβίρεις, ούτε αν φορέσεις πλερέζες ή βάλεις τίποτα μαύρες σημαίες εδώ πέρα. Τίποτα απ' αυτά. Ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος μπορεί να σου δροσίσει τον πόνο.

Είναι που θα σε παρηγορήσει. Αυτός έχει δύο χέρια, με το ένα παίρνει και με το άλλο στηρίζει. Αυτός είναι. Ο οποίος λείπει, λείπει. Θεός είναι πανταχού παρών, σήμερα όμως είναι πανταχού απών. Δεν το ξέρουν οι άνθρωποι. Όλα μπορεί να τα ξέρουν, όμως ο πανταχού παρών είναι πανταχού απών σήμερα.

Τότε, πλησιάσας ο Ναβουχοδονόσορ εις το στόμα της καμίνου του πυρός της καιομένης, ελάλησε και είπε, φώναξε και είπε: «Σεδράχ, Μισάχ και Αβδεναγώ, δούλοι του Θεού του Υψίστου, εξέλθετε και έλθετε». Γιατί κατάλαβε ότι άλλος Θεός τους κρατάει αυτούς εκεί πέρα μέσα. Τότε ο Σεδράχ, ο Μισάχ και ο Αβδεναγώ εξήλθον εκ μέσου του πυρός.

Αποτέλεσμα: οι επιτελείς εκεί του βασιλέως και οι τοπάρχαι και οι μεγιστάνες του βασιλέως είδον τους άντρας τούτους, ότι επί των σωμάτων αυτών πυρ δεν ίσχυσε, ούτε καψαλισμένοι, ούτε τα ρούχα τους μύριζαν από καπνιά, από τίποτα. Τέτοιος είναι ο Θεός. Ο πραγματικός Θεός, ο δικός μας ο Θεός, είναι Αυτός.

Θριξ κεφαλής αυτών δεν εκάη και τα σαράβαρα αυτών δεν παρήλλαξαν, ουδέ οσμή πυρός επέρασε εις αυτούς. Τότε ελάλησε ο Ναβουχοδονόσορ και είπε: «Ευλογητός ο Θεός του Σεδράχ, του Μισάχ και του Αβδεναγώ»· όχι ο δικός του Θεός, ούτε αυτός ο ίδιος· «ο οποίος απέστειλε τον άγγελον αυτού και ηλευθέρωσε τους δούλους αυτού, οίτινες ήλπισαν επ' αυτόν και παρήκουσαν τον λόγο του βασιλέως και παρέδωκαν τα σώματα αυτών, διά να μη λατρεύσωσι μηδέ προσκυνήσωσι άλλον θεόν». Ποιος μπορεί να τα κάνει αυτά σήμερα και ποιος ενδιαφέρεται να τα κάνει αυτά τα πράγματα σήμερα; Τόσο είναι ο άνθρωπος όταν έχει Θεό μαζί του. Γι' αυτό, προσπάθειές μας, εκτός από το να οπλίσουμε τον εαυτό μας με Θεόν,

να κοιτάξουμε αυτούς που εξαρτώνται από εμάς, μαζί με την άλλη γνώση, να τους εμφυτεύσουμε και την πραγματική γνώση στον ένα Θεό. Αυτός ο οποίος είναι ο χθες, ο σήμερον και εις τους αιώνας, αυτός. Δεν αλλάζει. Είναι ο ίδιος. Τα θαύματα που γινόντουσαν τότε είναι και τώρα. Και το παίρνει αυτό η Εκκλησία και το βάζει το Μεγάλο Σάββατο και λέγει: «Και αυτός που κατέβη κάτω είναι εκείνος που εδρόσισε την κάμινον τότε». Και όπως τα παιδιά αυτά πήγανε στον Άδη, μέσα στο πυρ, και δεν έπαθαν τίποτα, έτσι και αυτός που θα πάει κάτω θα ξαναβγεί επάνω αδιάφθορος. Είναι τύπος της ταφής και της αναστάσεως του Χριστού μας. Αν ο Θεός, λέγει, πει να πάμε στο καμίνι, θα πάμε στο καμίνι.

Έχει δύναμη και από εκεί να μας σώσει, ή αν πει να περάσουμε στην αιωνιότητα μέσω της φωτιάς, θα πάμε από εκεί, θα έχουμε και το στέφανο του μάρτυρος. Γιατί, για να γίνει μάρτυρας κανένας, είναι μεγάλο πράγμα, είναι δώρον από τον Θεό. Δεν μπορεί να γίνει ο καθένας μάρτυρας, χρειάζεται παλικαριά. Εν πάση περιπτώσει, το αποτέλεσμα είναι ότι έδωσε ειδική εντολή έπειτα ο Ναβουχοδονόσορ, ο βασιλεύς, να γίνεται προσευχή και δοξολογία στον Θεό αυτών των παιδιών. Και να σου τα παιδιά που δεν θα είχαν μια δεκάρα στην πατρίδα τους, αλλά, γιατί είχαν Θεό, κατόρθωσαν να δοξολογείται και να γνωρίζεται ο Θεός και μέσα στην ειδωλολατρία, μέσα από τη ζωή αυτή της αιχμαλωσίας που βρισκόσαντε αυτά τότε. Εν πάση περιπτώσει, πιο κάτω τώρα.

Άλλο που θα μας κλείσει την ώρα. Είναι μια εποχή... Ο γιος του Ναβουχοδονόσορ, ο Βαλτάσαρ, ασεβέστατος, έκανε ένα τραπέζι και έπινε οίνον ενώπιον χιλίων παλλακών και μεγιστάνων. Και εν τη γεύσει του οίνου, στο κέφι όταν ήρθε, πήγε και άνοιξε μέσα και έφερε τα σκεύη του ναού από τα Ιεροσόλυμα, που είχαν φέρει από την αιχμαλωσία, και μέσα στα σκεύη αυτά έβαζαν οίνον και έπιναν, διαπομπεύοντας κατά αυτήν την έννοια τα ιερά και τα όσια. Πράγματα που γίνονται και σε Απόκριες εδώ. Βλέπουμε άλλους ντύνονται δεσποτάδες, άλλοι παπάδες, ειρωνεύονται τα πάντα. Έτσι έκαναν εκεί. Και καθ' ην ώρα γινόντουσαν αυτά τα πράγματα μέσα στην αίθουσα αυτή τη μεγάλη, ήταν το

κέφι που λέγαμε, θα λέγαμε, στον κολοφώνα του. Βγήκε ένα χέρι και άρχισε να γράφει στο κονίαμα επάνω. Τι είναι ουσιαστικά το χέρι αυτό και τι είναι αυτό που γράφει, κανένας δεν ξέρει. Όταν έπεσε το σύγκορμο: «Τι είναι αυτό; Τι είναι αυτό;», κοκάλωσαν όλοι μέσα, κοκάλωσαν. Έγραψε το χέρι με την ησυχία ορισμένα πράγματα και χάθηκε, έμειναν γραμμένα. Ο βασιλιάς τα έχασε. Προστάζει αυτός, κάλεσε τους επισήμους, τους σοφούς του, τους ερμηνευτές των μυστηρίων, μάντεις, εξορκιστές, όλους. Άρχισε να τρέμει. Τα πόδια του... Η βασίλισσα δεν ήταν εκεί εκείνη την ώρα. Σας τα λέγω επιτροχάδην, να μην σας διαβάσω. Όσοι έχετε Παλαιά Διαθήκη,

διαβάσατε στο πέμπτο κεφάλαιο του Δανιήλ αυτό που σας διηγούμαι τώρα. Νεκρική σιγή. Το κέφι σηκωνόταν, έφτανε μέχρι τον ουρανό. Νεκρική σιγή. Τι έγινε; Πεθάνανε; Τρέχει η βασίλισσα μέσα. Τι έγινε; Πάει κοντά στον βασιλιά, βλέπει έναν βασιλιά κατάλευκον από τον τρόμο, τα πόδια του να χτυπούνε σαν ταμπουράς. «Ζήθι, βασιλεύ». Τι να ζήσει ο βασιλιάς; Καταλαβαίνετε τώρα. Βλέπει και αυτή, τα έχασε και αυτή. Όμως, εφόσον κανείς δεν μπόρεσε να δώσει απάντηση από αυτούς οι οποίοι εκλήθησαν, αυτής έρχεται στο νου της ο Δανιήλ. Και του λέει: «Μη στενοχωρείσθε». Τον είχαν φυλακή τον Δανιήλ εν τω μεταξύ. «Μη στενοχωρείσθε, υπάρχει ένας που ερμήνευσε και του πατέρα σου τα όνειρα. Να τον φέρουμε αυτόν και καλές θα είναι τώρα».

Οι άλλοι παραιτήθησαν, οι σοφοί του και οι σύμβουλοι του παλατιού εκεί. Και έρχεται ο Δανιήλ από τη φυλακή. Αναφέρει ότι επλύθη, άλλαξε, να παρουσιαστεί όσο θα ήταν πιο επίσημα στον βασιλέα. Έφτασε στον βασιλέα και του είπανε ότι αυτό και αυτό. «Τα δώρα σου...» Του είπε ότι, αν θα μου ερμηνεύσεις, σου δίνω μια χρυσή καδένα και άλλα πράγματα. «Τα δώρα σου», του λέει, «βασιλεύ, ας είναι εν σοι και δώσε εις άλλον τας αμοιβάς σου. Εγώ θέλω αναγνώσει την γραφήν εις τον βασιλέα και θέλω φανερώσει την ερμηνεία προς αυτόν». Εγώ δεν θέλω φανερός, θα το φανερώσω. Δεν θέλω δώρα. «Βασιλεύ, ο Θεός ο Ύψιστος έδωκε στον πατέρα σου»

μεγαλειότητα, δόξα και λοιπά, και οι λαοί και αι γλώσσαι όλοι τον προσκύνησαν. Έπειτα όμως, διότι επήρθη η καρδία αυτού, εσκληρύνθη από υπερηφάνεια, κατεβιβάσθη από του βασιλικού θρόνου αυτού και αφηρέθη η δόξα αυτού και εξεδιώχθη εκ των υιών των ανθρώπων. Τον έδιωξε ο λαός και η καρδία έγινε ως το θηρίον. Αυτό που σας είπα γρηγορότερα. Εν πάση περιπτώσει, ήρθες εσύ βασιλιάς. Το αποτέλεσμα είναι ότι και εσύ, αλλά υψώθης και εσύ εναντίον του Κυρίου των Ουρανών και τα σκεύη του οίκου αυτού, που έφερες από εκεί πέρα, έφεραν μπροστά σου και έπιναν οίνον εξ αυτών. Και εσύ και οι μεγιστάνες σου και οι γυναίκες σου και οι παλλακές σου, και δοξολόγησας τους θεούς, τους αργυρούς και τους χρυσούς και τους χαλκούς, τους σιδηρούς, τους ξυλίνους, τους λιθίνους, οίτινες δεν βλέπουσιν, ουδέ ακούουσιν, ουδέ νοούσιν. Τον δε Θεόν, του οποίου εν τη χειρί είναι η πνοή σου,

και εις την εξουσίαν αυτού πάσαι αι οδοί σου, δεν εδόξασας. Διά τούτο εστάλη έμπροσθεν αυτού η παλάμη του χειρός και έγραψε.