The Fall of Adam

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Continuing this evening with the thoughts we left off with, on the subjects we have discussed over so many evenings, I would like to add something that is needed, in one way or another, by everyone who is struggling—especially those who desire their salvation. You know, a person deceives himself because God does not catch him in the act when he sins. He certainly could, but He does not catch him in the act and send him immediately to judgment. Instead, He gives him time...

He refers his case, so to speak, for trial at the appointed time. Because of this, many people entertain the thought either that God does not exist or that He is powerless. But He does exist, beloved, and He does have the power. Yes, He exists and is almighty, but He is longsuffering, so that He may give a person the opportunity to see his failure and desire to return. God is not in a hurry as we are. He has patient endurance. His patient endurance has no limits. His forbearance has no limits, because if it did...

none of us should still be here at this hour. The longsuffering and goodness of God—which, according to Paul the Apostle, leads us to metanoia, to repentance, and helps us repent—is what should move us most deeply. We must never imagine that anything has somehow been erased merely through the passage of time. We may have forgotten what we have done, but God does not forget. I want those who do not know this to understand that every human deed has three scribes who record it. The first to take up his pen and write...

above all, a person's evil deeds, evil recollections, and generally his evil conduct, is Satan. The second scribe is our angel, the guardian of our soul, and the third is our conscience. Three record our evil deeds, while two record our good deeds. Satan does not record the good deeds; only the angel and the conscience do so. Satan records only the evil ones. Do you understand now? To pass through the Dardanelles on our way to Heaven, the ledgers containing these three records must be as thin as possible. And yet we become careless and forget.

Many people think that God forgets as well. But even if God were willing to forget, the devil does not. He appears there with his ledgers and written records and says, “At that time, in that place, he did this and that,” and so forth. “You are just.” What can the righteous God say? What would you have Him say—that He is a liar? He cannot. He must uphold the truth, and one day we will be punished. From the very beginning of humanity, then, a person can find in life this lesson concerning the goodness and longsuffering of God. From that time onward, God revealed how He regards sinful man. Nor does the lesson end there. If anyone studies the whole sequence from Genesis to the Apocalypse—from Genesis, the first book of Holy Scripture...

to the Apocalypse, the last book of Holy Scripture—he will repeatedly find our God ready and waiting for man to return. So do not imagine that this time given to us is merely something to pass or “kill.” Time is no master that must be killed. Time is precious. If there were some way for those in Hell to rise again, or if we could ask them, “What would you beg Christ to grant you?” they would say, “Raise me back into this world for two minutes, so that I may confess my sins.” Someone who lived fifty, eighty, or a hundred years now asks for two minutes, because he did not use all that longsuffering and goodness of God for what is good. Instead, he hid behind all kinds of excuses: “Although I want to, they will not let me...”

“I want to confess, but I cannot find a priest.” People invent a thousand excuses. They are all lies. If cancer strikes us, then I will show you what happens. Then you will see how both you and I manage to find what we need. But we have no measure by which to understand this. Nothing—not cancer, not even cholera—can be compared with sin. All the cancers in the world cannot equal even one single sin, because those diseases concern the body, which is mortal and will soon pass away, whereas sin concerns the soul and touches eternity. I would therefore like to bring before you an event from the Old Testament that has been with us since the foundation of the world, so that you may see how longsuffering God is. Of course, I will not merely bring it in as a passing reference or look for some way to introduce it. I will speak about the whole event, in which...

other moral lessons are also revealed, and I will come to the particular point where you will see how God acts and how man fails to make good use of God's longsuffering. Our lesson this evening, then, will concern God's conduct toward the first two human beings, as recorded in Genesis, the first book of Holy Scripture. Before me I have the second chapter, beginning specifically with verse fifteen. It says: “Then the Lord God took the man whom He had formed and placed him in the Paradise of delight, to cultivate and to guard it.” Eternal words: “to cultivate and to guard.” And is work not also from God? Even within Paradise there was work.

Pay attention: guarding presupposes an enemy, something evil, some kind of snare. “Be watchful; guard it.” Guard it from whom? “Are there not only my wife and me? Is anyone else here? We are the only ones; there is nobody else.” But there is someone else. There is a third—the one we know. This passage speaks about him. I would like to remind you of him and expose my own condition, and you may do the same with yours if you wish. He is the only person who passes almost entirely unnoticed throughout our lives. He is the one who works on us from morning until evening and sets us against everyone and everything: the devil, about whom no one speaks. At most, people treat him like some errand boy and tell someone to go to him.

That is what they do. Yet Holy Scripture points directly to him from the very first days of man's appearance in the world. In any event: “And the Lord God commanded Adam, saying, ‘You may freely eat from every tree of Paradise’”—you may eat from all the trees—“but from the tree of the knowledge of good and evil you shall not eat; for on the day you eat from it, you shall surely die.” Everything is perfectly clear. Christ deceives no one, as we deceive ourselves and those around us. Christ speaks the truth. God speaks the truth: this and this await you. You cannot say to Him, “I did not know.” Moreover, even human law accepts no plea of ignorance; how much less does the law of God accept ignorance as an excuse? A new law may sometimes have been enacted without our knowing it...

and that is understandable, because we are not lawyers who follow everything being passed into law. But the law of God is one and unchanging; it neither changes nor is altered. We have no right not to know it. We will receive the just recompense and will pay exactly as we were warned: “On the day you eat from the tree”—under penalty of death. Indeed, the words used here, “dying, you shall die,” seem to speak of two deaths. And in truth, since the Fall, man has suffered two kinds of death: spiritual death and bodily death. Bodily death will be healed. We will all rise again, whether we believe it or not.

Spiritual death, however, is not healed unless it is set right in this world. Because the hour of death is uncertain and our life here is unstable, we must remain cautious and spiritually prepared. Perhaps it will be today, perhaps tonight, perhaps tomorrow. Our ledgers must always be kept as ready as possible, because somewhere we will have to give an account. In any event, the commandment was not burdensome. Out of all the trees—suppose there were a thousand—nine hundred and ninety-nine were his, and only a single little branch was forbidden. It was not nine hundred and ninety-nine “noes” and one “yes,” but nine hundred and ninety-nine “yeses” and one “no.” Therefore, we must ask...

was the commandment burdensome, or was it possible to keep? God does not place upon a person a cross or a temptation beyond his strength. If we are tempted beyond measure, it comes from ourselves. We are the ones who create temptations that we cannot bear, and many times they drive people even to suicide. These temptations come upon us through our own choices; God did not lead us into them. In any event, further on it says: “And the two were naked, Adam and his wife, and they were not ashamed.” We should understand more generally that there were three kinds of trees in Paradise: trees from which they were permitted to eat and live, providing the food they needed; and one tree from which they were not to eat, so that they might continue to live well and not die.

There was also another tree in the center of Paradise, the tree of life, from which they would eat in order to live forever. Thus, there was a tree from which man could eat and live, a tree from which he must not eat lest he depart from life, and a tree from which he would eat and live eternally—but only after following the path God had appointed for him. Do not be hasty, O man; do not rush to do your own will. Walk along the path God has shown you, and you will suffer no harm. These, in essence, were the commandments given to the first man. And there man lived in Paradise—Paradise, that most pure garden, an orchard, a beautiful place. The serpent, Scripture says, was exceedingly cunning—not merely more cunning than the others, but exceedingly cunning.

The word is in the superlative degree: exceedingly cunning. In other words, it aroused no suspicion among “all the beasts upon the earth that the Lord God had made.” The devil chose this creature. He presents himself as an angel; he presented himself as wise to the first human beings. This is always how temptation comes, and this is always how sin comes. How does it appear? It does not appear as it truly is. It does not show us the tears that will come afterward. It does not appear with the pistols, knives, and graves that will so often follow later. It appears like an angel. Whether it is theft, fornication, adultery, or anything else you care to name, this is how it appears and how Satan presents it: wearing white gloves...

That is how Satan presents it. The serpent, Scripture says, was exceedingly cunning. Satan therefore used it to make contact with man. “And the serpent said to the woman.” Why did he speak to the woman and not to the couple together, or to the man? Here we find deception, delusion, conspiracy, and cunning. There are two of them, Adam and Eve, yet she is alone. He does not approach while the two are together, but waits until they are separated. Moreover, he considered the woman the weaker point. He approached her and contrived matters so that one would become two, and the two would become one.

He succeeded in winning Eve over, and then the two of them together consumed Adam. This is one of Satan's devices, and one can also read about it and see it in what happened to Job. If you remember, although Satan had received permission from God to destroy everything Job had—he killed the children and the servants, demolished the houses, and left Job destitute—he did not destroy Mrs. Job. He kept her in reserve. Then, through her, he appeared and said to Job, “Do you still hold fast to your integrity? Blaspheme God and die.” If you tell me to blaspheme God so that I may live, I can understand what benefit you think I would gain. But if I blaspheme Him and die, what benefit is there for me? There is none for me. The benefit belongs to the one who spared me and did not kill me.

He had made a wager with God that Job would one day blaspheme Him. These are devices that man—so cunning today from the moment he leaves his cradle—must not remain ignorant of or fail to watch for. In any event, the passage continues: “And he said”—forgive me—“the serpent said to the woman, ‘Why has God said, “You shall not eat from every tree of Paradise”?’” Satan is not present everywhere and did not know what God and the first human beings had discussed. So he cast out a deceitful question to discover where he could gain a foothold. “Is it really true,” he says, “that He told you not to eat anything at all and to sit here starving?” Eve had never encountered evil before. She had known neither cunning nor anything other than straightforwardness.

So she explained the matter as it was. The woman said to the serpent: “We may eat from the fruit of the trees of Paradise”—we may eat, she says, from them all—“but concerning the fruit of the tree in the midst of Paradise, God said, ‘You shall not eat from it, nor shall you touch it, lest you die.’” “No,” she says, “only that one is forbidden. Everything else is ours.” He seized upon this and began to distort the truth and slander God before His creature. “And the serpent said to the woman, ‘You shall not surely die.’” God says, “You shall die,” while the devil says, “You shall not die.” The same happens today. God tells us, “This punishment awaits you if you persist in this sin,” and so forth.

Yet we listen to Satan, or to one of Satan's instruments, telling us that things are not really so. In other words, he makes God out to be a liar. And he even offers a justification, because every sin is justified in advance. Before committing a sin, we justify to ourselves why we are going to commit it. It makes no difference that the excuse is often absurd and utterly groundless, unable to stand at all. What did the serpent say? “Do you know why He told you not to eat? ‘For God knows that on the day you eat from it, your eyes will be opened, and you will be like gods, knowing good and evil.’” “You will become gods,” he says. “Because God is envious, He will not let you eat.” That is what he is saying. “You will not die at all; He forbids you to eat only because of His envy.”

So he slanders God before man, portraying Him as envious. That is why he is called the devil—the slanderer. He took the name “devil” from this slander, though he does not accept it. If you hear him speak about himself or others like him, he will say, “we devils,” using a form that avoids the word’s connection with slander. He does not want any discussion of slander. Pay attention to this, and you will see that I am right: he committed this deception, yet he wants to cast off the responsibility and accuse God before His own creature. Eve could have discussed the matter...

with her husband, whom Satan had deliberately isolated so that he would not be with her. Before she rushed to examine the tree, before desire for it arose within her, before she went and took its fruit on her own authority and ate, drawing her husband in as well, she could have discussed the matter. This is a snare into which many fall: they do not disclose their logismoi, their intrusive thoughts, especially to spiritually experienced people, whether a father confessor or another discerning spiritual person. And so they are led astray; they conceal the intrusive thought. Satan relies on this. He catches them, binds them in chains, and leads them into sin. Eve did not share her thought with her husband. She went forward alone, and “she saw,” Scripture says, “that the tree was good for food and pleasing to the eyes.”

“And it was beautiful to contemplate; and she took of its fruit and ate.” Nor did she stop at eating it herself, but “she also gave some to her husband with her, and they ate.” What happened? Did they become gods? No. “Then the eyes of them both were opened, and they knew that they were naked.” Until then they had not known that they were naked, because the grace of God covered them, and they were not ashamed. As I read to you earlier, “the two were naked, Adam and his wife, and they were not ashamed.” But now they ran about, realizing that they were naked, and “they sewed fig leaves together and made coverings for themselves.” These were the results. Instead of becoming gods, they began to tremble...

to feel ashamed, and to hide. They tried to cover their private parts because they were ashamed before one another—and with fig leaves, no less! Fig leaves! You can hardly touch one, let alone take a fig leaf, with its itching hairs and irritating sap, and place it on the most delicate parts of your body. They must have suffered terribly, and yet this is what happened. Scripture does not lie. The fig leaf is a type, a symbol, of sin. The itching and pain were the consequences of sin, because they did not enjoy what they had imagined they would. And here there is something beautiful that we ought to know. Eve, together with Adam, was the one who brought about our fall; then came the new Eve, our Most Holy Theotokos.

Where the first Eve disobeyed, the second obeyed; and where the first Adam disobeyed, the second Adam obeyed. When you see our Most Holy Theotokos and Christ on the iconostasis, see there, at the doorway, Eve and Adam, who shut that door against us—the door known as the Beautiful Gate. Then Christ came, was crucified on Golgotha, and opened the veil of the Temple for us. It was torn from top to bottom. Someone once asked, “How large was the opening made in that veil?” Another answered, “It was made large enough for even the greatest sinner in the world to pass through, because all of us must pass through there.”

In any case, I also want to show you once more the type, the symbol, of sin: the fig leaf. If you look at it, the fig leaf resembles a hand—Eve’s hand, which brought the itching wound of sin upon humanity. And what is our Most Holy Theotokos called in the ode? I find these words: “the true vine, who put forth the fruit of life.” What does a vine leaf look like? Open one out. There—it too is like a hand! The one is the hand of the old Eve, which brought sin, itching, pain, and all the rest into the world. The other is the hand of the Most Holy Theotokos: the vine and its leaf, also shaped like a palm, which we often use to soothe and cool the body, as a healing compress.

At Embeli you will find both the vine and the fig tree there. There you have the old Eve, and there the new Eve, who brings healing, who bore the ripe cluster of grapes and heals the sin of human life. Everything has its symbolism, and everything helps us attend to what we must learn from both nature and the spiritual life. Here I would also like you to notice something else. Married couples who are ready, at the slightest difficulty, to throw everything away, break up their home, and take opposing sides in every matter are making a grave mistake. They should have considered these things before entering Holy Matrimony—before their love affairs, and before leaving nothing untouched—not afterward. For sadly, we see people carrying on in love affairs and sin for five, ten, or fifteen years, living together without being crowned in Holy Matrimony, wandering here and there, while Satan reaps the profit.

Then they claim that their characters are incompatible. For fifteen years you did not notice that you were incompatible? And now that you are married, you complain that you cannot get along? Beforehand, Satan was harvesting, cutting with his sickle and putting the crop into his storehouse, into his sack. But now that you have come under the protection of the Church and Christ, he has torn you apart. He could not tolerate that. “But you know, he makes my life miserable; he is unfaithful,” one says—or perhaps the wife is unfaithful, and so forth. Whatever the situation may be, let that person come and read this verse. Let them come and read this verse. When Eve took the fruit, did she feel that she had lost grace? She ate, but she felt nothing. Why did she not feel it? Because Adam had not yet eaten, and Adam was the umbrella sheltering Eve. As soon as Adam also ate, the umbrella collapsed...

the blessing of their union was lost, and they saw that they were naked. Blessed, then, is the married couple who preserves this indirect sanctification. There is direct sanctification: when I receive Holy Communion, when I attend Church, when I pray. That is direct sanctification. But there is also indirect sanctification: “the two shall become one flesh.” God blessed you and united you. There are two bodies, yet one soul; two souls, yet joined in one body. Each blesses and sanctifies the other. That is why Paul writes in the seventh chapter of First Corinthians: “How do you know, husband, whether you will save your wife? And how do you know, wife, whether you will save your husband?” Take up your yoke, then, for that is why you are called spouses, yoked together. And when you drank from the little cup and smiled, that cup was the cup of tribulations.

Holy Matrimony is a great Mystery and, according to God, an indissoluble one. That is precisely why this is included in the service. And you know what is happening back in our homeland: automatic divorces, and that is the end of it; nothing remains standing; civil marriages, and so forth. These are simply a continuation of fornication and nothing else. Here, then, the point is clear: as long as Adam preserved his integrity, Eve had felt no change. But when Adam also ate, the protective covering—the grace—departed from the married couple, and the consequences we have heard about followed. Now, continuing this account of the Fall, I shall read verse eight of the third chapter of Genesis, which says: “And they heard...”

“the voice of the Lord God walking in Paradise in the evening.” In the evening—pay attention to that phrase. “And Adam and his wife hid themselves from the presence of the Lord God among the trees of Paradise.” Where had You been since morning, Lord? According to the Fathers, the transgression took place in the morning.

This is what I told you at the beginning: God does not catch the sinner in the very act. It is not that He cannot or that He does not see. Rather, He respects the sinner’s freedom and desires his metanoia, his repentance and return. He could have caught Eve at the moment she stretched out her hand. He did not. He left her the whole day. It is as though this one day represents our entire life. He has let us go on and has continued to sustain us, though we have left nothing standing. We have respected neither honor nor morality, neither another person’s dignity nor God—nothing. And still He gives us bread, work, sunlight, oxygen—everything.

He waits. Evening came, and He left Adam to face his failure. Adam had not succeeded; he had failed. He had fashioned fig-leaf coverings, and then came the itching and the fear; he trembled. For Scripture continues: when God called to him, “Adam, Adam, where are you?” he answered, “I heard Your voice in Paradise, and I hid.” Why did you hide? “Have you perhaps eaten?” What a gentle phrase: “Have you perhaps eaten?” Or, “Did you eat from the tree I told you not to eat from?” God did not say, “Why did you eat, wicked man? Well, are you enjoying it now?” He asked, “Have you perhaps eaten?” He wanted to help Adam begin his metanoia, his repentance. After all, Adam had not succeeded; he had failed. A person must come to his senses, recognize that he has failed, and ask forgiveness. Adam did not do so. God waited.

That is the meaning of “in the evening.” The Fall, the sin, had taken place earlier, and they had seen that they had failed, yet they did not repent. This is the tragedy of man. In any case, pay attention to what it says here: “And the Lord God called Adam and said to him, ‘Adam, Adam, where are you?’ And he said to Him, ‘I heard Your voice as You walked in Paradise, and I was afraid because I am naked, and I hid.’ And God said to him, ‘Who told you that you were naked?’”

“Have you eaten from the one tree of which I commanded you not to eat?” Who told you that you were naked? Then you must have eaten from the tree from which I told you not to eat.

What follows is enough to make one weep, because of the answer Adam gave. But here I would also like to emphasize another point, as we shall see. If I read the earlier passage to you, you will see that Eve might ordinarily have been considered exempt from punishment. Eve herself had received no command from God concerning this prohibition. The prohibition had been given to Adam, not to Eve; nevertheless, the punishment includes Eve as well. And Eve accepts this without protesting. Through tradition, Eve knew what God had said to Adam, and it applied to her as well. Here we have an answer to the entire Protestant world...

and also to the Jehovah’s Witnesses, who reject tradition. They say, “It is not in the Word of God.” But does the Word of God say that God spoke this command to Eve? Nevertheless, Eve was obliged to learn it from her husband and to take seriously what her husband told her, because it applied to her as well. In the same way, whatever God delivered—whether in writing through His Apostles or orally through them—has eternal authority. No one can tell us that there is no tradition and that these are merely human commandments, as they claim, because among the first human beings themselves we see the authority and power of faithfully observing tradition. In any case, when God asked Adam, “Have you perhaps eaten from it?” Adam replied, “The woman...”

“whom You gave to be with me—she gave me fruit from the tree, and I ate.” In other words, he shifted the responsibility. Many people want to know whether they truly came from God or whether some ape produced them, and there is a great deal of discussion about it. Do you want to know where you come from? When a small child who knows nothing has done some mischief, ask him, “George, why did you do this?” What will he answer? “Grandfather did it. Katina did it.” He did not do it himself! When did the child learn these tricks of shifting responsibility? He is a little chip off the old block, a faithful follower of those who came before him. You do not need to be a scientist or conduct research in order to determine whether you come from an ape or whether you descend from Adam. Just approach a little child after some mischief...

and question him. His answer will tell you where he comes from. Shifting responsibility began with the first human beings. Unfortunately, we do the same today. “He made me do it. I was led astray. I did not know. They took me along. He forced me.” None of this is true; it is all lies. Someone suggested it to you, yes. Someone pointed it out to you, yes. But you liked it, turned it over again and again in your nous, your spiritual intellect, and then acted upon it. You took every necessary step. That is why you are guilty; you are not merely deceived. The first human beings chose to accuse God rather than themselves. Woe to the person who does not accuse himself. Woe to that person! Those of you who go to Holy Confession, pay attention to the way you confess, and you will see that your confession is false. You accuse many people...

your daughter-in-law, your neighbor, your colleague, the employee, the woman next door, and so forth. No. You must accuse yourself. Then your metanoia, your repentance, will be genuine. I remember the conduct of a poor Armenian Christian who sold trousers by hand. He carried several pairs of work trousers on his arm and went about trying to sell one now and then, so that he might earn something for himself and his household. One day, someone went to the priest whom he believed to be this man’s spiritual father and confessor and asked him, “Father, does so-and-so perhaps come to you for Holy Confession?” “Yes, he confesses to me,” the priest replied. “Have you ever asked him,” the man continued...

“How things are going in his home?” “I do not think so,” he replied. “Please listen. It is very sad. His wife beats him. In fact, if you see him in the next few days, you will see that his head has been split open. He is a simple, humble man, and he does not want to break up his family, though his wife often beats him. This time she has split his head open, and it is heavily bandaged—padded up, as we say. If by chance he comes during these days, please think of comforting the man during his confession, as God enlightens you.” “Thank you very much, my child,” the spiritual father said, and the other man left. Only a few days passed, and there he was, coming to confess, with his head indeed bandaged—and very heavily bandaged.

The spiritual father remembered what he had been told. During the confession, he approached the matter indirectly, as we might say, so as not to offend him. He tried to draw out something of the man’s pain and offer him a few words of comfort, based on what he had heard. So he said to him, “I do not think I have ever asked you: do you have a family?” “I do,” he replied. “Do you have many children?” “I have three,” he said, “two girls and a boy.” “And do you have a wife?” “Of course I do.” “Well, how are things between you? Do you live in harmony? Is there love in your home?” The man answered, “Father, I did not come to confess the sins of my wife or my children. I came to confess my own sins.” What a wonderful answer!

He could have spoken; he could have accused her and exposed what she had done. But he did not. That is the point. The Fathers say, “The wound is mine, and the injury is mine. I did it.” Satan did not do it. Satan suggested it; I liked it, and I carried it out. He suggested it, and I acted. That is why we will also go off together: “Go with the devil and his angels.” He kept telling you what to do, and you kept doing it. So there you are—together. Is God unjust? Was it not the devil whom you took as your counselor? Was it not he whom you obeyed in everything he said, especially when it contradicted God? Then there you are: you will go with him. Let us not accuse God of injustice. God is just, and according to how a person acts, thinks, and conducts his life here, he receives the corresponding reward. In how many cases, instead of humbling himself—

especially in the face of his failure, since success might naturally have made his nous, his spiritual intellect, dizzy with pride—what did man do? He blamed God and shifted the responsibility, saying, “It was not I. It was the woman—and above all, it was You, because You made such a wicked woman and brought this disaster upon me.” Then God turns to the woman, as the passage continues: “And the Lord said to the woman, ‘What is this you have done?’” In other words: Do you understand what you have done? And after He spoke to her about her own responsibility, “the woman said, ‘The serpent deceived me, and I ate.’” And then, “The Lord God said to the serpent, ‘Because you have done this, you are cursed above all cattle and above all the beasts of the earth; upon your breast and your belly you shall go, and you shall eat dust all the days of your life.’” Adam said, “The woman is to blame.” He turns to the woman: “What is this you have done?” “The serpent is to blame. We are not to blame. You made the serpent, and You made the woman—are You not to blame?” This is a terrible thing. The account lays it out beautifully; I do not know whether you noticed. Who caused the temptation to sin? Satan. Who allowed themselves to be led astray? Eve and Adam. Each one heard the judgment that concerned them. Before I continue—

I mentioned something that may have raised a question for some of you. Did God, then, hide death inside that tree? Would He do such a thing? Did man die spiritually and bodily because God had hidden death in the tree of knowledge? No. The tree itself was neither good nor evil. It was man’s act that brought death. One day man would have eaten from that tree, just as he would have eaten from the tree of life in the center of Paradise—but only when, in due time, God permitted him.

Death was not in the tree; it was in the disobedience. Disobedience is what caused the harm. That one tree was there to test man’s freedom and his gratitude toward God. But man trampled upon both. I will give you a simple example so that we may understand it better. Suppose we have a hamburger here, and there are only two of us: an adult and a baby. I eat one hamburger, and then the baby says, “Give me one too.” The baby eats it and dies. You gave it a hamburger—but what is wrong with a hamburger? Is a baby of that age able to eat one? So the hamburger is not to blame. The problem is that the baby rushed to eat it before the proper time. Man needed the appropriate preparation, and at the same time he needed to be tested—

to show whether, and to what extent, he accepted God as his Creator. So never allow yourselves to think that death was hidden in the tree and that an evil God placed it there to lure man into a trap. No. Death lay in the disobedience. God says no, and man says yes, relying on his own reasoning and feelings, imagining that he can reach the depths of God’s wisdom. Who can enter into the mind of God and understand how He thinks, or how He saves man?

How does He justify the sinner? How? Is it not madness, according to human reasoning, that He asks you for your sins so that He may give you Paradise? What person gathers up what is spoiled and worthless? Everyone seeks gold, silver, precious things, the wealthy and the honorable. We think we are wiser and know what is worth gathering. But God gathers whatever is filthy, because He does not ask for man’s good deeds. When He calls a person to metanoia, to repentance, and to confession, He does not ask him to report what good he has done. “Bring Me the evil you have done. I do not want your good deeds; keep them. What evil have you done? Bring that to Me.” Does this make sense according to human logic or mathematics? Where can such a thing be explained? Yet this is how it is. Strange things indeed! Therefore, we must never push our reasoning into matters that require faith and demand knowledge instead. This is mentioned by the Prophet and repeated in the Acts of the Apostles: “Come, you despisers, you who trample everything beneath your feet and subject everything to your own reasoning. Come, and let us discuss it. In what manner does God—”

“justify the ungodly? Come.” Man cannot answer, because this is how the goodness of God arranges all things. How did life come out of death? How did the Resurrection come out of the tomb? These are strange things. Even Satan himself did not grasp them. He too made a mistake; he too was deceived; he too failed in his attempt. In any case, I return to our subject, because I thought that point had been omitted and wanted to mention it. Let us return to the passage. With Satan now before Him—the one who had deceived them—God says, “Because you have done this, you shall be cursed above all cattle and above all the beasts of the earth; upon your breast and belly you shall go.”

“You shall eat dust all the days of your life,” as I read earlier. I do not know how the serpent moved before this. But since God now says that it will crawl upon its belly, perhaps it flew before; perhaps it moved in some other way. I do not know. In any case, this is presented as a punishment. God then continues and speaks the words we often repeat, the passage called the First Gospel, or Protoevangelium. After the Fall, after the mournful condition that had arisen within Paradise, God immediately gave a prophetic promise concerning what would come to pass because of this great evil.

When He said to Eve, “What is this you have done?”—

in simple words, we might render it: “Wretched woman, do you realize what you have done?” Take the Christmas tree that you put up at Christmas and shake it. Do you know where its roots are? In Paradise. Christ made the Christmas tree. Its root is in Paradise, in the words recorded here, in the fifteenth verse that follows. God then says to Satan, “And I will put enmity between you and the woman.” Here He speaks of a woman. Eve thought that she herself was the woman who would bear someone who would avenge her by crushing the head of Satan. That is why Eve named her first child Cain.

The name is interpreted as “acquisition”: “I have acquired the avenger.” But the child she had was a murderer. The prophecy concerned another woman. It concerned the Most Holy Theotokos, a woman who would come some five thousand five hundred years later and bring forth her seed. For the passage says, “between your seed and her seed.” A woman does not have seed in the ordinary manner, as we said on another evening; the seed comes from the man in natural conception. So the passage is speaking of a strange birth and a wondrous conception. “He”—the seed—“shall strike your head”; he will crush your head, “and you shall strike his heel”; you will bite his heel. This refers to His being crucified according to His human nature, for as God He cannot be crucified. His divinity—

The human nature of Jesus was crucified, died, was buried, and rose again. God does not die, nor does He undergo any of these things. So in this passage, after God had said to Satan everything that concerned him, He gave the prophecy of what was to come. And it truly came to pass, as Paul the Apostle writes in his Epistle to the Galatians. Indeed, it is the Scripture reading for Christmas, the passage that says: “When the fullness of time had come, God sent forth His Son, born of a woman.” Not of a man. Abraham begot Isaac, Isaac begot Jacob, and so on—not Sarah, not Rebecca, not Rachel. “Born of a woman, born under the Law.”

If you also pay attention to the first chapter of Matthew, to the genealogy, it begins, “Abraham begot Isaac,” and continues in the same way. Then, after David and after the deportation to Babylon, it reaches Joseph, the husband of Mary, and says, “of whom was born.” Until that point, the men were said to beget. But when the genealogy reaches Mary, it says, “of whom Christ was born.” Then it continues: “Now the birth of Jesus Christ was in this manner.” And how was it? “When Mary had been betrothed, she was found to be with child by the Holy Spirit.” Mary’s conception and childbearing were not like other conceptions. They were of a higher order. The foundation for this seedless conception is here, in the fifteenth verse of the third chapter of Genesis.

Humanity waited for this promise. The Church also symbolizes its final fulfillment at Pascha, when our priests come out carrying the Cross, with a candle behind it tied with a red ribbon. The devil saw the Cross and raised Christ upon it, but he did not see the Resurrection that would emerge from behind the Cross. That is why John Chrysostom mocks him so beautifully in his Catechetical Homily: “You took what you could see, and fell because of what you could not see. You took a body and encountered God. You took earth and met Heaven.”

Keep that in your heart. On the night of the Resurrection, read the Catechetical Homily of John Chrysostom, in which he mocks Satan. We remind Satan of this because he thought he had removed Christ from his path, raising Him upon the Cross through the Jews as though He were a lawbreaker. He could never imagine that Christ was God, because the Lord kept him guessing, revealing one thing and then what seemed to be its opposite. When the Lord said on Great Thursday, “My soul is exceedingly sorrowful, even unto death,” Satan thought, “What sort of God can He be, if He fears death?” But when he raised Him upon the Cross and the rocks began to split, with the earthquake and the darkness, he cried, “Come down!” “I am not coming down now. Now I will deal you the blow, and afterward I will come forth.”

Remember, all this had already been foretold here. Then God, out of His love for man, considered it fitting to have this promise written down and thus console him, showing that He had not forgotten him. For we might have gone to God and said, “Why am I to blame because Eve fell? What fault of mine is that?” And God answers, “I do not hold it against you. I Myself will be crucified and will give Paradise back to you freely, provided that you accept it.” We could have raised that objection today: “I was not to blame,” as some people say, “because Eve did all this out of curiosity,” and so on. But let us imagine ourselves in Eve’s place and consider whether we might have done something even worse, instead of accusing her now of putting us in this difficult condition. Christ, however, came into the world and sacrificed Himself. Through simple faith, He freely gives man this whole gift of Paradise—a ticket that takes him straight there, without having to descend anywhere.

Yet man does not want it, just as the first man did not want it. He may blame even this way of salvation, as the first human beings blamed God, or he may blame our first ancestors, especially Eve, who caused this harm. I remember reading a story related to this. Once, it is said, a king put on ordinary clothes and went out into the neighborhoods to see how his people were living. He came to a shack where an elderly couple lived, an old woman and her husband. The old woman was saying, “Ah, husband, that Eve ruined us and brought us to this state.” And she went on complaining about Eve. The king heard her, appeared at the door, and asked, “What are you saying?” “Well, my son,” she said, not knowing that he was the king, “we are sitting here lamenting our fate and what that Eve has reduced us to.” “What did she do to you?” “Her curiosity—”

“brought everything to this. She could not leave matters as they were. Otherwise, we would not have all these troubles today.” “Very well,” the king said. “Listen: do not blame Eve. I will take care of you. I will give you an apartment, food—everything, everything you need. Tomorrow I will send my servants. I am the king.” The old woman was dumbfounded. “My son—my king—what do I know?” she stammered, asking his pardon. The next day the king’s servants came, picked the couple up, and settled them in their new home. Once they were settled, the king placed a covered dish in the room. “Everything here is yours,” he said, “but do not touch this dish. From the moment you touch it, you will have to leave.” They remained there for several days, but then the old woman began: “Husband, what do you think is inside it?” “Leave it alone, woman.” She was quiet for a while. Then she said, “What could be inside? I am only wondering. No, no—I will not touch it, but I am just wondering.” Two or three days passed, and she started again.

“I wonder what could be under there.” “Come on, Grandma, didn’t I tell you to leave it alone? He’ll throw us out of here.” I will not go on at length, because there is no time. One day, out of curiosity, the old woman went over and lifted the dish to see what was underneath. There was a little mouse inside. In a flash, the mouse darted away. Two or three days later, the king came, saw the dish, and said, “So Eve was curious, was she? And you were not? Out you go.” Thank you.

In any case, let us stop here for tonight and, God willing, we shall continue.

Συνέχεια από αυτό το βράδυ, τις σκέψεις αυτές που αφήσαμε γύρω από τα θέματα που κάναμε τόσες βραδιές, θα ήθελα να πω και κάτι ακόμη που χρειάζεται κατά κάποιον τρόπο σε όλους τους ανθρώπους οι οποίοι αγωνίζονται και συγκεκριμένως αυτούς που θέλουν κατά κάποιον τρόπο τη σωτηρία τους. Ξέρετε, ο άνθρωπος ξεγελιέται, διότι ο Θεός δεν τον συλλαμβάνει επ' αυτοφώρω όταν αμαρτάνει, που μπορεί να τον συλλάβει, όμως δεν τον συλλαμβάνει επ' αυτοφώρω και δεν τον στέλνει αμέσως στο δικαστήριο. Αλλά τον αφήνει...

τον παραπέμπει, όπως θα λέγαμε, σε τακτική δίκη. Αυτό γίνεται αιτία πολλοί άνθρωποι να αφήνουν μια σκέψη που τους λέγει ή ότι δεν υπάρχει Θεός ή ότι δεν μπορεί. Και υπάρχει, αγαπητοί, και μπορεί, ναι. Και υπάρχει και δύναται, αλλά μακροθυμεί, για να δώσει στον άνθρωπο την ευκαιρία να ιδεί την αποτυχία του και να θελήσει να επιστρέψει. Δεν βιάζεται ο Θεός όπως βιαζόμαστε εμείς. Έχει υπομονή. Η υπομονή Του δεν έχει όρια. Η ανεκτικότητά Του δεν έχει όρια, διότι αν είχε όρια...

δεν έπρεπε να υπάρχει κανένας από εμάς αυτή την ώρα εδώ. Η μακροθυμία του Θεού και η χρηστότητα του Θεού, η οποία κατά τον Παύλο εις μετάνοιαν μας άγει, μας βοηθάει να μετανοήσουμε, είναι εκείνο που πρέπει να μας συγκινεί ιδιαιτέρως. Και να μην περάσει ποτέ από το νου μας ότι εξαλείφθη τίποτα λόγω του χρόνου δήθεν. Εμείς μπορούμε να τα ξεχάσαμε, το τι έχουμε κάνει, αλλά ο Θεός δεν ξεχνάει. Θέλω να γνωρίζουν όσοι δεν γνωρίζουν ότι σε κάθε πράξη του ανθρώπου υπάρχουνε τρεις κονδυλοφόροι. Ο πρώτος που παίρνει τον κονδυλοφόρο να γράψει...

κατ' εξοχήν, τας κακάς πράξεις του ανθρώπου, τας κακάς ενθυμήσεις του ανθρώπου, γενικά την κακή διαγωγή του ανθρώπου, είναι ο Σατανάς. Ο δεύτερος κονδυλοφόρος, ο οποίος γράφει, είναι ο κονδυλοφόρος του αγγέλου μας, του φύλακα της ψυχής μας, και ο τρίτος είναι της συνειδήσεώς μας. Τρεις γράφουν τις κακές μας πράξεις. Δύο τις καλές μας πράξεις. Ο Σατανάς δεν τις γράφει τις καλές πράξεις. Γράφει μόνον ο άγγελος και η συνείδηση. Ο Σατανάς γράφει μόνον τις κακές πράξεις. Καταλαβαίνετε τώρα, ε; Για να περάσουμε τα Δαρδανέλια προς τον ουρανό, χρειάζεται να είναι λεπτά τα κατάστιχα του ανθρώπου από τις τρεις αυτές κατηγορίες του γραψίματος. Και εντούτοις ξεχνιόμαστε.

Πολλοί νομίζουν ότι και ο Θεός ξεχνάει. Και να θέλει να ξεχάσει ο Θεός, δεν ξεχνάει ο διάβολος. Παρουσιάζεται αυτός εκεί με τα κατάστιχα, με τα χειρόγραφά του, και λέει: τότε, εκεί, έτσι, τούτο, τ' άλλο κλπ. Εσύ είσαι δίκαιος. Τι να πει ο δίκαιος ο Θεός; Τι θες, αλήθεια; Τι να πει, εγώ είμαι ψεύτης; Δεν μπορεί, παρά θα διεκδικήσει την αλήθεια και θα τιμωρηθούμε μια μέρα. Αυτή λοιπόν τη χρηστότητα και τη μακροθυμία του Θεού θα μπορεί να τη συναντήσει σαν μάθημα ο άνθρωπος στη ζωή του από τότε που υπάρχει άνθρωπος στον κόσμο. Από τότε έδειξε πώς σκέφτεται ο Θεός έναντι του αμαρτωλού ανθρώπου. Και δεν στέκεται μόνο εκεί, αλλά μέσα στη σειρά, αν κανείς θελήσει να μελετήσει από Γένεση μέχρι Αποκάλυψη, που είναι η Γένεση το πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφής...

η Αποκάλυψη το τελευταίο βιβλίο της Αγίας Γραφής, θα βρει πολλές φορές τον Θεό μας προθυμούντα και περιμένοντα την επιστροφή του ανθρώπου. Γι' αυτό και εμείς τον χρόνο αυτόν μην νομίζετε ότι θα μπορούμε να τον διαθέσουμε μόνο για να περνάει η ώρα, να σκοτώνουμε τον χρόνο. Χρόνος δεν είναι κύριος, λέει, είναι ανάγκη να τον σκοτώσουμε. Χρόνος είναι χρήσιμος και, αν υπήρχε τρόπος να αναστηθούν οι κολασμένοι ή να ερωτηθούν οι κολασμένοι και αν τους λέγαμε «Τι θέλετε να παρακαλέσετε τον Χριστό;», θα λέγανε: «Να με αναστήσει μες στον κόσμο δυο λεπτά, να εξομολογηθώ τα αμαρτήματά μου». Αυτός που έζησε 50, 80, 100 χρόνια, δυο λεπτά ζητάει τώρα, διότι δεν χρησιμοποίησε όλη αυτή τη μακροθυμία και τη χρηστότητα του Θεού προς το αγαθόν. Αλλά κάτω από διάφορες δικαιολογίες, ότι παρότι θέλω δεν με αφήνουν...

ότι θέλω να εξομολογηθώ, δεν βρίσκω ιερέα, χίλια δυο πράγματα βρίσκουν. Όλα είναι ψέματα. Άμα μας πιάσει καρκίνος, θα σου πω εγώ τι γίνεται. Τότε θα δεις πώς βρίσκεις και πώς βρίσκω. Αλλά δεν έχουμε το μέτρο να μετρήσουμε. Τίποτα, ούτε καρκίνος ούτε χολέρα, δεν συγκρίνονται με την αμαρτία. Όλοι οι καρκίνοι του κόσμου δεν μπορούν να αντιπροσωπεύσουν μία και μόνον αμαρτία, διότι όλα αυτά έχουν σχέση με το σώμα, το οποίο είναι θνητό και σε λίγο καιρό θα φύγει, ενώ η αμαρτία έχει σχέση με την ψυχή και άπτεται της αιωνιότητος. Θα ήθελα λοιπόν να φέρω ένα γεγονός από την Παλαιά Διαθήκη που έχω μαζί μου από πότε; Από καταβολής κόσμου, για να ιδείτε πώς μακροθυμεί ο Θεός. Βέβαια, δεν θα πάω να το επιστρατεύσω παρεμπιπτόντως, τον τρόπο να το βγάλω επάνω. Θα μιλήσω όλο το περιστατικό που...

και άλλα ηθικά διδάγματα παρουσιάζονται μέσα, και θα φτάσω και στο οικείο μέρος να δείτε πώς ο Θεός ενεργεί και πώς ο άνθρωπος δεν κάνει καλή χρήση της μακροθυμίας του Θεού. Η συμπεριφορά λοιπόν του Θεού στους δύο πρώτους ανθρώπους θα είναι κατά κάποιον τρόπο το μάθημα το αποψινό, παρμένο από το βιβλίο της Γενέσεως, από το πρώτο βιβλίο δηλαδή της Αγίας Γραφής. Έχω μπροστά μου το δεύτερο κεφάλαιο, συγκεκριμένως το εδάφιο 15, και κατωτέρω. Λέγει εκεί: «Καὶ ἔλαβε Κύριος ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἔπλασε, καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ τῆς τρυφῆς, ἐργάζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάσσειν». Λέξεις αιώνιες. Εργάζεσθαι και φυλάσσειν. Και πάλι δεν είναι από τον Θεό; Μέσα στον Παράδεισο δουλειά.

Προσοχή, φύλαξις προϋποθέτει εχθρόν, κάτι κακό, κάποια παγίδα. Πρόσεχε, φύλαγε. Από ποιον; Δεν είμαι εγώ και η σύζυγός μου; Είναι κι άλλοι εδώ; Εμείς δεν είμαστε, κανέναν άλλο. Υπάρχει κι άλλος, υπάρχει και ο τρίτος, είναι ο λεγόμενος. Περί αυτού ομιλεί την περίπτωση αυτή και θα ήθελα να υπενθυμίσω και να πω και να εκθέσω τον εαυτό μου, κι εσείς αν θέλετε το δικό σας. Είναι το μόνο πρόσωπο το οποίο περνάει απαρατήρητο σχεδόν σε ολόκληρη τη ζωή μας. Είναι εκείνο που μας δουλεύει από το πρωί μέχρι το βράδυ, είναι εκείνο που μας θέτει αντιμέτωπους των πάντων. Διάβολος, για τον οποίο δεν γίνεται συζήτηση. Το πολύ πολύ τον κάνουν για πράκτορα και του στέλνουν και κανέναν εκεί.

Το κάνουν. Και εντούτοις, τον δακτυλοδεικτεί... Τις πρώτες ημέρες που παρουσιάζεται ο άνθρωπος στον κόσμο... Εν πάση περιπτώσει, «καὶ ἐνετείλατο Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Ἀδὰμ λέγων· ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ Παραδείσου βρώσει φάγῃ», από όλα τα δέντρα μπορείς να φας. «Ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, οὐ φάγεσθε ἀπ' αὐτοῦ· ᾗ δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ' αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε». Ξεκάθαρες δουλειές. Δεν ξεγελάει κανέναν ο Χριστός, όπως ξεγελούμε εμείς τον εαυτό μας και τους ανθρώπους μας. Ο Χριστός λέει την αλήθεια. Ο Θεός λέει την αλήθεια. Αυτό και αυτό σε περιμένει. Δεν μπορεί να μου πεις «Δεν το ήξερα». Δεύτερα, άγνοια νόμου δεν παραδέχεται ο νόμος, πολλώ μάλλον ο νόμος του Θεού δεν παραδέχεται άγνοια νόμου. Και μπορεί καμιά φορά κάποιος καινούριος νόμος να βγήκε και...

να μην το ξέρουμε εμείς, είναι φυσικό, δεν είμαστε δικηγόροι, να παρακολουθούμε τι ψηφίζεται. Όμως τον νόμο του Θεού, που είναι ένας, αναλλοίωτος, δεν αλλάζει, δεν αλλοιούται, αυτόν δεν έχουμε δικαίωμα να μην τον έχουμε. Θα έχουμε την ένδικον μισθαποδοσίαν, θα πληρώσουμε ακριβώς όπως προειδοποιηθήκαμε. «ᾟ δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγῃς ἀπὸ τοῦ ξύλου», επί ποινή θανάτου, και μάλιστα, όπως αφήνει εδώ να εννοηθεί, «θανάτῳ ἀποθανῇ», θα πεθάνετε διά θανάτου, δηλαδή σαν να μιλάει για δυο θανάτους. Και πράγματι δύο είναι οι θάνατοι στους οποίους υπέστη ο άνθρωπος από τότε που έπεσε: ο θάνατος ο ψυχικός και ο θάνατος ο σωματικός. Ο θάνατος ο σωματικός θεραπεύεται. Θα αναστηθούμε όλοι, είτε το πιστεύουμε είτε όχι.

Ο θάνατος ο ψυχικός όμως δεν θεραπεύεται, εάν δεν τακτοποιηθεί σε αυτόν τον κόσμο. Γι' αυτό η αβεβαιότητα του θανάτου, το ρευστό του θανάτου, της ζωής γενικά εδώ, θα πρέπει να μας έχει επιφυλακτικούς και κάπου κουμπωμένους. Μήπως σήμερα, μήπως απόψε, μήπως αύριο. Και πάντοτε τα κατάστιχά μας να είναι κατά το δυνατόν έτοιμα, διότι θα πρέπει να δείξουμε λογαριασμό κάπου. Εντάξει, εν πάση περιπτώσει, η εντολή δεν είναι βαριά. Από όλα. Έχει χίλια δέντρα, 999 δικά του. Ένα ακροκλωνάκι. Όχι 999 μη και ένα όχι, όχι. 999 ναι και ένα όχι. Κατά συνέπεια, ζητείται...

η εντολή βαριά ή κατορθωτή; Γιατί ο Θεός δεν βάζει στον άνθρωπο σταυρό, πειρασμό, παρά τη δύναμή του. Αν πειραζόμεθα, πειραζόμεθα εξ ιδίων. Εμείς είμαστε που δημιουργούμε τους πειρασμούς, αυτούς τους οποίους δεν μπορούμε να σηκώσουμε και πολλές φορές μας κάνουν μέχρι και αυτοκτονία. Ευλογίας και έχουμε εμείς αυτούς τους πειρασμούς. Ο Θεός δεν οδήγησε εκείνους τους πειρασμούς. Εν πάση περιπτώσει, πιο κάτω λέγει: «Καὶ ἦσαν οἱ δύο γυμνοί, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ᾐσχύνοντο». Θα θέλαμε να γνωρίζουμε γενικότερα ότι στον Παράδεισο υπήρχαν τριών ειδών ξύλα. Ένα ξύλο που τους επιτρεπόταν να τρώνε και να ζούνε. Λόγους που έπρεπε να φάνε, ένα δέντρο που δεν έπρεπε να φάνε, για να καλά ζούνε, να μην πεθάνουν.

Υπήρχε και ένα άλλο ξύλο στο κέντρο του Παραδείσου, το ξύλο της ζωής, το οποίον θα τρώγανε για να αΐζουν. Ωραία, έχει έναν λόγο που ο Θεός όμως λέει: υπήρχε ξύλο για να ζει, υπήρχε ξύλο για να φύγει και υπήρχε ξύλο για να αΐζει. Υπήρχε ένα ξύλο που μπορούσε να τρώει και να ζει. Ένα να μην φάει για να φύγει και ένα που αΐζει, θα ζούσε στην αιωνιότητα. Αλλά όταν θα ακολουθούσε τη διαδικασία που του είπε ο Θεός. Μη σπεύδεις, άνθρωπε, μην τρέχεις να κάνεις το δικό σου. Πήγαινε από το μονοπάτι που σου είπε ο Θεός, δεν θα πάθεις τίποτα. Αυτές είναι περίπου οι εντολές που έδωσε στον πρώτον άνθρωπο. Ο άνθρωπος εκεί που ζούσε, στον Παράδεισο — Παράδεισος, πάναγνο περιβόλι, μπαξές, ένα ωραίο μέρος. Ο όφις, λέγει, είναι φρονιμότατος, όχι φρονιμότερος των άλλων, είναι φρονιμότατος.

Υπερθετικό βαθμό, φρονιμό βαθμό. Δηλαδή δεν ενέπνεε καμία υποψία, «πάντων τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὧν ἐποίησε Κύριος ὁ Θεός». Αυτόν εξέλεξε ο διάβολος, ως άγγελος παρουσιάζεται, ως φρόνιμος παρουσιάζεται στους πρώτους ανθρώπους. Έτσι έρχεται ο πειρασμός πάντοτε, έτσι έρχεται η αμαρτία πάντοτε. Πώς παρουσιάζεται; Δεν παρουσιάζεται με την όψη που έχει, δεν παρουσιάζεται με τα δάκρυα που θα είναι κατόπιν, δεν παρουσιάζεται με τα πιστόλια και με τα μαχαίρια και με τα νεκροταφεία τα οποία θα επακολουθήσουν σε ένα μεγάλο βαθμό κατόπιν. Παρουσιάζεται αγγελικά. Μα κλοπή είναι, μα πορνεία είναι, μα μοιχεία είναι, μα ό,τι θέλεις είναι, έτσι παρουσιάζεται, έτσι παρουσιάζει. Η γαντοφορεμένη με λευκά γάντια...

την παρουσιάζει ο Σατανάς. Φρονιμότατος, λέει, είναι. Αυτό λοιπόν χρησιμοποίησε ο Σατανάς για να έρθει σε επαφή με τον άνθρωπο. «Καὶ εἶπεν ὁ ὄφις τῇ γυναικί». Γιατί είπε τη γυναίκα και δεν είπε εις το ζεύγος ή δεν είπε τῷ ἀνδρί; Εδώ είναι απάτη, εδώ είναι πλάνη, εδώ είναι συνωμοσία, εδώ είναι πονηριά. Είναι δύο, Αδάμ και Εύα, είναι μόνη της. Δεν πηγαίνει όταν είναι δύο μαζί, αλλά σε μια στιγμή που ήταν ένας και ένας, πήγε και μάλιστα εθεώρησε αδυνατότερο μέρος τη γυναίκα και πήγε και φρόντισε και τα κατάφερε ο ένας να γίνει δύο και οι δύο να γίνουν ένας.

Κατόρθωσε να προσεταιριστεί την Εύα και οι δύο μαζί φάγανε έπειτα τον Αδάμ. Αυτό είναι ένα τέχνασμα του Σατανά, το οποίο μπορεί να το διαβάσει κανείς και να το δει και στα περιστατικά του Ιώβ. Αν ενθυμείστε, παρότι είχε πάρει την εντολή από τον Θεό να του τα καταστρέψει όλα, σκότωσε τα παιδιά, σκότωσε τους δούλους, χάλασε τα σπίτια, έβγαλε στον δρόμο, την κυρία Ιώβ δεν τη χάλασε. Την φύλαξε ρεζέρβα και έπειτα παρουσιάζεται δι' αυτής και του λέει: «Ακόμη κρατάς μια ακεραιότητα; Να βλασφημήσεις τον Θεό και να πεθάνεις». Να μου λες να βλασφημήσω τον Θεό και θα ζήσω, το μπορώ να το καταλάβω. Αλλά να τον βλασφημήσω και να πεθάνω, τι ωφέλεια έχεις εσύ; Δεν έχω ένα ωφελητό εγώ. Έχει ένα ωφελητό εκείνος που με φύλαξε και δεν με σκότωσε.

Έχει βάλει στοίχημα με τον Θεό ότι θα τον βλασφημήσει μια μέρα. Τεχνάσματα τα οποία απαγορεύεται ο άνθρωπος, ο τόσο πονηρός σήμερα από τα γεννοφάσκια του, αυτά τα πράγματα να μην τα ξέρει και να μην τα προσέχει. Εν πάση περιπτώσει, συνεχίζει και λέγει: «Καὶ εἶπεν», συγγνώμη, «εἶπεν ὁ ὄφις τῇ γυναικί· τί ὅτι εἶπεν ὁ Θεός, οὐ μὴ φάγητε ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ Παραδείσου;» Ο Σατανάς δεν είναι πανταχού παρών, δεν ξέρει τι έχει συζητηθεί μεταξύ των και ρίχνει τώρα ένα δόλο για να δει πού θα πιαστεί. Αλήθεια, λέει, να τι είπαν, να μη φάτε τίποτα, να καθόσαστε νηστικοί εδώ πέρα. Η Εύα, η οποία δεν είχε συναντήσει ξανά πονηρό, δεν είχε γνωρίσει δολιότητα ή το ευθύ.

Και εξιστόρησε πώς έχει αυτό το θέμα και είπε η γυνή τῷ ὄφει: «Ἀπὸ καρποῦ ξύλου τοῦ Παραδείσου φαγούμεθα», μπορούμε να φάμε, λέει, απ' όλα. «Ἀπὸ δὲ τοῦ καρποῦ τοῦ ξύλου, ὅ ἐστιν ἐν μέσῳ τοῦ Παραδείσου, εἶπεν ὁ Θεός, οὐ φάγεσθε ἀπ' αὐτοῦ, οὐδὲ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἀποθάνητε». Όχι, λέει, απ' αυτό δεν. Όλα, λέει, δικά μας. Πιάστηκε από αυτό και διαστρέφει και διαβάλλει τώρα τον Θεό στο πλάσμα. «Καὶ εἶπεν ὁ ὄφις τῇ γυναικί· οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε». Ο Θεός λέει «θα πεθάνετε» και ο διάβολος λέει «δεν θα πεθάνετε». Και εμείς και σήμερα, ο Θεός μάς λέει: «Σας περιμένει αυτή η τιμωρία, εφόσον έχουμε αυτή την αμαρτία», και ούτω καθεξής.

Εμείς ακούμε του Σατανά ή κάποιου οργάνου του Σατανά ότι δεν έχει έτσι το πράγμα. Βγάζει δηλαδή ψεύτη τον Θεό. Και το δικαιολογεί μάλιστα, γιατί, ξέρετε, όλες οι αμαρτίες δικαιολογούνται. Θα δικαιολογήσουμε πριν την κάνουμε την αμαρτία στον εαυτό μας, γιατί την κάνουμε την αμαρτία. Αδιάφορο αν είναι πολλές φορές η δικαιολογία αυτή πολύ αστεία και πολύ ανυπόστατη, δεν μπορεί να σταθεί. Και τι είπε; Ξέρεις τι λέει, γιατί σας είπε να μην φάτε; «ᾔδει γὰρ ὁ Θεὸς ὅτι ᾗ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ' αὐτοῦ, διανοιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοί, καὶ ἔσεσθε ὡς θεοὶ γινώσκοντες καλὸν καὶ πονηρόν». Λοιπόν, θα γίνετε θεοί, λέει. Και διότι είναι φθονερός, δεν σας αφήνει να φάτε. Αυτό είναι τι λέει. Δεν είναι πως τίποτα θα πεθάνετε, αλλά από φθόνο δεν σας αφήνει να φάτε.

Διαβάλλει λοιπόν τον Θεόν στον άνθρωπο ως φθονερόν. Γι' αυτό λέγεται και διάβολος. Από τη διαβολή αυτή έχει πάρει το όνομα διάβολος, το οποίο δεν παραδέχεται. Αν τον ακούσετε να ομιλεί περί του εαυτού του ή περί άλλων σαν κι αυτόν, θα πει «εμείς οι διαόλοι». Δεν θα πει «οι διαβόλοι». Δεν θέλει να γίνεται συζήτηση περί διαβολής και λέει «εμείς οι διαόλοι», δεν λέει «οι διαβόλοι». Προσέξετέ το και θα με δικαιολογήσετε, διότι έκαμε αυτή την απάτη και θέλει να αποσείσει την ευθύνη από τον εαυτόν του και να κατηγορήσει τον Θεό στο πλάσμα Του. Θα μπορούσε η κυρία Εύα να συζητήσει το θέμα...

με τον σύζυγον, τον οποίον είχε ξεμοναχιάσει ο Σατανάς να μην είναι μαζί της, αλλά θα μπορούσε, πριν σπεύσει να περιεργαστεί το δέντρο, πριν να δημιουργήσει επιθυμία κατ' αυτού, πριν πάει και κόψει αυθαιρέτως και φάει και συμπαρασύρει και τον άνδρα, θα μπορούσε να συζητήσει το θέμα. Τούτο είναι ένα τέχνασμα που πολλοί πέφτουν, διότι τον λογισμό τους δεν τον εμπιστεύονται, και μάλιστα σε πνευματικούς ανθρώπους, είτε είναι εξομολόγος είτε είναι άλλος πνευματικός άνθρωπος με διάκριση. Και έτσι παρασύρονται, κρύβουν τον λογισμό τους. Επάνω σ' αυτό ποντάρει ο Σατανάς και τους πιάνει, τους αλυσοδένει και τους βάζει στην αμαρτία. Αυτή δεν αντάλλαξε τον λογισμό της με τον σύζυγο, αλλά έφτασε μόνη και «εἶδεν», λέγει, «ὅτι καλὸν τὸ ξύλον εἰς βρῶσιν καὶ ὅτι ἀρεστὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν».

«καὶ ὡραῖόν ἐστι τοῦ κατανοῆσαι, καὶ λαβοῦσα ἀπὸ τοῦ καρποῦ ἔφαγε». Και δεν έφτασε μόνο να φάει, αλλά «ἔδωκε καὶ τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς μετ' αὐτῆς, καὶ ἔφαγον». Τι έγινε, έγιναν θεοί; Όχι. «Καὶ διηνοίχθησαν οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν δύο, καὶ ἔγνωσαν ὅτι γυμνοὶ ἦσαν». Μέχρι τώρα δεν ήξεραν ότι ήταν γυμνοί, διότι η χάρη του Θεού τούς εσκέπαζε και δεν ησχύνοντο, όπως σας διάβασα γρηγορότερα, ότι «ἦσαν οἱ δύο γυμνοί, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ᾐσχύνοντο». Τώρα έτρεξαν, έγνωσαν ότι ήσαν γυμνοί, και «ἔρραψαν φύλλα συκῆς καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς περιζώματα». Αυτά τα αποτελέσματα. Αντί να γίνουν θεοί, άρχισαν να τρέμουν...

να ντρέπονται και πήγαν και κρύφτηκαν και προσπάθησαν να καλύψουν τα κρυφά μέρη των, διότι ησχύνετο ο ένας με τον άλλο, και μάλιστα με συκόφυλλα. Συκόφυλλα, συκόφυλλα! Να το πιάσεις δεν μπορείς να το πιάσεις, όχι να πάρεις συκόφυλλο, με εκείνον τον κνησμό που έχει, με εκείνο το γάλα που έχει, και να το βάλεις στα λεπτά μέρη του σώματός σου. Του Θεού θα βγήκανε, και εντούτοις. Δεν λέει ψέματα η Γραφή. Το συκόφυλλο είναι τύπος της αμαρτίας. Αποτελέσματα της αμαρτίας ήταν αυτά, ο κνησμός αυτός και ο πόνος αυτός, διότι δεν απέλαυσαν αυτά που ενόμιζαν. Και εδώ έχει ένα ωραίο, το οποίο πρέπει να ξέρουμε. Η Εύα ήτο αυτή που μας γκρέμισε μαζί με τον Αδάμ και ήρθε έπειτα η νέα Εύα, η Παναγία μας.

Εκεί που παρήκουσε η πρώτη, υπήκουσε η δευτέρα, και εκεί που παρήκουσε ο πρώτος ο Αδάμ, υπήκουσε ο δεύτερος Αδάμ. Όταν βλέπετε στο τέμπλο την Παναγία μας και τον Χριστό μας, να βλέπετε εκεί στην πόρτα την Εύα και τον Αδάμ, που μας συγκλείσανε την πόρτα αυτή, την Ωραία Πύλη τη λεγομένη. Και ήρθε ο Χριστός, εσταυρώθη στον Γολγοθά, και μας άνοιξε το καταπέτασμα του ναού. Εσχίσθη από άνω έως κάτω. Και έλεγε ένας: «Πόσο μεγάλη να έγινε αυτή η οπή που άνοιξε στο καταπέτασμα;» Και απαντά ένας άλλος: «Έγινε τόσο μεγάλη, ώστε να χωράει και ο μεγαλύτερος αμαρτωλός του κόσμου, διότι όλοι από εκεί πρόκειται να περάσουμε».

Εν πάση περιπτώσει, ακόμη θέλω να σας πω και να σας δείξω τον τύπο της αμαρτίας, το συκόφυλλο. Το συκόφυλλο είναι ένα χέρι, αν το κοιτάξετε, το χέρι της Εύας, που έφερε τον κνησμό, την αμαρτία, στην ανθρωπότητα. Η Παναγία μας πώς λέγεται στην ωδή; Εγώ τη βρίσκω ότι είναι «ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή, ἡ βλαστήσασα τὸν καρπὸν τῆς ζωῆς». Το αμπελόφυλλο τι κάνει; Ανοίξτε το. Να, σαν ένα χέρι το αμπελόφυλλο! Το ένα είναι να είναι το χέρι της παλιάς Εύας, που έφερε την αμαρτία στον κόσμο και τον κνησμό και τον πόνο κλπ. Το άλλο είναι το χέρι της Παναγίας, η άμπελος, το αμπελόφυλλο, που είναι κι αυτό σαν μια παλάμη, που το βάζουμε για δροσιστικό πολλές φορές, για επιθέματα.

Στον Εμπελή θα βρείτε και τη συκιά εκεί πέρα. Να σου η Εύα η παλιά και να σου η Εύα η καινούρια, που θεραπεύει, που γέννησε τον βότρυν τον πέπειρον και θεραπεύει την αμαρτία της ζωής. Που όλα έχουν τους συμβολισμούς τους και όλα μας βοηθούν να προσέξουμε αυτά που πρέπει να διδαχτούμε και από τη φύση και από το πνεύμα. Ακόμη εδώ θα ήθελα να σας πω και να προσέξετε το εξής. Κατ' εξοχήν τα ανδρόγυνα, τα οποία είναι έτοιμα στο παραμικρό να τα πετάξουν κάτω, να τα διαλύσουν και να πάρουν αντίθετες πλευρές στο καθένα, έχουν μεγάλο λάθος. Αυτά έπρεπε να τα προσέξουν πριν έρθουν στον γάμο. Πριν κάνουνε τους έρωτες και πριν δεν αφήσουν τίποτα όρθιο, και όχι μετά τον γάμο. Γιατί βλέπουμε, δυστυχώς, έρωτες και αμαρτίες πέντε, δέκα, δεκαπέντε χρόνια, αστεφάνωτοι να γυρίζουν από εδώ και από εκεί και κερδίζει ο Σατανάς.

Εμφανίζουν ασυμφωνία, λέει, χαρακτήρων. Δεκαπέντε χρόνια δεν είδατε ότι συμφωνείτε; Τώρα που παντρευτήκατε, κατηγορείτε ότι δεν συμφωνείτε, ε; Αλλά πρώτα έδρεπε ο Σατανάς, έκοβε με το δρεπάνι και έβαζε στο ταμπούρι του, στο σακούλι του. Τώρα που μπήκατε κάτω από την Εκκλησία και από τον Χριστό, σας διέλυσε. Δεν τα δεχόταν αυτά. Μα ξέρεις, μου κάνει ζωή, ξέρεις, είναι άπιστος, ή ξέρεις, η κυρία είναι άπιστη, λοιπά. Ό,τι θέλεις είναι, να έρθει να διαβάσει αυτό το εδάφιο. Αυτό το εδάφιο να έρθει να διαβάσει. Όταν έκοψε η κυρία Εύα, ένιωσε ότι έχασε τη χάρη; Και έφαγε, δεν ένιωσε. Γιατί δεν το ένιωσε; Διότι ο Αδάμ δεν είχε φάει ακόμη και ο Αδάμ ήταν η ομπρέλα που κρατούσε την κυρία Εύα. Μόλις έφαγε και ο Αδάμ, έπεσε η ομπρέλα.

Η ευλογία του ανδρογύνου, και φάνηκαν γυμνοί. Γι' αυτό χαρά στο ανδρόγυνο το οποίο θα κρατήσει τον έμμεσον αυτόν αγιασμόν. Διότι υπάρχει άμεσος αγιασμός, όταν εγώ κοινωνώ, όταν εγώ εκκλησιάζομαι, όταν εγώ προσεύχομαι. Άμεσος αγιασμός. Αλλά υπάρχει και έμμεσος αγιασμός. Οι δύο εις σάρκα μία. Σε ευλόγησε ο Θεός και τους ένωσε. Ναι μεν δύο κορμιά, αλλά μία ψυχή, ναι μεν δύο ψυχές, αλλά σε ένα σώμα, και το ένα ευλογεί το άλλο και αγιάζει το άλλο. Γι' αυτό ο Παύλος γράφει στο Κορινθίους, το έβδομο, «Πού ξέρεις, άνδρα», λέγει, «εάν σώσεις τη γυναίκα; Και πού ξέρεις, γυναίκα, εάν σώσεις τον άντρα;» Πάρε λοιπόν το ζυγό σου, γιατί λέγεσαι σύζυγος, και όταν έπινες το ποτηράκι και γελούσες, ήταν το ποτηράκι των θλίψεων εκείνο.

Γάμος είναι μυστήριο μέγα και αδιάλυτο κατά τον Θεόν. Γι' αυτό ακριβώς το βάλει. Και γνωρίζετε τι γίνεται κάτω στην πατρίδα μας, ε; Αυτόματα διαζύγια, αμήν, τίποτα όρθιο, πολιτικοί γάμοι κλπ., που αυτά είναι συνέχεια πορνείας και τίποτα άλλο. Εδώ λοιπόν φαίνεται καθαρά: εφόσον ο Αδάμ διατηρούσε την ακεραιότητά του, η Εύα δεν είχε νιώσει. Όταν έφαγε και ο Αδάμ, έφυγε η λεοντή, η Χάρις από το ανδρόγυνο, και είχαμε τα αποτελέσματα που ακούσαμε μέχρι τώρα. Τώρα, συνεχίζοντας αυτό το περιστατικό της πτώσεως, διαβάζω στη συνέχεια το 8ο εδάφιο του γάμα κεφαλαίου της Γενέσεως, που λέγει το εξής: «Και ήκουσαν»

«φωνήν Κυρίου του Θεού περιπατούντος εν τω παραδείσω το δειλινόν». Το δειλινόν, προσέξτε τη λέξη. «Και εκρύβησαν ό τε Αδάμ και η γυνή αυτού από προσώπου Κυρίου του Θεού εν μέσω των ξύλων του παραδείσου». Πού ήσουν από το πρωί, Κύριε; Κατά τους Πατέρες η παράβαση έγινε το πρωί.

Είναι που σας είπα στην αρχή, ότι ο Θεός δεν συλλαμβάνει επ' αυτοφώρω τον αμαρτάνοντα. Όχι ότι δεν το μπορεί, όχι ότι δεν βλέπει, αλλά του σέβεται την ελευθερία του και επιθυμεί τη μετάνοιά του και την επιστροφή του. Μπορούσε να τη συλλάβει εκεί που άπλωσε το χέρι της. Δεν το έκανε. Την άφησε ακόμη όλη την ημέρα. Είναι σαν να λέγει σε όλη μας τη ζωή. Μας άφησε, μας συνέχισε. Δεν αφήσαμε τίποτα όρθιο. Σε τιμή και ηθική, ούτε του άλλου αξιοπρέπεια ούτε του Θεού, τίποτα δεν αφήσαμε. Και αυτός, να και ψωμί, να και δουλειά, να και ήλιο, να και οξυγόνο, να τα πάντα.

Περιμένει. Έφτασε το δειλινό, τον άφησε αντιμέτωπον της αποτυχίας του. Δεν επέτυχε, απέτυχε. Συκόφυλλα έφτιαξε, άρχισε κνησμός, φόβος, τρέμει. Γιατί, λέγει στη συνέχεια, όταν του φώναξε ο Θεός «Αδάμ, Αδάμ, πού είσαι;» «Της φωνής σου», λέει, «ήκουσα εν τω παραδείσω και εκρύβην». Γιατί να κρυβείς; «Μήπως έφαγες;» Φράση, ε; «Μήπως έφαγες;» ή «Έφαγες;» του λέγει, «από αυτό που σου είπα να μην φας;» Δεν του είπε «Γιατί έφαγες, πονηρέ; Καλά, απολαμβάνεις τώρα;» «Μήπως έφαγες;» Να τον βοηθήσει να φτιάξει τη μετάνοιά του. Άλλωστε δεν επέτυχε, απέτυχε. Πρέπει ο άνθρωπος να λογικευτεί, να δει ότι δεν επέτυχε, να ζητήσει ένα συγγνώμη. Δεν το έκανε. Ο Θεός περιμένει.

Αυτό λέγει περί το δειλινόν. Άρα η πτώση, η αμαρτία έγινε γρηγορότερα και αυτοί είδανε ότι απέτυχον, αλλά δεν μετενόησαν. Αυτό είναι το κακό του ανθρώπου. Εν πάση περιπτώσει, προσέξετε τι λέγει εδώ. «Και εκάλεσε Κύριος ο Θεός τον Αδάμ και είπε αυτώ, “Αδάμ, Αδάμ, πού ει;” Και είπεν αυτώ, “Της φωνής σου ήκουσα περιπατούντος εν τω παραδείσω και εφοβήθην, ότι γυμνός ειμι, και εκρύβην”. Και είπεν αυτώ ο Θεός, “Τις ανήγγειλέ σοι ότι γυμνός ει;»

«Μη από του ξύλου, ου ενετειλάμην σοι τούτου μόνου μη φαγείν απ' αυτού, έφαγες;» Ποιος είναι αυτός ο οποίος σου είπε ότι είσαι γυμνός; Άρα θα έφαγες από το ξύλο που σου είχα πει να μη φας.

Στη συνέχεια είναι να κλαίει κανείς με την απάντηση η οποία εδόθη από τον Αδάμ. Θα ήθελα δε μέσα εδώ, όπως θα δούμε στη συνέχεια, να τονιστεί και ένα άλλο. Εάν σας διαβάσω γρηγορότερα, θα δείτε ότι η Εύα κανονικά πρέπει να εξαιρεθεί της τιμωρίας. Διότι η Εύα δεν είχε καμιά εντολή από το Θεό γι' αυτό το περιστατικό, για την απαγόρευση αυτή. Η απαγόρευση είχε δοθεί στον Αδάμ, δεν είχε δοθεί στην Εύα, και εντούτοις η τιμωρία περιλαμβάνει και την Εύα. Και η Εύα το δέχεται αυτό και δεν διαμαρτύρεται. Η Εύα εκ παραδόσεως γνωρίζει τι είπε ο Θεός στον Αδάμ και ισχύει και γι' αυτή. Εδώ είναι μια απάντηση εναντίον όλου του προτεσταντικού κόσμου.

Των Ιεχωβιτών ακόμη, οι οποίοι απορρίπτουν την παράδοση. Δεν το λέει ο Λόγος του Θεού. Μήπως λέει ο Λόγος του Θεού ότι είπε ο Θεός στην Εύα; Και εντούτοις η Εύα ήταν υποχρεωμένη να μάθει από τον σύζυγο, και ό,τι της είπε ο σύζυγος να ληφθεί σοβαρά υπόψη, διότι ήταν και γι' αυτή. Έτσι, ό,τι είπε ο Θεός, είτε γραπτώς διά των Αποστόλων Του είτε προφορικώς δι' αυτών, έχουν κύρος αιώνιον και δεν μπορεί κανένας να μας πει ότι δεν υπάρχει παράδοση, αλλά είναι εντάλματα ανθρώπων, όπως μας λέγουν, εφόσον μέσα στους πρώτους ανθρώπους βλέπουμε την ισχύ και τη δύναμη της παρακολουθήσεως της παραδόσεως. Εν πάση περιπτώσει, και είπε ο Αδάμ, όταν του είπε «Μήπως έφαγες εξ αυτού;», λέγει, απαντά ο Αδάμ και είπε: «Η γυνή»

«ην έδωκας μετ' εμού, αύτη μοι έδωκεν από του ξύλου και έφαγον». Δηλαδή, μετεβίβασε την ευθύνη. Πολλοί ζητούνε να μάθουνε αν πράγματι ήρθαν από το Θεό ή τους έκανε κανένας πίθηκος. Και γίνεται πολλή συζήτηση. Θέλεις να μάθεις πούθε έρχεσαι; Έγινε σε ένα μικρό παιδάκι μια ζημιά, που δεν ξέρει τίποτα, και πες του: «Γιώργο, γιατί το έκανες αυτό;» Και ποια θα είναι η απάντηση; «Ο παππούς το έκανε, η Κατίνα το έκανε». Δεν το έκανε αυτός. Πότε έμαθε αυτά τα τεχνάσματα, να μεταβιβάζει την ευθύνη αυτός; Είναι πουλάκι από πίσω, είναι τσιράκι από πίσω. Δεν χρειάζεται να είσαι επιστήμων, δηλαδή, να ψάξεις, να είσαι σίγουρος, για να κανονίσεις αν έρχεσαι από τον πίθηκο ή αν τρως κουρμάδες. Αυτός ο λόγος, μικράκι, πλησίασε το

μια ζημιά και ρώτησέ το. Τι να σου πει, πούθε έρχεται; Η μεταβίβαση της ευθύνης είναι των πρώτων ανθρώπων. Δυστυχώς αυτό το κάνουμε και εμείς σήμερα. «Με έβαλε, με παρέσυρε, εγώ δεν το ήξερα. Με πήρανε, με εξεβίασε». Τίποτα από αυτά. Είναι ψέματα όλα. Σου είπε, ναι. Σου υπέδειξε, ναι. Και σου άρεσε και το πιπίλισες στο νου και λοιπά και το εφήρμοσες, πήρες όλα τα μέτρα, και γι' αυτό είσαι ένοχος, δεν πλανάσαι. Αυτοί προτίμησαν, οι πρώτοι άνθρωποι, να κατηγορήσουν τον Θεό και όχι τον εαυτόν τους. Αλίμονο από τον άνθρωπο που δεν κατηγορεί τον εαυτόν του. Αλίμονο από τον άνθρωπο. Παρακολουθήστε τι τρόπο εξομολογείστε, όσοι εξομολογείστε, και θα δείτε ότι εξομολογείστε ψέματα. Κατηγορείτε πολλούς:

τη νύφη, το γείτονα, το συνεργάτη, την υπάλληλο, τη γειτόνισσα κλπ. Τίποτα. Τον εαυτό σου θα κατηγορήσεις. Τότε θα είναι θετική η μετάνοιά σου. Θυμάμαι μια διαγωγή ενός Αρμενίου, φτωχού ανθρώπου, χριστιανού, ο οποίος πουλούσε παντελόνια στο χέρι. Στο χέρι είχε μερικά παντελόνια εργατικά και γύριζε να πουλήσει κανένα παντελόνι, για να οικονομήσει κάτι για τον εαυτό του και για το σπίτι. Κάποτε ένας πηγαίνει στον πιθανόν πνευματικό, που φανταζότανε ότι σε αυτόν εξομολογείται, και του λέγει: «Πάτερ, ο τάδε μήπως εξομολογείται σε εσάς;» Λέει: «Σε μένα εξομολογείται». «Τον έχετε», λέει, «ρωτήσει καμιά φορά»

«πώς περνάει στο σπίτι του;» «Δεν νομίζω», λέει. «Ακούστε, σας παρακαλώ», λέει, «είναι πολύ λυπηρό. Αυτόν τον δέρνει η γυναίκα του. Κατ' αυτάς μάλιστα θα ιδείτε το κεφάλι του ανοιγμένο. Είναι απλός άνθρωπος, ταπεινός άνθρωπος και δεν θέλει να το διαλύσει, και πολλές φορές τον δέρνει η γυναίκα του. Τώρα μάλιστα του έχει ανοίξει το κεφάλι και είναι δεμένο, παθκιωμένο, όπως λέμε, το κεφάλι. Αν παρελπίδα έρθει αυτές τις ημέρες, σκεφτείτε το να τον παρηγορήσετε τον άνθρωπο επάνω στην εξομολόγηση, εσάς φωτίσει ο Θεός». «Σε ευχαριστώ πολύ, παιδί μου», του είπε αυτός και έφυγε. Δεν πέρασαν λίγες ημέρες, να σου τον και πηγαίνει να εξομολογηθεί, με το κεφάλι πράγματι δεμένο και μάλιστα σοβαρά δεμένο το κεφάλι.

Θυμήθηκε ο πνευματικός και, επάνω στην εξομολόγηση, σε πλάγιο τέταρτο, όπως θα λέγαμε, ήχο, να μην τον προσβάλει, κοίταξε να του εκμαιεύσει κάτι από τον πόνο του και να του πει δυο λόγια, όπως είχε την πληροφορία από εκεί. Του μίλησε λοιπόν περίπου ως εξής και του λέγει: «Δεν σε ρώτησα», του λέει, «καμιά φορά, έχεις οικογένεια;» Λέγει: «Έχω». «Έχεις πολλά παιδιά;» «Έχω», λέει, «τρία, δύο κορίτσια και ένα αγόρι». «Σύζυγος υπάρχει;» «Πώς, υπάρχει». «Ε, πώς πηγαίνετε; Ομονοείτε; Έχετε αγάπη και λοιπά στο σπίτι;» Απάντηση: «Πάτερ μου, δεν ήρθα να εξομολογηθώ ούτε για τη γυναίκα μου ούτε για τα παιδιά μου. Εγώ ήρθα να εξομολογηθώ για τις αμαρτίες τις δικές μου». Πω, καλά.

Μπορούσε να πει, δεν μπορούσε να κατηγορήσει, δεν μπορούσε να δείξει. Δεν το έκαμε. Αυτό είναι το θέμα. Οι Πατέρες λένε: «Δικό μου το τραύμα, δικιά μου και η πληγή. Εγώ το έκανα». Δεν το έκανε ο Σατανάς. Ο Σατανάς υπέδειξε και εμένα μου άρεσε και το έπραξα. Αυτός υπέδειξε και εγώ έπραξα. Γι' αυτό θα πάμε και συντροφιά. «Πορεύεσθε τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού». Αυτός έλεγε, εσύ έπραττες. Ορίστε, μαζί. Είναι άδικος ο Θεός; Αυτόν δεν είχες σύμβουλο τώρα; Αυτού δεν υπήκουες; Κάθε τι που έλεγε, και μάλιστα το αντίθετο με τον Θεό. Ορίστε, θα πας μαζί του. Μην αδικούμε τον Θεό. Ο Θεός είναι δίκαιος και, όπως ο άνθρωπος εργάζεται και σκέφτεται και πολιτεύεται εδώ, έχει την ανάλογο μισθαποδοσία. Σε πόσες περιπτώσεις, αντί να ταπεινωθεί και

μάλιστα με βάση την αποτυχία του, γιατί αν είχε επιτύχει φυσικό ήταν να ζαλιστεί ο νους του από την επιτυχία, και να κατηγορήσει τον Θεό, να του πει «Ως τέτοια δεν με άφησες», και τι έκανε; Μετεβίβασε την ευθύνη και του λέγει: «Όχι εγώ, η γυναίκα, και κατ' εξοχήν εσύ, που έφτιαξες τέτοια γυναίκα πονηρή και με πήρες στο λαιμό σου». Ο Θεός τότε γυρίζει έπειτα, όπως λέγει εδώ στη συνέχεια, και του λέγει: «Και είπε Κύριος τη γυναικί· τι τούτο εποίησας;» Να ξέρεις τι έκανες. Και εφόσον της είπε τα δικά της, «και είπεν η γυνή· ο όφις με ηπάτησε και έφαγον» και λοιπά, και «είπε Κύριος ο Θεός τω όφει· ότι εποίησας τούτο, επικατάρατος συ από πάντων των κτηνών και από πάντων των θηρίων των επί της γης· επί τω στήθει σου και τη κοιλία σου πορεύση, και γην φαγή πάσας τας ημέρας της ζωής σου». Ο Αδάμ είπε: «Η γυναίκα φταίει». Γυρίζει η γυναίκα: «Τι τούτο εποίησας;» «Ο όφις φταίει. Εμείς δεν φταίμε. Εσύ έφτιαξες τον όφι, εσύ έφτιαξες τη γυναίκα, εσύ δε φταις;» Είναι πολύ άσχημο αυτό. Ωραία τα τοποθέτησε, δεν ξέρω αν προσέξατε. Ποιος είναι η αιτία της αμαρτίας; Ο Σατανάς. Ποιος παρεσύρθη; Η Εύα και ο Αδάμ. Άκουσε ο καθένας τα δικά του. Πριν προχωρήσω,

έλεγα κάτι το οποίον ίσως δημιούργησε ερώτημα σε ορισμένους. Ώστε ο Θεός είχε στο δέντρο αυτό θάνατο κρύψει; Κάνει και τέτοια; Ώστε ο άνθρωπος απέθανε πνευματικώς και σωματικώς διότι ο Θεός τού είχε κρύψει θάνατον στο δέντρο της γνώσεως; Όχι. Το ξύλον ούτε καλόν ούτε κακόν. Η ενέργεια ήτο εκείνη η οποία έφερε το θάνατον. Θα έτρωγε από το ξύλο αυτό μια μέρα ο άνθρωπος, όπως και από το ξύλο της ζωής που ήταν στο κέντρο του Παραδείσου, αλλά όταν χρονολογικώς του το επέτρεπε ο Θεός.

Δεν είναι εν τω ξύλω, είναι εν τη παρακοή. Η παρακοή είναι εκείνη που κάνει τη ζημιά. Αυτό ένα ξύλο ήταν να δοκιμαστεί η ελευθερία του ανθρώπου και το ευχαριστώ του ανθρώπου προς τον Θεό. Όμως ο άνθρωπος το καταπάτησε. Θα σας πω ένα απλό παράδειγμα να το καταλάβουμε καλύτερα. Αν παραδεχτούμε ότι έχουμε τώρα ένα μπιφτέκι και είμαι εγώ και ένα μωρό. Τρώω εγώ το ένα μπιφτέκι και σου λέω «Δώσε μου κι άλλο». Τρώει και αυτό το μπιφτέκι και πεθαίνει. Μπιφτέκι του έδωσες. Μα τι κάνει το μπιφτέκι; Μα η ηλικία του μπορεί να φάει μπιφτέκι; Άρα δεν φταίει το μπιφτέκι. Φταίει που έσπευσε να φάει γρηγορότερα το μπιφτέκι. Χρειάζεται η ανάλογος προπαίδευση του ανθρώπου και ταυτόχρονα να δείξει

εξετάσεις του, εάν και κατά πόσον δέχεται τον Θεό ως Δημιουργό. Μην αφήσετε λοιπόν ποτέ στο νου σας ότι εις το δέντρο υπήρχε ο θάνατος και τον έβαλε ο κακός Θεός να παρασύρει τον άνθρωπο, ενέδρευσε δηλαδή τον άνθρωπο. Όχι. Εις την παρακοήν. Ο Θεός λέγει όχι και ο άνθρωπος λέει ναι, με βάση τη λογική του, με βάση το συναίσθημά του, και νομίζει ότι μπορεί να φτάσει στα βάθη της σοφίας του Θεού. Ποιος μπορεί να μπει μέσα στη σκέψη του Θεού, πώς σκέπτεται ή πώς σώζει τον άνθρωπο;

Πώς δικαιώνει τον αμαρτωλό; Πώς; Δεν είναι τρέλα να σου ζητάει τις αμαρτίες για να σου δώσει τον Παράδεισο; Ποιος είναι ο άνθρωπος εκείνος που... μαζεύει τα σκάρτα; Όλοι τα χρυσά, όλοι τα αργυρά, όλοι τα τίμια, όλοι τους πλούσιους, τους τίμιους. Είμαστε ξυπνότεροι εμείς και ξέρουμε τι θα συνάξουμε. Ο Θεός μαζεύει ό,τι βρώμικο, γιατί δεν ζητάει τα καλά του ανθρώπου. Όταν τον άνθρωπο τον καλεί να μετανοήσει, να εξομολογηθεί, δεν ζητάει να του πει τι καλό έκανε. Τι κακό έκανε, αυτό να μου φέρει εμένα. Δεν θέλω τα καλά σου, τα καλά σου φύλαξέ τα. Τι κακό έκαμε; Στέκεται στη λογική αυτό το πράγμα ή στα μαθηματικά; Πού στέκεται αυτό; Και εντούτοις έτσι είναι. Παράξενα πράγματα. Γι' αυτό ποτέ να μη σπεύδουμε να βάλουμε τη μύτη μας εκεί που χρειάζεται πίστη, να ζητάμε εμείς γνώση. Αναφέρει στον προφήτη και το επαναλαμβάνει στις Πράξεις των Αποστόλων. «Ελάτε», λέει, «εσείς οι καταφρονητές, εσείς που τα περνάτε όλα από τα πόδια σας και από τη λογική σας, ελάτε να τα συζητήσουμε. Τι είναι ο τρόπος ο Θεός»

«δικαιώνει τον ασεβή; Ελάτε». Δεν μπορεί να απαντήσει ο άνθρωπος, γιατί ούτως η καλοσύνη του Θεού θα τακτοποιεί. Πώς από το θάνατο βγήκε ζωή; Πώς από τον τάφο βγήκε Ανάσταση; Παράξενα πράγματα αυτά. Ούτε αυτός ο Σατανάς τα είχε πιάσει, και αυτός έσφαλε και αυτός ηπατήθη και αυτός απέτυχε στην προσπάθειά του αυτή. Εν πάση περιπτώσει, επανέρχομαι, διότι εκείνο το θεώρησα σαν παράλειψη και σας το είπα. Επανέρχομαι εδώ. Όταν έχει τώρα τον Σατανά μπροστά του, «ως τις ηπάτησε», λέγει ο Θεός, «ότι εποίησας τούτο, θα είσαι πλέον επικατάρατος από πάντων των κτηνών και από πάντων των θηρίων των επί της γης· επί τω στήθει σου και τη κοιλία πορεύση».

«Γην φαγή πάσας τας ημέρας της ζωής σου», όπως το διάβασα και προηγουμένως. Πώς εκινείτο γρηγορότερα ο όφις, δεν γνωρίζω. Αλλά εφόσον λέγει τώρα ότι διά της κοιλίας σου θα σύρεσαι, θα πει ίσως πετούσε, ίσως, δεν ξέρω πώς ήταν γρηγορότερα. Θεωρείται τιμωρία αυτή. Και συνεχίζει και του λέγει εκείνο που λέμε πολλές φορές και εκείνο που λέγεται Πρώτο Ευαγγέλιο, διότι μετά την πτώση, μετά την πένθιμον αυτήν κατάσταση που δημιουργήθηκε μέσα στον Παράδεισο, ακόμη εδόθηκε μία επαγγελία προφητική από το Θεό, τι μέλλει να γίνει γι' αυτό το μεγάλο κακό που έγινε.

Όταν έλεγε προς την Εύα «Τι τούτο εποίησας;», θα

μπορούσαμε να το μετατρέψουμε με απλά λόγια, να λέγαμε: «Κακούργα, να ξέρεις τι έκαμες». Πιάστε, εάν θέλετε, το χριστουγεννιάτικο δέντρο που φτιάχνετε τα Χριστούγεννα και κουνήστε το. Οι ρίζες του ξέρετε πού είναι; Μέσα στον Παράδεισο. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο το έφτιαξε ο Χριστός. Η ρίζα του είναι μέσα στον Παράδεισο, στα λόγια αυτά τα οποία αναφέρει εδώ, στο δέκατο πέμπτο εδάφιο, στη συνέχεια. Απαντά στη συνέχεια στον Σατανά: «Και έχθραν θήσω ανά μέσον σου και ανά μέσον της γυναικός». Εδώ μιλάει για μια γυναίκα. Μάλιστα η Εύα ενόμισε ότι είναι αυτή η γυναίκα που θα γεννούσε κάποιον που θα εξεδικείτο την κεφαλή του Σατανά. Γι' αυτό και το πρώτο παιδί που έκανε η Εύα το έβγαλε Κάιν.

Ερμηνεύεται «απόκτησις». Απέκτησα τον εκδικητή, αλλά ένα φονιά είχε. Ήταν άλλη γυναίκα. Ήταν η Παναγία, γυναίκα που θα ερχόταν έπειτα από 5.500 τόσα χρόνια και θα έφερνε το σπέρμα της, γιατί εδώ αναφέρει «ανά μέσον σου, του σπέρματός σου, και ανά μέσον του σπέρματος αυτής». Γυναίκα δεν έχει σπέρμα, όπως είπαμε και μια άλλη βραδιά. Σπέρμα είναι του ανδρός. Ο άντρας για να γίνει κατοικητής. Εδώ μιλεί λοιπόν για έναν παράξενο τοκετό και μια παράξενο σύλληψη. «Αυτός σου», το σπέρμα, «αυτός σου τηρήσει κεφαλήν», θα σου σπάσει το κεφάλι, «και συ τηρήσεις αυτού πτέρναν», εσύ θα του δαγκώσεις την πτέρνα. Είναι που θα τον σταυρώσει κατά το ανθρώπινον, διότι σαν Θεός δεν σταυρώνεται. Η θεότης

Η ανθρωπίνη φύση του Ιησού εσταυρώθη, απέθανε και ετάφη και ανέστη. Ο Θεός ούτε πεθαίνει ούτε τίποτα από αυτά. Εδώ λοιπόν, στην περίπτωση αυτή, εφόσον τα είπε πρώτα αυτού ό,τι είχε να του πει, έκαμε την προφητεία, το τι θα γίνει, και έγινε πράγματι αυτό και μας το γράφει, όπως ξέρετε κι εσείς, ο Παύλος στην προς Γαλάτας επιστολή. Είναι μάλιστα το κείμενο των Χριστουγέννων. Είναι το κομμάτι εκείνο το οποίο λέγει: «Ότε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλεν ο Θεός τον Υιόν αυτού, γενόμενον εκ γυναικός». Όχι εξ ανδρός. Αβραάμ εγέννησεν Ισαάκ, Ισαάκ Ιακώβ και λοιπά. Όχι η Σάρα, όχι η Ρεβέκκα, όχι η Ραχήλ. «Γενόμενον εκ γυναικός, γενόμενον υπό νόμον».

Αν θα το προσέξετε ακόμη, στο πρώτο κεφάλαιο της γενεολογίας του Ματθαίου, όταν αρχίζει και λέει «Αβραάμ εγέννησεν Ισαάκ» και λοιπά, όταν φτάνει κάτω μετά το Δαβίδ, μετά τη μετοικεσία Βαβυλώνος και λοιπά, φτάνει στον Ιωσήφ, τον άντρα, λέει, της Μαρίας, «εξ ης εγεννήθη». Μέχρι εδώ γεννούσαν οι άντρες. Μόλις ήρθε εκεί, λέει «εξ ης εγεννήθη ο Χριστός» και συνεχίζει στη συνέχεια και λέγει: «Του δε Ιησού η γέννησις ούτως ην». Πώς είναι; «Μνηστευθείσης της Μαρίας, ευρέθη εν γαστρί έχουσα εκ Πνεύματος Αγίου». Δεν είναι σαν τις άλλες συλλήψεις η γέννα της Μαρίας. Η γέννα της Μαρίας είναι λίγο ανώτερη. Τη βάση λοιπόν αυτή της ασπόρου συλλήψεως είναι εδώ. Θα τη βρει κανείς στο δέκατο πέμπτο εδάφιο της Γενέσεως, το γάμα κεφάλαιο.

Περίμεναν οι άνθρωποι, και αυτό μάλιστα ακόμη το συμβολίζει η Εκκλησία μας από το Πάσχα, διότι συνετελέσθη εν τέλει, που οι ιερείς μας τις ημέρες εκείνες βγαίνουν με το Σταυρό στο χέρι και με μια λαμπάδα πίσω από το Σταυρό, δεμένη με μια κόκκινη κορδέλα. Ο Σταυρός είναι εκείνος που έβλεπε ο διάβολος και ανέβασε το Χριστό. Δεν έβλεπε όμως την Ανάσταση, που θα του έβγαινε πίσω από το Σταυρό. Γι' αυτό ωραία που τον εμπαίζει στον Κατηχητικό του Λόγο ο Θείος Χρυσόστομος. Του λέγει: «Έλαβες ό έβλεπες και εξέπεσες από εκεί που δεν έβλεπες. Έλαβες σώμα, αλλά Θεώ περιέτυχες. Έλαβες γην και συνήντησες ουρανώ».

στο εγκόλπιό σας. Εκεί τη νύχτα της Αναστάσεως, διαβάστε τον κατηχητικό λόγο του Θείου Χρυσοστόμου, που τον εμπαίζει τον Σατανά. Αυτό του το υπενθυμίζουμε ακόμη, διότι ο Σατανάς έβγαλε τον Χριστό μας από τη μέση, τον ανέβασε διά των Εβραίων στον Σταυρό ως έναν παράνομον. Δεν μπορούσε να το φανταστεί ποτέ ότι ήταν Θεός, διότι ο Κύριός μας τού πήγαινε μια στο καρφί, μια στο πέταλο. Όταν τη Μεγάλη Πέμπτη ο Κύριός μας είπε «Περίλυπός εστιν η ψυχή μου έως θανάτου», του λέει: «Τι Θεός μπορεί να είναι και τι φοβάται τον θάνατον;» Όταν τον ανέβασε στον Σταυρό όμως και άρχισαν να ανοίγουν τα λιθάρια, σεισμός, σκοτάδι, «κατέβα». «Δεν κατεβαίνω τώρα, τώρα θα στις βρέξω και έπειτα θα βγω».

Θα θυμάσαι, αυτά είναι εδώ λεγμένα. Τότε θεώρησε ο Θεός καθήκον του, από την αγάπη προς τον άνθρωπο, να του είχε γράψει και να τον είχε παρηγορήσει ότι δεν τον ξέχασε. Διότι εμείς μπορούσαμε να πάμε να του πούμε: «Γιατί φταίω εγώ αν έπεσε η Εύα; Εγώ τι σου φταίω;» «Δεν σου καταλογίζω. Εγώ θα σταυρωθώ και θα σου δώσω πάλι τζάμπα, αρκεί να την πάρεις εσύ». Διότι μπορούσαμε να το πούμε εμείς σήμερα. «Εγώ δεν έφταιξα», που λένε ορισμένοι, «ότι η Εύα τα έκανε αυτά από την περιέργειά της» κτλ., κτλ. Αλλά ας είμαστε εμείς στη θέση της Εύας τότε, να δούμε μήπως κάναμε χειρότερα, γιατί κατηγορούμε τώρα ότι μας έφερε σε δύσκολη κατάσταση. Ο Χριστός όμως ήρθε εις τον κόσμο και εθυσιάσθη αυτός και δίδει δωρεάν στον άνθρωπο, με μια απλή πίστη, του δίδει όλη αυτήν την υπόθεση του Παραδείσου, εισιτήριο να πάει κατευθείαν, να μην κατεβεί από πουθενά.

Ο άνθρωπος δεν θέλει, όπως ο πρώτος άνθρωπος, και μπορεί να κατηγορεί και αυτόν τον τρόπο, όπως οι πρώτοι άνθρωποι, ή μπορεί να κατηγορούν τους προπάτορες και μάλιστα την Εύα, η οποία έκανε αυτή τη ζημιά. Θυμάμαι που διάβαζα κάτι σχετικό με αυτό. Κάποτε, λέγεται, ένας βασιλεύς βγήκε με στολή απλή στις συνοικίες, να δει πώς ο λαός του διάγει. Έφτασε λοιπόν σε μια παράγκα που ήταν δύο γέροντες, γριά και γέρων. Και έλεγε η γριά: «Αχ, γέροντα, αυτή η Εύα μάς έφαγε και φτάσαμε στο σημείο αυτό». Και έλεγε για την Εύα κλπ. Άκουσε ο βασιλεύς και πρόβαλε στην πόρτα και θέτει το ερώτημα: «Τι λέτε;» «Να, γιόκα μου», λέει, δεν ήξερε ότι ήταν ο βασιλιάς, «να», λέει, «γιόκα μου, τη μοίρα μας κλαίμε εδώ, πώς μας κατάντησε αυτή η Εύα». «Δηλαδή τι σας έκανε;» «Η περιέργειά της...»

το έφερε εκεί το πράγμα. Δεν άφηνε την υπόθεση όπως ήτανε. Δεν θα είχαμε αυτά τα βάσανα σήμερα». «Καλά», λέει, «ακούστε. Ας την Εύα μην την κατηγορείς. Εγώ», λέει, «θα αναλάβω να σας τακτοποιήσω. Θα σας δώσω ένα διαμέρισμα, θα σας δώσω φαγητό, τα πάντα, τα πάντα, τα πάντα. Αύριο θα στείλω ανθρώπους μου. Εγώ είμαι ο βασιλέας». Τα έχασε η γιαγιά. «Γιόκα μου, ξέρω εγώ; Βασιλιά μου, ξέρω εγώ τι...» Είπε «να ζήσει τα πεθαμένα, ξέρω εγώ τι», συγχώρεσε εκεί πέρα. Την άλλη μέρα την πήραν σηκωτή οι άνθρωποι του βασιλέως και την πήγαν και την εγκατέστησαν εκεί πέρα. Όταν την εγκατέστησαν εκεί, της έβαλε μέσα στο δωμάτιο ένα πιάτο σκεπασμένο. «Όλα δικά σας», αυτό λέει, «μην το πειράξετε, γιατί από τη στιγμή που θα το πειράξετε, θα φύγετε από εδώ». Το αποτέλεσμα είναι, κάθισαν μερικές ημέρες, αλλά έπειτα η γιαγιά άρχισε: «Γέροντα, τι να έχει αυτό μέσα;» «Ωραία, άσ' το, γιαγιά». Κάθεται η γιαγιά. «Τι έχει; Λέω», λέει, «λέω, δεν, δεν, όχι, αλλά λέω». Πέρασαν δύο-τρεις ημέρες, ξανά.

«Δεν ξέρω τι να έχει». «Ρε, δεν σου είπα, γιαγιά, κάτσε ήσυχα; Θα μας βγάλει από εδώ πέρα». Θέλω σαν να είσαι πολυλόγα, γιατί δεν παίρνει ώρα. Η γιαγιά μια μέρα πάει από περιέργεια και σηκώνει το πιάτο για να δει τι είχε. Ένα ποντικάκι μέσα. Τσακ, πετάει το ποντικάκι. Έρχεται ο βασιλιάς μετά δύο-τρεις μέρες, βλέπει το πιάτο και λέει: «Τι έγινε; Είχε περιέργεια η Εύα, ε; Εσύ δεν είχες; Δρόμο». Σας ευχαριστώ.

Εν πάση περιπτώσει, ας μείνουμε και απόψε μέχρι εδώ και, Θεού θέλοντος, θα συνεχίσουμε.