What Paul Writes

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

As your program indicates, gentlemen, we shall speak about the Apostle Paul, and specifically about the Epistle to the Galatians, where he speaks of the fruits of the Holy Spirit.

So, Paul...

In this same epistle, Paul writes about himself at the beginning, describing what he was like before he became a Christian—that is, before he turned to Christ. Many people think that a person must be born a certain way. They say, “People are born; they are not made.” That is nonsense. People are not born that way; they become that way, provided they are willing. If they are unwilling... For if they were simply born that way, they would deserve no reward afterward. How did this or that person become what he is, you ask? Take someone who is Black, for example. Can anyone blame him for being Black, or another for being white?

Can you say to someone, “Well done for being white”? That is how you were born. You can neither blame the one nor praise the other. It is the same with virtue. If I was born a saint, then where is my labor, where is my effort? For what would God reward me tomorrow—for something He freely gave me when He brought me into the world? What is already straight is straight from God; but what is crooked can be made straight. And the human person is born crooked. First of all, he is born with ancestral sin and with an inclination toward evil. Human nature is corrupted from birth. The heart is not good, and a person must wrestle and struggle against the continual assaults of the world that seek to destroy him.

The human person is a wild olive tree that must be grafted in order to become a good olive tree. He is like a bitter-orange tree: the root is there, but it must be grafted so that it may become an orange tree and bear sweet oranges. The root is not changed; it is grafted. If you remove the graft—if you remove Christ from yourself—you remain what you were before: the old, wild person. This is the old person. That is what I mean when I say the old, fallen person. But when you receive Christ within yourself, you become a new person. Upon the bitter root of the old person, you graft the new person. That is how these things are. Paul, then, was not a saint from his mother’s womb, even though Christ—God—

knew who Paul was then and who Paul was destined to become. God knew this, and He acted upon Paul at the moment when Paul was able to bear that transformation. This teaches us many things. We want to make so many people—our children, our wife, our husband, or whoever it may be—Christians at once. But if you ask someone to graft a tree for you, he may sometimes say, “It is not yet the right time.” Why? “The tree cannot receive the graft yet,” he says. So he gathers his things and leaves. He returns when the proper time has come to graft it, and then the tree receives the graft.

You graft it then, and it bears fruit. As you know, not all fruits ripen at the same time. Even on one tree, fruits of the same kind do not all ripen together. You pick one fig today, another tomorrow, another the next day, and then another—one a little higher up, another beneath it. So it is with the human person. God is the vine-dresser, the husbandman, the keeper of the fig tree. He knows when each person needs to be grafted, and He does not force anyone. Therefore, when you desire someone’s conversion, never try to hurry matters according to your own idea of righteousness. Offer what you can, and then step back. When Saint Stephen the Protomartyr departed this life under a rain of stones, for example,

Humanly speaking, he could never have imagined that one of those involved in his stoning would one day become the Apostle to the Gentiles. As he was dying, how could he have imagined what Heaven would bring about? When Paul died and went above, the welcome given to him must surely have gladdened Stephen. As soon as Stephen saw him, what a welcome that must have been! Paul had taken part in his stoning—but he repented. He then plowed the whole world with the Gospel. The human mind, of course, cannot grasp such things. Yet despite so many examples, we still continue to act as judges, condemning others and demanding fruit from them before the proper season has come. Would I go looking for figs in winter, when the leaves have fallen? You go in the proper season—in spring, or in August. Neither you nor I know when the proper season has come for each person. I know a woman who was outside the Church and who tormented herself for years over her husband. At that time I made a kind of prediction to her—not, of course, a prophecy through the Holy Spirit. I told her, “Take care: once he truly enters the Church, you will not be able to catch up with him.” And indeed, my dear woman, he entered, and now you cannot catch up with him. He has remained steadfast, and I do not know what he will have to say in Paradise.

A person believes because he does not know when or how each thing has its place within God’s plan. But when will it happen? Was not the Most Holy Theotokos (All-Holy) within the plan of God, and did God not speak of her 5,500 years beforehand? He said that a woman would one day bear a child, and so forth. But who was that woman? Eve thought it was she and believed the promise referred to her. Yet it was the Most Holy Theotokos, whom God foresaw across those 5,500 years. Paul was born and became Paul; and then Paul left nothing untouched. Paul bore responsibility for bloodshed: he consented to the killing of Saint Stephen the Protomartyr. Paul led the band of persecutors—Paul did this, and this, and this... Then God blocked his path and seized Paul near Damascus. Paul overturned everything, turned away from his former life, and went out to plow the whole world. To this day, Paul is still at work. On what do we rely today? Where does our preaching live today?

It lives in Paul’s life, in Paul’s epistles, and in Paul’s work. After Jesus Christ, Paul is the foremost figure in the formulation of Christian doctrine. His most profoundly doctrinal epistles are Romans and Hebrews. Which of them could be rejected as merely secondary to Paul’s work, when the Holy Spirit and Jesus Christ are the source of Paul’s writing? Now, in this same Epistle to the Galatians, where he wrote those beautiful words about the fruits of the Spirit—on which, as you know, we recently gave three talks without, of course, exhausting the subject—Paul also spoke about himself. I shall speak to you about this because his feast is the day after tomorrow, on Sunday. In other years we have spoken more generally about Paul, and we have also spoken about Peter. You can look for those talks in the archive.

We have spoken about Peter on other occasions: about Peter’s miraculous catch of fish, his denial, and many other things. There is one characteristic detail I want you to notice on Sunday, if you have not noticed it before. When you go to Church, you will see Paul and Peter together in an icon. They stand holding the Church of Christ equally between them, one on one side and the other on the other, each bearing an equal share. And so it remains to this day: Peter together with Paul. Who is needed? Peter together with Paul. One is a fisherman; the other is highly educated, a learned man. Why should such different men be joined together? Because this is the work of Christ. Christ appoints people of every stature and every kind and brings them into His service, because the Holy Spirit is present in both the one and the other,

and the Holy Spirit acts in them. He is not hindered by education, as the world imagines. Degrees, universities, and all the rest belong to this world; they have no standing in Heaven. A completely illiterate person may work miracles that even the most learned university scholar, with all the wisdom of Solomon, cannot perform. That is the point. I remember a woman here in Athens who, I believe, is still alive. You see, we human beings have our preferences, and even our children can discern them: we favor one child in some little way and make it evident to the other. This woman had commissioned an iconographer to paint an icon of the Apostle Paul for the Church of the Holy Apostles here in Ymittos, if you know it. After she had paid for it...

she intended to take it to the Church one day. That night, the Apostle Paul appeared to her in a dream and said, “Where are you going to take this icon?” She recognized him and replied, “Saint of God, Apostle, where else would I take it? To your Church.” “To our Church? And where is my brother Peter?” “I do not have a brother.” “Where is he? Will you take me to the Church without my brother?” This is how they are always named: Peter and Paul—not Paul and Peter, but Peter and Paul. He would not even have his own name placed first. Peter and Paul, not Paul and Peter. Think about that. This is the Holy Spirit; this is Christ. Of course, this whole philosophy...

is revealed when you study the graves in a cemetery. What will you take with you?

Are you rich or poor, an official or an educated man, upright or bent with age? In the end, all are bones. Whatever you once were, when everything has been stripped away and only your relics remain, that is what you are. If you read the profound theology and philosophy of the funeral service, you will find this truth there. Here, of course, we boast: “Do you know who I am?” and, “You had better be careful with me.” A certain gentleman once threatened a car-company employee. The employee told him, “Sir, please remain in your place. I know whether the lady has paid me.” The matter concerned a lady’s payment. The gentleman indignantly demanded, “How does he know whether she paid me?” He went outside, swelling with anger. When the lady arrived, the employee asked him, “Why are you speaking to me like that?”

“How am I speaking? You bring me into a matter that I did not come here to deal with. What do you mean, how am I speaking?” There was no reasoning with him. “That is another matter. I shall take care of it.” Could others who were elsewhere really have an opinion? Even if they had seen something, they had not paid attention. “Do you know whom you are speaking to? Do you know who I am?” he kept saying. The other man remained silent, though the gentleman kept provoking him to ask who he was. At last the employee turned and said, “Am I a fortune-teller, sir, that I should know who you are?” “A nobody!” “A fortune-teller? Ah, now I know who you are. You may go away and use your influence with some journalist or official, invent all kinds of stories, cost me my wages, and have me dismissed from my job. You may be able to do that. But must I be a fortune-teller to know who you are?” How good that was! What great wisdom! Everything else is something we add afterward.

Therefore, since the feast of these two Apostles is the day after tomorrow, followed the next day by the Synaxis of the remaining Apostles, allow me to take a passage from the first chapter of Paul’s Epistle to the Galatians, where he writes about himself and about how God acted in him.

Beginning with verse 13, where he says: “For you have heard of my former conduct in Judaism.” He could say the same to us: “Surely you know what I was like before.” Yet our response would be, “We do not know, Paul, what you were like.” Why do we not know? Because we do not read, though some people do know. We are disciples of Christ without slate or pencil, without a reader or any serious study. We are disciples like Karagiozis: we merely passed by outside the university. This is a mechanical kind of Orthodoxy, based simply on being born into it. We read everything backward and crookedly. If we read properly and also knew ourselves, we would be strengthened and greatly edified; and we would be able to help others as well,

and guard them against falling. Here, then, when Paul speaks of his “former conduct,” he means his persecution of the first Christians. “You have heard what I was like,” he says. “I persecuted and ravaged the Church.” We find these events, of course, in chapters seven and nine of the Acts of the Apostles. There we learn who Saul was—Saul as he once had been. Paul continues: “I advanced in Judaism beyond many of my own age among my people, being exceedingly zealous for my ancestral traditions”—that is, for the law of his fathers and for putting it into practice.

That is, I was exceedingly zealous for my ancestral traditions. This sheds light on the matter. I do not know whether you realize it, because many people are tempted to ask: “What did God see in a murderer, in a persecutor of Christianity? What did the grace of the Holy Spirit see in him, that it made this man—Paul—a steward of the Gospel?” God does not merely look at what a person does; He looks at how and why he does it. Does he do it knowingly? Does he do it deliberately? Does he do it stubbornly, intending to oppose God? A person may act out of ignorance; out of ignorance he may even blaspheme or reject miracles. Do we not know people like that? We ask, “What could his mother ever have taught him?”

Did the mother do things worse than what the daughter is doing today? What did the father do? Was it someone else? Was it her teacher? Was it the theosophy she was taught? You consider all these things and conclude: “Ah, this person sins for this reason. If he is properly informed, he will leave these things behind and change.” When Paul persecuted Christianity, he persecuted it because he regarded it as a heresy. He thought he was offering service to God. He did not understand what was happening; he was actually opposing God. That is why the Lord said to him, “I am Jesus, whom you are persecuting.” With this overwhelming revelation He struck him down, leaving him prostrate on the ground.

“The One I am persecuting? But I am not persecuting You; I am persecuting people.” “Yes, you are persecuting Me, because these people believe in Me.” The matter is personal, my child. At that point Paul surrendered. He understood that he had made a mistake and that this was not the matter he had imagined it to be; something altogether different was happening. He yielded, the revelation came, and Saul became Paul: from a persecutor he became a friend, and from then on he shed his own blood for Christ. And so he says, “I was exceedingly zealous for my ancestral traditions. But when God was pleased…” We maintain that we are Christians today. I accept that we are, at least in some sense, Christians.

Tell me: did we go and find God, or did He come and find us? He came and found us. None of us naturally seeks God; none of us desires Christ and the Gospel of Christ, because the Gospel stands against the flesh, against the ego, against the world, against fashion, against murder—against all these things. Because of what it demands, a person does not want it. Yet some event in our life caused an earthquake within us, and that compelled us to turn to Christ. We needed Christ. He takes us to Himself, gently wins us over, tends our wounds, assumes our debts, equips us in every way, and makes us new persons. This, naturally, is divine providence. Glory to God.

May He pass through my own home as well; may He take me in hand, and my child too, and my wife, and my husband. Even today, in this age of so many nuclear weapons, we see our gentle God intervening in the lives of individuals, families, and particular circumstances. You can see clearly that it is God’s intervention. In general, none of us wants God. Paul was not going to meet God; God was going to meet him. Paul was going to persecute God, but God stopped him on the road to Damascus and convinced him there. So when he says, “But when God was pleased, who had set me apart from my mother’s womb,” the words “had set me apart” mean that God had singled him out. He already had him among those chosen for a mission; He saw the whole course Paul would follow.

God watches over all people every day: Christians and non-Christians, nations, societies—everyone. It is as though He has a great display before Him and sees each person’s actions. In His all-wisdom He knows: “If I allow this to happen to him, how will he respond? What good will it accomplish? What may come of it?” And He acts according to what will benefit each person. There are many people whom He does not disturb at all during their life, because there is a possibility that they would become worse. He leaves them so that their condemnation may be less severe. This too is an act of love, because it is a dimension of God’s virtue that we do not possess. For Scripture says that the one who knew and did not act “shall be beaten with many stripes.”

If someone hears the truth, rejects it, and refuses to act upon it, he will be punished severely and face greater condemnation. Therefore, when God sees that a person will react against the truth, He may not make it known to him, so that his punishment will be lighter. “I did not know that.” “Yes, I know you did not know. I did not permit you to hear it, because I knew beforehand that you would not accept it. You would even blaspheme Me and organize opposition.” So that his guilt may be less, the knowledge does not reach him. God does not reveal it to him. When Paul says, then, “God, who had set me apart from my mother’s womb, was pleased,” we are reminded of what Isaiah says: “Can a mother forget the child she nurses?” Yet she may be distracted; she may become absorbed in a conversation on the telephone.

The child may cry until it is hoarse, as we say, or even fall from the cradle or into the fire, while she remains hanging on the telephone, absorbed in talking with this person or that. Such things are possible. Ordinarily, however, a mother is so attuned to her child that she can recognize its voice from far away. I do not know whether you have witnessed this, but many mothers speak of it. I once knew a priest’s wife who had gone to the children’s hospital. Inside, hundreds of little children were crying, like lambs gathered in a fold. Yet among two hundred cries she recognized the cry of her own child. She said so, and when the nurse finally came out to bring the child to her, it was indeed her child.

A mother can distinguish her own child’s cry; God has placed this within her. Isaiah uses this as an example. It is in the passage I am referring to. He says, “Can a mother forget the child she nurses?” Under normal circumstances she cannot. Unnaturally, of course, she can; a mother may even trample her child underfoot. Such things do happen. She may become indifferent. But consider people with serious heart conditions and similar illnesses.

We place them under intensive monitoring. Machines observe their movements and the condition of their health, especially their heart, from a distance. The doctors see everything and respond accordingly. Many times the machines sound an alarm—what we might call honking—when danger arises. In just this way, God holds all people in His hand. So let us return to the plan God had for Paul even before he was born. “From my mother’s womb,” Paul says, “He had set me apart and appointed me.” Did God not know the course I would follow, how I would turn back, and what I would eventually become? I look at my own case. What have I not gone through? What have I not done in my life? And yet see how God intervened and drew me to Himself.

If you could have asked God about such a person—not merely when he was born in 1916, but before he was born—God could have said: “A man will be born who will be like this and this. He will do such things, overturn everything, and tear things down. Yet one day I will take hold of him and put him to good use, so that he himself may be saved, if he is attentive, and so that others may be helped through him and also be saved.” That is God. We are not going to teach Him, as some people try to do when they pray. They give God orders and tell Him what to do; they advise Him how to bring something about, insisting that this particular thing must happen and this particular person must be saved, as though they knew better. Through our prayers we try to command God and advise Him what to do. Nothing comes of that. What He wants is us.

We say to God, in effect, “Do whatever You wish; tear everything down or leave it as it is, so long as You give me what concerns me.” That is how we behave, but these are not true prayers. We do not pray with the prayers of the Church. We improvise prayers of our own, as though we were wiser than the Church and wiser than the Holy Spirit. This cannot be. Let us not make such mistakes. As Paul writes, God had set him apart from his mother’s womb. God knew him and waited for him to complete his course. You will find the same thing, if you read the Prophet Jeremiah: God had set him apart while he was still in his mother’s womb. God knew that he would become a prophet to the nations, and Scripture says so.

Open Jeremiah to the first chapter and read its opening verses; then compare them with Paul’s words. None of this came because we were righteous, but through grace. We brought nothing of value—only filth and foulness. The proof is this: if someone could weigh the first two or three confessions made after a person returned to Christ, he would need I do not know how many tankers to carry all that sewage away. There is so much filth and foulness. Today I met a woman who had come from far away within Attica. She wept bitterly, yet with gratitude for the grace of God, because through her first confession He had removed so much filth from her. That is how it is. I too went to Tinos.

Thirty years ago, I filled six full sheets of paper and made my first confession. And even after thirty years, apart from my current sins, old incidents that had escaped my memory still rise to the surface, and I continue to confess them. So you understand what was there. What did I contribute? Filth and foulness. How, then, did the change take place? Through the grace of God. He supplies everything. In the plot of land called the soul, I had piled up all the filth of the world. Yet beneath that filth was hidden the spark called the soul, the grace He had given me on the day of my Baptism. I do not know whether you have visited the Holy Land and descended into the depths of the place where the Precious Cross was found.

Think of everything the Jews had piled over it, everything with which they had filled the place. They had even built a temple of Aphrodite above it. Saint Helen went there, dug through it all, removed what covered it, and beneath it found the Precious Cross—that treasure hidden in the depths of the cave. Every soul is exactly like this, burdened with every kind of filth. Consequently, a person has nothing good of his own to contribute to his transformation. Christ says, “Give Me this filth of yours. Whatever evil you have, give it to Me.” For our Christ is like a ragpicker, like those who collect whatever unclean things people have in their homes. Christ does not ring our doorbell to take our gold coins; He comes to take whatever is filthy. Yet many people refuse to give it to Him. They do not confess it; they preserve it and caress it. That is why we remain defiled.

You can exchange all this for eternity, grace, gifts, goodness of heart, salvation, and every blessing. What can we call this? “By grace,” Paul says—not because of my own righteousness. We have achieved no righteousness of our own. A person must understand that even the good works he performs cannot withstand the righteousness of God. If God were to weigh them on His own scales and sift them through His own sieve, they would not be found pure. Yes, we do good works, but often we do them in order to make God indebted to us. Do you perform good works? You were bound to do them. If you ask me, a person should produce goodness as naturally as an orange tree produces oranges.

Should a person, then, not do good? What else should he do? The human person was created for goodness; he was created to do good. Yet because he has become so distorted, he does not want to do it. Therefore, he should do it freely and naturally, knowing that it is his duty. The Lord says, “When you have done all that was commanded you, say, ‘We are unprofitable servants.’” You were duty-bound to give a piece of bread to someone, to help a person you found at a crossroads, to obtain medicine for him, or to keep him from being thrown into the street. Will you take that deed and present it as a claim upon the Kingdom of Heaven? It is another matter if God takes it into account. You and I, however, must not count it to our own credit. That is why Isaiah, who saw by the Holy Spirit the works and righteousness of men, said—as we also hear in one of the prayers of Holy Unction—“All our righteousness is like a filthy rag.” That is a severe saying.

What does “a filthy rag” mean? It means a cloth stained with a woman’s menstrual blood. That is the meaning of the phrase. Such, Isaiah says, is human righteousness in the eyes of God. It is all His grace—His grace, His gift, His loving generosity. He has brought about even these good things. Paul makes this distinction clearly: “He called me through His grace.” Where is my own righteousness? Was I anything in myself? What is any human being, even the strictest keeper of the law, before God? Nothing—unless God puts that person to good use. And even that comes from His love: “through His grace,” Paul says.

“What did He do for you, Paul, that He should treat you this way?” Some people would say that Paul must have done something to deserve it. What did God do for him? “He was pleased to reveal His Son in me.” That is the good He did for me, Paul says: God revealed His Son to me. Today a person is considered lucky or happy—and considers himself so—if, for example, he wins the football pools. People say, “Luck knocked at his door.” In the first place, there is no such thing as luck. But if you want to call someone fortunate, see whether he has come to know Christ. True fortune, the true blessing, is acquaintance with Christ. This, then, was the grace given to Paul: that God revealed His Son within him.

God—and this alone is enough. If the so-called Jehovah’s Witnesses paid attention only to this passage, they would surrender their argument. They would not preach Jehovah or speak only of the Father; they would speak of the Son. For the Father revealed the Son: God the Father gave Christ to Paul like a spark, like a torch such as the Olympic flame being carried to Russia in these days. “Take this torch and run. Give light to the whole world through your preaching; set the whole world ablaze with this torch, which is Christ.” He did not say, “Take Me and preach Me.” God did not tell Paul to preach the Father apart from the Son. He told him, “Preach Christ.” This is why we say so often:

What are we to say, then, about those people who say, “I believe in God,” yet reject Christ? Or those who believe in some higher power, some supreme being, and use expressions like that? They all remain outside. The secret is to believe in Christ, to do what Christ says, and to make Christ the center of one’s life. Christ is the Savior of the world. It is not enough to speak vaguely about God. God sent His Son so that people might receive the Son. Christ is the lifeline thrown to the person drowning here in the muddy waters of sin. He comes down like a rope from a reel and says to mankind, “Take hold of this rope called Christ, and you will be saved.” This, Paul says, is what was revealed to him: “The Father was pleased to reveal His Son in me.” How, then, can anyone come along, in the face of this verse, and say otherwise?

“Christ must be left out, the Son must be left out, and Jehovah—the Father—must be brought in”? Elsewhere, when Christ was speaking with the man born blind, the scribes and Pharisees told the man to reject Him and give glory to God. But Christ asked him, “Do you believe in the Son of God?” He did not say, “Do you believe in the Father, in God?” as the Jews were telling him. He said, “Do you believe in the Son of God?” because salvation comes through the Son. He is the Life; He is the Resurrection; He is the Light; He is the Way. He—He is everything. So God revealed His Son to Paul. Why did He reveal Him, Paul? Was it simply so that the two of you might become acquainted? No, but...

“That I might preach Him among the Gentiles.”

Take Him and go out among the Gentiles, proclaiming that this is where the truth is found. It is not found among the twelve gods; it is found in Christ, the Son of God. And you know that Paul’s preaching is wholly theological and Christological, because he always grounds everything in Christ. He begins with the divinity of Christ, something that most religious people do not even discuss. They speak about Saint Nektarios of Aegina working miracles; they speak about Saint Raphael; they speak about the Most Holy Theotokos; they speak about such things, and now and then about dear little Christ. But many people do not know or understand that Christ is God, that God will save us, and that no one else can save us. This, then, was the purpose: “You are the one to whom I will entrust Christ, the Son, so that you may carry Him to the Gentiles.”

Paul is the Apostle to the Gentiles. He did not confine himself to them, of course; he also spoke to his own countrymen there. But his greatest work was done beyond their borders. We ourselves owe him a great deal. We have been counted worthy to hear the preaching offered here tonight because of Paul’s preaching. He brought the torch of Christ here after seeing the vision of the Macedonian, which he understood as a call to go to Macedonia. He crossed over to Kavala, then went through Amphipolis and on to Philippi. From there he traveled southward—to Berea, Thessalonica, Athens, Corinth, and everywhere else. All those epistles—to the Corinthians, to the Thessalonians, and the rest—were written because he had visited all these places. There are apostolic sees, and there are still places where he stood and preached.

For example, there is the tribunal of Gallio in Corinth, and there are sites in Berea and Thessalonica where Paul spoke, and so on. Christ is the foundation of the whole work of Christianity. Everything begins with Him.

This is what God did for Paul, and Paul continues: “Immediately I did not confer with flesh and blood, nor did I go up to Jerusalem to those who were Apostles before me; but I went away into Arabia, and returned again to Damascus.” These things took place outside Damascus, and Paul relates them here in summary. “When this happened to me, I did not turn back to see any of my relatives.” He did not go to his mother, if she was still alive, or to his father or any fleshly brothers he may have had, to tell them, “I am changing my life; for the present, you are losing me.” He abandoned everything. Many people lose eternity because of attachments to the flesh and to sentimental feeling.

They lose it because of sentimental attachments: dear mother, dear husband, dear child, dear wife. When the salvation of the soul is at stake, a person must be resolute. You have heard what the Gospel says: “I did not come to bring peace to the world, but a sword—to divide a wife from her husband, a mother from her child, a brother from his brother,” and so on. If someone becomes an obstacle to your salvation, then of course you must separate yourself and leave. Are you to lose your soul instead? But this does not apply in other circumstances. Christianity, one might say, is a revolution within the corruption of the world. Is it not so? Many people, for example, have decided to become monks, yet for the sake of their mother, father, or brother, they do not.

Others might become clergy; others might embrace self-restraint; still others might follow many different and better paths. But they must not place fleshly ties and emotional attachments above all else. Here Paul left everything behind. He did not consult anyone, he says—not a single person. He did not become entangled in questions of sentiment, kinship, and the like. Nor did he go to ask someone’s advice, saying, “This and that happened; this is what I experienced. What is your opinion?” It was so perfectly clear to him that what had happened was a divine work within him that he needed nothing further, not even for a moment. That is why he says that he did not consult flesh and blood—that is, any human being, whether a relative or anyone else. Yet I am astonished at what people do.

You know what happens when you begin discussing something and ask, “Do you know what this means?” Everyone will offer his foolishness. One will give you his clever opinion; another will tell you how he sees it; each will say something different. You will never reach a conclusion that way. On the basis of what you have heard, hold fast to what God has already told you. Make the decision yourself, face to face with Him. Consider what moves your own soul and how you yourself see your sin. Change your life. Do not listen to everyone, overthink it, or discuss it endlessly with others. Do as Paul did when he said, “I did not go up to Jerusalem to those who were Apostles before me.” He did not even go to find the other Apostles—the very men he had earlier intended to persecute—who had been called to the apostolic ministry before him. Paul is the thirteenth Apostle, not one of the Twelve. He became an Apostle later.

This was after the Ascension of Christ, because the official persecution of the Church began after the Ascension. It was then that Paul persecuted the Christians, and then that Christ apprehended him near Damascus. Why does he record these details? He says of the others, “They were called before me.” He departed and went into Arabia: “But I went away into Arabia, and returned again to Damascus.” Then, three years after turning to Christ, he went up to Jerusalem. “Then after three years I went up to Jerusalem to visit Cephas”—that is, to meet Peter—and, he says, he remained with him for fifteen days. People ask, “What about the Muslims and the others who live there? What are they to do?” You see, Paul also went there and labored for years in prayer.

Yet the people there did not truly receive the message. Do we have an Arabian Church dating from the Acts of the Apostles? We do not. They did not receive Christ there. Why, then, do we have the Church here? Because from the very beginning we received the light brought by Paul. Dionysius the Areopagite, Damaris, and a few other souls received that light, and its fruit remains with us to this day and is tended daily. Christ did not force His way into people’s lives, because they would not have received Him and would only have brought greater condemnation upon themselves, as we said. The issue is not simply that some people never heard. What if they had heard? Even if they had heard, they would not have listened.

“He who has ears to hear, let him hear.” Whoever has ears to hear, let him hear, because many hear but do not obey. Just as people see without truly seeing, so many hear without obeying. One consequence of this is that we will often come into conflict with people we know, even with our own flesh and blood. I have encountered this many times in my life: people intervened in my path because I had not sought their advice or consulted them about many of my actions. Their reaction was unpleasant, of course, and perhaps my own reaction was unpleasant as well. Yet I remained firm in my convictions, because I had no need of their unsolicited contribution. For people who have not been called to a particular work often step in of their own accord.

Thinking themselves more compassionate than the Compassionate Lord, they interfere in families, in people’s work, and in their decisions. “Why did you do it that way? You should have done it differently.” But who asked them? Who sent them? Who told them that I needed this piece of advice? Who? God is above. Do I not believe in God? Why, then, do I need this person’s opinion? Did you pray and receive a command to come and help me? No. A Christian must put on blinders, like those placed on carriage horses so that they do not look from side to side and fall into a ditch. They must look straight ahead and avoid harm. For when a person begins looking to the right and to the left, he will suffer what Peter suffered.

Peter stepped out and walked upon the sea, just as Christ did. He kept his eyes on Christ and went toward Him, and the sea became solid ground beneath him. But when he turned and looked at the waves and everything around him, he began to sink and cried out, “Help me!” Was there no other way for him? Peter was an old sea dog; if you had opened his veins, you would have found seawater rather than blood. Could he not have taken two strokes and reached the boat? Of course he could—or so it seemed. Yet he began to sink. And Christ said to him, “O you of little faith, why did you doubt?” “I doubted because I took my eyes off You and began looking around at what the waves were telling me.” What is human life? When a person keeps his eyes fixed there, on Christ, the sea becomes dry land.

His life becomes a succession of miracles. If you ask him how it happened, he does not know. He knows what happened, but not how it happened. Under all the usual worldly conditions his life had failed; now, without worldly assistance or favorable circumstances, it succeeds. This is the miracle God works in every person who follows Jesus. But it depends on whether that person is willing to look only at Him. If someone also wants to look here and there—wanting a little of the world, a little fashion, a little gratification of the flesh, a little ego, a little unlawful advantage—then he cannot cooperate with God and will not bear good fruit. Paul’s conduct here, then, is deeply instructive: he told no one and consulted no one.

The event itself made it perfectly clear to him that he had been walking along the wrong path. If we truly want to know, we too will discover that we are walking wrongly. Many may already have discovered it, yet they have not made the decision to change course. We are absurd. We call ourselves rational people; some call themselves advanced and accomplished, flattering themselves and one another. Do you know what a person who refuses to take the right road is like? Suppose you meet me and ask, “Mr. Panagopoulos, where are you going?” “I am going to Patras.” “To Patras? But you are heading toward Thessaloniki!” “Really?” “Of course! Have you never looked at a map? Patras is in the other direction.” “Thank you very much.” Then, after we part, instead of turning around toward Patras, I continue toward Thessaloniki. That is how we live. We see that our way is crooked. We see what the Gospel says. We see what is right. We see that we are heading toward Hell. Yet nothing changes; we keep to the same road.

What, then, is God to do? Take an axe and split open our heads? Then God would be a butcher, not the God of love. God would sacrifice us rather than sacrificing Himself for us. But He sacrifices Himself for us and leaves each person free to accept or refuse. Paul preached there for many years. And afterward he did not act on his own. He may not even have known Arabia. I do not know whether maps existed then, though he was an educated man; I do not know how much he knew about such matters. In any case, he went. Wherever God sent him, there he went. Then he returned and came to Jerusalem. He says that he came and stayed with Peter. He went to find Peter, whom he regarded as the most experienced, because Peter truly was.

We use a particular expression for men who have fought in war, men who have swallowed gunpowder by the handful. What do we call them? Battle-hardened—yes. Paul regarded Peter as battle-hardened, because Peter had even denied Christ. He had passed through many changes and suffered greatly. Paul did not go to the others—to Matthew, for example, who had been a tax collector and would have had some education, or to John. He went to Peter and remained with him for fifteen days. Naturally, they spoke together about all these things. The first apostolic council took place then, for if you read the Acts of the Apostles, you will find five apostolic councils recorded there.

On five occasions they assembled, deliberated, and made decisions; they even issued dogmatic decrees. These councils were not among those we call the Ecumenical Councils, but they were apostolic councils—five of them within the Acts of the Apostles—and they issued dogmatic decrees. When heretics hear this, their hair stands on end. “We will not speak in favor of dogmas,” they say—as though they stood above the Church and above the Holy Spirit. Have you ever read Acts 16:4 to see what it says? Mark this well, because people sometimes tell you that councils are merely human commandments and dogmas are human commandments. They are not human commandments at all; they come from the Holy Spirit. Listen to what it says.

“As they traveled through the cities, they delivered to the faithful the dogmatic decrees to be observed, which had been decided by the Apostles and the priests in Jerusalem.” The Apostles and the priests assembled and formulated dogmatic decrees: this is to be done in this way; this is so; and that is so. And wherever they established a Church, they would say, “These are the things you must observe. You will baptize; you will not merely sprinkle. You will prepare the artos, the blessed bread, in this way”—and everything else. There were dogmatic decrees even within the Acts of the Apostles. As I have told you, we do not know these things very well because we do not read and study. “But I saw none of the other Apostles except James, his brother.” He saw none of the other Apostles, none of the Twelve. He remained with Peter for fifteen days, and he also saw James.

I do not know how often he saw him; he does not mention such things. “Now concerning the things I write to you, behold, before God, I am not lying.” What I am telling you—what I went through, how I used to think, and how the grace of God pursued me and took hold of me—I write to you, he says, before God. I am not lying to you. And he had no reason to lie in order to take money from us, so why would he write lies? But what are we to do with all this? We must make it our own life. We must put it into practice here. For example, as Saint Anthony the Great did when, one Sunday, he heard in the Gospel the account of that rich man, to whom the Lord said…

Ό,τι λογοδηλείτε στο σχέδιό σας, κύριοι, θα μιλήσουμε από τον Απόστολο Παύλο και συγκεκριμένως από την Επιστολή προς Γαλάτας, εκεί που μιλούσε περί των καρπών του Πνεύματος του Αγίου.

Ήργος, ο Παύλος

γράφει για τον εαυτόν του, στην ίδια αυτή επιστολή, στην αρχή, πώς ήτανε πριν γίνει Χριστιανός, πριν γυρίσει στον Χριστό δηλαδή. Γιατί πολλοί νομίζουν ότι πρέπει να γεννηθούν οι άνθρωποι. Γεννιούνται, λέει, οι άνθρωποι, δεν φτιάχνονται. Αυτά είναι αστεία. Οι άνθρωποι δεν γεννιούνται, φτιάχνονται. Αρκεί να θελήσουν. Άμα δε θελήσουν... Γιατί, αν γεννιόνταν, δεν θα είχαν κανέναν μισθό εκ των υστέρων. Πώς ο τάδε έγινε τέτοιος, πώς λέτε; Είναι ένας μαύρος, επί παραδείγματι. Μπορεί να τον κατηγορεί γιατί είναι μαύρος ή γιατί είναι ένας λευκός;

Να του πεις «μπράβο που είσαι λευκός»; Έτσι γεννήθηκες. Ούτε τον ένα μπορεί να κατηγορήσει ούτε τον άλλον μπορεί να επαινέσει. Έτσι είναι και στο θέμα της αρετής. Αν εγώ γεννήθηκα Άγιος, τότε πού ο κόπος μου, πού η φροντίδα μου; Για ποιο πράγμα θα μου δώσει το αύριο ο Θεός; Για ένα πράγμα που μου το έδωσε δωρεάν και με έφερε έτσι; Το ίσιο είναι από τον Θεό ίσιο· το στραβό μπορεί να το κάνεις ίσιο. Και ο άνθρωπος γεννιέται στραβός. Γεννιέται πρώτα-πρώτα με το προπατορικό αμάρτημα και με την κίνηση προς το κακό. Ο άνθρωπος είναι φύσει διεφθαρμένος και εκ γενετής. Η καρδία του δεν είναι καλή και είναι ανάγκη να παλέψει, να αγωνιστεί, για το αλλεπάλληλο των κρούσεων του κόσμου, για να τον καταστρέψουν. Σας ευχαριστώ.

Ο άνθρωπος είναι μια άγρια ελαία, η οποία θέλει μπόλιασμα για να γίνει καλή ελαία. Είναι μια νεραντζιά που έχει ρίζα ο άνθρωπος, θέλει εμβολιασμό να γίνει πορτοκαλιά, να κάνει γλυκά πορτοκάλια. Δεν αλλάζει η ρίζα· εμβολιάζεται η ρίζα. Αν βγάλεις το μπόλι από πάνω, βγάλεις τον Χριστό από πάνω σου, είσαι ο ίδιος, ο παλιάνθρωπος που είσαι, ένας άγριος. Ο άνθρωπος είναι ο παλαιός άνθρωπος. Ο άνθρωπος παλαιός, αυτό λέω παλιάνθρωπος, που, όταν βάλεις Χριστό μέσα σου, είσαι καινούργιος άνθρωπος. Απάνω σ’ αυτή τη ρίζα την πικρή του παλαιού ανθρώπου κεντρίζεις τον καινούργιο άνθρωπο. Είναι λοιπόν έτσι τα θέματα και ο Παύλος δεν ήταν Άγιος από τη μάνα του, αδιαφόρως αν ο Χριστός, αν ο Θεός,

ήξερε αυτό το πράγμα: ποιος είναι ο Παύλος σήμερα και ποιος μέλλει να γίνει ο Παύλος. Αυτό το ήξερε ο Θεός. Και ακριβώς ενήργησε επί του Παύλου την ώρα που μπορούσε ο Παύλος να σηκώσει αυτή τη μεταβολή. Αυτό μας διδάσκει πολλά πράγματα. Εμείς που θέλουμε πολλούς, τα παιδιά μας, τη σύζυγο, τον σύζυγο, δεν ξέρω ποιον, γρήγορα να τους κάνουμε Χριστιανούς. Αν πας έναν να τον βάλεις να σου κεντρώσει ένα δέντρο, καμιά φορά σου λέγει: «Δεν είναι καιρός ακόμη». Γιατί; «Δεν σηκώνει», λέει, «η κεντρίδα, δεν σηκώνει». Τα μαζεύει και φεύγει. Και έρχεται όταν είναι ο καιρός για να κεντρώσει και τότε σηκώνει η κεντρίδα.

Κεντρώνεις και έτσι έχει αποτελέσματα. Όλοι οι καρποί, είδατε, δεν ωριμάζουν την ίδια εποχή, και ένα δέντρο ακόμη, με τους ίδιους καρπούς, δεν ωριμάζουν μαζί. Παίρνεις ένα σύκο σήμερα, άλλο αύριο, την άλλη το άλλο, την άλλη το άλλο, λίγο εκεί πιο επάνω, κάτω από το σύκο. Έτσι είναι και ο άνθρωπος. Ο Θεός, αμπελουργός τώρα, ήταν ζευγολάτης, ήταν συκοργός, που ξέρει πότε το καθένα θέλει τον εμβολιασμό του, δεν εκβιάζει τον άνθρωπο. Γι’ αυτό, ποτέ, όταν θέλετε κανέναν, να μη βιάζεστε με τη δικαιοσύνη τη δικιά σας. Έφερε και αν φύγετε. Όταν έφυγε, παραδείγματι, ο Πρωτομάρτυς Στέφανος λιθοβολούμενος,

κατά το ανθρώπινο, δεν μπορούσε ποτέ να φανταστεί πως από αυτόν τον λιθοβολητή θα γινότανε μια μέρα ο Απόστολος των Εθνών. Και όταν απέθαινε, θα λάβει τη θείω... ο Ουρανός, τι θα το φανταστεί; Όταν πέθανε ο Παύλος και πήγε επάνω, η υποδοχή του ασφαλώς που έγινε στον Παύλο θα δουλάψει... σώμα του Στεφάνου. Μόλις τον είδε, γι’ αυτό να γίνεται υποδοχή. Τον λιθοβόλησε. Τον λιθοβόλησε, αλλά αυτός μετενόησε. Αυτός όργωσε την υδρόγειο. Δεν μπορεί να τα πιάσει αυτά τα πράγματα, βέβαια, ο άνθρωπος. Και, ενώ υπάρχουν τόσα παραδείγματα, εξακολουθούμε ακόμα εμείς να κάνουμε τον δικαστή, να δικάζουμε τους άλλους και να ζητάμε από τους άλλους καρπούς στην ώρα που δεν πρόκειται να... Ευχαριστώ. Χειμώνα, με πεσμένα τα φύλλα, να ψάχνω να βρω σύκα; Την άνοιξη θα πάτε, τον Αύγουστο θα πάτε. Είναι κατάλληλη η εποχή. Δεν ξέρεις εσύ κι εγώ πότε είναι κατάλληλη η εποχή για τον καθένα. Ξέρω μία κυρία, μια εξωματική κυρία, η οποία εκόπτετο χρόνια, «δεν με είχε φάει άμα αυτόν τον άντρα του». Τότε της έκανα μια προφητεία. Σαν τον Άννα, βέβαια· όχι προφητεία διά Πνεύματος Αγίου. Και γι’ αυτό, πρόσεξε, μόνο μια φορά αυτός μπει μέσα και δεν μπορείς να το φτάσεις εσύ. Και μπήκε, αγαπητή μου, μέσα και δεν μπορείς να το φτάσεις αυτό. Έχει μείνει και δεν ξέρω τι θα πει στον Παράδεισο. Ευχαριστώ.

Πιστεύει, γιατί δεν ξέρει πότε και πώς μέσα στο σχέδιο του Θεού υπάρχουν. Αλλά πότε; Η Παναγία δεν είχε μπει μέσα στο σχέδιο του Θεού και δεν εμίλησε για την Παναγία 5.500 χρόνια μπροστά; «Κάθε γυναίκα μια φορά», λέει, «θα γεννήσει έναν» και λοιπά. Μα ποια είναι αυτή η γυναίκα; Η Εύα νόμισε ότι είναι αυτή και δόθηκε γι’ αυτή. Ήταν η Παναγία, την οποία την έβλεπε ο Θεός έως τα 5.500 χρόνια. Γεννήθηκε ο Παύλος, έγινε ο Παύλος, δεν άφησε τίποτα όρθιο ο Παύλος. Ένοχος φόνου ο Παύλος· ήτανε στην ευδοκία, στην αναίρεση του Πρωτομάρτυρος Στεφάνου. Ο Παύλος αποσπασματάρχης, ο Παύλος και, και, και, και... Τον μπλοκάρει ο Θεός, τον πιάνει τον Παύλο στη Δαμασκό. Τα τουμπάρει ο Παύλος, γυρίζει τα παλιά, και πηγαίνει ο Παύλος τώρα, οργώνει την υδρόγειο και μέχρι σήμερα ο Παύλος εργάζεται. Πού στηριζόμαστε εμείς σήμερα; Πού ζει το κήρυγμά μας σήμερα;

Στη ζωή του Παύλου και από τις επιστολές του Παύλου, από το έργο του Παύλου. Ο Παύλος είναι το δογματικό πρόσωπο μετά το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Κατεξοχήν δογματικές, πιο κατεξοχήν δογματικές, προς Ρωμαίους και προς Εβραίους. Ποια είναι εκείνη η οποία μπορεί να απορριφθεί σαν έργο του Παύλου, ότι είναι δευτερεύον, όσον το Πνεύμα το Άγιον, ο Ιησούς Χριστός είναι εκείνος της γραφής του Παύλου; Λοιπόν, που είχε γράψει αυτά τα ωραία τώρα των καρπών του Πνεύματος, που κάναμε τρεις ομιλίες, όπως ξέρετε, τελευταίως, χωρίς βέβαια να εξαντλούνται τα θέματα, στην ίδια αυτή την Επιστολή προς Γαλάτας έχει μιλήσει για τον εαυτόν του. Θα σας λέω αυτά διότι μεθαύριο, την Κυριακή, εορτάζει, και έχουμε μιλήσει γενικότερα περί του Παύλου άλλες χρονιές και περί του Πέτρου έχουμε μιλήσει, και μπορείτε να αναζητήσετε στη στοιχειοθήκη τις ομιλίες αυτές.

Του Πέτρου έχουμε μιλήσει σε άλλη περίπτωση, περί της αλιείας του Πέτρου, για την άρνηση του Πέτρου, πολλά πράγματα. Ένα χαρακτηριστικό που πρέπει να προσέξετε την Κυριακή, όσοι δεν το έχετε προσέξει: όταν πάτε στην εκκλησία, θα βρείτε τον Παύλο και τον Πέτρο μαζί τους. Μια εικόνα· έρχονται και κρατούν από δύο εξίσου την Εκκλησία του Χριστού, ο ένας σε ένα μέρος και ο άλλος σε άλλο, και κρατάνε και οι δύο τα ίσα. Και έως τώρα ο Πέτρος με τον Παύλο. Ποιος χρειάζεται; Ο Πέτρος με τον Παύλο. Ο ένας είναι ψαράς και ο άλλος είναι τεραμορφωμένος, επιστήμων. Τι χρειάζεσαι εσύ με τον τρίτο λόγο; Γιατί αυτός είναι ο Χριστός. Ο Χριστός είναι ορισμένος στους κοντούς και στους κοντέληδες και ορισμένος στους χοντρούς και στους μεγαλόσωμους, και τους φέρνει στον Χριστό να υπάρχουν επιχειρηματίες, γιατί είναι το Πνεύμα το Άγιο να συμμετέχει και στον ένα και στον άλλο

και ενεργεί το Πνεύμα το Άγιον, το οποίον δεν παρακωλύεται διά σπουδές, όπως νομίζει ο κόσμος. Τα δε πτυχία, τα δε πανεπιστήμια, τα δε λοιπά, αυτά είναι για τον κόσμο εδώ· για τον Ουρανό δεν έχουν καμιά θέση αυτά. Μπορεί ένας τελείως αγράμματος άνθρωπος να επιτελεί θαύματα που δεν μπορεί ένας πανεπιστήμων, με όλες τις γνώσεις και αυτού του Σολομώντος ακόμη, να κάνει. Αυτό είναι το θέμα. Και θυμάμαι μία κυρία εδώ στην Αθήνα, της οποίας ζει ακόμη, θυμούμαι δηλαδή, όπως λέμε. Βλέπετε, εμείς έχουμε συναισθήματα οι άνθρωποι, και αυτά τα παιδιά μας ακόμη τα διακρίνουν: το ένα, ξέρω εγώ, το κροκό με τ’ αυγό, και το δείχνουμε το άλλο. Είχε παραγγείλει λοιπόν μία εικόνα σε έναν αγιογράφο, του Αποστόλου Παύλου, για τον ναό των Αγίων Αποστόλων που είναι εδώ στον Υμηττό, αν ξέρετε. Και τώρα λοιπόν, αφού την πλήρωσε...

θα την πήγαινε μια ημέρα στην εκκλησία. Και παρουσιάζεται ο Απόστολος Παύλος το βράδυ στον ύπνο της και της λέει: «Πού πρόκειται να την πας την εικόνα αυτή;» Τον εγνώρισε λοιπόν. «Άγιε του Θεού, Απόστολε, πού θα την πάω; Στην εκκλησία σας». «Στην εκκλησία μας; Πού είναι ο αδελφός μου, ο Πέτρος;» «Δεν έχω αδελφό». «Πού είναι; Θα με πας στην εκκλησία χωρίς τον αδελφό;» Λέγεται έτσι και αλλιώς: Πέτρος και Παύλος. Και όχι Παύλος και Πέτρος· Πέτρος και Παύλος. «Μου σπάει να θέλω με το όνομά μου να μην γλωστά». Πέτρος και Παύλος, όχι Παύλος και Πέτρος. Βέβαια, σκέφτεσαι αυτόν. Αυτό είναι το Πνεύμα το Άγιο, αυτό είναι ο Χριστός. Βέβαια, αυτή η φιλοσοφία...

δελετές ανάλυσης των νεκροτασίτων. Τι θα τα πας.

Είσαι πλούσιος, πένης, αξιωματούχος, μορφωμένος, γυρτός; Κόκαλα είναι. Ό,τι ήσουν, όσο έγινε γυμνωμένα και λείψανα, εσύ είσαι. Και αν διαβάζετε τη μεγάλη αυτή φιλολογία και τη φιλοσοφία της νεκρώσιμης ακολουθίας, να είστε, εκεί είναι. Εδώ εμείς, βέβαια, κοκορευόμαστε: «Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;» και λοιπά, «και να προσέχεις από μένα». Ναι, έφερε κι ένας κύριος, απειλώντας έναν πράκτορα αυτοκινήτων, ο οποίος του είπε: «Καθίστε», του λέει, «κύριε, στη θέση σας, κι εγώ ξέρω αν με πλήρωσε η κυρία». Είναι το μέρος μιας κυρίας ότι επλήρωσε. «Πώς ξέρει αν με πλήρωσε;» Λέει: «Κακώς τον πόση θα έφτασες, δεν βάζεις τίποτα». Έφτασε έξω, του λέει, φούσκωσε. Όταν πήγε η κυρία και του λέει αυτός: «Πώς μου μιλάς;»

«Πώς μιλώ; Φέρνεις μια υπόθεση που δεν ήρθα να πάρω. Τι, πώς μιλώ;» Και δηλαδή δεν συζητούσε. «Είναι άλλη δουλειά. Εγώ θα τη βγάλω πέρα». Ή μπορούν να έχουν γνώμη άλλοι που ήσαν αλλού; Εάν είδαν και αν πρόσεξαν, δεν έκανε τη γνώμη. «Και ξέρεις σε ποιον μιλάς; Και ξέρεις ποιος είμαι εγώ;» Τον έφαγε. Ο άλλος δεν μιλούσε. Τον προκαλούσε λοιπόν για να του πει ποιος είναι. Λοιπόν, γυρίζει μια στιγμή ο στράφης και του λέει: «Είμαι Κροταθείο, είμαι εγώ, κύριε, να ξέρω ποιος είσαι;» «Πόκαλο». «Τον Κροταθείο; Α, είμαι ποιος είσαι. Εδώ μπορεί να πας κάτω τώρα και να σε, ξέρω γω, κάνεις έναν δημοσιογράφο, ξέρω γω, και να πας να πεις παραμέγια της χαλήμας και να μου κόψεις το μεροκάματο εμένα και να με διώξεις από τη δουλειά. Αυτό μπορεί να το κάνεις. Λοιπόν, Κροταθείο, θα είμαι ποιος είσαι;» Πόσο καλό! Σοφία μεγάλη αυτή. Μετά προσθέτουμε όλα.

Γι’ αυτόν λοιπόν τον λόγο, λόγω ότι μεθαύριο είναι η εορτή αυτών των δύο και την άλλη μέρα βέβαια η Σύναξη των υπολοίπων, να μου επιτρέψετε να πάρω από το πρώτο κεφάλαιο προς Γαλάτας του Παύλου, που γράφει για τον εαυτόν του και πώς ο Θεός τον ενήργησε.

Από στίχο 13 και κατωτέρω, εκεί που θέλει να μιλήσει: «Ἠκούσατε γὰρ τὴν ἐμὴν ἀναστροφὴν ποτέ ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ». Αυτό μπορεί να το πει σε εμάς. «Θα ξέρετε», λέει, «ποιος ήμουν εγώ γρηγορότερα». Για πάλι στη δική μας ποια θα είναι; Δεν ξέρουμε, Παύλε, ποια ήταν. Γιατί δεν ξέρετε; Γιατί δεν διαβάζουμε. Κάποιοι ξέρουν. Είμαστε μαθητές του Χριστού χωρίς πλάκα και κοντύλι, χωρίς αναγνωστικό, χωρίς δημιουργία. Είμαστε μαθητές σαν τον Καραγκιόζη· περάσαμε απ’ έξω από το πανεπιστήμιο. Αυτή είναι η μηχανική ορθόδοξη, λέγοντας η γέννηση. Βγάζει... διαβάζουμε, διαβάζουμε από την ανάποδη γαζιά κι εκείνη. Εάν διαβάζαμε σωστά και ξέραμε και τον εαυτό μας, θα είχαμε στερεωθεί και πολλά πράγματα θα είχαμε ωφεληθεί, αλλά και τους άλλους θα μπορούσαμε να τους βοηθήσουμε.

προσέξουμε από την πτώση τους. Αυτά λοιπόν εδώ που θέλει να πει, που είσατε τη νομή αναστροφής, είναι την περιπορά του έναντι των πρώτων χριστιανών. Ακούσατε ποιο ήμουν εγώ λέει, κύριε Ριώτη. Προγύρδα εγώ και έφτιαχνα. Αυτά βέβαια τα βρίσκουμε στο ΖΙΤΑ και στο ΙΘΑ Κεφάλαιο των Πράξεων. Εκεί αναφέρεται ποιος ήταν ο Σταύλος, ο ποτέ Σταύλος. Θα μάθετε λοιπόν, υπερκολούχη μου ηλικιότητας εν το Ιουδαϊσμό, εν το γέννημα, αλούσιμα και νότια ηλικία, εγώ προεξήχον θα μιλώ, με ενδιαφέρει να μάθω τον Πατρικό μου παραδοσίον, δηλαδή τον Πατρικό νόμο και να τον εφαρμόζει.

Περισσοτέρως, δηλαδή, ζηλωτής των πατρικών μου παραδόσεων. Με ένα φώτισμα πάνε στα θέματα. Δεν ξέρω αν ξέρετε, γιατί πολλοί έχουν έναν πειρασμό: «Τι του είδε τώρα σε έναν φονιά, σε έναν διώκτη του Χριστιανισμού; Τι του είδε η Χάρη του Πνεύματος του Αγίου, που έκαμε αυτόν τον οικονόμο, τον Παύλο δηλαδή;» Ο Θεός δεν βλέπει τι κάνει ο άνθρωπος. Βλέπει πώς το κάνει. Το κάνει εν γνώσει; Το κάνει θεληματικά; Το κάνει με πείσμα; Το πάει για να είναι κόντρα στον Θεό; Από άγνοια κανείς, από άγνοια βλασφημεί, από άγνοια εσωτερικο... από άγνοια εσωτερικοφιλότατοι, από άγνοια κράτη, από άγνοια προδεύθαμε τα θαύματα, από άγνοια κανείς. Δεν έχουμε κανέναν; «Τι να μου λύσει, τι να μου λύσει η μάνα του ποτέ;»

Έκανε χειρότερα η μάνα από ό,τι κάνει η κόρη σήμερα; Τι έκανε ο πατέρας; Μήπως κανένας άλλος; Μήπως ο δάσκαλός της; Μήπως η θεοσοφία της; Θα σου λέει όλα αυτά και βγάζεις το συμπέρασμα: «Α, αυτός αμαρτάνει γι’ αυτόν τον λόγο. Αν άρα πληροφορηθεί, θα τα αφήσει αυτά τα πράγματα, θα αλλάξει». Ο Παύλος, όταν εδίωκε τον Χριστιανισμό, τον εδίωκε ως αίρεση τον Χριστιανισμό. Νόμιζε ότι προσφέρει υπηρεσία στον Θεό. Δεν ήξερε τι γίνεται, κόντραρε τον Θεό. Γι’ αυτό και του είπε ο Κύριος: «Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς, ὃν σὺ διώκεις». Τόσο σου κάνω αυτό το ανώτερο και σε καθηλώνω τώρα κάτω και δεν μπορεί να ακούνε εκεί.

«Αυτόν που διώκω; Μα εγώ δεν διώκω εσένα· εγώ διώκω ανθρώπους». «Ναι, εμένα διώκεις, γιατί οι άνθρωποι αυτοί πιστεύουν σε μένα». Είναι προσωπικό το θέμα, Υιός μας. Εκεί τα παρέδωσε. Κατάλαβε ότι έχει κάνει λάθος. Δεν είναι υπόθεση που έχω βάλει μέσα. Κάτι άλλο είναι εδώ. Παρεδόθηκε, έγινε κάτι· έπειτα η αποκάλυψη, και έγινε ο Σαύλος Παύλος και από διώκτης φίλος, και από εκεί του έγινε αίμα, όχι το δικό του αλλά το υπέρ... και ούτε για να κοιλάβει την Ελίστη. Και αυτό λοιπόν λέγει, «περισσοτέρως ζηλωτὴς τῶν πατρικῶν μου παραδόσεων. Ὅτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεός...» Εμείς διατεινόμαστε ότι είμαστε σαν Χριστιανοί σήμερα. Εγώ το παραδέχομαι ότι είμαστε σαν Χριστιανοί.

Πείτε μου: πήγαμε εμείς να τον βρούμε τον Θεό ή αυτός ήρθε και μας βρήκε; Αυτός ήρθε και μας βρήκε. Κανένας από εμάς δεν πάει για τον Θεό, κανένας από εμάς δεν θέλει τον Χριστό και το Ευαγγέλιο του Χριστού, διότι το Ευαγγέλιο είναι κόντρα με τη σάρκα, κόντρα με το εγώ, κόντρα με τον κόσμο, κόντρα με τη μόδα, κόντρα με τον φόνο, κόντρα-κόντρα, και με τα συνέπεια δεν το θέλει ο άνθρωπος. Κάποιο περιστατικό όμως στη ζωή μας έκαμε έναν σεισμό μέσα μας, και αυτό ήτανε που μας ανάγκασε να γυρίσουμε στον Χριστό, γιατί να μας δώσει νέα κρούση και να μας διώχνει, γιατί είχαμε ανάγκη τον Χριστό. Αυτός μας παίρνει, μας καλοπιάνει, αναλαμβάνει τις πληγές μας, τα χρέη μας και γενικά μας εξοπλίζει και μας κάνει καινούργιους ανθρώπους. Φυσικά, λοιπόν, είναι η πρόνοια. Ευχαριστώ τον Θεό.

Να περάσει και από το σπίτι το δικό μου, να καταπιαστεί και με εμένα, να καταπιαστεί και με τον Θεοδύνη, και τη γυναίκα μου, και τον άντρα μου. Γιατί και σήμερα ακόμη, σε αυτόν τον αιώνα των τόσων πυρηνικών, βλέπουμε τον γλυκύ Θεό που επεμβαίνει σε άτομα, σε οικογένειες, σε περιστατικά. Βλέπετε καθαρά ότι είναι του Θεού η επέμβαση. Για όλους μας· δεν τον θέλουμε γενικά τον Θεό. Ο Παύλος δεν πήγαινε να συναντήσει τον Θεό· ο Θεός επήγαινε να τον συναντήσει. Αυτός πήγαινε να διώξει τον Θεό και ο Θεός τού έκανε το μπλοκ στη Δαμασκό και τον έπεισε εκεί. Όταν λοιπόν λέει «εὐδόκησεν ὁ Θεός, ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου», ο αφορίσας με, με είχε ξεχωρίσει, με είχε στον φάκελο των υποψηφίων, έβλεπε το σχεδιάγραμμα του Παύλου, πού θα περάσει,

προστάτης ο Θεός όλων των ανθρώπων καθημερινώς, και για τον Χριστιανό και για τον μη Χριστιανό, των λαών, των κοινωνιών, των πάντων. Έχει ένα ταμπλό μπροστά και βλέπει και καθενός τις πράξεις, και βλέπει και ξέρει, εν τη Πανσοφία του: «Αν του κάνω αυτό, αυτός πώς θα αντιδράσει; Ποια είναι η επιτυχία; Τι μπορεί να προκύψει;» Και ενεργεί κατ’ αναλογίαν του συμφέροντος ενός εκάστου. Πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι υπάρχει εκδοχή να γίνουν χειρότεροι, δεν τους πειράζει καθόλου στη ζωή τους. Τους αφήνει να κολαστούνε λιγότερο. Πάλι από αγάπη. Διότι είναι μια που δεν την έχουμε εμείς, αυτή την αρετή του Θεού. Επειδή λέγει ότι «ὁ γνοὺς καὶ μὴ ποιήσας δαρήσεται πολλά».

Ένας άνθρωπος, αν ακούσει και το απορρίψει, δεν θέλει να το πράξει, θα τιμωρηθεί πολύ, θα κολαστεί πολύ. Δεν τον πληροφορεί λοιπόν ο Θεός, εφόσον βλέπει ότι θα αντιδράσει, για να τον τιμωρήσει λιγότερο. «Αυτό δεν το ήξερα». Ξέρω, δεν το ήξερες. Εγώ δεν επέτρεψα να το ακούσεις, γιατί ήξερα εκ προοιμίου ότι δεν θα το εδέχεσο. Θα με βλασφημήσεις κι από πάνω και θα στήσεις μαζοβασία. Για να έχει πιο λίγο έξω, γι’ αυτό ακριβώς δεν θα φτάσει η πληροφορία, δεν σε πληροφόρησα. Όταν, λοιπόν, «εὐδόκησεν ὁ Θεός, ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου», τον Ησαΐα λέγει το εξής: «Δύναται», λέγει, «η νύμφη να ξεχάσει το θηλάζον βρέφος αυτής;» Μα ανακόπτεται, μα τ’ ακούς πρώτο παιδί. Αλλά πολλές φορές μπορεί να πιάσει κουβέντα με το τηλέφωνο

το παιδί όχι να κλαίει, να γανιάσει, που λέμε, και να πέφτει και από την κούνια, και να πέφτει και στη φωτιά. Ποια πράγματα μπορεί να κάνει κρεμασμένη αυτή στο τηλέφωνο, κρεμασμένη η Αγία, την απέναντι, τον απέναντι. Δεν αποκλείεται. Όμως κανονικά έχει κάποια τέτοια μητέρα, ώστε από μακριά να ακούει του παιδιού τη φωνή. Δεν ξέρω αν έχετε δει αυτό το πράγμα· πολλές μητέρες το λένε. Εγώ είχα, σε αυτό το σημείο, μια πρεσβυτέρα που είχε πάει στο νοσοκομείο των Παίδων, που μέσα γινόταν το κλάμα από τα παιδιά, τα μικρά, όπως είναι των αρνιών η στρούγκα. Και άκουσε μέσα στα διακόσια κλάματα το κλάμα του δικού της παιδιού. Και είπε αυτό. Όταν κατόρθωσε και βγήκε η νοσοκόμα από εκεί να το βγάλει έξω, εκοιμάτο εκείνο. Το φέρνει, λέει. Και πράγματι, τελείως το έφερε.

Διακρίνει· το έχει βάλει ο Θεός αυτό μέσα. Και το φέρνει παράδειγμα στον Ησαΐα. Το πεντηκοστό όγδοο κεφάλαιό του είναι αυτά που σας λέω. Λέει: «Δύναται», λέει, «η μητέρα να ξεχάσει», λέει, «το θηλάζον βρέφος αυτής;» Δεν δύναται φυσιολογικά. Παράλογα δύναται· το κάνει η μάνα, το πατάει και κάτω. Πώς δεν γίνεται; Αδιαφορεί. Άμα γίνουν ισχυροί, όταν ανθρώπους με καρδιακά νοσήματα κλπ.

Βάζουμε στην εντατική παρακολούθηση. Έχουν μηχανήματα που βλέπουν από εκεί τις κινήσεις και την υπόθεση της υγείας και της καρδιάς τους γενικά. Τα βλέπουμε μακριά. Έτσι ακριβώς, και παίρνουν την ανάλογη θέση οι γιατροί. Πολλές φορές ορισμένα φωνάζουν, κορνάρουν, που λένε, σε έναν κίνδυνο, τα μηχανήματα. Και ακριβώς έχει και ο Θεός τους ανθρώπους στο χέρι Του. Πάμε λοιπόν στο σχεδιάγραμμα, το είχε ο Θεός πριν γεννηθεί ακόμη. Από την κοιλιά της μάνας μου, λέγει, με είχε ξεχωρίσει και με προόρισε. Δεν ήξερε ότι εγώ θα κάνω την πορεία μου, θα γυρίσω, θα φτιάξω, θα κάνω; Εγώ βλέπω το δικό μου περιστατικό. Τι δεν πέρασα εγώ! Τι δεν έχω κάνει στη ζωή μου! Και πώς ο Θεός με ενέφτει. Όπως η πρόκειται ο Βεωτέλετες, ότι ο Δημήτρης τότε, που πραγματικά αδίσχυσε.

Πει το εγώ στον Ισπέρο, δεν έχει αφορή στη φιλία του Θεού. Αν το ρωτούσες τον Θεό, τι λες περί αυτού, όχι που εγεννήθη σήμερα, το 1916, αλλά που θα γεννηθεί το 1916, αν το ρωτούσες τον Πεταβολής Κόλλησας, θα το έλεγε: Θα γεννηθεί ένας, έτσι, έτσι, έτσι, έτσι, θα κάνει αυτό, δεν θα αφήσει τίποτα όρθιο, θα γκρεμίσει και λοιπά. Όμως θα τον συλλάβω μια μέρα και θα τον αξιοποιήσω, και αυτός να σωθεί, αν προσέξει, και άλλοι να βοηθηθούν να σωθούν δι’ αυτού. Αυτός είναι ο Θεός. Εμείς δεν πάμε να Τον διδάξουμε, όπως ορισμένοι προσεύχονται και διατάσσουν τον Θεό και λένε τι να κάνει, Τον συμβουλεύουν να πετύχει κάτι, μάλιστα, να γίνει το συγκεκριμένο, να σωστεί αυτό, ενώ το γνωρίζουμε περισσότερο. Γιατί εμείς, με τις προσευχές μας, διατάσσουμε τον Θεό, Τον συμβουλεύουμε τι να κάνει. Δεν θα γίνει τίποτα. Θέλει εμάς.

Ό,τι θέλεις κι αν θες, γκρέμισέ τα, θες και άστα, να σε πω, μόνο με ενδιαφέρει εμένα. Έτσι τα κάνουμε εμείς αυτά· δεν είναι προσευχές μας. Γιατί δεν προσευχόμαστε από προσευχές και εκκλησίες. Κάνουμε αυτοσχέδιες προσευχές, είμαστε κοινότεροι εμείς από την Εκκλησία, από το Πνεύμα το Άγιο. Δεν γίνεται αυτό. Ούτε τα γραπτά ούτε τα προφορικά δεν τα ξέρει. Κάνουμε δικές μας. Να μην κάνουμε αυτά τα λάθη, όπως σας λέω. Όπως γράφει ο Παύλος, ότι τον είχε ξεχωρίσει εκ της κοιλίας της μητρός του και το ήξερε ο Θεός και τον περίμενε να κάνει την τροχιά του. Αυτό τούτο θα βρείτε, αν διαβάσετε, και στον προφήτη Ιερεμία, τον οποίον είχε ξεχωρίσει από καταβολής κόσμου, μέσα από την κοιλιά της μάνας του ακόμα. Ήξερε ο Θεός ότι θα καταστεί προφήτης στα έθνη, θα βγει προφήτης και λοιπά, και το αναφέρει.

Ανοίξετε τον Ιερεμία, στο πρώτο του κεφάλαιο, στα πρώτα εδάφιά του το αναφέρει, και να το συσχετίσετε με αυτό του Παύλου. Όχι έτσι, μου δικαίως· διά της χάριτος αυτή. Δεν παρουσιάσαμε τίποτα εμείς. Όλο βρωμιά και δυσωδία. Απόδειξη είναι: αν μπορούσε κανείς να ζυγίσει τις πρώτες του δυο-τρεις εξομολογήσεις από τότε που επέστρεψε στον Χριστό, θα φόρτωνε δεν ξέρω πόσα βυτιοφόρα για τη χαβούζα. Πολύ βρώμα και δυσωδία. Σήμερα συνάντησα μια κυρία που ήρθε μακριά, μες στην Αττική, έκλαιγε και ολοφύρετο με τη χάρη του Θεού, που έβγαλε τόση βρώμα από πάνω της με την πρώτη εξομολόγηση. Και έτσι είναι. Αν και αυτό εγώ, ότι πήγα στην Τήνο.

Έξι κόλλες αναφοράς, γεμάτες, προ τριάντα ετών, και εξομολογήθηκα την πρώτη μου εξομολόγηση. Και αν λάβω υπόψη μου τριάντα χρόνια, εκτός από τις τρέχουσες αμαρτίες, ακόμη βγαίνουνε στην επιφάνεια παλιά περιστατικά, τα οποία μου είχαν ξεφύγει, και εξομολογούμαι ακόμη. Καταλαβαίνετε τι ήταν αυτό, λοιπόν. Έβαλα τίποτα; Βρώμα και δυσωδία έβαλα. Πώς έγινε λοιπόν η αλλαγή; Διά της χάριτος του Θεού. Αυτός θα βάλει όλα. Εγώ, σε ένα οικόπεδο που λέγεται ψυχή, είχα μαζέψει όλη τη βρωμιά του κόσμου. Όμως από κάτω εκεί, από τη βρωμιά αυτή, εκρύπτετο ο σπινθήρας που λέγεται ψυχή, που λέγεται χάρη, που μου την είχε δώσει την ημέρα του βαπτίσματος. Δεν ξέρω αν έχετε πάει στους Αγίους Τόπους και αν έχετε κατέβει κάτω, στο βάθος, εκεί όπου ευρέθη ο Τίμιος Σταυρός.

Αν μπορείτε να συλλάβετε τι είχαν επάνω επισωρεύσει οι Εβραίοι, είχαν γεμίσει, τι είχαν ρίξει, μέχρι και ναό Αφροδίτης, αν όχι, τι είχαν φτιάξει από πάνω. Και πήγε και τα ξέθαψε, τα έβγαλε η Αγία Ελένη από κάτω και βρήκε τον Τίμιο Σταυρό, τον θησαυρό αυτό κάτω εκεί, στα σπλάχνα της σπηλιάς. Έτσι ακριβώς είναι η κάθε ψυχή, φορτωμένη με πάσης φύσεως βρωμιά. Κατά συνέπεια, δεν έχει τίποτα ο άνθρωπος να βάλει. Στην αλλαγή ο Χριστός λέει: «Αυτή τη βρωμιά σου δώσε μου. Ό,τι κακό έχεις, δώσε μου εμένα». Γιατί ο Χριστός μας είναι ρακοσυλλέκτης. Ο Χριστός μας είναι, πώς να πούμε, σαν αυτούς που μαζεύουν ό,τι ακάθαρτο έχουν στα σπίτια. Δεν χτυπάει το καμπανάκι ο Χριστός να μας πάρει τις λίρες· να μας πάρει ό,τι βρώμικο. Και πολλοί δεν το δίνουν, δεν εξομολογούνται, τα φυλάνε και τα χαϊδεύουν. Και δι’ αυτό βρωμίζουμε.

Θα μπορείς αυτά να τα ανταλλάξεις με αιωνιότητα, χάρη, δωρεά, ζάπα, καλοκαρδία, σωτηρία, μαχάφη. Πού θα ήθελα να την πείτε αυτή; «Διά χάριτος», του λέει, όχι από τη δικαιοσύνη μου. Δικαιοσύνη μου δεν πετύχαμε. Γιατί ο άνθρωπος να έχει υπόψη του ότι και καλά έργα εάν κάνει, δεν αντέχουν στη δικαιοσύνη του Θεού. Αν ο Θεός τα περάσει, να πούμε, από τη δικιά Του ζυγαριά και τα περάσει στο δικό Του κόσκινο, δεν βρίσκονται σωστά. Γιατί εμείς, ναι, κάνουμε, κάνουμε παραδείγματος χάριν έργα για να χρεώσουμε τον Θεό. Κάνεις καλά έργα; Να τα βρεις. Τα χρωστάς. Αν με ρωτάς, όποιος κάνει το καλό, όπως το κάνει η πορτοκαλιά τα πορτοκάλια.

Λοιπόν, ο άνθρωπος να μην κάνει το καλό; Τι θα κάνει; Είναι φτιαγμένος για το καλό ο άνθρωπος, καλό είναι φτιαγμένος να κάνει. Έτσι, όσο είναι τόσο διαστραμμένος, δεν θέλει να το κάνει. Κατά συνέπεια, να το κάνει αυθόρμητα, εφόσον είναι υποχρεωμένος να το κάνει. Και πώς να σου λέει: «Όταν πάντα τα διατεταγμένα ποιήσετε, θα είστε αχρείοι δούλοι». Πού είχατε την υποχρέωση τώρα ότι έδωσε ένα κομμάτι ψωμί σε έναν άνθρωπο, του βρέθηκε σε ένα σταυροδρόμι, του βρήκε ένα φάρμακο, τον βοήθησε να μην τον πετάξουν στον δρόμο, και αυτό θα το πάρεις και θα το παρουσιάσεις στη Βασιλεία των Ουρανών; Άλλο αν Αυτός το λαμβάνει υπόψη. Εσύ κι εγώ όμως δεν πρέπει να το λάβουμε υπόψη. Γι’ αυτό ο Ισαΐας, ο οποίος έβλεπε διά Πνεύματος Αγίου τα έργα των ανθρώπων και τη δικαιοσύνη των ανθρώπων, έχει πει —και είναι μια στροφή μιας ευχής στο Ευχέλαιο— που λέγει: «Πάσα η δικαιοσύνη ημών ως ράκος αποκαθημένης». Σκληρή κουβέντα αυτή.

Τι πάει να πει «ράκος αποκαθημένης»; Βρώμικο πανί με αίματα γυναικείας. Αυτό πάει να πει «ράκος αποκαθημένης». Ράκος, ένα πανί βρώμικο με αίματα μιας που εκάθητο, που ήταν στην περίοδό της. Έτσι είναι η δικαιοσύνη του ανθρώπου, λέγει, στα μάτια του Θεού. Χάρη Του, χάρη Του, ευκαιρία, θέλω, από αγάπη, έχει φτιάξει και τα καλά αυτά πράγματα. Και ο Παύλος το διακρίνει: «Με κάλεσε διά της χάριτος Αυτού», λέει. Πού είναι η δικαίωσή μου, η δικιά μου, ως ήμουνα εγώ, λέει, κάτι; Τι είναι ο άνθρωπος, οποιοσδήποτε άνθρωπος, των νόμων, τι είναι; Δεν ξέρω ποιον θα είναι, οι μαζευτές των νόμων, τι είναι μπροστά στον Θεό; Τίποτα. Διαφέρουσα Αυτός τα αξιοποιήσει. Αυτό είναι απ’ την αγάπη Του όμως, «διά της χάριτος», λέει, «Αυτού».

Τι σου έκανε, Παύλε, που σου έκανε αυτό το πράγμα; Τι μου έκανε; Γιατί ορισμένοι θα λέγανε ότι πρέπει κάτι να του έκανε. Παύλου. «Αποκαλύψαι τον Υιόν Αυτού εν εμοί». Αυτό το καλό μου έκανε, λέει. Μου αποκάλυψε τον Υιό Του ο Θεός. Γιατί ο άνθρωπος θεωρείται σήμερα τυχερός, θεωρείται ευτυχής, δεν ξέρω πώς, κι αυτός τον εαυτόν του θεωρεί κι άλλος, αν κερδίσει παραδείγματος χάριν Προπό. Ο πρεσβύτερος χτύπησε η πόρτα, λέει, η τύχη του χτύπησε την πόρτα. Δεν υπάρχει πρώτον τύχη. Αλλά, αν θα θελήσεις να χαρακτηρίσεις έναν τυχερόν, θα το κοιτάξεις εάν έχει γνωριστεί με τον Χριστό. Η τύχη, η ευλογία, είναι η γνωριμία με τον Χριστό. Η χάρις λοιπόν αυτού ήτο να του αποκαλύψει τον Υιόν εν εμοί, στον εαυτόν του.

Θεός, και μόνον αυτό. Αν οι λεγόμενοι Ιεχωβίτες πρόσεχαν και μόνον αυτό, θα σήκωναν τα χέρια πάνω. Δεν θα μιλούσαν περί Ιεχωβά, δεν θα μιλούσαν περί Πατρός, θα μιλούσαν περί Υιού. Διότι ο Πατήρ απεκάλυψε τον Υιόν, δηλαδή τον έδωσε του Παύλου τον Χριστό, ο Θεός Πατήρ, σε μια σπίθα, σε μια δάδα, σαν αυτές που μεταφέρανε από τα Ολύμπια στη Ρωσία, μεταφέρουν αυτές τις μέρες. «Πάρε αυτήν τη δάδα και τρέξε να φωτίσεις σε όλο τον κόσμο και να κηρύξεις, να βάλεις φωτιά σε όλο τον κόσμο με αυτή τη δάδα, τον Χριστό». Όχι «πάρε τον εαυτό μου». Ο Θεός δεν έχει κηρύξει τον εαυτό Του. «Κήρυξε τον Χριστό» έχει πει. Γι’ αυτό που λέμε πολλές φορές.

Μόνο από τους ανθρώπους αυτούς οι οποίοι λένε ότι «εγώ πιστεύω στον Θεό», πώς να απορρίπτει τον Χριστό; Ή εκείνοι που πιστεύουν σε μια ανώτερη δύναμη, σε ένα ανώτερο ον και κάτι τέτοια λόγια. Είναι όλοι κλεισμένοι έξω. Το μυστικό είναι να πιστεύει στον Χριστό και να κάνει ό,τι λέγει ο Χριστός και να χρησιμοποιήσει τον Χριστό. Ο Χριστός είναι ο Σωτήρ του κόσμου. Δεν είναι ο Θεός. Ο Θεός απέστειλε τον Υιόν, να δεχτούνε τον Υιόν. Το σωτήριο σχοινί στον άνθρωπο που πνίγεται εδώ στα λασπόνερα της αμαρτίας είναι ο Χριστός, ο οποίος πέφτει κάτω με την ανέμη και λέει στους ανθρώπους: «Πιαστείτε από το σχοινί αυτό που λέγεται Χριστός, να σωθείτε». Λοιπόν, αυτό το απεκάλυψε, λέει. «Ευδόκησε», λέει, «ο Πατέρας και μου απεκάλυψε τον Υιόν Αυτού εν εμοί». Πώς λοιπόν, με βάση αυτό το εδάφιο, έρχεται τώρα ο καθένας και λέγει;

Έξω ο Χριστός, έξω ο Υιός και μέσα ο Ιεχωβά, ο Πατέρας; Ο Χριστός μας και σε άλλο μέρος, όταν μιλούσε με τον εκ γενετής τυφλόν, που του είπανε οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι να Τον απορρίψει και να δώσει δόξα στον Θεό, του είπε: «Συ πιστεύεις στον Υιό του Θεού;». Δεν του είπε «αν πιστεύεις στον Πατέρα, στον Θεό», που του λέγανε οι Εβραίοι. «Αν πιστεύεις στον Υιόν του Θεού», διότι διά του Υιού είναι η σωτηρία του. Αυτός είναι η Ζωή, Αυτός είναι η Ανάσταση, Αυτός είναι το Φως, Αυτός είναι η Οδός, Αυτός, Αυτός είναι τα πάντα. Του απεκάλυψε λοιπόν τον Υιόν Του. Γιατί, Παύλε, Τον απεκάλυψε; Να γνωριστείτε απλώς; Όχι, αλλά...

Να ευαγγελίζομαι Αυτόν εν τοις έθνεσιν.

Πάρε Αυτόν και βγες στα έθνη να κηρύξεις ότι εδώ είναι η υπόθεση. Δεν είναι στους δώδεκα θεούς, είναι στον Χριστό η υπόθεση, στον Υιό του Θεού. Και ξέρετε, τα κηρύγματα του Παύλου είναι όλα θεολογικά και όλα χριστολογικά, διότι το παν το στηρίζει πάντοτε στον Χριστό. Αρχίζει από τη θεότητα του Χριστού, για το οποίο οι περισσότεροι θρησκευόμενοι ούτε καν δεν συζητούν. Μιλούν για τον Άγιο Νεκτάριο που κάνει θαύματα, μιλούν για τον Άγιο Ραφαήλ, μιλούν για την Παναγία, μιλούν για αυτά και για τον Χριστούλη καμιά φορά. Αλλά ότι είναι Θεός ο Χριστός και ότι ο Θεός θα μας σώσει και δεν μας σώζει κανένας άλλος, αυτό δεν το ξέρουν πολλοί άνθρωποι. Δεν το καταλαβαίνουμε. Αυτός δηλαδή ήταν ο λόγος: «Είσαι καλός, να σου δώσω τον Χριστό, τον Υιόν, να Τον μεταφέρεις στα έθνη».

Ο Παύλος είναι ο Απόστολος των Εθνών. Δεν στάθηκε· βέβαια μίλησε και στους πατριώτες του εκεί πέρα, αλλά τη σπουδαιότερη εργασία την έκαμε έξω. Εδώ το οφείλουμε πολλές φορές. Εμείς ηξιώθημεν το κήρυγμα που έχουμε απόψε το βράδυ εδώ· είναι από το κήρυγμα του Παύλου. Αυτός έφερε τη δάδα του Χριστού αυτού, με το όνειρο που είδε εκεί πέρα του Μακεδόνος, και το ερμήνευσε ότι τον καλεί να πάει στη Μακεδονία. Και πέρασε στην Καβάλα, Αμφίπολη από εκεί και λοιπά, στους Φιλίππους. Από εκεί κατέβηκε προς τα κάτω, έπειτα Βέροια, Θεσσαλονίκη, ξέρω γω, Αθήνα, Κόρινθο και τα πάντα. Όλες αυτές, προς Κορινθίους, προς Θεσσαλονικείς, όλες αυτές οι επιστολές είναι γραμμένες επειδή τις επισκέφθηκε όλες εδώ. Και υπάρχουν αποστολικές έδρες και υπάρχουν και τα μέρη που ανέβηκε, που μίλησε, όπως, παραδείγματι.

Η έδρα του Γαλλίωνος, ως περίπτωση, στην Κόρινθο, η έδρα στη Βέροια επάνω, στη Θεσσαλονίκη, τη Λάστα. Εκεί επάνω υπάρχει το μέρος που μίλησε ο Παύλος και ούτω καθεξής. Η βάση της όλης υποθέσεως του Χριστιανισμού είναι ο Χριστός. Από εκεί ξεκινάει το παν.

Έκανε ο Θεός προς τον Παύλο, και αυτό συνεχίζει και λέει: «Ευθέως ου προσανεθέμην σαρκί και αίματι, ουδέ ανήλθον εις Ιεροσόλυμα προς τους προ εμού Αποστόλους, αλλά απήλθον εις Αραβίαν και πάλιν υπέστρεψα εις Δαμασκόν». Αυτά γινόσαντε έξω από τη Δαμασκό. Εν συνόψει αυτά αναφέρει. Όταν μου συνέβη αυτό, δεν γύρισα να ιδώ κανέναν μου συγγενή. Δεν έγινε να πάει στη μητέρα του, αν υπήρχε ακόμη, στον πατέρα του ή άλλους αδελφούς, αν είχε σαρκικούς, να τους μιλήσω ότι εγώ αλλάζω ζωή, με χάνετε για την ώρα. Τα εγκατέλειψε όλα. Αυτά που είχαν σχέση με το συναίσθημα, με τη σάρκα, ότι πολλοί άνθρωποι χάνουν την αιωνιότητα.

Εξαιτίας του συναισθήματος: τη μανούλα, τον ανδρούλη, το παιδάκι, η γυναικούλα. Μπροστά στα θέματα της σωτηρίας της ψυχής, ο άνθρωπος πρέπει να είναι σκληρός. Και έχετε ακούσει τι λέγει το Ευαγγέλιο: «Δεν ήλθα να βάλω ειρήνη στον κόσμο, θα βάλω μάχαιρα. Να χωρίσω τη γυναίκα από τον άντρα, να χωρίσω τη μάνα από το παιδί, να χωρίσω τον αδελφό από τον αδελφό» και ούτω καθεξής. Εάν βέβαια σου γίνεται αιτία, θα χωρίσεις και θα εγκαταλείψεις, να χάσεις την ψυχή σου τότε; Όχι όμως σε άλλες περιπτώσεις. Γενικά είναι δηλαδή μια επανάσταση, θα μπορούσε να πει κανείς, ο Χριστιανισμός μέσα στη φαυλότητα του κόσμου. Δεν έγινε; Σαν λέει αυτά, πολλοί έχουν αποφασίσει, παραδείγματι, να γίνουν μοναχοί και για το χατίρι της μάνας ή του πατέρα ή του αδελφού δεν γίνονται. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Να γίνουν κληρικοί, άλλοι, ξέρω εγώ, να εγκρατευτούν, άλλοι πολλά πράγματα μπορούν, σε κάποιο δρόμο καλύτερο. Και για το χατίρι των υπολοίπων, των σαρκικών συνδέσμων και συναισθηματικών, δεν πρέπει πρώτα να πηγαίνουν. Εδώ ο Παύλος τα άφησε όλα. Ου προς ένα θέμα, λέει. Ούτε ρώτησε κανέναν. Ούτε ρώτησε κανέναν. Γιατί δεν σταμάτησε σε καθετί σε σχέση αναφορικά με το συναίσθημα, με τη συγγένεια και τα διάφορα, αλλά δεν πήγε να συμβουλευτεί κανέναν, να του πει: «Αυτό κι αυτό έγινε, αυτό κι αυτό μου συνέβη, εσύ τι γνώμη έχεις;». Ήτανε δηλαδή τόσο ξάστερο ότι είναι θεϊκό αυτό το εγχείρημα επάνω του, που δεν χρειαζόταν τίποτα, καμιά στιγμή. Γι’ αυτό δεν συμβουλεύθηκε, λέει, σάρκα και αίμα, δηλαδή άνθρωπο· ούτε συγγενή ούτε άλλον. Αλλά έχω ξαφνιαστεί.

Ξέρετε, άμα πιάσετε συζήτηση και «ξέρεις τι είναι αυτό;», θα σου πει όλη αυτή την κουταμάρα του. Ο ένας θα σου πει την εξυπνάρα του, ο άλλος θα σου πει πώς το σκέφτεται και ο καθεστής. Δεν θα πιάσει τώρα να βγάλει ένα συμπέρασμα. Με βάση αυτά τα ό,τι άκουσες, θα έχεις εκείνο το οποίο σου είχε πει γρηγορότερα ο Θεός. Θα πάρεις την απόφαση μόνος σου, ενώπιος ενωπίω. Πώς εσύ συγκινείσαι, πώς εσύ βλέπεις αυτήν την αμαρτία σου. Θα αλλάξεις ζωή, δεν θα ακούσεις κανέναν, δεν θα σκεφτείς, δεν θα μιλείς με κανέναν, όπως έκανε αυτός, που λέει: «Δεν ανήλθον εις Ιεροσόλυμα προς τους προ εμού Αποστόλους». Δεν πήγα, λέει, ούτε να βρω τους άλλους Αποστόλους, που τους πήγαινα να διώξω γρηγορότερα, που είχαν κληθεί γρηγορότερα στο αποστολικό αξίωμα. Γιατί ο Παύλος είναι ο δέκατος τρίτος Απόστολος, δεν είναι ο δωδέκατος. Ο Παύλος είναι Απόστολος μετά.

Την Ανάληψη του Χριστού μας, γιατί ο διωγμός της Εκκλησίας ο επίσημος είναι μετά την Ανάληψη του Χριστού. Τότε λοιπόν και ο Παύλος εδίωκε τους Χριστιανούς και τότε συνελήφθη στη Δαμασκό. Τι γράφει αυτές τις λεπτομέρειες; Αλλά λέει, «εκλήθησαν προ εμού». Έφυγε και πήγε, λέει, στην Αραβία. «Αλλά απήλθον εις Αραβίαν και πάλιν υπέστρεψα εις την Δαμασκόν». Έπειτα, δηλαδή, μετά τρία έτη, αφού υπέστρεψες στον Χριστό, τότε ανέβηκες στα Ιεροσόλυμα. «Έπειτα μετά τρία έτη ανέβην εις Ιεροσόλυμα ιστορήσαι Κηφάν», για να γνωρίσει τον Πέτρο, και έμεινε κοντά του, λέγει, δεκαπέντε ημέρες. Λένε οι άνθρωποι, κι αυτοί, λέει, εκεί κάτω, λέει, οι μουσουλμάνοι και οι άλλοι τι να κάνουν; Βλέπετε, και πήγε ο Παύλος εκεί, έμεινε δεκατέσσερα χρόνια, ευχή ρίξει.

Εκεί ούτε έμπειρα να καθίστηκαν. Έχουμε σήμερα εξ Αραβίας; Δεν έχουμε. Από τότε να γίνεται σε δίκη μες Πράξεων Αποστόλων, της αραβικής Εκκλησίας; Δεν έχουμε. Εδώ δεν δέχθηκαν τον Χριστό. Εμείς γιατί έχουμε; Δεν έχουμε από την πρώτη μέρα; Και με βάση αυτό το φως το οποίο πήρε από τον Παύλο και όλο. Ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, η Δάμαρις και μερικές άλλες ψυχές έχουν μέχρι σήμερα αυτό που έχουν και περιποιούνται καθημερινά. Γιατί δεν έμπαινε με το ζόρι ο Χριστός, διότι δεν θα εδέχοντο και θα κολάζονταν, όπως είπαμε, περισσότερο. Δεν είναι μόνο όταν φταίνε όσοι δεν άκουσαν. Και αν ήκουον; Και αν ήκουον, δεν θα ήκουον.

«Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω». Όποιος έχει αυτιά να ακούει, ας ακούει. Διότι πολλοί ακούουν και δεν υπακούουν. Όπως βλέπουν και δεν βλέπουν, έτσι και πολλοί ακούουν και δεν υπακούουν. Το χαρακτηριστικό είναι ότι θα έρθουμε πολλές φορές σε διάσταση με τους γνωστούς μας ανθρώπους, με τους σαρκικούς μας ανθρώπους και εκεί, εκεί. Ότι έχω συναντήσει πολλές φορές αυτό στη ζωή μου. Δηλαδή να επεμβαίνουν άνθρωποι στον δρόμο μου, διότι δεν τους πήρα από λόγο, δεν τους ερώτησα σε πολλές μου ενέργειες εδώ στη ζωή αυτή. Και είναι άσχημη, βέβαια, άσχημη ήταν βέβαια η αντίδρασή μου, και ότι εγώ έμενα στις πεποιθήσεις μου χωρίς να έχω ανάγκη της ευγενούς προσφοράς τους. Γιατί, χωρίς να κληθούν οι άνθρωποι προς έργο, μόνοι τους.

Φιλανθρωπότεροι του Φιλανθρώπου, επεμβαίνουν στην οικογένεια, επεμβαίνουν στις δουλειές, επεμβαίνουν στη γνώμη. Και γιατί αυτό που το έκανα έτσι το έπρεπε να κάνω; Και ποιος ερώτησε; Ποιος ερώτησε; Ποιος τον στέλνει; Ποιος μου είπε κανείς ότι έχω την ανάγκη της γνώσης τούτης; Ποιος; Ο Θεός από πάνω. Δεν το πιστεύω στον Θεό; Τη γνώση του Θεού τι θέλω; Προσευχήθηκες και είπες να έρθω να σε βοηθήσω; Δεν χρειάζεται. Ο χριστιανός πρέπει να βάλει παρωπίδες, όπως βάζουνε στα άλογα των κάρων, να μη βλέπουν ένθεν και εκείθεν και πέσουν σε καμιά λακκούβα μέσα· να βλέπουνε μόνο μπροστά τους και ζήσουν ζημία. Γιατί, όταν ο άνθρωπος αρχίσει να κάνει δεξιά και αριστερά, θα πάθει εκείνο που έπαθε ο Πέτρος.

Ο Πέτρος εκατέβηκε και περπατούσε επί της θαλάσσης, όπως περπατούσε ο Χριστός μας, και έβλεπε τον Χριστό μας και πήγαινε προς Αυτόν. Η θάλασσα γινόταν στεριά. Όταν γύρισε λοιπόν και κοίταξε τα κύματα και τα διάφορα από εδώ, από εκεί, άρχισε να βυθίζεται και έβαλε τις φωνές: «Βοήθει μοι». Δεν είχε ποιος; Ο Πέτρος, ο θαλασσόλυκος αυτός, που αν άνοιγες τις φλέβες θα έβρισκες θάλασσα μέσα, παρά αίμα, δεν μπορούσε να κάνει δυο χεριές εκεί πέρα και να πιαστεί από τη βάρκα κάπου αλλού; Μπορούσε. Τάχα! Ο ίδιος μίληχαν. Και έτσι του λέει ο Χριστός μας: «Ολιγόπιστε, εις τι εδίστασας;». Δίστασα γιατί πήρα τα μάτια μου από Σένα κι άρχισα και κοίταγα από εκεί τι μου λένε τα κύματα όταν ειδηθήσουν. Τι είναι η ζωή του ανθρώπου; Όταν ο άνθρωπος έχει το μάτι του προς εκεί, προς τον Χριστό, η θάλασσα γίνεται στεριά.

Σειρά θαυμάτων είναι η ζωή του. Αν τον ρωτήσουνε πώς έγινε, δεν ξέρει. Θα ξέρει όμως το τι έγινε. Το πώς έγινε δεν ξέρει. Πώς με άλλες προϋποθέσεις κοσμικές και ειδικές είχε αποτύχει η ζωή και τώρα, χωρίς κοσμικές βοήθειες και περιστατικά, έχει επιτυχία. Είναι το θαύμα το οποίο κάνει ο Θεός σε κάθε άνθρωπο και να τον βαδίσει η Ιησούτα. Αλλά εξαρτάται από αυτόν, αν θέλει να βλέπει μόνο Αυτόν. Διότι, όταν ο άνθρωπος θέλει να βλέπει κι από εδώ κι από εκεί, θέλει πολύ λίγο κόσμο, θέλει πολύ λίγο μόδα, θέλει πολύ λίγο σάρκα, θέλει πολύ λίγο εγώ, θέλει πολύ λίγο άνομο συμφέρον, τότε δεν μπορεί να συνεργαστεί με τον Θεό και δεν θα έχει αγαθά αποτελέσματα. Η συμπεριφορά λοιπόν, εν προκειμένω, του Παύλου είναι πολύ διδακτική. Το ότι δεν ανακοίνωσε σε κανέναν και δεν συμβουλεύθηκε κανέναν.

Με αληθοφάνεια το περιστατικό, ότι κατάλαβε ότι βάδιζε λάθος. Εμείς, αν θελήσουμε, θα το βρούμε ότι βαδίζουμε λάθος. Και πολλοί ίσως το έχουν βρει, αλλά δεν έχουν πάρει την απόφαση να αλλάξουν τον δρόμο. Είμαστε αστείοι. Λεγόμεθα λογικοί άνθρωποι, λεγόμεθα προχωρημένοι και φτασμένοι άλλοι, και κολακεύονται και κολακεύουν. Ξέρετε πώς είναι ο άνθρωπος που δεν μπαίνει στον σωστό δρόμο; Είναι σαν να με συναντήσετε εμένα, φιλάριστον. «Κύριε Παναγόπουλε, για πού;» «Πάω για την Πάτρα». «Για την Πάτρα; Δεν θα πας για Θεσσαλονίκη;» «Σοβαρά;» «Βέβαια. Δεν έχετε δει χάρτη ποτέ σας; Η Πάτρα είναι προς τα εδώ». «Σε ευχαριστώ πάρα πολύ». Και αντί, όταν χωρίσουμε, να γυρίσω να πάω για την Πάτρα, εγώ εξακολουθώ για Θεσσαλονίκη. Αυτοί είμαστε εμείς στη ζωή μας. Το βλέπουμε ότι είναι στραβό. Το βλέπουμε τι λέει το Ευαγγέλιο. Το βλέπουμε ποιο είναι σωστό. Το βλέπουμε ότι θα κολαστούμε. Τίποτα· εμείς τον δρόμο.

Τι να κάνει λοιπόν αυτός ο Θεός; Να πάρει μπαλτά, να μας ανοίξει τα κεφάλια; Τότε θα ήταν χασάπης ο Θεός, δεν θα ήταν αγαπημένος ο Θεός. Θα θυσίαζε εμάς ο Θεός, δεν θα θυσιαζόταν Αυτός για μας. Θυσιάζεται Αυτός για μας και αφήνει τον άνθρωπο ελεύθερο, αν θέλει να δεχτεί ή να μη δεχτεί. Δεκατέσσερα ολόκληρα χρόνια κήρυξε εκεί. Έπειτα από δεκατέσσερα χρόνια δεν πήγε μόνος του. Εκεί ούτε καν θα την ήξερε την Αραβία. Δεν ξέρω αν υπήρχαν χάρτες τότε· μορφωμένος άνθρωπος ήταν. Δεν ξέρω τι ήξερε γύρω από τα θέματα αυτά. Εν πάση περιπτώσει, πήγε. Εκεί τον έστειλε, εκεί πήγε. Ξαναγύρισε και ήρθε τότε στα Ιεροσόλυμα. Και λέγει ότι ήρθε και έμεινε μαζί με τον Πέτρο. Πήγαινε να βρει τον Πέτρο, τον οποίο θεωρούσε σαν τον πιο έμπειρο, γιατί ο Πέτρος πράγματι.

Το λέμε αυτούς που έχουν πολεμήσει, που έχουν φάει την μπαρούτη με τη χούφτα. Πώς; Όχι, έναν ο οποίος... Εμπειροπόλεμο, ναι. Ναι, τον είχε σαν εμπειροπόλεμο τον Πέτρο. Γιατί ο Πέτρος έγινε και αρνητής. Είχε μεταπτώσεις. Έπαθε μεγάλα πράγματα ο Πέτρος. Και δεν πήγαινε στους άλλους ή και άλλοι, παραδείγματος χάριν, ο Ματθαίος, ο οποίος ήταν άνθρωπος έμπορος, θα ήξερε πέντε γράμματα, ο Ιωάννης, ξέρω εγώ, ή ως τον Πέτρο και έμεινε δεκαπέντε ημέρες μαζί του, με τον Πέτρο. Και βέβαια τα είπαν εκεί και τα τι αυτά. Έγινε τότε η πρώτη σύνοδος, γιατί αν διαβάσετε τις Πράξεις των Αποστόλων, θα βρείτε μέσα πέντε αποστολικές συνόδους.

Πέντε περιπτώσεις έχουν συναθροισθεί και έχουν συγκεντρωθεί και έχουν πάρει αποφάσεις και έχουν και δόγματα ακόμη. Οι σύνοδοι δεν είναι οι πρώτοι του μεγιστολίου που λέμε, οι πρώτοι είναι οικουμενικοί, αλλά έχουμε και αποστολική σύνοδο, που είναι πέντε αποστολικές σύνοδοι μέσα στις Πράξεις των Αποστόλων και έχουν ψηφίσει και δόγματα ακόμη, τα οποία, όταν ακούνε οι αιρετικοί, σηκώνουν την τρίχα τους. «Εμείς δεν θα μιλήσουμε υπέρ δογμάτων». Δηλαδή εμείς είμαστε παραπάνω από την Εκκλησία, παραπάνω από το Πνεύμα το Άγιο. Έχουμε εμείς και πάλι αχυρένιο, σαν να έλεγε. Έχετε διαβάσει ποτέ σας το 16:4 στις Πράξεις, να δείτε τι λέγει εκεί; Και να το σημειώσω αυτό το πράγμα, γιατί σας μιλάνε κάποια φορά ότι οι σύνοδοι είναι εντάλματα, λέει, ανθρώπων και τα δόγματα είναι εντάλματα ανθρώπων. Δεν είναι καθόλου εντάλματα ανθρώπων, είναι του Πνεύματος του Αγίου. Ακούστε τι έλεγε.

«Διεπορεύοντο όλες τις πόλεις, παρέδιδον αυτοίς φυλάσσειν τα δόγματα, τα κεκριμένα υπό των Αποστόλων και των Πρεσβυτέρων των εν Ιερουσαλήμ». Συνήλθαν οι Απόστολοι και οι Πρεσβύτεροι και έφτιαξαν δόγματα. Αυτό θα γίνει έτσι, αυτό είναι έτσι, αυτό είναι έτσι. Και όπου φτιάχνανε εκκλησία, λέγανε: «Αυτά και αυτά θα φυλάξετε. Θα βαφτίζετε, δεν θα ραντίζετε, θα κάνετε τον Άρτον έτσι», όλα τα πάντα. Δόγματα μέσα στις Πράξεις των Αποστόλων ακόμη. Και αυτό σας είπα, ότι εμείς δεν τα τόσο ξέρουμε, γιατί δεν διαβάζουμε, δεν μελετούμε. «Έτερον δε των Αποστόλων ουκ είδον, ει μη Ιάκωβον τον αδελφόν αυτού». Άλλους από τους Αποστόλους δεν είδε, από τους δώδεκα. Έμεινε με τον Πέτρο δεκαπέντε μέρες και είδε και τον Ιάκωβο.

Ξέρω πόσες φορές το συνήθισε, δεν αναφέρει αυτά τα πράγματα. «Α δε γράφω υμίν, ιδού ενώπιον του Θεού ότι ου ψεύδομαι». Αυτά που σας λέγω, πού σε πέρασα, πώς σε σκεφτόμην και πώς η Χάρις του Θεού με κατεδίωξε και με συνέλαβε, θα σας τα γράφω, λέει, ενώπιον του Θεού. Δεν σας λέω ψέματα. Και δεν είχε κανέναν λόγο να μας πάρει το πορτοφόλι, γιατί να γράψει ψέματα; Αλλά εμείς αυτά τι θα κάνουμε; Να τα κάνουμε ζωή δική μας. Εδώ θα τα εφαρμόσουμε. Παραδείγματος χάριν, όπως είπε ο Μέγας Αντώνιος, όταν άκουσε την Κυριακή εκείνη το Ευαγγέλιο του πλουσίου εκείνου που είπε ότι...