The Responsibility of Judas

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

It is true that there is often much discussion about whether Judas was guilty, especially during the days of Holy Week and Pascha, when his deed seems somehow more immediate. Indeed, as you yourselves will know, there are many people, even among Christians, who have not sufficiently clarified this matter within themselves. They say that Judas was destined to betray Jesus and therefore should not be held responsible.

They base these claims on the prophecies that foretell the betrayal. Some go even further and say that we should actually be grateful to Judas, and should even proclaim him a Saint, because he stepped forward and handed Jesus over.

In this way, they say, our redemption was accomplished through His death. In response to all these supposed difficulties, then, I would like to say a few words and perhaps shed a little light on the matter, in order to demonstrate—sadly enough—the guilt of Judas.

He is a person about whom both Holy Scripture and the whole world speak. It is also true that the person of Judas has occupied, continues to occupy, and will always occupy the minds of Christians, especially those who take some interest in matters of faith. In the words of the Lord, he has become “a sign that is spoken against.” Endless discussions take place over whether he bears responsibility. Arguments are put forward on both sides, and objections are raised, to such an extent that many call the whole matter a supposedly hidden mystery.

The principal questions you yourselves will have heard discussed are these: Is Judas to blame, since someone was destined to hand Jesus over and this had even been prophesied? Another question: Why did Jesus call Judas when God foreknew his fall? Another: What did Jesus do to prevent Judas from falling? Still others ask: Did Judas cause harm through his betrayal or not? And if he brought about some benefit, why is he accused? Let us examine these questions one by one.

Let us consider separately these arguments that are presented so plausibly in Judas’s defense. It is true that the apparent cause of the supposed difficulty in the case of Judas is Holy Scripture, because Scripture ventured, so to speak, to foretell the betrayal. Holy Scripture says that someone would betray Him, and an uninformed person reasons like this: Since it had been prophesied, could it possibly have failed to happen? This is especially so when he hears Scripture say, “that what was spoken by the Lord through the prophet might be fulfilled.” He therefore imagines that justice is on the side of—

—on the side of Judas. And, to make his argument sound more solemn, he adds, “Who can withstand the Lord?” Since these things had been written this way, this is how they happened; who could have contradicted Him? Since the Lord had written it beforehand through His Prophet, it had to be fulfilled. Therefore, Judas, through his actions, did nothing other than fulfill the Scriptures. Sadly, many people reason this way and think that in the face of prophecy everything is shattered and swept away, including human self-determination and freedom. But that is not how matters stand.

Before going further, let us say something by way of clarification about prophecy, confident that anyone who understands the solution to the riddle of prophecy will declare that Judas is guilty.

No one will be able to enter deeply into the interpretation of the Holy Scriptures unless he understands the manner and purpose for which each prophecy was written. Otherwise, he will continually stumble, continually be scandalized, and continually doubt.

Let us hear, then, how one can avoid being scandalized by the prophecies. We must understand that there are three kinds of prophecy, and prophecies must be classified accordingly so that each may be interpreted in the proper way and we may not be scandalized. First, there are prophecies in which God foretells human action and human will. Second, there are prophecies in which God foretells divine action and divine will. And there are also prophecies in which God foretells the action and will of both God and man. When a student of Holy Scripture divides the prophecies into these three broad categories, all his difficulties will automatically be resolved. Then Judas, who was formerly thought innocent, will be declared guilty.

To prophesy means to foretell. In its narrower sense, however, the word prophecy means a definite and certain prediction of events that will occur in the near or distant future—events that the natural powers of the human intellect alone could not possibly foresee at the time they are announced. In other words, it is a prediction of things that are to happen, proclaimed by a human mouth and written by a human hand, yet dictated by God Himself, under the inspiration and illumination of the Holy Spirit. For this reason, both prophecy and miracle belong to the realm of the supernatural. The prophecies that speak of Judas, therefore, were not written so that Judas would become a traitor and fulfill them. They were written because Judas would become a traitor. God foreknows all things, including everything concerning Judas, and through His Prophets He recorded beforehand all that concerned him. The prophecies about Judas were written because Judas himself occasioned them, not because God wanted him to become a traitor.

The case of Judas belongs to the first category of prophecies: those written beforehand because of human will and human action. The prophecy of the Prophet Micah belongs to the same category. In Micah 5:2, about 725 years before Christ, he names the place of the Lord’s birth: “And you, Bethlehem, land of Judah.” Micah did not write this in order to make Him be born there, but because He would be born there. The Prophet Hosea, 810 years before Christ, writes in the eleventh chapter of the Lord’s flight into Egypt as an infant. He did not write it in order to make the Lord flee, but because the Lord would flee.

He wrote it because the Lord would be persecuted by Herod. The Prophet Isaiah, for example, in Isaiah 53:6, 799 years before Christ, writes that Jesus would suffer humiliation and insults and that others would strike Him. He certainly did not write these things in order to make them humiliate or strike Him, but because they would do so; this is why he recorded them beforehand. The Prophet David, 1,050 years before Christ, writes in Psalm 21:16–17 that they would pierce the Lord’s hands and feet, and in verse 18 of the same Psalm that they would cast lots for His garments.

“They divided My garments among themselves,” he says, “and for My clothing they cast lots.” In Psalm 68:21, he writes that in His thirst they would give Him vinegar mixed with gall: “They gave Me gall for My food, and for My thirst they gave Me vinegar to drink.” These things are also related by the Evangelists: in Matthew 27:48–49, Mark 15:36, Luke 23:36, and John 19:29. The Prophet Zechariah, 520 years before Christ, writes in the eleventh chapter, verses 12 and 13, that Jesus would be sold for thirty pieces of silver and that with this money a potter’s field would be purchased, which, as we know, came to pass. Certainly, these things were not written so that they would happen; rather, they were written beforehand because they would happen. There are many other prophecies of the same category concerning this subject. In the second category, we have prophecies that would be fulfilled in the person of Jesus because God Himself, and God alone, willed them. Here no one should rush to say that God therefore coerces human beings and does whatever He wishes with them, for anyone who says this will be mistaken.

The prophecies written to be fulfilled independently of human will, solely because Almighty God willed them, have nothing to do with human beings, their freedom, or their self-determination. They concern irrational nature and irrational animals. Listen.

Zechariah, 520 years before Christ, prophesies the Lord’s triumphal entry into Jerusalem upon the colt of a donkey, saying: “Rejoice greatly, daughter of Zion. Behold, your King comes to you, righteous and saving; He is meek and mounted upon a beast of burden, upon a young colt.”

That is Zechariah 9:9. And indeed, as we know from John 12:15, our Christ entered Jerusalem upon a colt. Through this prophecy and its fulfillment, something happened without anyone’s human freedom being coerced. He showed that He is the awaited Messiah, the Son of David, but He coerced nothing except a little donkey. “Bring it,” He says, “so that I may mount it and be plainly identified, showing that I am the One whom the Prophet foretold five hundred and twenty years ago.” No human will is coerced here.

Another prophecy of the same kind is what the Prophet Amos wrote 885 years before Christ: that darkness would fall at midday. “And it shall come to pass in that day,” says the Lord, “that the sun shall go down at noon, and the light shall grow dark upon the earth in the daytime.” That is Amos 8:9. And indeed, darkness covered all the earth until the ninth hour, as the Holy Evangelists tell us: Matthew 27:45, Mark 15:33, and Luke 23:44–45. The Roman historian Phlegon likewise records that in the fourth year of the 202nd Olympiad, darkness fell at the sixth hour of the day. The sixth hour, as we know, is our twelve noon, and the ninth hour is three in the afternoon. Through this prophecy and its fulfillment, our Christ revealed Himself without coercing any person’s self-determination or freedom. He showed that He is the One who was foretold; He made Himself manifest by commanding the lifeless sun to hide its rays. These, then, are the first two kinds of prophecy: one fulfilled because a human being wills something, and the other because God wills it. There is also a third category of prophecy, whose fulfillment requires—

—both human will and divine will. One such prophecy concerns the Lord’s birth from a Virgin, because, as you yourselves understand, she too had to be willing to become His mother. It was not enough for God alone to will it. Therefore, if we read the account of the Annunciation, we see that Luke devotes twelve whole verses to showing us that, without hesitation and after the Archangel had answered Mary’s questions, she finally consented with those classic words: “Behold the handmaid of the Lord; let it be to me according to your word,” which we read in Luke 1—

—38. If she had not consented, the Annunciation would not have taken place. But God foreknew that she would consent, and so He recorded beforehand the prophecy found in Isaiah 7:14. Those who do not wish to be scandalized by prophecy should therefore classify prophecies into these three broad categories, and they will avoid this temptation. Thus God, who had appointed His Son for the salvation of every human being, took care through His holy Prophets to make Him known to the world. For this reason, He recorded beforehand how He would be born.

For example, that He would be born of a Virgin; where He would be born, in Bethlehem; and when He would be born—483 years after the decree was issued to rebuild Jerusalem, as we read in Daniel 9:25.

Yet these prophecies did not restrict or abolish anyone’s freedom or free will, nor did God sin by prophesying them. For guilt lies not with the One who has the power to prophesy, but with the one who has the weakness to commit evil. And so the question is asked...

When a physician foretells the death of a patient, is the physician responsible for that death? Will the patient die because the physician foretold it, or because the patient, having no hope of recovery, is going to die? Or if someone foreknows something and foretells, for example, that a person will commit a crime, who is responsible: the one who foreknows and foretells it, or the one who is going to commit the crime? As you understand, the criminal is responsible, not the one who foretells it. God did precisely the same thing. He foretold the betrayal of Judas because, being God, He foresaw it. As John Chrysostom says, “The betrayal did not arise from the prophecy; rather, the prophecy arose from the betrayal.” Allow me to repeat it: not from...

Not from the prophecy came the betrayal; rather, from the betrayal came the prophecy. The event was not prophesied in order to make Judas a traitor. His betrayal was prophesied because he would become a traitor. God’s foreknowledge, therefore, does not hinder human freedom, and thus it did not hinder Judas’s freedom either. So let us not be troubled because the prophecy of the betrayal appears to come first. That is how it appears to our shortsighted eyes, but that is not how matters truly stand. In the sight of the eternal and all-wise God, the betrayal comes first, and the prophecy follows.

God’s prophecy depends upon the betrayal of Judas; the betrayal of Judas does not depend upon God’s prophecy. Some are troubled by phrases that sometimes appear in Holy Scripture, such as “that what was spoken might be fulfilled,” or “that the Scripture might be fulfilled.” They say, “Do you not see that Scripture says this happened so that the words of the prophets might be fulfilled?” But this does not mean what they think it means. Let us pay attention. Interpreting John 12:38—“that the word of Isaiah might be fulfilled, which he spoke: ‘Lord, who has believed our report?’”—John Chrysostom says: “Behold, once again the phrase ‘that,’ and the statement ‘he spoke,’ do not indicate the cause, but the outcome.”

“They did not disbelieve because Isaiah spoke; rather, Isaiah spoke because they were going to disbelieve.” This is what John Chrysostom says in his sixty-eighth homily. Thus far, then, Judas is shown to be at fault. But the objections continue. The second objection is this: “Why, then, did Jesus call Judas, since, as God, He foreknew his fall?” Here again, the foremost issue is human freedom. When Judas entered the company of the disciples...

He was worthy of being chosen. The proof is that the Lord sent him out to preach together with the other disciples and gave him authority to perform healings and even to cast out demons. Have you read anywhere in Holy Scripture that Judas was deprived of the gifts possessed by the other holy Apostles? Nowhere does it say that God had deprived him of them.

Moreover, the fact that He appointed Judas treasurer of their small company, rather than Matthew—who, as a former tax collector, had greater expertise in financial matters—shows that Judas was initially good and suited to the task.

It makes no difference that he later fell away because of hypocrisy and greed. My beloved, the Lord does not reject any good person merely because He foreknows that this person will one day become evil; nor does He reject any evil person who will later become good. A person acts in complete freedom and is therefore responsible, so that the Lord may judge him precisely as a free person. It is also said that Judas was the scribe who spoke to Jesus in Matthew 8:19: “Teacher...”

“I will follow You wherever You go.” And the Lord answered him: “Foxes have holes, and the birds of the air have nests, but the Son of Man has nowhere to lay His head.” If we accept that this man was Judas, who asked of his own accord to follow Him, then this is one more reason why the Lord should not have rejected him, since up to that time he was both worthy and willing. The Lord therefore received him. Later, when Judas began to go astray, the Lord continued in every way to help him, always respecting his freedom. But as the Church so beautifully and succinctly says, “The lawless Judas...”

“Would not understand.” Continuing our examination of whether Judas was guilty, let us add the following. Some raise a third objection: “What did Jesus do to prevent the fall of Judas?” We can say with confidence that the Lord did everything to turn Judas away from his fall. He let no moment or opportunity pass without helping him, so that he would not come to the end he finally reached. But we repeat: Judas acted in complete freedom, for “the lawless Judas would not understand.”

Here are some of the testimonies concerning this matter. First, in John 6:70, after the Lord had set forth the great teaching on Holy Communion and many had departed because they could not accept His word, He concluded His teaching by saying: “Did I not choose you, the twelve? And one of you is a devil.” Judas certainly heard this! Here is a second example. On the day when He washed their feet, the Teacher said, as we read in John...

John 13:11: “You are clean, but not all of you.” For He knew who would betray Him; therefore He said, “Not all of you are clean.” Do you think Judas did not hear this? Of course he did. Third, in the same chapter, verses 21–27, we read: “When Jesus had said these things, He was troubled in spirit, and testified and said, ‘Amen, amen, I say to you, one of you will betray Me.’ Then the disciples looked at one another, uncertain of whom He spoke.” And John asked the Lord...

“Lord, who is it?” Jesus answered, “It is he to whom I shall give the piece of bread after I have dipped it.” And after dipping the bread, He gave it to Judas Iscariot, the son of Simon, and said to him, “What you are doing, do quickly.” Even then Judas did not repent. In Matthew 26:20–25 we read: “When evening had come, He reclined at the table with the twelve. And as they were eating, He said, ‘Amen, I say to you, one of you will betray Me.’ And being deeply grieved, each of them began to say to Him, ‘Surely it is not I, Lord?’ He answered and said, ‘He who dipped his hand with Me in the dish will betray Me.’” And He continued: “The Son of Man goes as it is written of Him, but woe to that man by whom the Son of Man is betrayed! It would have been good for that man if he had not been born.” Now hear the hypocrisy and perversity of Judas: “Then Judas, who was betraying Him, answered and said, ‘Surely it is not I, Rabbi?’” And the Lord exposed him, saying, “You have said it”—that is, “Yes, Judas, as you have said, it is you.” Yet the lawless Judas would not understand. Speaking of Judas’s lack of discernment and impiety, the Fathers teach us Orthodox Christians the following as they interpret the verse, “He who dipped his hand with Me in the dish will betray Me”...

They say: “See: because Judas did not correct himself when reproved in secret, the Lord now reveals him by the dipping into the dish and by the demonstrative pronoun ‘he.’ For when He said, ‘He will betray Me,’ He pointed Judas out not only by His words, but also with His eyes and His finger.” If He had merely said, “Judas will betray Me,” He would not have identified the traitor so clearly, because there was another Apostle named Judas among the twelve. What, then, is meant by “He who dipped his hand with Me in the dish”? Some say, as Saint Nikodemos writes, that the other disciples, out of reverence and respect for Christ their Teacher, did not dip into the dish while the Lord was dipping His bread and eating. Out of devotion to the Lord, they waited until He had dipped His bread. Judas, however...

That is, while Christ our Lord was dipping His bread into the dish, the other disciples, out of reverence, did not dip theirs at the same time. They waited for Him to finish, and only then would they dip a morsel of bread themselves. But Judas, being brazen and shameless, dipped into the dish at the same time as the Lord. This is why the sacred Theophylact says, “Being shameless, Judas dipped into the dish.” And Euthymios, an interpreter from the early centuries, says: “So greatly did he despise the Teacher that he no longer showed Him even the slightest restraint, but dipped into the dish with Him.”

The Lord did not let a single moment pass without admonishing Judas, reminding him, and even warning him with those few words: that it would have been better for him not to have been born. By these words the Lord showed him that nonexistence is better than an existence lived in sin. As Theophylact explains: “For those who are condemned, it would be better not to exist at all than to exist and be punished eternally.” This does not mean that existence and being are evil in themselves—far be such blasphemy! Being itself is good, for it is the work of God’s goodness.

The evil lies in becoming wicked through a person’s own free choice and hypocrisy. Therefore the sacred John of Damascus said: “When the Lord said, ‘It would have been better for that man if he had not been born,’ He was not condemning His own creation, but the evil that had been added to His creature through that man’s own free choice and negligence. For the negligence of his own will rendered the Creator’s gift useless to him.” Besides what Saint John writes and explains in chapter 98, “On Faith,” in the fourth book of his work, the Evangelist Luke also records this in Luke 22:21–22.

My beloved, the Lord’s patient endurance toward Judas is beyond description. In his eighty-first homily on Matthew, John Chrysostom says very succinctly: “See again His ineffable gentleness in correcting him. Even here He does not speak harshly, but addresses him with still gentler words, once again speaking indirectly.” And then he says: “Not only his earlier insensibility, but also his shamelessness afterward deserves the greatest indignation. For after being exposed, he says, ‘Surely it is not I, Lord?’ Oh, what insensibility!” What, then, did the most gentle and meek Jesus say?

“You have said it,” although He could have said: “You foul and utterly foul man, defiled and profane! For so long you have been nurturing this evil; you went away, made a satanic pact, agreed to receive money, and now, even after I have exposed you, you still dare to ask Me this?” Yet He was not provoked to say any of these things. In this way He establishes for us the boundaries and the rule of prayer for freedom from resentment. He who wished to teach us that forbearance, patient endurance, and forgiveness have no limits showed this same patient endurance toward Judas. My beloved, such was the Lord’s patient endurance.

His forbearance to the very last moment should have softened Judas’s heart, but sadly it did not. He remained with the Lord at the same table until the very end, and still he did not amend his ways. John Chrysostom says: “Alas for your shamelessness, Judas! You partook of the Mysteries and shared His salt, and you were rebuked there at the very table—something that would have tamed even a wild beast.” Even if he had been a wild beast, he says, he should have softened. And, my beloved, do we not think about those words, “Hail, Rabbi,” spoken in the garden of betrayal, when Judas kissed Him fervently? Just consider it: “How could you betray Him with a kiss?”

In Matthew 26:48, we read what Judas said: “Whomever I kiss, He is the One; seize Him.” Let us picture that embrace and kiss, so that we may draw the proper conclusion—we who are so quick to declare Judas innocent and even make him a saint. Anyone who saw that embrace, as Judas fervently kissed Christ, might reasonably have said, “This is love. How admirable!” And yet beneath that kiss was the devil. It was the vilest deed the sun had ever seen. And was that all? What of the words our Christ spoke: “Friend, why have you come?” In other words: “Friend, have you come for this purpose?”

“Are you kissing Me in order to betray Me?” And we, in turn, might ask Judas: “Judas, do you love your Teacher, and is that why you kiss Him so fervently?” “Of course I love Him,” he would say, “since I am kissing Him.” “Then why are the soldiers beside you with swords and clubs?” But there is also the other side: “You do not love Him, Judas, and you have come to betray Him to soldiers armed with swords and clubs. Then why do you kiss Him, Judas? You inconsistent man, liar, and hypocrite—do you not fear God?” Therefore, my beloved, we cannot accuse the Lord of supposedly taking no care for Judas. Judas himself was unwilling. And are there not modern Judases today, and in every age?

What does the Lord not do to bring them to their senses? Yet they disregard everything and, to the very last moment, remain unrepentant, hypocritical, blasphemous, and profane. Is God to blame because He does not intervene by force to make them good, or to prevent their evil acts—even, many times, suicide itself? We do not think so. The Lord speaks to each person in many different ways to stop him in time, but the person is unwilling. The words our Lord spoke as a lament over Jerusalem, which we read in Matthew 23, always remain true: “How often I wanted to gather your children together, as a hen gathers her chicks under her wings, but you were not willing.” The Lord, then, did everything for Judas, my beloved.

But Judas, overcome by hypocrisy and greed, destroyed himself. Still, questions and objections come pouring down. Another that naturally arises is this: “Did Judas harm us through his betrayal, or did he benefit us? And if he benefited us, why is he condemned?” At first glance, this seems difficult. But we must remember that in Orthodoxy no end ever sanctifies the means. In matters concerning Christ, such things are said by the papists. Here there is no principle that “the end sanctifies the means.” Interpreting this, John Chrysostom speaks as though he knew precisely the questions people would ask throughout the ages: “Judas is worthy of countless punishments, even though the whole world was saved. For it was not Judas’s betrayal that accomplished our salvation, but the wisdom of Christ and the abundance of His resourcefulness, by which He turned the wickedness of others to our benefit.” Pay attention, he says: Judas is not innocent simply because he became the cause of the Lord’s death, through which the world was saved. Rather, he is worthy of countless punishments. Judas did not accomplish our salvation through his betrayal; Christ accomplished it through His wisdom, which is able to turn our wicked deeds toward a good end.

Some say: “Even if Judas had not betrayed Him, someone else would have. For if Christ had to be crucified, someone had to betray Him, and that someone would have been a human being. But if everyone had been good, would salvation not have taken place?” By no means, he says. As God, He certainly knew how to accomplish salvation even if everyone had been good, for He is rich in wisdom and beyond comprehension. We say this so that no one may imagine that Judas contributed anything good to our salvation, or that he somehow became a servant of the divine economy. This is what we read in John Chrysostom’s Eighty-First Homily on the Gospel According to Matthew. From all these things, then, it is demonstrated that Judas was at fault. But—

The objections continue. As we know, Judas later felt remorse, returned, and said, “I have sinned by betraying innocent blood.” These words trouble some people, and we hear them say: “But since Judas repented, asked forgiveness, returned, and gave back the money, why does he still remain guilty?” The answer is simple and brief. It is this: Yes, it is true that Judas felt remorse, as the Gospel tells us. But the devil, whom Judas had freely admitted into himself, led him not to the One who possesses the power to forgive, Jesus Christ, but—

to the Jews. Judas had sinned against the Lord, not against the Jews. The authority to forgive sins belonged to Christ; it did not belong to the Jews. Moreover, Satan drove him to despair. That is why he acted hastily, rushed away, and killed himself. Do you know what Saint Gregory of Nyssa says about him? “I do not believe that Judas Iscariot, had he not so quickly become his own executioner by judging his sin unforgivable, but instead had fallen before mercy to ask forgiveness—”

“—would have failed to receive the compassion that overflows upon the whole world.” In other words, he says: I believe that if Judas had not rushed to become his own executioner and kill himself, but had instead hastened to the One who became mercy for the whole world and asked Him for forgiveness, he would not have failed to receive it. He would have been forgiven, and his matter would have been set right. But he did not do this. Satan sent him to seek forgiveness from those who had no power to grant it or free him from the reproach of his conscience, so that he would not reach the point of suicide. John Chrysostom, teaching us not to despair as Judas did, says: “Therefore, beloved, let no one despair of his own salvation. Wickedness does not belong to our nature; it arises from choice and freedom.”

“Were you a tax collector? You can become an Evangelist. Were you a blasphemer? You can become an Apostle. Were you a thief? You can take Paradise by force. Were you a sorcerer? You can worship the Master. There is no wickedness that cannot be undone through metanoia, through repentance.” This is why Judas was not forgiven: he sought mercy where it was not to be found, and there his path became entangled. After all, do we not often hear of the same thing happening among us? The devil uses this same device against many of us even today. One person says, “I tell everything to the icon, and then I am all right.” And what did the icon say to you? Another says, “I tell everything to the Most Holy Theotokos, and then I go and receive Holy Communion.”

Did the Theotokos grant you absolution? Does she possess that power and authority? Was she given authority to forgive sins? Does she forgive sins, or do the Saints forgive sins? Another person says, “I told everything to the sea, and the waves carried it away.” Others say, “We told everything directly to God.” All these people are being manipulated by the devil and are following Judas. He does not allow them to seek forgiveness from the one who is able and possesses the authority to forgive sins: a spiritual father and priest. And so he leads them, slowly but surely, into Hell—in contrast to Judas, whom he cast into Hell immediately, leading him there through suicide.

The forgiveness of sins has been entrusted only to the clergy. Did you not hear the Gospel read at Agape Vespers that afternoon? When our Christ stood in their midst although the doors were shut, what did He say? “Receive the Holy Spirit. If you forgive the sins of any, they are forgiven them; if you retain the sins of any, they are retained.” This is what our Christ brought back from Hades. Therefore, let no one be deceived into thinking that he can have his sins forgiven in some way of his own devising. Sadly, a place beside Judas awaits him. Having considered these few points concerning Judas and whether or not he was at fault, and having answered the objections as far as we are able—without claiming that we have exhausted the subject—

I would like to conclude with the following. We must understand once and for all that Jesus did not offer anyone for the sake of anyone else; He offered Himself for everyone. In other words, He did not appoint any one of us to secure our own salvation or that of others, but sacrificed Himself for us all. Let us not be deceived into thinking that the Lord could ever have caused Judas’s destruction because He supposedly needed a betrayer, or because the Scriptures had predestined the betrayal, or anything of that sort. And to seal what we have said, we offer the testimony of Saint Justin Martyr and Philosopher, who says the following:

“It was not necessary for Christ to be betrayed by one—”

“—of His disciples in order that Scripture might be fulfilled.” By this he shows that Christ is the cause of the fulfillment of Scripture, not the cause of Judas’s betrayal. Judas himself was the cause of that betrayal. God, foreknowing that it would occur, foretold it through Scripture. Foreknowledge is not the cause of what will happen; what will happen is the cause of the foreknowledge. The future event does not follow from foreknowledge; foreknowledge follows from the future event. The one who foreknows is in no way the cause of what will happen. Therefore, Christ is not the cause of the betrayal; rather, the betrayal is the cause of the Lord’s foreknowledge.” Thus speaks Saint Justin Martyr and Philosopher in his Fifty-Eighth Response.

My beloved, concerning Judas and the question of whether or not he was at fault.

Αλήθεια, ότι πολλή συζήτησις γίνεται ενίοτε περί της ενοχής ή όχι του Ιούδα, κατ' εξοχήν δε κατά τις ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα, όπου η πράξη αυτή φαίνεται κάπως πιο νωπή. Υπάρχουν μάλιστα πολλοί, όπως θα ξέρετε κι εσείς, και εκ των χριστιανών ακόμη, που δεν έχουν διαφωτίσει επαρκώς μέσα τους το ζήτημα αυτό. Και λέγουν ότι ο Ιούδας ήτο προορισμένος να προδώσει και γι' αυτό δεν πρέπει να ευθύνεται.

Αυτά τα στηρίζουν στις προφητείες, οι οποίες προλέγουν την προδοσία. Μερικοί μάλιστα προχωρούν ακόμη περισσότερο και λέγουν ότι πρέπει και ευγνωμοσύνη να οφείλουμε στον Ιούδα και ακόμη και Άγιο θα πρέπει να τον ανακηρύξουμε, που βρέθη στη μέση και παρέδωσε τον Ιησού.

Έτσι επετεύχθη διά του θανάτου του η λύτρωσίς μας. Εις όλες λοιπόν αυτές τας δήθεν απορίας θα ήθελα να πω λίγα λόγια, μήπως και ρίχναμε λίγο μικρό φως, για να αποδείξω, δυστυχώς, την ενοχή του Ιούδα.

Πρόσωπο για το οποίο η Αγία Γραφή όσο και όλος εδώ ο κόσμος κάνουν λόγο. Το πρόσωπο του Ιούδα επίσης είναι αλήθεια ότι απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί πάντοτε τους χριστιανούς, κατ' εξοχήν εκείνους που κάτι ενδιαφέρονται γύρω από τα θέματα της πίστεως, και έχει καταντήσει αυτό, κατά το λόγιο του Κυρίου, σημείον αντιλεγόμενον. Ατέρμονες συζητήσεις γίνονται επί του σημείου της ευθύνης του ή όχι και προβάλλονται επιχειρήματα εκατέρωθεν και ακούονται αντιρρήσεις που φτάνει η υπόθεση αυτή να καλείται από πολλούς ένα κρυμμένο δήθεν μυστήριο.

Κατ' εξοχήν, όπως θα έχετε ακούσει κι εσείς, τα ερωτηματικά, επί των οποίων γίνεται πολύς λόγος, είναι τα εξής: Φταίει ο Ιούδας, αφού κάποιος ήτο προορισμένος να παραδώσει τον Ιησούν και μάλιστα που ήτο και προφητευμένο; Άλλο: γιατί ο Ιησούς εκάλεσε τον Ιούδα, αφού ο Θεός προγνώριζε την πτώση του; Άλλο: τι έκαμεν ο Ιησούς για να προλάβει την πτώση του Ιούδα; Και άλλοι πάλι λέγουν: έβλαψεν ο Ιούδας με την προδοσία του ή όχι; Και αν ωφέλησε, αφού ωφέλησε, διατί τότε κατηγορείται; Ας εξετάσουμε ένα-ένα.

Ξεχωριστά από αυτά που παρουσιάζονται με τόση αληθοφάνεια υπέρ, μάλιστα, του Ιούδα. Είναι αλήθεια ότι η φαινομενική αιτία του δήθεν πειρασμού στην υπόθεση του Ιούδα είναι η Αγία Γραφή, διότι αυτή ετόλμησε, όπως θα λέγαμε, να προείπει την προδοσία. Η Αγία Γραφή γράφει ότι κάποιος θα προδώσει και, σκεπτόμενος ούτως ο μη γνωρίζων, λέει: αφού είχε προφητευτεί, μπορούσε να μην πραγματοποιηθεί αυτό; Και κατ' εξοχήν δε όταν ακούσει να λέει η Γραφή «ίνα πληρωθεί το ρηθέν υπό του Κυρίου διά του προφήτου λέγοντος». Οπότε νομίζει ότι το δίκαιο είναι με την πλευρά του

με την πλευρά του Ιούδα. Και, για να αντιμετωπίσει με ύφος πλέον σοβαρό, προσθέτει: «Τις δύναται αντιστήναι τω Κυρίω;» Εφόσον έτσι τα είχε γράψει, έτσι έγιναν· ποιος μπορούσε να του πει το αντίθετο; Αφού ο Κύριος προέγραψε διά του Προφήτου του, έπρεπε να επαληθεύσει. Άρα αυτός ο Ιούδας με τας ενεργείας του δεν έκαμε τίποτα άλλο, ειμή επαλήθευσε τας Γραφάς. Πολλοί, δυστυχώς, σκέπτονται έτσι και νομίζουν ότι εμπρός στας προφητείας θραύονται και διαλύονται τα πάντα, τόσο το αυτεξούσιον όσο και η ελευθερία του ανθρώπου. Δεν έχει όμως ούτως το πράγμα.

Πριν προχωρήσουμε, να είπαμε διαφωτιστικώς κάτι περί προφητειών, με τη βεβαιότητα ότι πας τις, όταν γνωρίσει τη λύση του γρίφου των προφητειών, θα φωνάξει ότι ο Ιούδας είναι ένοχος.

Ότι ουδείς θα δυνηθεί να εμβαθύνει στην ερμηνεία των Αγίων Γραφών, εάν δεν γνωρίζει τον τρόπο και τον προορισμό διά των οποίων εγράφη κάθε προφητεία. Πάντοτε θα προσκρούει, πάντοτε θα σκανδαλίζεται, πάντοτε θα αμφιβάλλει.

Ας ακούσουμε όμως πώς μπορεί κανείς να αποφύγει αυτόν τον σκανδαλισμό από τις προφητείες. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν τριών ειδών προφητείες και θα πρέπει έτσι να ταξινομούνται οι προφητείες, ώστε να ερμηνεύονται αναλόγως, για να μη σκανδαλιζόμεθα. Πρώτον, υπάρχουν προφητείες δι' ων ο Θεός προλέγει ενέργεια και θέλημα ανθρώπου. Δεύτερον, υπάρχουν προφητείες δι' ων ο Θεός προλέγει ενέργεια και θέλημα Θεού. Και υπάρχουν και προφητείες δι' ων ο Θεός προλέγει ενέργεια και θέλημα Θεού και ανθρώπου. Όταν λοιπόν ο μελετητής της Αγίας Γραφής χωρίζει τας προφητείας εις τας τρεις αυτάς μεγάλας κατηγορίας, θα λύσει αυτομάτως όλας τας απορίας του. Και τότε ο πρώην αθώος Ιούδας θα κηρυχτεί ένοχος.

Προφητεύω ερμηνεύεται προλέγω, αλλά κατά την στενοτέραν έννοια η λέξη προφητεία δηλοί πρόρρηση ορισμένη και βεβαία γεγονότων συμβησομένων κατά το προσεχές ή απώτερο μέλλον, τα οποία γεγονότα δεν είναι δυνατόν διά μόνων των φυσικών δυνάμεων της ανθρωπίνης διανοίας να προγνωσθούν κατά την στιγμή καθ' ην προεξαγγέλλονται. Δηλοί δηλαδή πρόρρηση περί των μελλόντων γενέσθαι, την οποία ανθρώπινον μεν στόμα εξαγγέλλει και ανθρώπινο χέρι γράφει, καθυπαγόρευσιν όμως αυτού τούτου του Θεού και υπό την έμπνευση και τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό τόσον η προφητεία και το θαύμα ανήκουσιν εις τον κύκλο του υπερφυσικού. Αι προφητείαι λοιπόν, αι ομιλούσαι διά τον Ιούδα, δεν εγράφησαν διά να γίνει προδότης ο Ιούδας και να επαληθεύσει αυτάς, αλλά διότι θα εγίνετο προδότης ο Ιούδας, δι' αυτό και εγράφησαν. Ο Θεός προγνωρίζει τα πάντα, ως και τα του Ιούδα, και διά των προφητών Του προέγραψεν τα πάντα γύρω από τον Ιούδα. Αι προφητείαι περί Ιούδα εγράφησαν διότι αυτός τας επροκάλεσε και όχι διότι ο Θεός τον ήθελε να γίνει προδότης.

Αυτή η περίπτωση του Ιούδα υπάγεται εις τας προφητείας της πρώτης κατηγορίας, που προεγράφησαν κατόπιν θελήματος και ενεργείας ανθρώπου. Της ιδίας κατηγορίας προφητεία είναι και η του προφήτου Μιχαίου, που διαβάζουμε στο Ε' 2, που αναφέρει 725 περίπου χρόνια π.Χ. τον τόπον της γεννήσεως του Κυρίου: «Και συ, Βηθλεέμ, γη Ιούδα», που έγραψεν ο Μιχαίας. Όχι για να γεννηθεί εκεί, αλλά διότι θα εγεννάτο εκεί. Ο προφήτης Ωσηέ, 810 χρόνια π.Χ., στο ΙΑ' κεφάλαιό του, γράφει τη φυγήν του Κυρίου ως βρέφος εις Αίγυπτον. Δεν το έγραψε για να φύγει ο Κύριος, αλλά διότι θα έφευγε.

Διωκόμενος από προσώπου Ηρώδου, το έγραψε. Ο Προφήτης Ησαΐας, παραδείγματος χάριν, στο ΝΓ' 6, 799 χρόνια π.Χ., γράφει ότι ο Ιησούς θα υποστεί εξευτελισμούς και ύβρεις και οι άλλοι θα ραπίσουν Αυτόν. Δεν τα γράφει αυτά βεβαίως ούτε για να τον εξευτελίσουν ούτε για να τον χτυπήσουν, αλλά διότι θα το έπρατταν αυτό, γι' αυτό και τα προγράφει. Ο Προφήτης Δαβίδ, 1050 χρόνια π.Χ., στον 21ο ψαλμό του, 16-17, γράφει ότι θα τρυπήσουν του Κυρίου τας χείρας και τους πόδας, εις δε τον στίχο 18 του ιδίου Ψαλμού ότι θα βάλουν κλήρον τα ιμάτια.

«Διεμερίσαντο», λέγει, «τα ιμάτιά μου εαυτοίς και επί τον ιματισμόν μου έβαλον κλήρον». Εις δε τον 68ο ψαλμό, στίχος 21, γράφει ότι στη δίψα του θα τον ποτίσουν όξος μετά χολής. «Και έδωκαν», λέγει, «εις το βρώμα μου χολήν και εις την δίψαν μου επότισάν με όξος». Αυτά άλλωστε αναφέρονται και στους Ευαγγελιστάς: στο Ματθαίο ΚΖ' 48-49, στο Μάρκο ΙΕ' 36, στο Λουκά ΚΓ' 36, στον Ιωάννη ΙΘ' 29. Ο δε προφήτης Ζαχαρίας, 520 χρόνια π.Χ., στο 11ο κεφάλαιό του, 12 και 13, γράφει ότι θα πωληθεί ο Ιησούς αντί τριάκοντα αργυρίων και ότι με τα χρήματα αυτά θα αγοραστεί ένας αγρός από ένα κεραμέα, πράγμα το οποίο, όπως ξέρουμε, έγινε. Ασφαλώς τα αυτά δεν εγράφησαν διά να γίνουν, αλλά διότι θα εγίνοντο, διά τούτο προεγράφησαν. Υπάρχουν δε τόσες και τόσες προφητείες της ίδιας κατηγορίας και πάνω στο θέμα αυτό. Εις τη δευτέρα κατηγορία των προφητειών έχουμε προφητείας που θα πραγματοποιούντο εν τω προσώπω του Ιησού, διότι το ήθελε αυτός ο Θεός και μόνον. Εδώ μη σπεύσει κανείς να πει ότι άραγε ο Θεός εκβιάζει τον άνθρωπο και κάνει ό,τι θέλει, διότι θα γελαστεί.

Οι προφητείες που εγράφησαν για να γίνουν ανεξαρτήτως της θελήσεως του ανθρώπου, αλλά μόνο διότι το ήθελε αυτός ο Παντοδύναμος Θεός, δεν έχουν καμία σχέση με ανθρώπους ή την ελευθερία και το αυτεξούσιον, αλλά με την άλογον φύση και τα άλογα ζώα. Ακούστε!

ο Ζαχαρίας, 520 χρόνια π.Χ., προφητεύει την είσοδον θριαμβευτικήν του Κυρίου εις Ιεροσόλυμα επί πώλου όνου και λέει: «Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· ιδού ο βασιλεύς έρχεταί σοι δίκαιος και σώζων, αυτός πραΰς και επιβεβηκώς επί υποζύγιον και πώλον νέον».

Θήτα εννέα. Και πράγματι, όπως ξέρουμε που διαβάζουμε από τον Ιωάννη στο ΙΒ' 15, εισήλθε ο Χριστός μας εις τα Ιεροσόλυμα επί πώλου. Διά αυτής της προφητείας όμως και της πραγματοποιήσεώς της, έγινε κάτι χωρίς όμως να εκβιαστεί η ελευθερία κανενός ανθρώπου. Έδειξε ότι αυτός είναι ο προσδοκώμενος Μεσσίας, ο Υιός του Δαβίδ, αλλά δεν εξεβίασε ειμή μόνον ένα ονάριον. «Φέρετέ», λέει, «αυτό να ανέβω επάνω, να είμαι δακτυλοδεικτούμενος, για να δείξω ότι είμαι εκείνος ο οποίος προφήτευσε ο προφήτης προ πεντακοσίων είκοσι ετών». Δεν εκβιάζεται εδώ καμία θέληση ανθρωπίνη.

Άλλο πάλι του ίδιου είδους είναι εκείνο που γράφει ο προφήτης Αμώς, 885 χρόνια π.Χ., το ότι θα εγένετο σκότος εν πλήρει μεσημβρία. «Και έσται εν τη ημέρα εκείνη», λέγει Κύριος, «δύσεται ο ήλιος μεσημβρίας και συσκοτάσει επί της γης εν ημέρα το φως». Αμώς Η' 9. Και πράγματι σκότος εγένετο επί πάσαν την γην έως ώρας ενάτης, ως μας λέγουν οι Άγιοι Ευαγγελιστές: ο Ματθαίος στο ΚΖ' 45, ο Μάρκος στο ΙΕ' 33, ο Λουκάς στο ΚΓ' 44-45, αλλά και καθώς ο Ρωμαίος ιστορικός Φλέγων, ότι το τέταρτο έτος της διακοστής δευτέρας Ολυμπιάδος σκότος εγένετο την έκτην ώρα της ημέρας. Έκτη ώρα, όπως ξέρουμε, είναι η δωδεκάτη μεσημβρινή καθ' ημάς και ενάτη ώρα είναι η τρίτη απογευματινή. Διά της προφητείας αυτής και της πραγματοποιήσεως αυτής έκαμε φανερό ο Χριστός μας, χωρίς να εκβιάσει το αυτεξούσιον ή την ελευθερία ανθρώπου, ότι είναι ο Πρεσβύτερος, έκανε τον εαυτόν του φανερόν· τον άψυχον ήλιον διέταξε να κρύψει τας ακτίνας του. Αυτές είναι οι δύο προφητείες, η μία η οποία γίνεται διότι το θέλει ο άνθρωπος και η άλλη διότι το θέλει ο Θεός. Υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία προφητειών που χρειάζεται...

να πραγματοποιηθούν, θέλησις ανθρωπίνη και θέλησις θεία. Μια τέτοια προφητεία είναι η σχετιζομένη με την γέννηση εκ Παρθένου του Κυρίου μας, διότι θα έπρεπε, όπως καταλαβαίνετε κι εσείς, να ήθελε και αυτή να γίνει μητέρα. Δεν είναι αρκετό να το ήθελε μόνο ο Θεός. Γι' αυτό, εάν διαβάζουμε το ιστορικό του Ευαγγελισμού, θα δούμε ότι ο Λουκάς παραθέτει 12 ολοκλήρους στίχους για να μας παρουσιάσει ότι αδιστάκτως και κατόπιν διαφωτίσεως των αποριών της Μαριάμ εκ μέρους του Αρχαγγέλου, τέλος εδέχθη λέγουσα εκείνο το κλασικό: «Ιδού η δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου», που διαβάζουμε στο Λουκά Α'

38. Εάν αυτή δεν εδέχετο, ο Ευαγγελισμός δεν θα εγίνετο. Αλλά ο Θεός προεγνώριζε ότι θα εδέχετο και ούτω προέγραψε την προφητεία, που αναφέρει ο Ησαΐας στο Ζ' 14. Όσοι λοιπόν θέλουν να μην σκανδαλίζονται από τις προφητείες, ας ταξινομούν αυτάς εις τις τρεις ταύτας μεγάλας κατηγορίας και θα αποφεύγουν τον πειρασμό. Ο Θεός λοιπόν, όστις είχε προορίσει τον Υιόν Αυτού διά τη σωτηρία παντός ανθρώπου, εφρόντισε διά των Αγίων Αυτού προφητών να γνωρίσει Αυτόν εις τον κόσμο. Γι' αυτό προέγραψε το πώς θα γεννηθεί.

Εκ Παρθένου, παραδείγματι, το πού θα γεννηθεί, στη Βηθλεέμ, και το πότε θα γεννηθεί, 483 έτη από της εκδόσεως της προσταγής του ανοικοδομηθήναι Ιερουσαλήμ, που διαβάζουμε στο Δανιήλ Θ' 25.

Αι προφητείαι του δε αυταί δεν περιόρισαν ούτε εξηφάνισαν κανενός την ελευθερίαν ή το αυτεξούσιον, ούτε ήμαρτεν ο Θεός διότι προεφήτευσεν, καθότι η ενοχή δεν είναι εις τον έχοντα τη δύναμη να προφητεύσει, αλλά εις τον έχοντα την αδυναμία να κακουργήσει. Και ερωτάται...

Όταν ένας ιατρός προλέγει τον θάνατο ενός ασθενούς, είναι υπεύθυνος του θανάτου ο ιατρός; Και θα πεθάνει ο ασθενής επειδή το προλέγει ο ιατρός ή διότι ο ασθενής, λόγω μη υπαρχούσης ελπίδος ζωής, θα πεθάνει; Ή όταν προγνωρίζει κάποιος κάτι και προλέγει το έγκλημα ενός ανθρώπου, παραδείγματι, είναι υπεύθυνος ο προγνωρίζων και προλέγων ή ο μέλλων να διαπράξει το έγκλημα; Υπεύθυνος είναι, όπως καταλαβαίνετε, ο κακούργος και όχι ο προλέγων. Ακριβώς το ίδιο έκαμε και ο Θεός. Προείπεν την προδοσία του Ιούδα, διότι σαν Θεός προείδε αυτήν. «Ουχί εκ της προφητείας η προδοσία», λέει ο θείος Χρυσόστομος, «αλλά εκ της προδοσίας η προφητεία». Επιτρέψτε μου να το επαναλάβω. Ουχί εκ

προφητείας η προδοσία, αλλά εκ της προδοσίας η προφητεία. Δεν προφητεύτηκε η υπόθεση για να γίνει προδότης ο Ιούδας, αλλά διότι θα γινόταν προδότης επροφητεύτηκε η προδοσία του. Η πρόγνωση λοιπόν του Θεού δεν εμποδίζει την ελευθερία του ανθρώπου και επομένως και την του Ιούδα. Μη σκανδαλιζόμεθα λοιπόν, διότι δήθεν προηγείται η προφητεία της προδοσίας. Ούτω φαίνεται στα δικά μας τα κοντόφθαλμα μάτια, ενώ δεν έχει ούτω. Και στα μάτια του αιωνίου και πανσόφου Θεού προηγείται η προδοσία και έπεται η προφητεία.

Η προφητεία του Θεού εξαρτάται από την προδοσία του Ιούδα και όχι η προδοσία του Ιούδα από την προφητεία του Θεού. Αυτό δε που αναφέρεται ενίοτε στη Γραφή, «ίνα πληρωθεί το ρηθέν» ή «η Γραφή» κλπ., που σκανδαλίζει ορισμένους, λέγουν: «Μα δεν βλέπετε που η Γραφή λέγει ότι τούτο έγινε για να πληρωθούν των προφητών οι ρήσεις;» Δεν έχει, ως φαίνεται, κατόπιν. Κι ας προσέξουμε. Ο Θείος Χρυσόστομος, ερμηνεύων το εδάφιο του Ιωάννου ΙΒ΄ 38, το «ίνα πληρωθεί ο λόγος Ησαΐου ον είπε· Κύριε, τις επίστευσε τη ακοή ημών;», λέγει τα εξής: «Ιδού πάλιν το ίνα, το ότι και είπεν, ουχί αιτιολογία, αλλ’ έκβασις».

«Επειδή είπεν Ησαΐας, ουκ επίστευσαν, αλλ’ επειδή ουκ έμελλον πιστεύειν, διά τούτο είπεν Ησαΐας». Έτσι αναφέρει στην 68η ομιλία του ο Θείος Χρυσόστομος, ώστε μέχρις εδώ φταίει ο Ιούδας, αλλά οι ενστάσεις εξακολουθούν. Μια ένσταση είναι η εξής, η δευτέρα κατά σειράν: «Διατί τότε ο Ιησούς εκάλεσε τον Ιούδα, αφού ως Θεός προεγνώριζε την πτώση του;» Και πάλιν εδώ προέχει το ζήτημα της ελευθερίας του ανθρώπου. Όταν ο Ιούδας εισήλθε στη χορεία των μαθητών,

ήτο άξιος της εκλογής. Απόδειξη δε τούτου είναι ότι ο Κύριος τον απέστειλε στο κήρυγμα μετά των άλλων μαθητών και εξουσίαν έδωκεν εις αυτόν και ιάσεις να επιτελεί, ώστε και δαιμόνια να εκβάλλει. Διαβάσατε πουθενά στη Γραφή να αναφέρει ότι ο Ιούδας ήταν στερημένος των χαρίτων αυτών των άλλων Αγίων Αποστόλων; Δεν αναφέρει πουθενά ότι ο Θεός τον είχε στερήσει.

Επίσης, το ότι έθεσεν αυτόν οικονόμον της μικράς των ομάδος και δεν έθεσε τον Ματθαίο, ως ειδικότερο που ήταν τελώνης, είχε σχέση με τα λογιστικά αυτός, και αυτό φανερώνει ότι ήταν καλός και κατάλληλος καταρχάς.

Αδιάφορον αν αργότερον, λόγω υποκρισίας και φιλαργυρίας, εξέπεσεν. Ο Κύριος δεν αποκλείει, αγαπητοί μου, κανέναν καλόν, παρότι προγνωρίζει ότι θα γίνει κάποτε κακός, ως και κανέναν κακόν, όστις βραδύτερον θα γίνει καλός. Ο άνθρωπος δε, εν πλήρει ελευθερία, ενεργεί και διά τούτο είναι υπεύθυνος, ώστε και ο Κύριος να δύναται να τον κρίνει ελεύθερον. Ακόμη λέγεται ότι ο Ιούδας είναι ο γραμματεύς εκείνος που είπεν εις τον Ιησού, όπως διαβάζουμε στο Ματθαίο Η΄ 19: «Διδάσκαλε,

ακολουθήσω σοι όπου εάν απέρχη». Και που ο Κύριος του απήντησε: «Αι αλώπεκες φωλεούς έχουσι και τα πετεινά του ουρανού κατασκηνώσεις, ο δε Υιός του ανθρώπου ουκ έχει πού την κεφαλήν κλίνη». Εάν λοιπόν παραδεχθούμε και αυτό, ότι αυτός ήτο ο Ιούδας ο οποίος ζήτησε μόνος του να ακολουθήσει, ένας ακόμη λόγος που ο Κύριος δεν θα έπρεπε να τον αποκλείσει, αφού και άξιος ήτο και επιθυμίαν είχε μέχρι εκείνης της ώρας. Τον εδέχθη λοιπόν και, όταν αργότερον ήρθε να παρεκκλίνει, πάλιν ο Κύριος εφρόντισε πάντοτε, βέβαια σεβόμενος την ελευθερία του, διά διαφόρων τρόπων να τον βοηθήσει. Αλλά, όπως ωραιότατα και επιγραμματικότατα λέγει η Εκκλησία μας, «ο παράνομος Ιούδας

ουκ ηβουλήθη συνιέναι». Στη συνέχεια, περί της υποθέσεως της ενοχής ή όχι του Ιούδα, να προσθέσουμε και τα εξής. Υπάρχει μία τρίτη ένσταση ορισμένων, οι οποίοι λέγουν: «Τι έκαμεν ο Ιησούς για να προλάβει την πτώση του Ιούδα;» Θα μπορούσαμε να πούμε ευθαρσώς ότι ο Κύριος μετήλθε τα πάντα ίνα αποτρέψει τον Ιούδα από την πτώση και δεν άφησε στιγμή ούτε ευκαιρία που να μην τον εβοήθησε, ώστε να μην καταντήσει εκεί που κατήντησε. Αλλά επαναλαμβάνουμε, εν πλήρει ελευθερία, ότι «ο παράνομος Ιούδας ουκ ηβουλήθη συνιέναι».

Ορισμένες μαρτυρίες γύρω από την υπόθεση αυτή είναι οι εξής. Πρώτα, διαβάζουμε στον Ιωάννη, στο 6ο, 70 εδάφιο, ότι μετά την ανάπτυξη του μεγάλου θέματος της Θείας Κοινωνίας και αφού πολλοί απήλθον, μη δυνάμενοι να δεχτούν το λόγο, κλείνει τη διδασκαλία του ως εξής: «Ουκ εγώ υμάς τους δώδεκα εξελεξάμην; Και εξ υμών εις διάβολος εστί». Ασφαλώς αυτό το ήκουσεν ο Ιούδας, ε! Ένα δεύτερο. Κατά την ημέρα της νίψεως των ποδών αυτών, ο Διδάσκαλος λέγει, όπως διαβάζουμε στον Ιωάννη

ΙΓ΄ 11: «Και υμείς καθαροί εστε, αλλ’ ουχί πάντες». Ήδει γαρ τον παραδιδόντα αυτόν· διά τούτο είπεν «ουχί πάντες καθαροί εστε». Τι νομίζετε, δεν το άκουσε ο Ιούδας αυτό; Ασφαλώς το άκουσε. Τρίτον, στο ίδιο κεφάλαιο, στίχοι 21-27, διαβάζουμε τα εξής: «Ταύτα ειπών ο Ιησούς εταράχθη τω πνεύματι και εμαρτύρησε και είπεν· αμήν, αμήν λέγω υμίν, ότι εις εξ υμών παραδώσει με. Έβλεπον ουν εις αλλήλους οι μαθηταί, απορούμενοι περί τίνος λέγει». Και ρωτήσας ο Ιωάννης τον Κύριον:

«Κύριε, τις εστίν;» Αποκρίνεται ο Ιησούς: «Εκείνος εστίν ω εγώ βάψας το ψωμίον επιδώσω». Και εμβάψας το ψωμίον, δίδωσι τω Ιούδα Σίμωνος του Ισκαριώτου και λέγει αυτώ: «Ο ποιείς, ποίησον τάχιον». Και εν τούτοις ο Ιούδας δεν μετεμελήθη. Στον Ματθαίο 26, 20-25, διαβάζουμε: «Οψίας δε γενομένης ανέκειτο μετά των δώδεκα· και εσθιόντων αυτών είπεν· αμήν λέγω υμίν, ότι εις εξ υμών παραδώσει με. Και λυπούμενοι σφόδρα ήρξαντο λέγειν αυτώ έκαστος αυτών· μήτι εγώ ειμί, Κύριε; Ο δε αποκριθείς είπεν· ο εμβάψας μετ’ εμού εν τω τρυβλίω την χείρα, ούτος παραδώσει με». Και συνεχίζει: «Ο μεν Υιός του ανθρώπου υπάγει καθώς γέγραπται περί αυτού· ουαί δε τω ανθρώπω εκείνω, δι’ ου ο Υιός του ανθρώπου παραδίδοται· καλόν ην αυτώ ει ουκ εγεννήθη ο άνθρωπος εκείνος». Ακούσατε δε την υποκρισία και τη διαστροφή του Ιούδα. «Αποκριθείς δε Ιούδας ο παραδιδούς αυτόν είπε· μήτι εγώ ειμί, ραββί;» Και ο Κύριος του αποκαλύπτει και του λέγει: «Συ είπας», δηλαδή μάλιστα: «Κύριε Ιούδα, όπως λέγεις, συ είσαι». Όμως ο παράνομος Ιούδας ουκ ηβουλήθη συνιέναι. Ομιλούντες δε οι Πατέρες, θέλω να έχουμε υπόψη εμείς οι Ορθόδοξοι περί της αδιακρισίας του Ιούδα και της ασεβείας αυτού, και ερμηνεύοντες το εδάφιον «ο εμβάψας μετ’ εμού εν τω τρυβλίω την χείρα, ούτος παραδώσει με»,

λέγουν τα εξής: «Οράτε», βλέπετε, «επειδή ο Ιούδας ελεγχόμενος κρυφίως δεν διορθώνεται, διά τούτο φανερώνει αυτόν ο Κύριος με την έμβαψη του τρυβλίου και με την δεικτικήν ταύτην αντωνυμίαν “ούτος”. Ειπών γαρ “ούτος παραδώσει με”, υπέδειξεν τον Ιούδα όχι μόνο με το λόγο, αλλά και με τον οφθαλμό και με τον δάκτυλο». Διότι εάν μόνον έλεγε ότι ο Ιούδας θέλει με παραδώσει, δεν θα παρουσίαζε τόσον φανερά τον προδότην, καθότι υπήρχε κι άλλος Ιούδας, ο Απόστολος, εκ των δώδεκα. Τι θέλει να πει το «εμβάψας μετ’ εμού εν τω τρυβλίω την χείρα»; Λέγουσι τινές, όπως ο Άγιος Νικόδημος γράφει, ότι οι μεν άλλοι μαθηταί, αιδώ και εντροπήν έχοντες προς τον Διδάσκαλο Χριστόν,

ο Κύριος έβαπτε το ψωμίον εις το πινάκιον και έτρωγε, αυτοί δεν έβαπτον ομού, ευλάβεια φερόμενοι προς τον Κύριο, και εστέκοντο έως ότου βάψει εκείνος. Δηλαδή, εφόσον βουτούσε το ψωμί του ο Χριστός μας στο πιάτο, δε βουτούσανε από ευσέβεια ταυτόχρονα οι άλλοι μαθηταί. Περίμεναν να τελειώσει εκείνος και έπειτα να βουτήξουν, να βάψουν κι αυτοί μια βουκιά ψωμί. Ο Ιούδας όμως, αναιδής και αναίσχυντος ων, έβαπτεν ομού με τον Κύριον. Γι’ αυτό και ο Ιερός Θεοφύλακτος λέγει: «Αναιδής ων ο Ιούδας ανέβαπτεν εν τω τρυβλίω». Και ο Ευθύμιος, ένας ερμηνευτής των πρώτων αιώνων, λέγει: «Τοσούτον του Διδασκάλου κατεφρόνησεν, ως μηδέ υποστέλλεσθαι τούτον έτι, αλλά εμβάπτειν μετ’ αυτού».

Ο Κύριος δε ουδεμία στιγμή άφησε που να μην τον νουθετεί, να μην του υπενθυμίζει, μα να μην τον απειλεί ακόμη, με το μικρό εκείνο που του είπε, ότι καλύτερο ήταν να μην είχε γεννηθεί. Με τα λόγια αυτά του δήλωσε ο Κύριος ότι η ανυπαρξία είναι καλυτέρα της εν αμαρτίαις υπάρξεως. Και κατά την ερμηνεία του Θεοφυλάκτου: «Κάλλιον γαρ είναι εις τους κολαζομένους να μην υπάρχουν καθόλου, παρά να υπάρχουν και να κολάζονται αιωνίως». Τούτο δε λέγεται όχι ότι η ύπαρξις και το είναι είναι κακόν καθ’ εαυτό, άπαγε της βλασφημίας· αγαθόν γαρ αυτό το είναι, ως έργον της του Θεού αγαθότητος.

Το κακός αυτό γενέσθαι, εκ προαιρέσεως και υποκρισίας του ανθρώπου. Γι’ αυτό και ο Ιερός Ιωάννης ο Δαμασκηνός είπε: «Ήνικα ο Κύριος έφη· συνέφερε τω ανθρώπω εκείνω ει ουκ εγεννήθη, ου την οικείαν κτίσιν κακίζων έλεγεν, αλλά την εξ οικείας προαιρέσεως και ραθυμίας του ανθρώπου δηλαδή επιγενομένην τω κτίσματι αυτού κακίαν. Η γαρ της οικείας γνώμης ραθυμία άχρηστον αυτώ την του Δημιουργού ευεργεσίαν εποίησεν». Άλλωστε, εκτός αυτά που γράφει και ερμηνεύει ο Άγιος Ιωάννης στο τέταρτο βιβλίο του, το κεφάλαιο 98, Περί Πίστεως, τα γράφει και ο Ευαγγελιστής Λουκάς, το ΚΒ΄ 21-22.

Η μακροθυμία του Κυρίου, αγαπητοί μου, είναι... ανερμήνευτη επάνω στην περίπτωση του Ιούδα. Ο Θείος Χρυσόστομος, στην 81η ομιλία του Κατά Ματθαίον, λέγει επιγραμματικότατα τα εξής: «Όρα πάλιν εν τοις ελέγχοις άφατον την πραότητα. Ουδέ γαρ ενταύθα καταφορικώς, αλλά ηπιότερον μάλλον των λόγων προσάγει και συνεσκιασμένως πάλιν». Και έπειτα: «Ουχ η έμπροσθεν μόνον αναισθησία, αλλά και η μετά ταύτα αναισχυντία αξία της εσχάτης αγανακτήσεως είναι. Μετά γαρ τον έλεγχον τούτο φησί· μήτι εγώ ειμί, Κύριε; Ω της αναισθησίας!» Τι ουν έφη ο πραότατος και ημερότατος Ιησούς;

«Συ είπας», παρότι ηδύνατο να είπει: «Ω μιαρέ και παμμίαρε, εναγή και βέβηλε, τοσούτον χρόνον ωδίνων το κακόν και απελθών και συμβόλαια σατανικά ποιήσας και αργύριον συνθέμενος λαμβάνειν και παρ’ εμού δε διελεγχθείς, ούτω τολμάς ερωτάν;» Αν ουδέν τούτων ήρεθιζεν, όρους ημίν και κανόνας ανεξικακίας πήγνυσιν. Αυτός που ήθελε, λέει, να μας διδάξει εμάς ότι στην ανεξικακία και στη μακροθυμία και συγχωρητικότητα δεν υπάρχουν όροι, αυτός και στην περίπτωση του Ιούδα μακροθύμησε κατά αυτήν την έννοια. Μακροθυμία, αγαπητοί, του Κυρίου.

Η ανεξικακία αυτού μέχρι της τελευταίας στιγμής έπρεπε να είχε μαλάξει την καρδία του Ιούδα, αλλά δυστυχώς. Μαζί του στο ίδιο τραπέζι μέχρι τελευταίας στιγμής και εν τούτοις δεν διορθώνεται. Και ο Χρυσούς την γλώσσαν λέγει: «Βαβαί της αναισχυντίας Ιούδα! Και γαρ κοινωνήσας ήλθε μυστηρίων και αλών και παρ’ αυτήν ελέγχεται την τράπεζαν, ό και θηρίον αν επράυνεν». Και θηρίο, λέει, να ήτανε, θα έπρεπε να μαλακώσει. Αλλά εκείνο ακόμη, αγαπητοί μου, το «χαίρε, ραββί», που έλαβε χώραν εις τον κήπο της προδοσίας, και κατεφίλησεν αυτόν, δεν το σκεπτόμεθα; Σκεφτείτε: «Πώς είναι εν φιλήματι παραδούς;»

Διαβάζουμε στο Ματθαίο 26, 48, τι είπε ο Ιούδας: «Όν αν φιλήσω, αυτός εστί· κρατήσατε αυτόν». Κι ας φανταστούμε λοιπόν κι αυτό το σύμπλεγμα του φιλήματος, για να βγάλουμε συμπέρασμα εμείς που βιαζόμαστε να τον κάνουμε αθώον και να τον κάνουμε και άγιον. Όποιος θα έβλεπε αυτό το σύμπλεγμα, που κατεφίλησε τον Χριστό, δικαιολογημένα θα έλεγε: «Αυτή είναι αγάπη. Μπράβο του». Και εν τούτοις, κάτω από το φιλί αυτό ήταν ο διάβολος. Της πλέον αισχράς πράξεως που έβλεπεν ποτέ ο ήλιος. Καλά, αυτό μόνον ήταν; Εκείνο το «εταίρε, εφ’ ω πάρει» που είπε ο Χριστός μας, δηλαδή: «Φίλε, δι’ αυτόν τον σκοπόν ήλθες;

Με φιλείς ή να με παραδώσεις;» Και θα εδυνάμεθα και εμείς με τη σειρά μας να ρωτήσουμε τον Ιούδα: «Ιούδα, αγαπάς τον δάσκαλό σου, γι’ αυτό τον καταφιλείς;» «Ασφαλώς τον αγαπώ», θα έλεγε, «εφόσον τον φιλώ». «Τότε προς τι οι στρατιώται με τα μαχαίρια και ξύλα κοντά σου;» Αλλά έχει και την άλλη πλευρά του. «Δεν τον αγαπάς, Ιούδα, και ήλθες να τον παραδώσεις στους στρατιώτες με τα μαχαίρια και ξύλα; Τότε προς τι τον φιλείς, Ιούδα; Ανακόλουθε, ψεύτη, υποκριτά, δεν φοβείσαι το Θεό;» Δεν δυνάμεθα λοιπόν, αγαπητοί μου, να κατηγορήσουμε τον Κύριο ότι δεν ενδιαφέρθη δήθεν διά τον Ιούδα. Αλλά αυτός δεν ηθέλησε. Αλλά μήπως και σήμερον και εις όλους τους αιώνας δεν υπάρχουν σύγχρονοι Ιούδες;

Τι δεν μεταχειρίζεται ο Κύριος για να έρθουν στους εαυτούς των, και εν τούτοις όλα τα αντιπαρέρχονται και μέχρι τελευταία στιγμή μένουν αμετανόητοι, υποκριτές, βλάσφημοι, βέβηλοι. Ευθύνεται άραγε ο Θεός διότι δεν επεμβαίνει δυναμικά να τους κάνει καλούς ή να τους αποτρέψει διά τας κακάς πράξεις και από αυτήν ακόμη την αυτοκτονία πολλές φορές; Δεν νομίζουμε. Ο Κύριος ομιλεί στον άνθρωπο ποικιλοτρόπως για να τον προλάβει, αλλά αυτός δεν θέλει. Και ισχύει πάντοτε εκείνο που είπε ο Κύριός μας ως επικήδειον στην Ιερουσαλήμ, που διαβάζουμε στο 23ο κεφάλαιο του Ματθαίου: «Ποσάκις ηθέλησα επισυναγαγείν τα τέκνα σου, ον τρόπον επισυνάγει όρνις τα νοσσία εαυτής υπό τας πτέρυγας, και ουκ ηθελήσατε». Τα πάντα λοιπόν έκαμε, αγαπητοί μου, διά τον Ιούδα.

Αυτός, κυριευμένος από την υποκρισία και την φιλαργυρία, κατεστράφη. Αλλά οι απορίες και ενστάσεις έρχονται βροχή. Μια άλλη που αυτομάτως προβάλλεται είναι το εξής: «Έβλαψεν ο Ιούδας με την προδοσία ή ωφέλησεν; Και αν ωφέλησεν, διατί κατηγορείται;» Δύσκολο φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Αλλά θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι ουδείς σκοπός στην Ορθοδοξία αγιάζει τα μέσα. Εις τα ζητήματα του Χριστού, αυτά τα λένε οι παπικοί. Εδώ δεν έχει «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Και ο Θείος Χρυσόστομος, ερμηνεύων αυτό, λέγει σαν να ξέρει ακριβώς τα ερωτήματα των ανθρώπων των αιώνων: «Μυρίων γαρ άξιος κολάσεων ο Ιούδας, ει και η οικουμένη εσώθη. Ουδέ γαρ η προδοσία του Ιούδα την σωτηρίαν ημών ειργάσατο, αλλά η του Χριστού σοφία και της αυτού ευμηχανίας το εύπορον, της ετέρων πονηρίας εις το ημίν συμφέρον αποχρωμένου». Ας προσέξουμε, λέγει, διότι δεν είναι αθώος ο Ιούδας επειδή έγινε αιτία του θανάτου του Κυρίου, που δι’ αυτού εσώθη η οικουμένη, αλλά μυρίων κολάσεων άξιος είναι. Τη σωτηρία μας δεν την εργάστηκε ο Ιούδας με την προδοσία του, αλλά ο Χριστός με την σοφίαν του, που δύναται να μετατρέπει τας πονηρίας μας εις αγαθόν.

Λέγουν έτσι, λέγει: «Και αν ο Ιούδας δεν τον επρόδιδε, κάποιος άλλος θα τον επρόδιδε. Διότι, αν έπρεπε να σταυρωθεί ο Χριστός, κάποιος έπρεπε να τον προδώσει. Αυτός δε ο κάποιος θα ήταν ένας άνθρωπος. Κι αν πάντες ήσαν αγαθοί, δεν θα γινόταν τότε η σωτηρία;» Μη γένοιτο, λέει. Πάντως, ως Θεός εγνώριζε πώς να τακτοποιήσει την σωτηρία, έστω κι αν ήσαν όλοι αγαθοί, διότι είναι πλούσιος εις σοφίαν και ακατάληπτος. Και τα λέγομε αυτά για να μην νομίσει κανείς ότι ο Ιούδας προσέφερε τι καλόν εις τη σωτηρία μας ή ότι δήθεν οικονομίας υπηρέτης εγένετο. Έτσι διαβάζουμε στην 81η Ομιλία του Θείου Χρυσοστόμου στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, ώστε εξ όλων αυτών αποδεικνύεται ότι φταίει ο Ιούδας. Αλλά

Οι ενστάσεις συνεχίζουν. Όπως ξέρουμε, ο Ιούδας μετεμελήθη εκ των υστέρων και επέστρεψε και είπε εκείνο το «Ήμαρτον παραδούς αίμα αθώον». Και αυτά τα λόγια σκανδαλίζουν ορισμένους και τους ακούμε να λένε: «Μα, αφού άλλωστε μετενόησε ο Ιούδας και ζήτησε συγγνώμη και επέστρεψε και τα χρήματα, διατί να εξακολουθεί να είναι ένοχος;». Η απάντηση είναι απλή και σύντομος. Είναι η εξής: Ναι, είναι αλήθεια ότι ο Ιούδας μετεμελήθη, όσο μας αναφέρει το Ευαγγέλιο. Αλλά ο διάβολος, που κατ’ ελευθέραν βούλησιν είχε δεχτεί μέσα του ο Ιούδας, οδήγησεν αυτόν όχι στον έχοντα τη δύναμη της συγχωρήσεως, Ιησούν Χριστόν, αλλά

εις τους Ιουδαίους. Και ο Ιούδας είχε αμαρτήσει εις τον Κύριον και όχι εις τους Ιουδαίους. Και η εξουσία του αφιέναι τας αμαρτίας ήταν του Χριστού εξουσία, δεν ήταν στους Ιουδαίους. Και εκτός αυτού ακόμη ο Σατανάς τον απήλπισε. Γι’ αυτό επίσπευσε και έσπευσε και αυτοκτόνησε. Ξέρετε τι λέγει ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης περί αυτού; «Εγώ», λέει, «δεν νομίζω ότι και Ιούδας ο Ισκαριώτης, ει μη ταχέως αυτός εαυτού εγένετο δήμιος, ασύγγνωστον κρίνας την αμαρτίαν, προσπεσών δε τω ελέει αιτήσαι,

των οικτιρμών των πάσης υπερεκχεομένων της οικουμένης ηστόχησε». Δηλαδή, εγώ, λέει, νομίζω ότι εάν δεν έσπευδε να γίνει δήμιος του εαυτού του, να αυτοκτονήσει, αλλά έσπευδε σε εκείνον ο οποίος έγινε έλεος σε όλη την οικουμένη και ζητούσε από αυτόν τη συγχώρηση, δεν θα αστοχούσε, θα την έπαιρνε, θα το τακτοποιούσε το θέμα του. Αλλά δεν το έκαμε όμως. Ο Σατανάς τον έστειλε σε εκείνους να ζητήσει συγγνώμη, που δεν είχαν τη δύναμη να του δώσουν τη συγγνώμη και να τον απαλλάξουν από τον έλεγχο της συνειδήσεως, ώστε να μην φτάσει στην αυτοκτονία. Ο δε Θείος Χρυσόστομος, διδάσκων ίνα μη απελπιζόμεθα όπως ο Ιούδας, λέγει: «Μηδείς τοίνυν, αγαπητοί, απογινωσκέτω της εαυτού σωτηρίας. Ου της φύσεως τα της πονηρίας, προαιρέσει δε και ελευθερία.

ή δίνεις. Γενέσθαι Ευαγγελιστής. Βλάσφημος ης; δύνασαι γενέσθαι Απόστολος. Ληστής ης; δύνασαι Παράδεισον συλήσαι. Μάγος ης; δύνασαι προσκυνήσαι τον Δεσπότην. Ουκ έστιν ουδεμία κακία μετανοία μη λυομένη». Γι’ αυτό ο Ιούδας δεν εσυγχωρήθη· εζήτησε έλεος εκεί που δεν υπήρχε και εκεί τα έμπλεξε. Άλλωστε, δεν ακούμε μεταξύ μας πολλάκις να συμβαίνει αυτό το πράγμα; Το τέχνασμα αυτό το κάνει και σήμερα ο διάβολος σε πολλούς από εμάς. «Εγώ», λέει, «τα λέγω στην εικόνα και είμαι εντάξει». Και τι σου είπε η εικόνα; Άλλος: «Εγώ τα λέγω στην Παναγία και πηγαίνω και κοινωνώ».

Σου έδωσε η Θεοτόκος άφεσιν; Έχει δηλαδή δύναμη, εξουσία; Αυτή της εδόθη εξουσία να συγχωρεί αμαρτίας; Συγχωρεί αμαρτίες ή οι Άγιοι συγχωρούν αμαρτίες; Άλλος λέγει: «Εγώ τα είπα στη θάλασσα και τα πήρανε τα κύματα». Άλλοι λέγουν ότι «εμείς τα είπαμε απευθείας στον Θεό». Όλοι αυτοί εργάζονται διά του διαβόλου και ακολουθούν τον Ιούδα. Δεν τους αφήνει να ζητήσουν τη συγχώρηση από τον δυνάμενο και έχοντα την εξουσία του αφιέναι τας αμαρτίας, πνευματικόν ιερέα. Και γι’ αυτό τους οδηγεί αργά μεν, αλλά σταθερά στην κόλαση, εν αντιθέσει με τον Ιούδα, που τον έθεσεν αμέσως στην κόλαση. Οδήγησεν αυτόν διά της αυτοκτονίας.

Η συγχώρηση των αμαρτιών είναι μόνον εις τον κλήρον δεδομένη. Δεν ακούσατε το Ευαγγέλιο στην Αγάπη το απόγευμα; Τι είπε όταν ο Χριστός μας ευρέθη στο μέσον, κεκλεισμένων των θυρών; Τι είπε εκεί; «Λάβετε Πνεύμα Άγιον· αν τινων αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς· αν τινων κρατήτε, κεκράτηνται». Αυτό έφερε από τον Άδη ο Χριστός μας. Γι’ αυτό μην πλανηθεί κανείς και έχει τη γνώμη ότι με έναν τρόπο δικό του θα συγχωρεί τις αμαρτίες του. Τον περιμένει η θέση στο πλευρό του Ιούδα, δυστυχώς. Κρίνοντες όμως αυτά τα λίγα γύρω από την υπόθεση του Ιούδα, εάν πταίει ή όχι, και εφόσον απαντήσαμε βέβαια κατά το δυνατόν, χωρίς πάντοτε να έχουμε την αξίωση ότι εξαντλούμε το θέμα,

στις προβαλλόμενες ενστάσεις, θα ήθελα σαν επίλογο να πω και τα εξής: Θα πρέπει να γνωρίζουμε άπαξ διά παντός ότι ο Ιησούς δεν διέθεσε κανέναν για κανέναν· διετέθη Αυτός δι’ όλους. Δηλαδή, δεν διέθεσε κανέναν από μας για τη σωτηρία ημών ή των άλλων, αλλά εθυσιάσθη Αυτός για όλους μας. Και μη πλανώμεθα ότι είναι δυνατόν ποτέ ο Κύριος να έγινε αφορμή της απωλείας του Ιούδα, διότι δήθεν είχε ανάγκη ενός προδότου ή διότι προέγραψαν αι Γραφαί την προδοσία και τα τοιαύτα. Κι ως επισφράγιση των λεγομένων μας, φέρουμε ως μαρτυρία τον μάρτυρα Ιουστίνο και φιλόσοφο, ο οποίος λέγει τα εξής:

έδι τον Χριστόν Βιενός.

αυτού μαθητών παραδοθήναι ίνα η Γραφή πληρωθή», δηλών ότι αίτιόν εστιν ο Χριστός της εκπληρώσεως της Γραφής και ούτι της προδοσίας του Ιούδα. Ταύτης γαρ αυτός ο Ιούδας είναι αίτιος, ην μέλλουσαν ο Θεός προειδώς, προείπε διά της Γραφής. Και ουκ έστιν η πρόγνωσις αιτία του μέλλοντος έσεσθαι, αλλά το μέλλον έσεσθαι αίτιον της προγνώσεως. Ου γαρ τη προγνώσει έπεται το μέλλον, αλλά τω μέλλοντι η πρόγνωσις, και ουδαμώς ο προγινώσκων αίτιός εστι του μέλλοντος έσεσθαι. Ώστε ουχί ο Χριστός αίτιός εστι της προδοσίας, αλλά η προδοσία αιτία της του Κυρίου προγνώσεως». Έτσι λέγει στην πεντηκοστήν όγδοην απόκρισίν του ο Άγιος Ιουστίνος, Μάρτυς και Φιλόσοφος.

Αγαπητοί μου, γύρω από την υπόθεση του Ιούδα, το εάν πταίει ή όχι.