Three Categories of People (Part 1)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We were together last night. You will remember that we concluded with this letter to the Bishop of Laodicea, sent by Christ through John. Toward the end there was a very important passage, namely: “Behold, I stand at the door and knock. If anyone hears My voice and opens the door, I will come in to him and dine with him, and he with Me.” Because it was late, we did not have the opportunity to dwell on it; our time was running out...

The hourglass was telling us that we had to stop. I wanted to spend more time on this passage, so, by way of completion, allow me this evening to say a few words about it before entering upon our main subject—whatever God grants us to say tonight. Christ is shown standing at a door: “I stand at the door and knock.” What is this door? We said a few words about it last night. The door is the soul of every human being. Christ stands outside and knocks at the human soul, saying, “Open to Me and let Me enter. It is for your good that I should come in.” It is indeed for our good that Christ should enter, because when Christ enters a person’s life,

everything changes. A person begins to see differently and correctly, because so long as he is without Christ, he does not see rightly. Christ is the true Light, who enlightens and sanctifies every person coming into the world. All the lights of the wisest human beings are like fireflies before the light of Christ. He is the One who gives us the right direction, revealing where we come from, why we have come, and where we are going. Without His light, a person wanders from the path.

A person comes to live here in this world, struggles and toils, often becomes wicked, and frequently dies before his time, because he has not understood why he came here. He does not belong to himself, but to Another, and he was created for another purpose. Yet many people do not open the door to Christ. Christ does not force it open. Although He made this door—we did not make it, my mother did not make it, and irrational nature did not make it; He, God, made it—He respects human freedom and free will. And so He simply stands there, discreetly knocking. He could break the door down. He could force it open. But no.

He does not do that. He wants the human person to cooperate in salvation. He wants us to desire Him. You saw how, when He wished to be born of a Virgin, the Archangel had to labor to bring the Most Holy Theotokos to say, “Behold the handmaid of the Lord,” so that the Annunciation might take place. He could not compel her. He could have said, “You will become the Theotokos, the God-bearer. I am not asking you; I am simply using you.” But He did not. The Archangel remained with her and spoke in many ways and tones, offering many reasons to help her say, “Yes, I accept.” When at last she was persuaded, she said, “Behold the handmaid of the Lord; let it be to me according to your word. Let your word be fulfilled.” And from the moment she freely consented to the will of God, everything changed.

And all that followed took place, as you know. Christ’s knocking at every soul is therefore something very significant. If we have not yet opened our own soul to let Him enter, we must nevertheless have heard Him knocking many times. You see, God may speak to many of us through some event in our lives, yet we regard it as accidental. Others call it a coincidence and do not recognize it as a message from God. At times there may even be a tempest or a disaster. In its simple theology, the common folk say, “A visitation from God has come.” What does that mean? A message from God. God speaks and reminds the people, but they explain everything as merely natural.

They say, “The barometer indicated it.” But why did the barometer indicate it? For example, two years ago, when the rain caused that great disaster in Athens, why did that cloud travel from Zakynthos, as the meteorologists themselves tell us? The black cloud filled itself with water over Zakynthos, came to Athens, and poured out a deluge upon the city. Could it not find one other place to empty its waters? The meteorologists themselves later acknowledged that the cloud had left Zakynthos, drawn water from the sea, and come to pour it out over Athens. Why did it do that? Does a cloud have a mind? Who set it in motion? Who sent it? What is this irrational nature that can do such things? And so we fail to heed God’s messages, His divine warnings, which are sometimes directed to individuals, sometimes to families, and sometimes to everyone.

We call them accidents or natural events. We do not want to look more deeply, speak with God, and open the door so that He may enter and set these things in order for us. At the very moment God is speaking to us, we go to the card reader, the coffee-cup fortune-teller, or a medium to discover what is happening, although it is a message from God. There is a beautiful account in the Old Testament concerning what we are discussing. When the Prophet Samuel was a child, he heard a voice while sleeping. He would rise and go to the elder Eli, a venerable man advanced in years, and ask, “Did you call me?” “No, my child,” Eli would answer. “I did not call you. Go back to sleep.” The child returned to bed, but he heard the voice again and thought that Eli was calling him.

He rose and went back again. “Did you call me?” “No, my child. I told you, I did not call you. Go back to sleep.” It happened a third time. Once again he rose and went to Eli. From his experience, the elder understood that God was speaking to the child, and he told him, “Listen, go back to sleep. But if you hear the voice again, say, ‘Speak, Lord, for Your servant hears.’” The child went back to bed and heard the voice again. Then he repeated the words Eli had taught him: “Speak, Lord, for Your servant hears.” And indeed, God revealed to him a great prophecy about what was to happen—that Saul the king was to be removed and that other events would follow, which truly came to pass.

Whenever Christ knocks in some way at our door, we too should say, “Speak, Lord, for Your servant hears. What do You wish to teach me through this? What do You wish to say to me through this visitation, through this illness, for example, or this earthquake, this war, this hostility, this lack of work, or whatever else it may be?” We could be greatly benefited. But we do not want Christ within us. Just as we avoid people whose way of life differs from ours because their very presence reproves us, so we do not want a relationship with Christ, because He does not agree with the way we live and does not bestow His blessing upon what we do.

That is precisely why we do not open the door to Christ, and Christ remains outside. He remains outside in the wind and rain, as we might say, or beneath the burning sun. But we should know that, sadly, if people do not open the door here and let Christ enter, then Christ will not open the door there for them to enter. Notice what He says: “When he opens, I will come in to him and dine with him, and he with Me.” Here in this life, a person must dine with Christ. Whoever sits here at Christ’s table with Christ gains the right to sit there with Christ in eternity. And that table...

at which Christ sits with His creature—you know what it is. It is the Holy Table, the altar. There Christ is offered and received, and people become one with Him. We should know that those who depart from this world before dining with Christ will find things rather difficult in the world to come. Therefore, a person must receive Christ here and now.

Do not imagine that these things are coincidences or accidents. Do not wait for God to force you. Do not expect God to make you good against your will. It is not that God is harmed by sins; sins harm you. God is not defiled by sin. The sun shining upon filth cannot be defiled by it, and neither can God be defiled by our sins. It is for my good, for our good, and for the good of the world to come to know Christ, be cleansed of sin, dine with Him, and become one with Him. Then a person will not fear that day and will possess a pledge that he too will rise one day, for Christ has said plainly: “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him; and I will raise him up on the last day.” This is a pledge. When the Blood of Christ—the Blood of the risen Christ—is within a person’s blood, that person will also rise in the common Resurrection. Of course, when we say that he will rise, the unrighteous will also rise, the unbelievers will rise, and the whole world will rise. But one will rise to eternal and immortal life, while another will rise to be judged, condemned, and sent to Hell. One resurrection differs from another. Let me add one further point, and then the letter comes to its close.

I did not finish it last night because there was not enough time. It says: “To him who overcomes I will grant to sit with Me on My throne.” To the extent that a person overcomes the world, overcomes the flesh, overcomes his ego and self-interest, and overcomes the devil, Christ says, “I will grant him to sit with Me on the throne of God, just as I also overcame and sat down with My Father on His throne. He who has an ear, let him hear what the Spirit says to the churches.” I do not force you; I exhort you. Whoever has ears for hearing, and not merely for ornament, should pay attention to what the Spirit writes to the churches: that those within the Church must act rightly, take care to dine with Christ, open their hearts to Him, and...

say to Him, “Speak to me.” For Christ, my dear friends, as I have told you before, is not welcomed by people because He reproves their lawless way of life. But if a person were to say to Christ, “My Christ, I receive You, even if You tell me things entirely contrary to what I love, want, and desire—to what my flesh wants, what my worldly nature wants, and what my imagination wants. Only give me the strength to put Your words into action,” then matters would be different. A person does not possess that strength by himself. He sees that the doctor has given him medicine, but because it is bitter, he will not take it, even though he knows that gangrene will result. Christ wants to give him His own remedy and free him from his bondage, but he does not want it. Yet if he asks Christ for the strength to use it, since Christ possesses that strength, then everything changes. Without Christ we can do nothing. This is not some spiritual aspirin that we simply take.

With Christ beside us, we accept everything, for He Himself said, “Without Me you can do nothing.” Therefore, if anyone wishes to spend eternity with God, with Christ, with the Theotokos, and with the Saints, he is called to open his heart here and now. If he does not open it, he himself will be responsible. Consider the Annunciation. I repeat: God does not force the human person. He does not compel anyone to become good, nor does He keep anyone close to Himself by force. He wants us to come willingly. That is why He says, “Whoever desires to come after Me.” And that is why one of the Fathers of the Church tells us, “He who created you without you cannot save you without you.” The One who made you without first asking you does not...

save you without asking you. He wants you to desire it. And so those who desire Christ, and desire Him more deeply than others do, receive greater blessings. Many are scandalized because John is called “the beloved disciple.” They say, “Does Christ show favoritism? Does He have friends and non-friends?” We often hear this from certain people. But that is not what it means. It was not that Christ first loved John more than the others. John loved Christ greatly, and for that reason Christ gave him much. Do you remember Satan’s scheme concerning Job? Satan said that Job loved God because God gave him blessings. “Let me take them away. Let me harm him, and You will see what happens—whether he will not blaspheme You.” But that was not the truth.

God gave to Job and protected him, not in order to make Job love Him, but because Job already loved Him; that was why God gave him these things. Here is the lofty mystery that we sometimes fail to grasp, and so we misunderstand God, imagining that even among His disciples He had personal favorites, loving some and not others. I thought these remarks might serve as a further reflection on what we said yesterday concerning this letter from Christ, sent through John to the Bishop of Laodicea. Now, as an addition to tonight’s talk, I would like to say a few things...

about three categories of people. Broadly speaking, people—and Christians in particular—may be divided into three large categories. The first consists of those who remain outside the Church. Their identity cards say they are Christians, but they remain outside the Church. Many are called Orthodox Christians merely because their parents had them baptized as a formality and because they were born into a society belonging to the Orthodox Church, but they are not Christians at all. This is a very large category. I do not know whether you are aware of approximately what percentage of those called Christians attend church: about ten percent.

Statistics show that some have a certain relationship with the Church, but only on their own terms, while just three percent attend church consciously and deliberately. Ninety percent either want nothing to do with the Church or accept it only in their own way. They tell the Church what it should do, instead of doing what the Church teaches and receiving what the Church offers. Thus, the largest category consists of those who remain outside the Church. Some, for example, remain outside because of unbelief. A man calls himself a Christian but does not believe in God. A Christian does not believe in Christ, does not believe in the Mysteries, does not believe in the clergy, believes in nothing—and yet he is called a Christian.

He is called an Orthodox Christian. Others remain outside the Church because of ignorance. Reason itself tells us that there should be no unbelievers.

We feel the need to hold on to something, especially in difficult moments. As you know, other peoples, who are not Christian, have fashioned a god for themselves. They believe in snakes, in cows, in the sun, in the moon—they believe and believe and believe. They feel the need to believe in something. Plutarch says, “I have found cities without coinage, without walls, and without many other things; but I have never found a city without God.” They had fashioned some kind of god for themselves. Today, of course, we find ourselves in a state of confusion concerning matters of faith, and this affects many people, especially young people, scientists, and others.

And this... The evils that are coming will be worse than anything I am speaking about tonight, because unbelief will now take the lecturer’s chair. It will enter the university and the world of learning—as it already has—and it will be preached from the podium, clothed with authority, supported by law, and so forth. Then will come humanity’s greatest disaster. Why will things be this way? Perhaps because of our sins. We never wanted this treasure of Christianity; we did not make use of it, and for that very reason it is being taken away from us. What Saint Paul says in Romans has come to pass: God gave us over to a reprobate mind, to do what is improper. But conditions will become severe, and events themselves will compel us, when we see everything and every value being lost, to return to Christ. Fortunately.

We still have time to see what is happening and to do something for our salvation. So, many remain outside the Church because of unbelief. A man sees the bell towers, sees the priests, sees people making the sign of the Cross, and his whole being recoils. If only all these things could be leveled and swept away, because they obstruct his plans! There are also people who remain outside through ignorance. They have never heard; they have never happened to meet people who know a few things and can speak to them. And we see that, if they are well disposed, as soon as you tell them a few things, they immediately begin to reflect and take a different position. This has happened many times, especially with young people who speak freely and compel us to respond.

When I answered their objections and offered sound arguments, they stopped and finally said, “Perhaps you are right.” They did not say, “You are right,” but, “Perhaps you are right.” Yet even that is something. It means the matter made them think, because they had never heard the other side. And certainly today, through the modern mass media, especially television, they pin us against the wall. They play the whole game in one direction. They do not let us answer. They tell us their views, we pay for it, and then they leave. The same happens on various programs: if you try to object, they cut off your telephone call. They accept no objection. “Sit down and listen while I tell you my views.” But I have an opinion too.

I too have read something; I too know something. No, you will not be allowed to say it. We will say only what we want to say. Do you understand what is happening to us? Perhaps not so much to us older people, who have already lived most of our lives, but to our little ones, who tomorrow will reach positions of authority and trample on us again. “That is what they taught me where I was sent. That is what they taught me.” You brought this thing into your home; I did not bring it. I call it the lemon box. And you all agree to it. As a tool, as a machine, it is something astonishing, a great benefit to mankind. But in the way it is used, it becomes harmful. This wonderful thing transports you to other worlds and brings the sciences, events, mysteries, and the whole world into the privacy of your home. Yet because many do not use it properly, it becomes an evil. That is the tragedy. The machine itself is not at fault; the metal is not to blame. The fault lies in the way it is used, just as with the telephone, the radio, and everything else. Ignorance, then, keeps many people outside the Church.

The State accepts no plea of ignorance of the law. Why go before the authorities and say, “I did not know”? You will still be punished. All the more, ignorance of the law is not permissible in matters of God and religion. We have a duty to learn. We will have to give an account; we cannot offer that excuse, because it was we who did not wish to learn. If you read the very first chapter of Joshua, you will find this divine command from God: “This book shall not depart from your mouth; you shall meditate on it day and night.” You must read it, and your children must read it. A person must contend worthily for Christ and for God.

God does not make knowledge of Him difficult. Science belongs to God. What causes harm is this one-sided formation. If you load a boat on only one side, it will capsize; if you load an animal on only one side, it too will topple over. In the same way, we load our children—and ourselves—one-sidedly, with science, technical knowledge, athletics, and so on. A person occupies himself endlessly with material matters. What, then, will become of him as a whole person? What kind of fruit will he bear? What benefit will all this be to the person himself? All these people did not wish to learn about God. I do not know how God will arrange these matters. That is why I say that a person could investigate them, if he wished, while there is still time.

No one is forcing him; no one compels him, for he could delve more deeply. Yet because he insists on understanding everything through his own knowledge, he remains in ignorance. His pride will not let him lay down his ego, and he seeks everything through his own understanding. A young university student once asked his professor, “And God—where did God come from? Who made God? What is God?” The professor replied, “It is a vast subject, my child, and I must answer you another day.” The student thought this was an evasion because the professor did not tell him immediately what God is. But the professor invited him to his home. “Come to my house one afternoon,” he said, “and we shall discuss it.” The young man hurried there, left his hat in the cloakroom, and went inside. After a little while the professor said, “Bring me your hat.” The student brought it, and the professor placed it on the table.

The professor brought out two handkerchiefs and a towel. “Put them into the hat,” he said. The student did so. Then he brought out a bedsheet. “Put that into the hat as well.” “The sheet will not fit,” the student replied. “Try to put it in.” “It simply will not fit.” “So the hat holds only certain things and has a limited capacity?” “Yes,” he answered. “Your head also has a limited capacity,” said the professor. “It cannot contain God.” Unfortunately, in his pride, man insists on solving everything through his own knowledge. That is why he remains ignorant of these sublime matters, which are understood through faith. And if you remember, the first four or five talks I gave after we first came together concerned precisely these things—the many miracles all around us.

These miracles compel us to acknowledge that something is taking place in the depths and that something exists beyond what we can touch, see, hear, taste, or smell. Yet we want to force all these things within the limits of the five senses. Even angels cannot comprehend these mysteries. Angels cannot understand such things, and yet we demand that we should understand them. How easily we could approach these matters through faith and live a different kind of life! And you see that unbelievers and those who remain in ignorance are the hardest people in humanity. A true believing Christian has never been a criminal, has never been cruel, has never been a thief or an ordinary robber, and so forth. Such people are, for the most part, those who are far from God, whether knowingly or through ignorance.

Bear in mind that exceptions cannot be made into a rule. Thus, one large class of people remains outside the Church because of unbelief, and another large class because of ignorance. Within this broad group there is yet another category: those who remain outside because of a dissolute life. Their wayward life does not permit them to have any relationship with the Church. They are people devoted to the flesh and revelry. The priest rings the bell in the morning, and such a man is still in someone’s embrace. Or he is still drunk, or still dancing. He makes a spectacle of himself, because revelers imagine this is how they can unwind. Have someone photograph you while you are dancing, and then look at the picture yourself. You will ask, “What am I doing here? What have I become?”

“What am I? What am I doing here? What is all this? What purpose does it serve?” Many say, “I want to let off steam.” But have you truly relaxed? Is it true that you feel relieved, or do you feel even worse afterward? You have spent your entire week’s wages, upset your stomach, and in the morning need a bowl of tripe soup to recover. What have you achieved? How much harm have you done? Unfortunately, we are dissolute. We laugh when we ought to weep. We are like cicadas, singing as they die. That is what we are. These are people enslaved to sins of the flesh, and they do not want the Church, because the Church will tell them to tear down their unlawful bed, and they are not prepared to hear it. They want to hear nothing about the Church or about Christ.

When you remind such a man that what he is doing is wrong, he is not prepared to correct it—at least not yet. So he curses his father for calling him to get up in the morning. He curses his mother; he curses everyone. He speaks against the clergy, against preachers, against the Gospel, saying that it was neither written nor taught properly. He speaks against God and against everyone. Why? Because all these remind him that his life is not what it should be, that it is not right, and he refuses to change. These are people who remain far from the Church because of their dissolute lives. There are also people who—how shall I put it?—though endowed with reason, lose their relationship with the Church and with God because of irrational passions. Some do so because of gambling.

Playing cards. Fifty-two cards are enough to keep them pinned there, unwilling even to hear that Sunday is dawning or that a great feast is approaching. They remain chained to fifty-two little devils, cards in hand, playing the robber’s part. For a man sits down to gamble in order to win. And how does he seek to win? Unlawfully. The money does not come from his own labor; he is a robber seeking to plunder someone else. Many even work together, ensnare other foolish people, and take everything from them. What are they called? Robbers. Does that money belong to us? Are we entitled to it? On what grounds? And yet gambling is a very serious matter. If only people knew what a deck of cards truly meant.

If they knew what those playing cards contained and had any religious honor and sensitivity, they would never take them into their hands. They would not even allow them to form part of their home’s furnishings. You know, ladies today want to be considered modern and worldly. Just as they must have glassware, ovenproof dishes for cooking, and serving dishes, so they must also have a deck of cards, gaming chips, and green felt. It has now become part of the furniture, one of the comforts of the home. A respectable home is thought incomplete without a deck of cards. And you should know that, according to this story, the Jew who invented the deck intended the king to blaspheme God and the jack to blaspheme Christ.

The queen was meant to blaspheme and mock the Most Holy Theotokos, while the diamonds, swords, and clubs were meant to blaspheme the Cross. All these were devised, it is said, to hold these four sacred persons and things up to ridicule: the Precious Cross; the Most Holy Theotokos, represented by the queen; Christ, by the jack; and God the Father, by the king. And yet, how many insults against the Most Holy Theotokos and Christ, how much cheating, and how many blasphemies take place over those cards! How could such a person go to Church in the morning? They do not go on New Year’s Day or Christmas, no matter what the feast may be. The gambler forgets his home and his wife, and often women forget their husbands as well. For, you see, it has also become fashionable. A lady, in order to be considered...

...modern as well, must know how to play rummy, barbut, poker, and so forth. I am not speaking theologically at this moment; I am speaking practically. I myself was a gambler. I once spent four straight days at the card table: I sat down on Saturday night and got up on Wednesday afternoon. And I sat down to win, not merely to play. Consequently, I was a thief. Anyone who sits down to gamble is a thief, because no one sits down intending to lose; he sits down to win. And if he gets the chance to cheat, glimpse another player’s card, steal, and so forth, he will do it—no matter who he may be, even if he is Onassis. He does not hand over his money merely to throw it away at cards. So, if possible, those of you who have not taken up gambling, never touch it.

And if you are already caught by it, take care to free yourself.

Whenever there was a game, I did not eat at home. I never made the sign of the Cross at the table; I made it on the road as I hurried to arrive in time for a four-of-a-kind. No one can lecture me about this. The sermons I preach to you come from my own personal experience. I have worked perhaps eighteen different trades in my life, and I know how each kind of person thinks. No one can present himself to me as a saint when he is corrupt at heart. Gambling is an evil thing. And yet licenses are issued for it in our country; the State grants gambling licenses. Christ does not come down. He does not take up the whip. He does not take a sword and cut off people’s hands so that they cannot touch the cards. One Indian man cut off his own hand so that he would never gamble again.

Last year or the year before, I read that a man in India cut off his right hand so that he would no longer gamble. Perhaps this seems strange to you. It seemed strange to me as well. But I read it, and I am passing it on to you. Make of it what you will. But are these the only things? There are a thousand other things that keep people outside the Church and place them in this same category. There are all sorts of hobbies: “Sunday is my only chance to go hunting; Sunday is my only chance to go fishing.” Others are kept away by various sports, clubs, Scouting activities, other pursuits, or weddings—all outside the Church. The devil sets countless traps for a person in countless ways, but he is caught only if he is willing.

Many of us come from the countryside. You know, we set a trap to catch the fox, but the fox sees it, urinates on it, and walks away; the trap does not catch her. That Mistress Maria—the fox—teaches us a great deal. We human beings see the trap, hear about it, and know what it is, yet we still walk straight into it. In my own homeland, four families were ruined because of these weaknesses, and what happened to them has become a lesson for the whole region. Yet we still go where others have already met their ruin. A man says, “I’m going hunting,” even on a Sunday. Why? Why? How many have been killed while hunting on Sundays and feast days? How many have been killed? Even brothers have killed one another.

Hunting has claimed many victims here. Another man, through negligence—as I told you one evening—even killed a woman who was pregnant. It was a double killing. At Agios Konstantinos in Locris, a car carrying six hunters plunged into the sea, and they all drowned. It happened in the morning. Instead of taking the bend, the driver went straight into the sea, and they all drowned. Do you know how many victims there have been? Many hunters themselves would have to admit that the devil appeared to them, standing right before them. The hare was Satan. With the blast of the gun, they lost their hands, they lost their weapon—nothing was left. And still they carry on. Why? So they can bring home a bird, which many times they have not even killed themselves. Then, so that no one will know, they go to the market, buy frozen game—hares and other things—and bring it home. Go hunting some other day.

Do not go at the expense of your Sunday observance. Besides, if you could spend a morning in a car with a group of hunters and hear what they say—the foul language, what that enemy brings up from within them and puts into their mouths, their accusations against the clergy, against priests, bishops, and monks—you would be horrified. Another man goes and sits there for hours on end to catch a fish, when he could simply buy one here at the market. If you do it while you are on vacation, I understand—you want something to eat. But do not go at the expense of your soul. Do not go. Is it worth it? Do not spoil your children with bad habits. Watch over them carefully. Do not exchange the Church for anything.

I do not know what may be happening at that hour. But once the priest has begun with “Blessed is...,” a person must be present. Many people miss out on so much and suffer great spiritual loss, and they will realize it on that Day. Yet these things have somehow been clothed in the excuse, “Everyone does it.” What difference does it make if everyone does it? I will not do it. Christ will never ask me what the people in my neighborhood did; He will ask me what I did. Each person will have to give his own account. He will not answer for someone else; first of all, he will answer for himself. Why should it matter to me what another person does? Has not what is commonplace and worthless become fashionable? If I were to give you two sacks full of five-thousand-drachma notes...

And if I also give you a ten-dollar bill, which will you take—the sacks or the ten dollars? You will take the ten-dollar bill. The others are worthless occupation-era banknotes. So I am not concerned with what the world says or what the world does. And the reasons I have mentioned so far are not the only ones. There are many more that do not come to mind at this moment for me to present to you. I simply wanted to make the point that there is a large category of people who appear on paper to be Christians, and indeed Orthodox Christians, but in practice are not Christians at all; indeed, they are enemies of Christianity. Let me now turn, in the time I have left, to a second, different category. It is a category that...

To church. They do come to church, but they do it in their own way. “I go to church,” someone will tell you. Very well. When do you go to church? Let us begin with that claim: “You come to church.” Tell me, when do you go? Whenever you feel like it, eh? At whatever time suits you. When you are invited to a meal, you do not arrive whenever you please, but at the appointed time.

Would you go just as they are clearing away the plates? You are not a fool.

You do not go to a performance halfway through, nor do you arrive at the end. You do not go to a dance or a celebration at the end; you go from the beginning. Yet this is what a great many people do, though they have no valid excuse.

Some people come whenever they are able, because there is a group of people who want to answer the Church’s call but simply cannot arrive earlier. There is the mother who must care for her little children. There is the father who has just returned from work and needs an hour to rest, then get up, splash some water on his face, and come to Church—or take his family to Church by cart. There are circumstances that justify the faithful in arriving later. But there is also a large number of people who could come earlier and yet do not. And so we see the Church empty until the Doxology, and often until the reading of the Apostle, the Gospel, or even the Holy Gifts. For whom, then, were all those earlier prayers said?

All of that began in the morning, when the priest intoned, “Blessed is our God,” while we were still at home. It is true that the Church has many petitions: “for this person, for that person, for another.” But it has no prayer for those who have overslept—no prayer for those still asleep. It has many other petitions, but none for those who sleep in, and so the person misses out. Just as we are punctual in all our other commitments, all the more should we be punctual in attending church. A person cannot simply come whenever he pleases. As far as he is able, he should arrive on time and push himself a little. Yet, as you know, the alarm clock works every other day. Only on Sunday is it not set. Christ can wait.

The boss must not be able to say that I failed to punch my time card properly; Christ, though, can wait. That other man is a good man—and who said he was bad? Of course he is good. But what is to be done? Are we to handle spiritual matters however we please, while handling material obligations however others require? Can you deal with material obligations however you like? No, you must do what is required. How, then, can you deal with spiritual matters however you please? These are our own failings, and we have not put ourselves in order. We often see the father, even though he is tired, and the mother, and so on. The children come at the very end, simply to punch their card and show that they came. You see, spiritual formation plays a very important role in children. It must be carried out both through words and through prayer on our knees. Very often, our counsel will have greater effect if it...

Our counsel will often bear more fruit when it first passes through prayer on our knees. Once, a mother went weeping to her spiritual father. “Why are you crying?” he asked her. “How can I not cry, Father?” “How would I know? Tell me what is wrong.” “My child does not want me to speak to him about God.” “Then stop speaking to your child about God.” “Not you too! Are you telling me not to speak to my child about God? What am I supposed to do?” “Speak to God about your child. Do not speak to your child about God; speak to God about your child. Get down on your knees until your hands grow rough like a goat’s hooves and your feet become calloused. Offer your prayer and your metanoia—your repentance—and implore God, saying to Him…”

“…good things for Katina, Kyriaki, George, and the others as well.” And when God intervenes, you will see her come and wake you up in the morning. When we had recently returned from Israel, a woman faced a great temptation. One of her two daughters…

She said, “Mom”—this happened suddenly, on the very evening we had returned—“Mom, tonight I’m going to a party.” “What did you say, my daughter?” “I’m going to a party.” “Have you thought this through?” “I’ve thought it through very carefully.” “My child, don’t go. That place you’re going to is not for you. Don’t go.” “No, Mom. It’s at my sister’s; it’s at the bibliographer’s.”

“They’re my fellow students and so on. I’m going.” “And what will your father say when he comes home at midnight and you don’t return until two or three in the morning? However much I may want to cover for you, what will happen? There will be an uproar.” “I’m going.” And she stamped her heel. “Enough, Mom. I’ve made up my mind.” The young lady got ready, went outside, found a taxi, and disappeared. Her mother went and knelt before the icon shrine, and she began to pray. “Most Holy Theotokos, as You can see, I can do nothing. If You believe You can help in some way, please help. My words have no effect. You find some way.” And she remained there praying for an hour and fifteen minutes without getting up, weeping all the while.

Suddenly the door opened. The mother did not get up from where she was, nor did she ask which of the children it was. As she remained there, weeping, pleading, and lamenting, she felt a gentle, friendly tap on her back. Then she heard, “Mom, get up. I’ve come back.” It was the daughter who had left for the party. The daughter had returned. “Why did you come back, my child?” “It wasn’t the place for me, Mom. When I arrived and saw who was there, I left.” Who brought her back? Was it the daughter’s own reasoning? No—the Dark-Eyed Lady brought her back, the Most Holy Theotokos whom we blaspheme, some in word and deed, and others by their deeds. These holy Persons—our Most Holy Theotokos and our Christ—can change things. It is as though they have a little screwdriver: they turn people’s minds, both ours and those for whom we pray, those who need somehow to be moved. But we do not realize what personal power has been placed in our hands, and so we often fail to use it and find ourselves in the opposing camp. We could have put many things right through our prayer, and we could have helped in many situations. We could have helped our children far more, but we do not. Yet if we have not helped ourselves, how can we possibly help our children? “Be sanctified, and then sanctify others,” says Saint Gregory. “Be illumined, and then illumine others,” says Saint Gregory.

We ourselves do not know this power, and we are not at peace with the higher spiritual powers—with Christ, with the Theotokos, and with the Holy Spirit. So how can we possibly help those poor children? We take care that they do not get dirty, that they do not get hurt, that they do not fall ill, and that they lack nothing—and rightly so.

But we do not help them with their souls as we should, or as much as we should. And when they receive no help from that quarter either, what can you expect? Amid the malice and corruption in which our children live today, amid this scorching wind of unbelief and atheism, how can they possibly stand firm? To a great extent, they are endangered by our ignorance or our indifference. The child leaves for school, and the mother picks up the telephone to chat with her friend, instead of kneeling down and saying, “My Most Holy Theotokos, I could see my child as far as the corner; now I can no longer see him. I beg you”—clinging to the feet of the Most Holy Theotokos and pleading insistently with her. Yet if the child comes home at noon bleeding, or with his new clothes stained, she will be upset and make a great fuss. But if he comes home corrupted in soul, she does not see it; that does not concern her. This is why we have so many tragic situations, even though we could have prevented some of them and healed others. This is why I say: you see a mother or father coming to Church, while others do not come themselves yet want their children to go to Church. “Get up and go to Church.” “What about you, Mom? What about you, Dad? Why are you not going? What did you do last night? What do you believe? Do you not see that it is Sunday? Why do you not come? Why are you indifferent? I will go as long as I depend on you, but I will not go tomorrow, when I no longer depend on you.”

“If it were good and beneficial, we would go together—and you would go first. Since you do not go, I will go only as long as I depend on you. Once I no longer depend on you, I will not go.” Here is yet another sword now hanging over the heads of parents. Proper, sensible, and spiritual cooperation could be of great benefit in these matters. In any case, there is much more that could be said, but time does not permit us. We will stop here and, God willing, continue tomorrow evening.

Είμαστε μαζί χτες το βράδυ. Θα ενθυμείσθε ότι εκλείσαμε αυτή την επιστολή προς τον Επίσκοπο Λαοδικείας, που έστειλε ο Χριστός μας διά του Ιωάννου, που στο τέλος εκεί είχε ένα σπουδαίο περιστατικό και συγκεκριμένως εκείνο που λέγει: «Ιδού, έστηκα επί την θύραν και κρούω· και εάν τις ακούσει της φωνής μου και ανοίξει την θύραν, εισελεύσομαι προς αυτόν και δειπνήσω μετ’ αυτού και αυτός μετ’ εμού». Δεν μας δόθηκε η ευκαιρία, λόγω της ώρας· έκλεινε η...

Η κλεψύδρα μας έλεγε ότι πρέπει να σταματήσουμε. Ήθελα να σταθώ πιο πολύ σε αυτό το μέρος και, σαν συμπλήρωμα, απόψε το βράδυ να μου επιτρέπετε να έλεγα λίγα γι’ αυτό το θέμα και να μπω στο κυρίως θέμα του, ό,τι πει ο Θεός να πούμε απόψε. Παρουσιάζει δηλαδή τον Χριστό να στέκεται, λέει, σε μια πόρτα. Λοιπόν, «έστηκα επί την θύραν και κρούω». Ποια είναι τώρα η θύρα; Είπαμε δυο λόγια χθες το βράδυ. Η θύρα είναι η ψυχή κάθε ανθρώπου. Ο Χριστός είναι απέξω και χτυπάει του ανθρώπου στην ψυχή και του λέγει: «Άνοιξέ μου να μπω. Σε συμφέρει να μπω». Συμφέρει τον άνθρωπο να μπει ο Χριστός μέσα, διότι αν μπει ο Χριστός μέσα στη ζωή του ανθρώπου,

πράγματα αλλάζουν. Ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει διαφορετικά, να βλέπει σωστά, γιατί μέχρις ότου είναι ο άνθρωπος χωρίς Χριστόν, δεν βλέπει σωστά. Ο Χριστός είναι το φως το αληθινόν, το φωτίζον και αγιάζον πάντα άνθρωπον ερχόμενον εις τον κόσμον. Όλα τα φώτα των πλέον σοφών ανθρώπων είναι πυγολαμπίδες μπροστά στο φως του Χριστού. Αυτός είναι ο οποίος στον άνθρωπο δίδει τη σωστή κατεύθυνση, δηλαδή τον πληροφορεί πούθεν έρχεται, γιατί ήρθε και πού υπάγει, εφόσον άνευ του φωτός αυτού ο άνθρωπος παραδρομεί.

Ήρθε να ζήσει εδώ στον κόσμο, σκοτώνει, μοχθεί, γίνεται κακός πολλές φορές, πεθαίνει γρήγορα πολλές φορές, εξαιτίας που δεν έχει εκτιμήσει το γιατί ήρθε εδώ και δεν ανήκει στον εαυτό του, αλλά ανήκει σε κάποιον άλλον· είχε έναν άλλο σκοπό. Όμως πολλοί άνθρωποι δεν του ανοίγουν, του Χριστού. Ο Χριστός επίσης δεν εκβιάζει, παρότι αυτή τη θύρα την έφτιαξε αυτός, δεν την φτιάξαμε εμείς. Δεν την έφτιαξε η μάνα μου. Δεν την έφτιαξε η άλογος φύσις. Την έφτιαξε αυτός, ο Θεός. Εν τούτοις, διότι σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου, το αυτεξούσιο του ανθρώπου, κάθεται απλώς και διακριτικά, χτυπάει. Θα μπορούσε να τη σπάσει την πόρτα. Θα μπορούσε να την εκβιάσει την πόρτα. Όχι.

Δεν το κάνει αυτό το πράγμα. Θέλει τον άνθρωπο συντελεστή της σωτηρίας. Θέλει τον άνθρωπο να τον θελήσει. Είδατε, όταν ήθελε να γεννηθεί εκ Παρθένου, πόσο κόπο εχρειάστηκε ο Αρχάγγελος να πείσει την Παναγία μας να πει το «Ιδού η δούλη Κυρίου», για να γίνει ο Ευαγγελισμός. Δεν μπορούσε να την εκβιάσει. Μπορούσε να της πει: «Θα γίνεις μητέρα του Θεού. Δεν σε ρωτάω καθόλου, απλώς σε χρησιμοποιώ». Δεν το έκανε. Κάθισε, της μίλησε με πολλές όψεις και σε πολλούς τόνους, με πολλά επιχειρήματα, να τη βοηθήσει να πει: «Ναι, δέχομαι». Όπως εν τέλει παρεπείσθη, είπε: «Ιδού η δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου. Ας γίνει το δικό σου». Και από τη στιγμή που κι αυτή συνηγόρησε στο θέλημα του Θεού, τα πράγματα άλλαξαν.

Ό,τι έγινε, όπως θέλετε. Αυτό λοιπόν, το ότι κρούει ο Χριστός σε κάθε ψυχή, είναι ένα χαρακτηριστικό. Και στη δικιά μας ψυχή, αν ακόμη δεν του έχουμε ανοίξει να μπει, θα πρέπει πολλές φορές να τον έχουμε ακούσει που μας χτυπάει. Τώρα, βλέπετε, υπάρχουν πολλοί από εμάς οι οποίοι, παρότι τους ομιλεί ο Θεός με κάποιο περιστατικό στη ζωή τους, αυτοί το θεωρούν τυχαίο, άλλοι το θεωρούν σύμπτωση, δεν το θεωρούν ότι είναι μήνυμα του Θεού. Καμιά φορά ακόμη μπορεί να γίνει μια λαίλαπα, να γίνει μια καταστροφή. Λέει ο λαός με τη θεολογία του: «Θεομηνία ήρθε». Τι πάει να πει θεομηνία; Μήνυμα Θεού. Ομιλεί ο Θεός και υπενθυμίζει στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι τα παίρνουν φυσιολογικά τα πράγματα.

«Το βαρόμετρο», λέει, «έδειξε». Γιατί να δείξει το βαρόμετρο; Γιατί, παραδείγματι, πρόπερσι που έγινε η μεγάλη καταστροφή από τη βροχή στην Αθήνα, να φύγει το σύννεφο αυτό, όπως λένε οι ίδιοι οι μετεωρολόγοι, από τη Ζάκυνθο; Εφόρτωσε από τη Ζάκυνθο, το μαύρο σύννεφο, και ήρθε και επτάδιασε το νερό στην Αθήνα. Δεν βρήκε μέρος να τ’ αδειάσει ούτε ένα; Να, το ομολογούν εκ των υστέρων αυτοί οι ίδιοι, ότι το σύννεφο αυτό έφυγε, φόρτωσε από τη Ζάκυνθο νερό, απ’ τη θάλασσα, και ήρθε και το άδειασε στην Αθήνα. Γιατί να το κάνει αυτό; Έχει μυαλό το σύννεφο; Ποιος το κούρδισε; Ποιος το έστειλε; Ποια είναι αυτή η άλογος φύσις που μπορεί να κάνει τέτοια πράγματα; Και ούτως ο άνθρωπος τα μηνύματα του Θεού, τα θεομηνύματα του Θεού, που πολλάκις είναι ατομικά, άλλες φορές είναι οικογενειακά, άλλες είναι γενικά,

δεν τα προσέχουμε. Τα λέμε τυχαία, τα λέμε φυσικά και δεν θέλουμε να εμβαθύνουμε και να συζητήσουμε με τον Θεό και να του ανοίξουμε την πόρτα να μπει μέσα, να μας τακτοποιήσει αυτά τα πράγματα. Κατά τη στιγμή που μας ομιλεί ο Θεός, εμείς πηγαίνουμε προς τη χαρτού, προς την καφετζού, πάμε στο μέντιουμ να δούμε πώς έχουν τα πράγματα, ενώ είναι μήνυμα του Θεού. Υπάρχει ένα ωραίο στην Παλαιά Διαθήκη γι’ αυτά που λέμε τώρα. Κάποτε ο προφήτης Σαμουήλ, που ήταν μικρός, άκουγε μια φωνή στον ύπνο του και σηκωνόταν και πήγαινε στον γέρο Ηλί. Ήταν ένας άνθρωπος σεβαστός και γεροντότερος και του έλεγε: «Μου μιλήσατε;» «Όχι, παιδί μου», λέει, «δεν σου μίλησα. Πήγαινε να κοιμηθείς». Εγύριζε ο μικρός, πήγαινε να κοιμηθεί, όμως ξανάκουγε άλλη φωνή και νόμιζε ότι του μιλούσε ο γέρο Ηλί.

Ξανασηκωνόταν και ξαναπήγαινε. «Μου μιλήσατε;» «Όχι, παιδί μου, σου είπα, δεν σου μίλησα. Πήγαινε να κοιμηθείς». Τρίτη φορά, ξανά. Ξανασηκώνεται, πηγαίνει στον γέρο Ηλί. Κατάλαβε ο γέρων από την πείρα του ότι ο Θεός μιλεί στο παιδί και του λέγει: «Άκουσε», του λέγει, «πήγαινε να κοιμηθείς. Αλλά αν ξανακούσεις φωνή, να πεις: “Λάλη, Κύριε, και ο δούλος σου ακούει”». Έφυγε ο μικρός, έφυγε να κοιμηθεί, ξανάκουσε φωνή και τότε είπε τα λόγια που του είπε ο γέρο Ηλί: «Λάλη, Κύριε, και ο δούλος σου ακούει». Και πράγματι ο Θεός του απεκάλυψε μια μεγάλη προφητεία, το τι έμελλε να γίνει, που έπρεπε να καταργηθεί ο Σαούλ, ο βασιλεύς, για να γίνουν άλλα περιστατικά, τα οποία έγιναν πραγματικά.

Και εμείς, σε κάθε στιγμή που μας χτυπάει κατά κάποιον τρόπο ο Χριστός στην πόρτα μας, θα έπρεπε να του πούμε: «Λάλη, Κύριε, και ο δούλος σου ακούει. Τι θέλεις να με διδάξεις με αυτό; Τι θέλεις να μου μιλήσεις και να μου πεις με την επίσκεψη αυτή, με την ασθένεια, παραδείγματι, αυτή, με τον σεισμόν, ας πω, με τον πόλεμον, ας πω, με έναν φθόνο, με μια αναδουλειά, με δεν ξέρω τι;» Πολλά πράγματα θα είχαμε να ωφεληθούμε. Αλλά τον Χριστόν δεν τον θέλουμε μέσα. Όπως δεν θέλουμε να έχουμε σχέσεις με ανθρώπους που η ζωή τους δεν είναι ίδια με εμάς και μας ελέγχει η παρουσία τους, έτσι δεν θέλουμε να έχουμε και σχέσεις με τον Χριστό, ο οποίος δεν συμφωνεί με τη ζωή τη δική μας, δεν μας επιευλογεί αυτά τα οποία κάνουμε.

Αυτό ακριβώς δεν... του ανοίγουμε, του Χριστού, και μένει ο Χριστός απέξω. Μένει έξω στο ανεμόβροχο, όπως θα λέγαμε, μένει έξω στο ηλιοκαύμα. Αλλά οι άνθρωποι που δεν θα ανοίξουν εδώ να μπει ο Χριστός μέσα, να γνωρίζουμε ότι δυστυχώς δεν θα ανοίξει και ο Χριστός εκεί να μπουν οι άνθρωποι μέσα. Δεν ξέρω αν προσέξατε τι λέγει: «Όταν ανοίξει, εισελεύσομαι προς αυτόν και δειπνήσω μετ’ αυτού και αυτός μετ’ εμού». Από εδώ ο άνθρωπος θα πρέπει να συνδειπνήσει με τον Χριστό. Και ο άνθρωπος που θα παρακαθήσει εδώ στο τραπέζι του Χριστού, με τον Χριστό, έχει δικαιώματα πλέον να παρακαθήσει, μάλλον να παρακάθεται, εκεί μαζί με τον Χριστό στην αιωνιότητα. Τράπεζα!

στην οποία παρακάθεται ο Χριστός με το πλάσμα του, το ξέρετε. Είναι η Αγία Τράπεζα. Είναι αυτή που προσφέρεται και λαμβάνουν οι άνθρωποι και γίνονται ένα με τον Χριστό. Οι άνθρωποι οι οποίοι φεύγουν από τον κόσμο τούτο πριν συνδειπνήσουν με τον Χριστό, να γνωρίζουμε ότι θα τα βρουν λίγο άσχημα στον κόσμο εκείνον. Δι’ αυτό ο άνθρωπος πρέπει από εδώ να δέχεται τον Χριστό.

Μην νομίζει ότι είναι σύμπτωση και τυχαίο. Μην περιμένεις να σε εκβιάσει ο Θεός. Μην περιμένεις να σε κάνει με το ζόρι καλόν ο Θεός. Που δεν ενδιαφέρεται για τις αμαρτίες ο Θεός· εσένα σε βλάπτουν οι αμαρτίες. Ο Θεός δεν μολύνεται από την αμαρτία. Όσο είναι δυνατόν να μολυνθεί ο ήλιος που χτυπάει επάνω στις ακαθαρσίες, άλλο τόσο είναι δυνατόν να μολυνθεί και ο Θεός από τις αμαρτίες τις δικές μας. Εμένα συμφέρει, εμάς συμφέρει, τον κόσμο συμφέρει να γνωριστεί με τον Χριστό, να καθαρίσει τις αμαρτίες του, να συνδειπνήσει μετ’ αυτού, να γίνει ένα μετά του Χριστού, ώστε να μην φοβάται εκείνη την ημέρα και να έχει και μια εγγύηση ότι θα αναστηθεί μια ημέρα, γιατί ο Χριστός έχει πει σαφώς: «Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει καγώ εν αυτώ, και εγώ αναστήσω αυτόν τη εσχάτη ημέρα». Είναι μια εγγύηση. Όταν θα υπάρχει μέσα στο αίμα του ανθρώπου αίμα Χριστού, αναστηθέντος Χριστού, και ο άνθρωπος αυτός θα αναστηθεί στην κοινή Ανάσταση. Δηλαδή, όταν λέμε θα αναστηθεί, και οι άδικοι θα αναστηθούν και οι άπιστοι θα αναστηθούν και όλος ο κόσμος θα αναστηθεί, αλλά άλλος θα αναστηθεί εις ζωήν αιώνιον και αθάνατον και άλλος θα αναστηθεί για να κριθεί και να κατακριθεί και να κολαστεί. Διαφέρει ανάσταση αναστάσεως. Ακόμη ένα συμπλήρωμα και τότε κλείνει την επιστολή του.

Δεν τον ολοκλήρωσα το βράδυ λόγω ελλείψεως χρόνου. Λέγει το εξής: «Ο νικών, δώσω αυτώ καθίσαι μετ’ εμού εν τω θρόνω μου». Και όσον ο άνθρωπος νικήσει τον κόσμο του, νικήσει τη σάρκα του, νικήσει το εγώ του, νικήσει το συμφέρον, νικήσει τον διάβολο, θα του δώσω, λέει, να καθίσει μαζί στον θρόνο μου, του Θεού. «Ως καγώ ενίκησα και εκάθισα μετά του Πατρός μου εν τω θρόνω αυτού. Ο έχων ους ακουσάτω τι το Πνεύμα λέγει ταις εκκλησίαις». Δεν σας εκβιάζω, σας προτρέπω. Όποιος έχει, λέει, αυτιά να ακούει, και όχι για ομορφιά, θα προσέχει τι γράφει το Πνεύμα στις εκκλησίες, ότι οι άνθρωποι που βρίσκονται στην εκκλησία να πράττουν σωστά, να φροντίζουν να συνδειπνούν μετά του Χριστού, να του ανοίγουν την καρδιά τους και

να του λένε: «Μίλησέ μου». Γιατί ο Χριστός, αγαπητοί μου, όπως σας έχω πει κι άλλες φορές, δεν είναι επιθυμητός στον άνθρωπο, διότι του ελέγχει τον παράνομο βίο του. Εάν όμως ο άνθρωπος ήθελε να πει στον Χριστό: «Χριστέ μου, σε δέχομαι, έστω και αν μου πεις τελείως αντίθετα από εκείνα που αγαπώ εγώ, που θέλω εγώ, που επιθυμώ εγώ, που θέλει η σάρκα μου, που θέλει ο κόσμος μου, που θέλει η φαντασία μου. Δώσε μου όμως τη δύναμη να τα εφαρμόσω», διότι ο άνθρωπος δεν έχει τη δύναμη να τα εφαρμόσει. Βλέπει ότι ο γιατρός τού δίδει ένα φάρμακο και βλέπει ότι είναι πικρό, δεν το πίνει. Που ξέρει ότι θα πάθει γάγγραινα, δεν το πίνει. Θέλει μάλλον να του δώσει ο Χριστός το δικό του, να του δώσει το απεξάρτητο, δεν το θέλει. Όμως, αν τον παρακαλέσει για να χρησιμοποιήσει αυτό, γιατί ο Χριστός έχει τη δύναμη, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Χωρίς Χριστό δεν μπορούμε τίποτα. Δεν είναι μια ασπιρίνη πνευματική να πάρουμε.

Με τον Χριστό μαζί τα πάντα δεχόμεθα, γιατί αυτός ο ίδιος είπε: «Άνευ εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν». Αν λοιπόν θα ήθελε κανείς να βρεθεί στην αιωνιότητα μαζί με τον Θεό, μαζί με τον Χριστό, μαζί με τη Θεοτόκο, μαζί με τους Αγίους, καλείται να ανοίξει από εδώ την καρδία. Εάν δεν την ανοίξει, θα είναι αυτός ο υπεύθυνος. Ευαγγελισμός. Τόσο, επαναλαμβάνω, δεν εκβιάζει τον άνθρωπο. Δεν του λέει με το ζόρι να γίνει καλός, ούτε τον θέλει δυναμικά να τον κρατήσει κοντά του. Τον θέλει θεληματικά. Γι’ αυτό και λέγει: «Όστις θέλει οπίσω μου ελθείν». Γι’ αυτό και ένας πατήρ της Εκκλησίας λέγει σε μας: «Ο άνευ σου πλάσας σε, ου δύναται άνευ σου σώσαι σε». Αυτός που σε έφτιαξε χωρίς να σε ρωτήσει, δεν σε...

σώζει χωρίς να σε ρωτήσει. Θέλει να το θελήσεις. Γι’ αυτό και όσοι θέλουν και θέλουν περισσότερο τον Χριστό από τους άλλους έχουν περισσότερες απολαύσεις. Πολλοί σκανδαλίζονται γιατί τον Ιωάννη τον λέει «αγαπημένο μαθητή» και λένε: «Ο Χριστός έχει κομματικά; Αυτός έχει φίλους και μη φίλους;» Το ακούμε πολλές φορές από ορισμένους. Δεν είναι αυτό. Δεν είναι ότι τον αγάπησε ο Χριστός τον Ιωάννη πρώτον. Ο Ιωάννης τον αγάπησε πολύ, γι’ αυτό και του έδωσε πολύ. Θυμάστε το τέχνασμα του σατανά στον Ιώβ; Λέγει ότι ο Ιώβ αγαπά τον Θεό διότι του δίνει ο Θεός. «Άσε με να του τα πάρω, άσε με να του κάνω ζημιά, άσε με να δεις τι θα γίνει, αν δεν σε βλασφημήσει». Δεν ήταν έτσι όμως.

Του έδινε ο Θεός και τον ασφάλιζε ο Θεός τον Ιώβ, όχι για να τον αγαπά· διότι τον αγαπούσε, γι’ αυτό του τα ’δινε. Εδώ είναι το ψηλό το μυστικό που δεν το πιάνουμε ορισμένες φορές και παρεξηγούμε τον Θεό, ότι είχε και σε αυτούς τους μαθητάς του προσωπικά και άλλους αγαπούσε και άλλους δεν αγαπούσε. Νόμιζα ότι μπορούσαν και αυτά να αποτελέσουν κάτι εν σχέσει με εκείνα που είπαμε χθες, εξαιτίας αυτής της επιστολής του Χριστού διά του Ιωάννου στον Επίσκοπο της Λαοδικείας. Τώρα, σαν συμπλήρωμα της αποψινής ομιλίας, να έλεγα μερικά πράγματα

από τρεις κατηγορίες ανθρώπων. Οι άνθρωποι, και συγκεκριμένως οι χριστιανοί, μπορούν χοντρικά να κατανεμηθούν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες. Η μια κατηγορία των ανθρώπων είναι οι άνθρωποι οι οποίοι μένουν έξω της Εκκλησίας. Στην ταυτότητα χριστιανοί, αλλά έξω της Εκκλησίας. Υπάρχουν πολλοί που λέγονται χριστιανοί ορθόδοξοι, διότι εβαπτίσθησαν ξεροβάπτι από τους γονείς των, διότι υπήρξαν παιδιά μιας πολιτείας Ορθοδόξου Εκκλησίας, αλλά δεν είναι καθόλου χριστιανοί. Αυτή η κατηγορία είναι μια πολύ μεγάλη κατηγορία. Δεν ξέρω αν γνωρίζετε τι ποσοστό περίπου εκκλησιάζεται από τους χριστιανούς τους λεγομένους: ένα δέκα τοις εκατό.

Βγάζουν οι στατιστικές: οι άνθρωποι που έχουν σχέση κάπως με την Εκκλησία, αλλά με τον τρόπο τους, και ένα 3% αυτοί που συνειδητά εκκλησιάζονται. Το 90% είναι οι άνθρωποι που δεν τη θέλουν καν την Εκκλησία ή τη δέχονται με τον τρόπο τους. Αυτοί θα πουν τι θα κάνει η Εκκλησία και όχι θα κάνουν ό,τι λέγει η Εκκλησία και ό,τι έχει η Εκκλησία. Είναι λοιπόν μια μεγαλύτερη κατηγορία αυτοί που μένουν έξω από την Εκκλησία. Παραδείγματος χάρη, μένουν λόγω απιστίας. Χριστιανός δεν πιστεύει στον Θεό, χριστιανός δεν πιστεύει στον Χριστό, χριστιανός δεν πιστεύει σε μυστήρια, δεν πιστεύει σε κλήρο, δεν πιστεύει σε τίποτα και είναι χριστιανός.

Τον λέει χριστιανό ορθόδοξο. Άλλοι είναι επίσης που λόγω αγνοίας μένουν έξω. Η λογική λέγει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν άνθρωποι άπιστοι.

Αισθανόμεθα την ανάγκη κάπου να πιαστούμε, και μάλιστα σε δύσκολες στιγμές. Όπως ξέρετε, άλλοι άνθρωποι, μη χριστιανοί, έχουν φτιάξει έναν θεό. Πιστεύουν στα φίδια, πιστεύουν στις αγελάδες, πιστεύουν στον ήλιο, πιστεύουν στη σελήνη, πιστεύουν, πιστεύουν, πιστεύουν, πιστεύουν. Αισθάνονται την ανάγκη να το πιστεύουν. Ο Πλούταρχος λέγει: «Βρήκα», λέει, «πόλη χωρίς νομίσματα, χωρίς τείχη, χωρίς, χωρίς, χωρίς· χωρίς Θεό», λέει, «δεν βρήκα». Κάποιον θεό είχαν φτιάξει. Σήμερα βέβαια ευρισκόμαστε σε μια κατάσταση συγχύσεως γύρω από τα θέματα πίστεως και πολλοί άνθρωποι, και μάλιστα νεαροί σήμερα, επιστήμονες και λοιπά.

Αυτό και... Τα επερχόμενα δεινά θα είναι χειρότερα από ό,τι απόψε ομιλώ, διότι η απιστία θα βγει στην έδρα τώρα, θα βγει στο πανεπιστήμιο, θα βγει στα γράμματα, όπως έχει βγει, και θα κηρύττεται από έδρας, πλαισιωμένη και με υπευθυνότητα και κάτω από νόμο και τα τέτοια αυτά, και τότε θα είναι η μεγαλύτερη καταστροφή της ανθρωπότητας. Τώρα, γιατί θα είναι έτσι τα πράγματα; Ίσως λόγω των αμαρτιών μας. Δεν θελήσαμε ποτέ αυτόν τον θησαυρό της Χριστιανοσύνης, δεν τον χρησιμοποιήσαμε και γι’ αυτό ακριβώς μας αφαιρείται. Έγινε εκείνο που λέει στους Ρωμαίους: μας έδωσε αδόκιμον νου για να κάνουμε τα μη πρέποντα. Θα σφίξουν τα πράγματα όμως και θα αναγκαστούμε τότε, μόνοι εκ των γεγονότων, όταν βλέπουμε ότι χάνονται τα πάντα, όλες οι αξίες, να ξαναγυρίσουμε στον Χριστό. Ευτυχώς.

Έχουμε τον χρόνο να δούμε και να μπορέσουμε κάτι να κάνουμε για να σωθούμε. Είναι λοιπόν λόγω απιστίας που είναι πολλοί έξω από την Εκκλησία. Βλέπει τα καμπαναριά, βλέπει τους ιερείς, βλέπει ανθρώπους που κάνουν έναν σταυρό και ανακατεύονται τα μέσα τους. Ει δυνατόν όλα αυτά να ισοπεδωθούν, να φύγουν από τη μέση, διότι τους εμποδίζουν στα σχέδιά τους. Είναι βέβαια και άνθρωποι λόγω αγνοίας, οι οποίοι δεν ήκουσαν, δεν έτυχε να έρθουν σε επαφή με ανθρώπους που κατέχουν δύο πράγματα να τους μιλήσουν. Και βλέπουμε, αν είναι καλοπροαίρετοι, μόλις τους πεις δύο πράγματα, αμέσως προβληματίζονται, παίρνουν κάποια άλλη θέση. Κάποτε πολλές φορές, και μάλιστα με νιάτα που μιλούν ελεύθερα και μας αναγκάζουν να επέμβουμε.

Την αντίσταση που τους έφερα, όμορφα επιχειρήματα, στάθηκαν και είπαν στο τέλος: «Ίσως να έχετε δίκιο». Δεν είπαν «Έχετε δίκιο», «Ίσως να έχετε δίκιο». Αλλά κι αυτό είναι κάτι. Πάει να πει ότι τον προβλημάτισε, διότι δεν είχε ακούσει και μια άλλη πλευρά του πράγματος. Και οπωσδήποτε σήμερα, με τα μέσα τα σύγχρονα, τα μαζικά, και συγκεκριμένως με την τηλεόραση, μας κολλάνε στον τοίχο. Μας παίζουν μονότερμα. Δεν μας αφήνουν να απαντήσουμε. Μας λένε τα δικά τους, πληρώνουμε και φεύγουν. Όπως και στα διάφορα εδώ μέσα, άμα πρόκειται να πεις αντίρρηση, σου κατεβάζουν κάτω το τηλέφωνο. Δεν δέχονται αντίρρηση. Κάτσε κάτω να σου πω τα δικά μου. Μα έχω κι εγώ γνώμη.

Και εγώ κάτι διάβασα, γνωρίζω και εγώ κάτι. Όχι, δεν θα το πεις εσύ. Τα δικά μας θα πούμε εμείς. Δεν καταλαβαίνετε τώρα τι παθαίνουμε; Αν όχι εμείς οι μεγάλοι, που το φάγαμε το ψωμί, αλλά τα άλλα, τα μικρά, τα δικά μας, τα οποία αύριο θα φτάσουν στην καρέκλα να μας πατήσουν και πάλι. «Αυτά με δίδαξαν εκεί που με έστειλαν. Αυτά με δίδαξαν». Αυτό που έφερες στο σπίτι, εσύ το έφερες, δεν το έφερα εγώ. Εγώ το λέω λεμονοκούτι. Και συμφορείτε. Σαν εργαλείο, σαν μηχάνημα, είναι κάτι που πρέπει να τρελαίνει τον άνθρωπο, μεγάλη ευεργεσία στον άνθρωπο. Αλλά σαν χρησιμοποίηση, όπως χρησιμοποιείται, γίνεται κακό. Αυτό το τόσο καλό, που σε μεταφέρει σε κόσμο, σε μεταφέρει και σε βάζει μέσα σε επιστήμες, σε πράγματα, σε μυστήρια, μέσα στο σπίτι της συνειδήσεώς του, αυτό, διότι δεν χρησιμοποιείται καλώς από πολλούς, γίνεται κακό. Εκεί είναι το άσχημο. Όχι, σαν μηχάνημα δεν φταίει το σίδερο· φταίει η χρήση αυτή που γίνεται, όπως και του τηλεφώνου και όλων, και του ραδιοφώνου και ούτω καθεξής. Η άγνοια, λέγω λοιπόν, κρατάει πολλούς ανθρώπους έξω.

Η Πολιτεία δεν δέχεται άγνοια νόμου. Γιατί να πας στην Πολιτεία και να πεις «Δεν το ήξερα»; Θα σε τιμωρήσουν. Εγώ μάλλον δεν επιτρέπεται άγνοια νόμου στα θέματα του Θεού, στα θέματα της θρησκείας. Έχουμε υποχρέωση να μάθουμε. Θα δώσουμε λόγο, δεν μπορούμε να το πούμε. Διότι δεν θελήσαμε. Αν θα διαβάσετε τον Ιησού του Ναυή, το πρώτο αμέσως κεφάλαιό του, θα βρείτε εντολή θεϊκή από τον Θεό: «Τούτο το βιβλίο δεν θα αποστεί από του στόματός σου· θα διαβάζεις ημέρας και νυκτός». Θα διαβάζεις εσύ, θα διαβάζεις τα παιδιά σου, και ο άνθρωπος πρέπει να αντιμάχεται για τον Χριστό δεόντως, για τον Θεό δεόντως, για τον Θεό δεόντως.

Δεν δυσκολεύει ο Θεός τη γνώση του, η επιστήμη είναι του Θεού, αλλά δυσκολεύει αυτό το μονόπλευρο. Όταν φορτώνεις μονόπλευρα, θα τουμπάρει το καΐκι σου· όταν μόνο φορτώνεις μονόπλευρα το ζώο, θα τουμπάρει το ζώο. Έτσι εμείς φορτώνουμε τα παιδιά μας, φορτώνουμε και τον εαυτό μας μονόπλευρα, επιστημονικά, τεχνικά, αθλητικά και... Ασχολείται ένα σωρό για τα θέματα της ύλης. Πού θα μείνει συνάμα αυτός ο άνθρωπος τώρα; Ποιες παραγωγές θα πιάσει; Τι πέφτει από το Ρώμα αυτός, τον ίδιο τον άνθρωπο που δεν είχε εγώ; Όλοι οι άνθρωποι αυτοί δεν ήθελαν να το μάθουν. Δεν ξέρω πώς θα τα κανονίσει αυτά τα πράγματα. Γι’ αυτό λέγω, θα μπορούσε ο άνθρωπος να εξετάσει, αν ήθελε, εφόσον υπάρχει καιρός.

Δεν τον εκβιάζει ο άνθρωπος, δεν τον εκβιάζει γιατί θα μπορούσε να εμβαθύνει, αλλά διότι θέλει με τη γνώση του να γνωρίσει, μένει στην άγνοια. Δεν τον αφήνει ο εγωισμός να καταθέσει το εγώ του και ζητάει με τη γνώση του. Ρωτούσε ένας νεαρός φοιτητής τον καθηγητή του: «Και ο Θεός», λέει, «πού έγινε ο Θεός; Ποιος τον έκανε», λέει, «τον Θεό; Τι είναι», λέει, «ο Θεός;» «Είναι μεγάλο το θέμα, παιδί μου, και πρέπει μια άλλη μέρα να σου απαντήσω». Αυτός ενόμισε ότι είναι υπεκφυγή, που δεν του απήντησε αμέσως τι είναι ο Θεός. Όμως τον κάλεσε στο σπίτι. «Έλα», του λέει, «μια μέρα σπίτι, έλα το απόγευμα σπίτι να τα πούμε». Λαχανιασμένος επήγε, πήγε, άφησε το καπέλο του στην γκαρνταρόμπα και μπήκε μέσα. Λέει σε λίγο ο καθηγητής, του λέει: «Φέρε το καπέλο σου εδώ». Του φέρνει το καπέλο, βάζει το πάνω στο τραπέζι, το βάλει.

Δυο μαντήλια και μια πετσέτα. «Βάλτε τα», του λέει, «στο καπέλο». Τα βάζει. Του είχε και ένα σεντόνι. «Βάλτε το στο καπέλο». «Δεν χωράει το σεντόνι», του λέει. «Βάλτε τίποτα». «Άντε τίποτα». «Ώστε χωράει ορισμένα πράγματα, ορισμένης χωρητικότητας το καπέλο;» Λέει: «Ναι». «Και το κεφάλι σου», λέει, «ορισμένης χωρητικότητας· δεν τον χωράει τον Θεό». Και δυστυχώς ο άνθρωπος, λέγω, εν τω εγωισμώ του θέλει σώνει και καλά να λύνει τα πράγματα με τη γνώση του. Γι’ αυτό μένει σε άγνοια στα θέματα αυτά τα υψηλά, τα οποία λύονται διά πίστεως. Και αν ενθυμείσθε, οι πρώτες τέσσερις-πέντε ομιλίες, από την ημέρα που βρεθήκαμε μαζί σας, ήσαν γύρω από αυτά, τα θαύματα τα πολλά που υπάρχουν γύρω μας.

Τα οποία μας αναγκάζουν, μας εκβιάζουν ότι κάτι στο βάθος γίνεται και κάτι υπάρχει παραπέρα από εκείνο που πιάνουμε. Εκείνο που βλέπουμε, από αυτό που ακούμε, από αυτό που γευόμεθα, από αυτό που οσφραινόμεθα. Αλλά θέλουμε εμείς να τα περάσουμε κάτω από τις πέντε αισθήσεις. Τα θέματα αυτά, τα οποία άγγελοι δεν μπορούν να τα καταλάβουν. Άγγελοι δεν μπορούν να τα καταλάβουν αυτά τα πράγματα και θέλουμε να τα καταλάβουμε εμείς. Πόσο μπορούσαμε διά πίστεως να τα λύσουμε τα θέματα αυτά και να ζούσαμε κάποια ζωή διαφορετική. Και βλέπετε, οι άνθρωποι άπιστοι, οι εν αγνοία διατελούντες, είναι οι πιο σκληροί της ανθρωπότητας. Χριστιανός πιστός δεν υπήρξε ποτέ εγκληματίας. Δεν υπήρξε ποτέ σκληρός, δεν υπήρξε ποτέ κλέφτης, δεν υπήρξε ποτέ από τα συνηθισμένα ληστής και ούτω καθεξής. Δεν υπήρξε. Οι άνθρωποι που είναι μακριά από τον Θεό, είτε εν γνώσει είτε εν αγνοία, αυτοί είναι ως επί το πλείστον.

Εξαιρέσεις δεν μπορούν να είναι και νόμος, να έχετε υπόψη. Ώστε, λόγω απιστίας, μια μεγάλη τάξη, κατηγορία ανθρώπων έξω· λόγω αγνοίας, μια μεγάλη κατηγορία έξω. Υπάρχει επίσης και μια άλλη κατηγορία μέσα στη μεγάλη αυτή κατηγορία, που είναι λόγω ζωής ασώτου. Η άσωτος ζωή των δεν τους αφήνει να έχουν σχέση με την Εκκλησία. Είναι άνθρωποι της σαρκός, του γλεντιού. Χτυπάει ο παπάς την καμπάνα το πρωί και αυτός είναι στην αγκαλιά ακόμη. Ή είναι μεθυσμένος ακόμη ή χορεύει ακόμη. Κάνει τον αρκουδιάρη, γιατί έτσι το νομίζουν οι γλεντισμένοι ότι μπορούν να ξεσκάσουν. Βάλτε έναν άνθρωπο να σας φωτογραφήσει όταν χορεύετε. Και κοιτάξτε την εσείς η ίδια ύστερα. «Τι κάνω εδώ πέρα; Τι είμαι εγώ;»

«Τι είμαι; Τι κάνω εγώ εδώ πέρα; Τι φτιάχνω; Προς τι αυτό;» Και λένε πολλοί ότι «Θέλω να ξεσκάσω». Και ξεσκάσετε; Είναι αλήθεια αυτό, ότι ξεσκάς ή σκάς περισσότερο εκ των υστέρων; Διότι αδειάζεις ταυτόχρονα το μεροκάματο της εβδομάδας ή διότι παθαίνει το στομάχι σου ή διότι χρειάζεσαι το πρωί να φας λίγο πατσαδάκι να το φτιάξεις. Τι; Πόση ζημιά έκανες; Αλλά δυστυχώς είμαστε άσωτοι εμείς. Εμείς γελούμε εκεί που πρέπει να κλαίμε. Εμείς είμαστε σαν τα τζιτζίκια, τα οποία όταν ψοφάνε τραγουδάνε. Αυτοί είμαστε εμείς. Είναι άνθρωποι των σαρκικών αμαρτιών, οι οποίοι δεν τη θέλουν την Εκκλησία, γιατί θα του μιλήσει η Εκκλησία να γκρεμίσει το παράνομο κρεβάτι και αυτοί δεν είναι διατεθειμένοι να το ακούσουν αυτό το πράγμα. Δεν θέλει να ακούει περί Εκκλησίας, να μην ακούει περί Χριστού.

Το να του υπενθυμίζεις ότι αυτό που κάνει δεν είναι σωστό, και αυτός δεν είναι διατεθειμένος να το διορθώσει αυτό, τουλάχιστον για την ώρα δεν είναι διατεθειμένος. Γι’ αυτό βλαστημεί τον πατέρα του που του φωνάζει το πρωί να σηκωθεί. Βλαστημεί τη μητέρα, βλαστημεί τους πάντες. Μιλάει κατά του κλήρου, μιλάει κατά των ομιλητών, μιλάει κατά του Ευαγγελίου· δεν τα έχει γράψει καλά και δεν τα έχει πει καλά. Κατά του Θεού, κατά των πάντων. Γιατί; Διότι όλα αυτά του υπενθυμίζουν ότι η ζωή του δεν είναι η ενδεδειγμένη, δεν είναι η σωστή, και αυτός δεν θέλει. Είναι οι άνθρωποι, λόγω της ασώτου ζωής των, οι οποίοι μένουν μακριά από την Εκκλησία. Είναι άνθρωποι οι οποίοι επίσης, λόγω, τι να σας πω, λόγω των αλόγων... Οι λογικοί άνθρωποι δεν έχουν σχέση με την Εκκλησία και με τον Θεό λόγω των αλόγων. Άλλοι λόγω του χαρτοπαιγνίου.

Χαρτιά. Πενήντα δύο χαρτιά είναι ικανά να τους καθηλώσουν κάτω εκεί και να μην θέλουν να ακούσουνε ότι ξημερώνει Κυριακή, ότι ξημερώνει εορτή μεγάλη κλπ. Καθηλωμένοι σε πενήντα δύο σατανάδες, τα χέρια εκεί, παίζοντας τον ρόλο του ληστού. Γιατί ο άνθρωπος που κάθεται να παίξει, κάθεται να κερδίσει. Και πώς κάθεται να κερδίσει; Παράνομα. Δεν είναι με τον ιδρώτα του, είναι ληστής, θα ληστέψει κάποιον άλλον. Πολλοί μάλιστα συντροφεύουν και βάζουν στο χέρι άλλους κουτούς και τους τα παίρνουν. Τι λέγονται; Ληστές. Είναι δικά μας; Δεν τα δικαιούσαι. Από πού τα δικαιούσαι; Και εν τούτοις. Μεγάλη υπόθεση το χαρτοπαίγνιο. Αν θα ξέρανε οι άνθρωποι τι θα πει τράπουλα.

Αν ήξεραν τι εμπεριέχουν αυτά τα τραπουλόχαρτα και είχαν φιλότιμο θρησκευτικό, δεν έπρεπε να τα πιάσουν στο χέρι τους. Ούτε να αποτελούν μέρος του διακόσμου του σπιτιού. Γιατί ξέρετε, οι κυρίες σήμερα θέλουν να λέγονται σύγχρονες, του κόσμου. Απαραιτήτως, όπως παίρνουν τα γυαλικά, τα πυρίμαχα για να μαγειρεύουν, τα πυρίμαχα για να σερβίρουν, θα έχουν και την τράπουλα, θα έχουν και τις μάρκες, θα έχουν και την πράσινη τσόχα. Είναι έπιπλο τώρα, είναι μέσα στα κομφόρ του σπιτιού. Δεν θεωρείται σπίτι σοβαρό να μην έχει τράπουλα. Και να ξέρετε ότι ο Εβραίος που έβγαλε την τράπουλα, με τον ρήγα ήθελε να βλαστημεί τον Θεό, με τον βαλέ να βλαστημεί τον Χριστό.

Την ντάμα να βλαστημεί την Παναγία και να εμπαίζει, με το καρό, με το σπαθί, με το μπαστούνι, να βλαστημεί τον Σταυρό. Όλα αυτά έχουν βγει κάτω από τον σκοπό να διαπομπευθούν τα τέσσερα πρόσωπα αυτά. Τίμιος Σταυρός, Παναγία Θεοτόκος με την ντάμα, με τον βαλέ ο Χριστός και με τον ρήγα ο Θεός Πατήρ. Και εντούτοις, πόσες Παναγίες και πόσοι Χριστοί και πόσες κομπίνες και πόσες βλασφημίες γίνονται επάνω σε αυτό το χαρτί. Πού να πάει αυτός το πρωί στην Εκκλησία; Δεν πάνε Πρωτοχρονιά, δεν πάνε Χριστούγεννα, ό,τι θέλετε είναι. Αυτός δεν θυμάται το σπίτι του, δεν θυμάται τη γυναίκα του, και πολλές φορές γυναίκες δεν θυμούνται τον άντρα τους. Γιατί, βλέπετε, πέρασε και στη μόδα. Πρέπει η κυρία, για να είναι...

Και σύγχρονη, πρέπει να ξέρει να παίξει κουμκάν, να παίξει μπαρμπούτι, να παίξει πόκα, να παίξει κλπ. Δεν σας ομιλώ θεολογικά αυτή τη στιγμή, σας ομιλώ πρακτικά. Εγώ ήμουν χαρτοπαίκτης. Τέσσερις ημέρες στο χαρτί· καθόμουνα το Σάββατο το βράδυ και σηκωνόμουν Τετάρτη απόγευμα. Και καθόμουνα να κερδίσω, δεν καθόμουνα να παίξω. Συνεπώς, δηλαδή, ήμουν λωποδύτης. Είναι λωποδύτης ο καθένας που θα καθίσει να παίξει, γιατί δεν κάθεται ποτέ να χάσει· κάθεται για να κερδίσει. Και αν του δοθεί ευκαιρία να κάνει κομπίνα, να μπανίσει ένα χαρτί, να κλέψει κλπ., θα το κάνει, ας είναι όποιος θέλει, ο Ωνάσης ας είναι. Δεν τα δίνει τα χρήματα να τα πετάξει στο χαρτί. Γι’ αυτό μην το πιάνετε, ει δυνατόν, όσοι δεν το έχουν.

Φρόντισε να ξεπιαστείς.

Δεν έφαγα φαγητό στο σπίτι, εφόσον υπήρχε παιχνίδι. Σταυρό δεν έκανα ποτέ στο τραπέζι· τον έκανα στον δρόμο, για να προλάβω το καρέ να φτάσω. Δεν μπορεί να μου μιλήσει κανένας. Σας μιλώ από ατομικό πειραματισμό τα κηρύγματα αυτά που σας κάνω. Εγώ θα έχω ζήσει αυτά που κάνουν δεκαοκτώ επαγγέλματα στη ζωή μου και ξέρω πώς σκέφτεται ο καθένας. Δεν μπορεί να μου παρουσιαστεί ως άγιος, εφόσον είναι πονηρός στη βάση. Κακό πράγμα το χαρτοπαίγνιο. Και εντούτοις βγαίνουν εκεί άδειες στην πατρίδα μας, το κράτος βγάζει άδειες χαρτοπαιγνίων. Ο Χριστός δεν κατεβαίνει κάτω. Δεν παίρνει το μαστίγιο. Δεν παίρνει τη μάχαιρα να κόψει τα χέρια, να μην μπορούν να πιάσουν τα χαρτιά. Ένας Ινδός έκοψε το χέρι του για να μην παίζει πλέον.

Διάβασα πέρσι ή πρόπερσι ότι ένας Ινδός έκοψε το χέρι του, το δεξιό, για να μην παίζει πλέον. Ίσως να σας φαίνεται παράξενο. Και εμένα μου φάνηκε παράξενο. Όμως το διάβασα και σας το μεταφέρω. Όσο θέλετε πιάστε το. Αλλά μόνον αυτά είναι; Χίλιες άλλες περιπτώσεις που τους ανθρώπους τους κρατούν έξω και ανήκουν σε αυτή την κατηγορία των ανθρώπων. Είναι τα διάφορα χόμπι. «Μια Κυριακή μου δίδεται ευκαιρία να πάω για κυνήγι, μια Κυριακή μου δίδεται ευκαιρία να πάω για ψάρεμα». Άλλοι με διάφορα αθλήματα, σε συλλόγους, σε προσκοπισμούς, σε πράγματα, σε γάμους, έξω από την Εκκλησία. Μύριους τρόπους και μυρίας παγίδας στήνει στον άνθρωπο ο διάβολος, αλλά αν θέλει πιάνεται.

Να είμαστε πολλοί από επαρχίες. Ξέρετε, στήνουμε δόκανο να πιάσουμε την αλεπού και βλέπετε την αλεπού τη γέννα στο δόκανο, το ουρεί και φεύγει, δεν τη βγάζει. Αυτή η κυρά Μαρία, αυτή πολλά μας διδάσκει. Εμείς το βλέπουμε το δόκανο, το ακούμε, ξέρουμε. Ευχαριστούμε. Στην πατρίδα τη δικιά μου τέσσερις οικογένειες κατεστράφησαν εξαιτίας αυτών των αδυναμιών και είναι μάθημα πλέον σε ολόκληρη την επαρχία. Και εν τούτοις εμείς πηγαίνουμε εκεί που οι άλλοι κατεστράφησαν. Πάει να κυνηγήσει, λέει, και την Κυριακή. Γιατί; Γιατί; Πόσοι δεν σκοτώθηκαν στο κυνήγι την Κυριακή και την εορτή; Πόσοι δεν σκοτώθηκαν; Αδέρφια σκοτωθήκαν.

Μας έχει πολλά θύματα κάτω. Ένας άλλος μάλιστα, εξ αμελείας, σας το είπα ένα βράδυ, σκότωσε γυναίκα και μάλιστα έγκυο. Διπλούς φόνος. Στον Άγιο Κωνσταντίνο της Λοκρίδος έπεσε αυτοκίνητο με κυνηγούς, έξι κυνηγούς, μέσα στη θάλασσα και πνίγηκαν όλοι. Πρωί. Αντί να πάρει τη στροφή, πήγε στη θάλασσα και πνίγηκαν όλοι. Ξέρετε πόσα θύματα έχουν; Πολλοί δε κυνηγοί θα πρέπει να το ομολογήσουν. Τους εφάνηκε ο διάβολος. Τους παρουσιάστηκε μπροστά. Ο λαγός ήταν σατανάς. Με τον μπαμ έχασαν τα χέρια τους, έχασαν το όπλο τους, δεν έμεινε τίποτα. Και εξακολουθούν. Γιατί; Για να πάρουν, να φέρουν ένα πουλί, που πολλές φορές δεν το σκοτώνουν. Και εκεί πέρα, για να μην ξέρουν, βγαίνουν στην αγορά και αγοράζουν και φέρουν κατεψυγμένα, και λαγούς και άλλα πράγματα. Πήγαινε μίαν άλλη ημέρα.

Μην πάτε εις βάρος της Κυριακής. Εκτός αυτών, αν θα ήταν δυνατόν να πάτε ένα πρωινό σε ένα αυτοκίνητο κυνηγών, να ακούσετε τι λένε, να ακούσετε τη βωμολοχία, να ακούσετε τι βγάζει αυτός ο εχθρός στο στόμα τους από μέσα, να ακούσετε κατηγορίες κατά του κλήρου, κατά παπάδων, κατά δεσποτάδων, κατά μοναχών, θα φρίξετε. Άλλος πάει και κάθεται εκεί πέρα ώρες ολόκληρες να πιάσει ψάρι. Κάτι τι μπορεί να πάει στην αγορά εδώ πέρα. Αν πας με τις διακοπές σου, το καταλαβαίνω. Να φας. Αλλά εις βάρος όμως της ψυχής σου να μην πας. Να μην πας. Θέλει τίποτα; Μην κακομαθαίνετε τα παιδιά σας. Προσέχετέ τα. Μην ανταλλάσσετε τίποτα με την Εκκλησία.

Δεν ξέρω τι θα γίνεται εκείνη την ώρα. Όταν ο ιερέας το έχει βάλει «Ευλογητός», ο άνθρωπος πρέπει να είναι παρών. Χάνει πολύ, ζημιώνονται πολλοί και θα το μάθει εν εκείνη τη ημέρα. Εν τούτοις όμως αυτά έχουνε, πώς να πω, έχουνε ενδυθεί με το «κάνει όλος ο κόσμος». Τι βγαίνει αν το κάνει όλος ο κόσμος; Εγώ δεν θα το κάνω. Ο Χριστός δεν θα με ρωτήσει ποτέ τι έκαναν στη γειτονιά· εμένα θα με ρωτήσει τι έκανα εγώ. Και ο καθένας έχει να δώσει λόγον, δικόν του λόγον. Δεν θα δώσει λόγο για τον άλλο. Θα δώσει λόγο πρώτα για τον εαυτό του. Τι με ενδιαφέρει τι κάνει ο άλλος; Δεν είναι το πολύ το ευτελές, έκανε το φίρμα. Αν σου δώσω δυο τσουβάλια πεντοχίλιαρα...

Και σου δώσω και ένα δεκαδολάριο, τι θα πάρεις; Τα τσουβάλια θα πάρεις ή το δεκαδολάριο; Θα πάρεις αυτό; Τα άλλα είναι κατοχικά, δεν έχουν καμία αξία. Τι λοιπόν λέγει ο κόσμος και φτιάχνει ο κόσμος, δεν με ενδιαφέρει. Και δεν είναι αυτοί οι λόγοι που σας ανέφερα μέχρι εδώ. Αυτό. Πλείστοι λόγοι που δεν έρχονται στον νου μου να σας παρουσιάσω. Απλώς έριξα ένα σύνθημα ότι υπάρχει μια μεγάλη κατηγορία ανθρώπων που στα χαρτιά τους φαίνονται ότι είναι χριστιανοί και μάλιστα ορθόδοξοι, και στην πράξη δεν είναι καθόλου χριστιανοί και μάλιστα εχθροί του Χριστιανισμού. Να έρθω σε μία δευτέρα, άλλη κατηγορία, για τον υπόλοιπο χρόνο που έχω. Είναι μια κατηγορία που...

Στην Εκκλησία. Έρχονται στην Εκκλησία, αλλά και αυτοί με τον τρόπο τους. «Εγώ», σου λέει, «πηγαίνω στην Εκκλησία». Μάλιστα. Πότε πηγαίνεις στην Εκκλησία; Έτσι. Ας αρχίσουμε από το «έρχεσαι στην Εκκλησία». Πες μου, πότε πηγαίνεις; Όποτε θέλεις, ε; Την ώρα που θέλεις. Σ’ ένα τραπέζι δεν πηγαίνεις την ώρα που θέλεις, αλλά την ώρα που πρέπει.

Πάει την ώρα που θα σηκώσουν τα πιάτα, ε; Δεν είσαι κουτός.

Σε ένα έργο δεν πηγαίνεις στη μέση του, δεν πηγαίνεις στο τέλος. Σε έναν χορό, σε μια χαρά, δεν πηγαίνεις στο τέλος, πηγαίνεις στην αρχή. Αυτό από μια μεγάλη κατηγορία ανθρώπων που δεν έχουν λόγους ευλόγους.

Έρχονται όποια ώρα μπορέσουν, γιατί έχουμε μια κατηγορία ανθρώπων. Οι οποίοι, παρότι θέλουν να βρεθούν επίσης στο προσκλητήριο της Εκκλησίας, δεν το μπορούν. Είναι η μητέρα, θέλει να φροντίσει τα μωρά. Είναι ο πατέρας που ήρθε τώρα από τη δουλειά και θέλει μια ώρα να ξεκουραστεί και να σηκωθεί, να ρίξει λίγο νερό στο πρόσωπό του και να έρθει στην Εκκλησία, ή να πάει την οικογένεια με το κάρο στην Εκκλησία. Είναι κάτι περιπτώσεις που δικαιολογεί τους πιστούς να έρθουν αργότερα στην Εκκλησία. Αλλά είναι μια μεγάλη τάξη από αυτή την κατηγορία που μπορούσαν να έρθουν γρηγορότερα, αλλά δεν το ενεργούν, δεν το πράττουν. Και βλέπουμε την Εκκλησία μέχρι τη Δοξολογία, πολλές φορές μέχρι τον Απόστολο, μέχρι το Ευαγγέλιο, μέχρι τα Άγια, να είναι άδεια. Για ποιον ελέχθησαν;

Αυτά από το πρωί που έβαλε «Ευλογητός» για μας που είμαστε στο σπίτι. Η Εκκλησία, είναι αλήθεια, έχει πολλά «υπέρ τάδε, υπέρ τάδε, υπέρ τάδε», υπέρ αποκοιμηθέντων δεν έχει ευχή, δεν έχει ευχή υπέρ αποκοιμηθέντων. Έχει για άλλες «υπέρ, υπέρ, υπέρ», αλλά υπέρ αποκοιμηθέντων δεν έχει ευχή και ο άνθρωπος χάνει. Όπως είμεθα λοιπόν συνεπείς σε όλες τις άλλες εκδηλώσεις μας, πολλώ μάλλον πρέπει να είμεθα στο θέμα του εκκλησιασμού. Δεν μπορεί ο άνθρωπος να έρχεται ό,τι ώρα θέλει. Θα πρέπει να έρθει, μέσα στο πλαίσιο του δυνατού, να εκβιάζει λίγο τον εαυτόν του. Αλλά, όπως ξέρετε, σε όλες τις άλλες ημέρες το ξυπνητήρι δουλεύει. Πλην της Κυριακής, το ξυπνητήρι δεν μπαίνει. Ο Χριστός κι ας περιμένει.

Μπόσης να μην ειπεί ότι δεν χτύπησα την κάρτα κανονικά, κριτός αυτόν. Είναι καλός αυτός ο άλλος, και ποιος είπε ότι είναι κακός; Καλός είναι. Αλλά τι θα γίνει; Πώς, τα πνευματικά όπως θέλουμε και τα υλικά όπως θέλουν; Μπορεί να κάνεις όπως θέλεις τα υλικά; Όχι, όπως θέλουν. Πώς τα πνευματικά όπως θέλεις; Αυτά είναι τα λάθη δικά μας και δεν έχουμε συμμορφωθεί. Βλέπουμε πολλές φορές τον πατέρα, παρότι είναι κουρασμένος, τη μητέρα κλπ. Τα παιδιά έρχονται στο τέλος να χτυπήσουν κάρτα ότι ήρθανε. Γιατί, βλέπετε, ένα μεγάλο ρόλο η διαφώτιση στα παιδιά. Πρέπει να γίνεται και με λόγο και με γόνατο. Ενώ πολλές φορές η νουθεσία μας θα πιάσει περισσότερο αν θα

περάσει μέσω του γονάτου. Κάποτε πήγε μια μητέρα στον πνευματικό κλαίουσα. «Γιατί», της λέει, «κλαις;» «Είναι να μην κλαίω, πάτερ;» «Ξέρω εγώ; Για πες μου να ακούσω». «Το παιδί μου δεν θέλει να του μιλάω για Θεό». «Να σταματήσεις να του μιλάς του παιδιού για Θεό». «Όχι και εσύ! Λες να μην του μιλάω του παιδιού για Θεό; Τι να κάνω;» «Να μιλάς στον Θεό για το παιδί. Να μην μιλάς στο παιδί για τον Θεό, να μιλάς στον Θεό για το παιδί. Για γονάτισε, για τα χέρια σου εδώ να γίνουν σαν της κατσίκας, για τα πόδια σου να βγάλουνε κάλους, την προσευχή σου, τη μετάνοιά σου, και να παρακαλάς τον Θεό και πες του

αγαθά στην Κατίνα, στην Κυριακή, στον Γιώργο, το αυτό και λοιπά». Κι όταν ο Θεός μπει στη μέση, θα τη δεις να έρθει να σε σηκώσει το πρωί. Όταν είχαμε γυρίσει τελευταίως από το Ισραήλ, μια κυρία αντιμετώπισε ένα μεγάλο πειρασμό. Μία από τις δύο της κόρες

είπε ότι: «Μαμά», την ίδια βραδιά που είχαμε έρθει, στα Σαφίνα συνέβη αυτό, «μαμά, απόψε θα πάω σε ένα πάρτι». «Τι είπες, κόρη μου;» «Θα πάω σε πάρτι». «Το σκέφτεσαι καλά;» «Το πολύ καλά το σκέφτηκα». «Παιδί μου, να μην πας. Εκεί που θα πας δεν είναι για σένα. Να μην πας». «Όχι, μαμά, είναι στην αδελφή, είναι στη βιβλιογράφη.

Συμφοιτήτριές μου και λοιπά. Θα πάω» και «Τι θα πει ο μπαμπάς που θα έρθει στις 12 η ώρα και εσύ θα έρθεις στις 2-3; Όσο να θελήσω εγώ να σε καλύπτω, τι θα γίνει; Θα γίνει επανάσταση». «Εγώ θα πάω». Και χτυπάει και το τακουνάκι της. «Κάτσε, μαμά, το είπα». Η δεσποινίς τακτοποιήθηκε, βγήκε έξω, βρήκε ταξί και εχάθη. Η μητέρα πάει στο προσκυνητάρι μπροστά και γονατίζει κάτω και άρχισε να προσεύχεται. «Παναγία μου, Παναγία μου, όπως βλέπεις, δεν μπορώ να κάνω τίποτα. Αν νομίζεις ότι μπορείς να βοηθήσεις κάτι, σε παρακαλώ να βοηθήσεις. Ο δικός μου λόγος δεν περνάει. Εσύ κάποιον τρόπο βρες». Και είχε μία ώρα και ένα τέταρτο που προσεύχετο εκεί, χωρίς να σηκωθεί, κλαίουσα κλπ.

Μια στιγμή άνοιξε η πόρτα. Αυτή δεν σηκώθηκε από εκεί, ούτε ρώτησε ποιο από αυτά τα παιδιά είναι. Και εκεί που ήτανε, κλαίουσα και παρακαλούσα και ολοφυρομένη, εδέχθη ένα χτύπημα στην πλάτη, φιλικό, ελαφρό. Και ακούστηκε: «Μαμά, σήκω, εγύρισα». Ήτανε η κόρη που είχε φύγει για το πάρτι. Η κόρη εγύρισα. «Γιατί γύρισες, παιδί μου;» «Δεν ήταν για μένα, μαμά, εκεί. Όταν πήγα και είδα ποιοι ήσαν μέσα, έφυγα». Ποιος την γύρισε πίσω; Η λογική της κόρης; Την γύρισε την κόρη πίσω η Μαυρομάτα, την οποία βλασφημούμε εμείς, άλλοι λόγω και έργω και άλλοι εν έργω. Αυτοί τροποποιούν τα Άγια Πρόσωπα, η Παναγία μας, ο Χριστός μας, έχουν βιδολόγο. Έχουν ένα μικρό πραγματάκι και στρίβουν τα μυαλά, και ημών αυτών και των ανθρώπων που παρακαλούμε, που πρέπει κατά κάποιον τρόπο να επηρεαστούν. Αλλά εμείς δεν ξέρουμε την ατομική αυτή δύναμη που έχουμε στο χέρι μας και γι’ αυτό πολλές φορές δεν τη χρησιμοποιούμε και βρισκόμεθα στο αντίπερα στρατόπεδο. Θα μπορούσαμε πολλά πράγματα να έχουμε διορθώσει με την προσευχή μας και πολλά πράγματα θα μπορούσαμε να έχουμε βοηθήσει. Και δεν τα βοηθάμε τα παιδιά μας πολύ, που θα μπορούσαμε. Αλλά, εφόσον δεν έχουμε βοηθήσει τον εαυτό μας, πώς είναι δυνατό να βοηθήσουμε τα παιδιά μας; «Αγιάσθητι και αγίασε», λέει ο Άγιος Γρηγόριος. «Φωτίσθητι και φώτισε», λέει ο Άγιος Γρηγόριος.

Εμείς αυτοί δεν ξέρουμε τη δύναμη και δεν είμαστε ειρηνικοί με τα ανώτερα πνεύματα, με τον Χριστό, με τη Θεοτόκο, με το Πνεύμα το Άγιο, πώς είναι δυνατό να βοηθήσουμε και αυτά τα καημένα; Προσέχουμε να μην λερωθούν, προσέχουμε να μην ματώσουν, προσέχουμε να μην αρρωστήσουν, προσέχουμε να μην τους λείψει τίποτα, και καλώς κάνουμε.

Για την ψυχή τους δεν τα βοηθάνε όπως πρέπει και όσο πρέπει. Και όταν δεν βοηθούν αυτά και από εκεί, τι περιμένεις; Μέσα σε αυτή την κακία και τη διαφθορά που ζουν σήμερα τα παιδιά μας, μέσα σε αυτόν τον λίβα της απιστίας και της αθεΐας, πώς είναι δυνατόν αυτά να σταθούν; Εν πολλοίς κινδυνεύουν από την άγνοιά μας ή την αδιαφορία μας. Φεύγει το παιδί για το σχολείο και η μαμά παίρνει το τηλέφωνο να μιλήσει με τη φιλενάδα της, αντί να γονατίσει κάτω και να πει: «Παναγία μου, το παιδί μέχρι τη γωνία το έβλεπα, τώρα δεν το βλέπω. Σε παρακαλώ», να την πιάσει από τα πόδια την Παναγία, να την κουνήσει. Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, αν έρθει ματωμένο το μεσημέρι ή με λερωμένη την καινούργια τουαλέτα, θα στενοχωρηθεί, θα διευθυνθεί. Αν θα έρθει διεφθαρμένο ψυχικά, αυτό δεν το βλέπει, αυτό δεν την ενδιαφέρει. Γι’ αυτό έχουμε πολλά παρατράγουδα, εφόσον θα μπορούσαμε να τα προλάβουμε αφενός ή άλλα να τα θεραπεύσουμε αφ’ ετέρου. Γι’ αυτό λέγω, βλέπεις τη μητέρα ή τον πατέρα έρχονται στην εκκλησία ή οι άλλοι δεν έρχονται και θέλουν τα παιδιά στην εκκλησία. «Σήκω για την εκκλησία». «Εσύ, μαμά, εσύ, μπαμπά, γιατί; Τι έκανατε απόψε; Τι πιστεύετε; Δεν βλέπετε ότι είναι Κυριακή; Γιατί δεν έρχεστε, αδιαφορείτε; Θα πάω όσο εξαρτώμαι από σένα, αλλά δεν θα πάω αύριο όμως, όταν θα πάψω να εξαρτώμαι.

Αν ήταν καλό, ήταν συμφέρον, θα πηγαίναμε μαζί, θα πήγαινες πρώτα εσύ. Όταν εσύ δεν πηγαίνεις, εγώ θα πάω μέχρι που θα εξαρτώμαι από εσένα. Όταν θα πάψω να εξαρτώμαι, δεν θα πάω». Άλλο μαχαίρι κρέμεται τώρα στον λαιμό των γονέων. Θα μπορούσε μια συνεργασία σωστή, λογική, πνευματική, να ωφελήσει πολύ τα θέματα αυτά. Εν πάση περιπτώσει, είναι πολλά που μπορούν να λεχθούνε και η ώρα δεν μας παίρνει. Θα σταματήσουμε εδώ και, Θεού θέλοντος, θα συνεχίσουμε αύριο βράδυ.