The Angel of Laodicea

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject tonight will be taken from a portion of the Apocalypse, the Book of Revelation, and specifically from the third chapter, verse 14 and following. I don't know whether you have ever read anything at all from the book of Revelation. The first chapters, and the last two, are chapters that contain things a person can take in and digest. The other chapters have all sorts of types in them, all sorts of images and parables, and it is hard for a person to grasp exactly what they mean.

and because of this many people have been led astray on account of Revelation. Besides, you should know that almost none of the Fathers undertook to interpret the Apocalypse. But the first chapters, where John writes at the command of our Lord — we are with the bishops of the churches of Smyrna, the Church of Smyrna, the Church of Philadelphia, the Church of Pergamon, the Church of Laodicea — these have moral lessons that benefit a person. Tonight I have called up this one — not that the others don't have their own teaching, but I liked this one better, it is very instructive — what is written to the bishop of Laodicea. For through John, Christ sent letters to those bishops, and the Lord says here to John: and to the angel of the Church of Laodicea write, He says, write to that bishop the few words I will tell you. These things says the Amen, the real one. These things He says — what does He say? The witness, the faithful and true one, the beginning of the creation of God. These things He says — He has many titles; that is, this is Christ. The witness, the faithful and true, who bore witness to the truth. And the beginning of the creation of God.

Those two words, "beginning of creation," are used constantly by the Jehovah's Witnesses, the Chiliasts, the Bible Students — because they took up all these names — to prove, supposedly, that our Christ is not God, but is the first thing that was created: the beginning of the creation of God, the first one created. He was not begotten, He was created, they say; the Father made the Son, and He is not really the Son of God. But the meaning of the words "beginning of the creation" is not to say that Christ did not exist and was created, came into being. Whereas we confess as doctrine and say: begotten, not made.

"Beginning of the creation" means the archegos of creation — the ruler, the head of creation — not the first one created, but the one who rules over creation. Who is the head of the general staff? Who is the head here in Ilisia — the mayor? Who rules here? So here, the archegos, the head of God's creation: "the beginning of the creation" is the ruler and head of creation, not the one who was created first. So we come across it right at the start and we discuss it; I didn't go looking on purpose for a verse so as to talk to you about what the Jehovah's Witnesses use against the divinity of Jesus, but because it is right here — these words were written by John on Christ's behalf to the Church of the Laodiceans, and specifically to the bishop.

So then: the Amen, the real witness, the true one, the faithful one, the beginning of the creation of God — He writes, He says, and you write it down too. What does He say? I know your works, that you are neither cold nor hot. Many times we ask someone who is telling us about another person, we say to them: what does this man have to do with Christ? He neither weeps nor laughs. That is, he doesn't reject these things, but he isn't interested either. Something like that was happening with this bishop too. And our Christ hastens to write to him: I see how you are conducting yourself, I see your works. That you are neither cold nor hot — would that you were cold or hot; you had an obligation. This half-and-half business, as we say, is no good. Make your position clear: either deny it or own it — become cold or become hot. As you are, it's yes one moment and no the next, "yes, but" — as happens with many Christians, and even with clergy, and even with theologians. Even though they will of course be considered inconsistent, still this is what happens. Yes, it is written about fasting, but we set that aside. Yes, the Most Holy Theotokos is a virgin, but this is also said. That is, with one hand he builds and with the other he tears down, and so he ruins everyone he meets. Clear up your position, He says. You owe it to us to tell us either that you are not with us or that you are with us. Clear up your position. Many people, unfortunately, walk this way.

this bishop of the Church, and He answers him and tells him what awaits him if he keeps up this policy. So, because you are lukewarm — for something that is neither hot nor cold, what is it? Lukewarm. So, because you are lukewarm and neither hot nor cold, I am about to spew you out of my mouth. So He writes to the bishop of Laodicea — our Christ, by the hand of John the Theologian. This is what you shall tell him, He says. I don't know whether this happens among us. But I would like to believe that, if not wholly, then in part, there are certain matters that press hard on us: the matter of the flesh, the matter of self-interest, the matter of fashion, of the world, and so on. In these we are not hot Christians, that is, we don't take the right line and stand firm; instead we play politics and fall in with things, we often cut corners, and we become lukewarm. Of course we don't reject those things outright — but you see, we live in the world. You see. So I say that on the whole we may not be lukewarm. But in part, unfortunately, we are in the position of that bishop whom our Christ is observing and is about to spew out.

out of my mouth — I cannot keep you inside me. And it is true that it is easier to make a cold man hot than a lukewarm one. The lukewarm man is what we call the crooked-grown one. He is that tree that was planted but was not looked after as it grew, and it grew crooked. If you go now and take hold of it to straighten it, you'll hear a crack — it will break. It can't be done. That is why a person should never make a compromise. "I didn't know a certain thing." Take a position. "I know it, but I'm not getting it right" — that Christ accepts. He accepts ignorance, but He does not bless my going on remaining in ignorance deliberately. That He does not bless.

Christ does not bless sins. "I did not know a thing and I did it wrongly." That He passes over, He lets it go by. He finds an excuse for you; from here on be careful, He tells you. As Paul also said to our forefathers here in Athens, which we read in the seventeenth chapter of Acts: the times of this ignorance God overlooked. That is how you knew things; you worshipped stones, the gods you had sent up to Olympus. All right, He will let that pass. But now He commands all men everywhere to repent. From now on He calls all people to repent and to get onto the road, because He has appointed a day on which He will judge the world in righteousness. So look: if on the whole you are lukewarm, get hot.

you don't get off, just as the cold man doesn't get off — the one who is indifferent in matters of the faith. We are not let off. Christ has to do only with the fervent. The others, both the one sort and the other, He will reject. The cold ones remain outside by themselves; the others put one foot inside, but their heart is outside, and these He will throw out one day as well. So it also has to do with us, in many of the ways we behave — the lukewarm method. We don't take the right position, so that we ourselves may be found right before the Lord and may also help others. Because when a Christian is lukewarm he does not do in all things what the law of the Gospel requires, what his calling requires, and someone who doesn't know may ask him, what do you say about this? — and he may answer in proportion to his own weakness.

A person is obliged to say what is right, even if he himself does not do it, because the other person may be able and willing to do it. I may not yet be able to do this thing, but I am obliged to say it. I must not turn out watered-down, lukewarm Christians. My dear friend, this is how the matter stands; this is how it stands with Holy Matrimony — it involves having children; this is how it stands for the Christian — there is fasting, there is this, that is how it is. You have done it; I am struggling to carry it through. If you can carry it through faster, do it. That man who thinks otherwise has certain excuses lying about in his thinking: that he doesn't think so, that it doesn't matter, or that sometimes he has no need — that he can live without Christ.

that he can get into Paradise in his own way. As a Freemason member of parliament told me years ago, when I had met him. He showed me a Masonic diploma. Why was he forced to show it to me? Because he had told me he was coming from Egypt, back at the time when Nasser had made his revolution. And I said to him, how did you get there? So he pulls it out of his pocket and shows me, and I say to him, so you are a Freemason. This, he says to me — he didn't answer me — this, he says, with this every door is open. That is, all the customs posts, all of that; there is no inspection anywhere. And in fact it doesn't happen; they just initial their suitcases through, once they show that Masonic card. Every door is open, he says to me. And I say to him: except heaven. And he says to me,

we'll manage that too — and he makes a gesture at me with his hand — we'll manage there too. Twenty days later he took his own life in Kolonaki, at his daughters' home, from the third floor; he fell down and was killed. Yes, but I'm telling you what he said: we'll manage there too — that is, we will get in there as well, since here on earth everything is open to us, how could we possibly not slip into heaven too? You will not slip in there, you will not. It is written plainly there in the twenty-second chapter of Matthew, a fine incident that gives a vivid picture of these people who out of their own reckoning construct the kind of religion they want, and make themselves a paradise without any Hell. Whereas their religion has only Hell, it has no Paradise. Only the religion of Jesus, the Crucified, the Nazarene, has Paradise. No other—

—not Confucius's, nor Muhammad's, nor Buddha's, nor Zoroaster's, nor the Pope's, nor Calvin's, nor Russell's; no doctrine or religion has Paradise. Paradise belongs to Jesus, the Crucified, the Nazarene, as I have told you before, whose tomb is empty. In contrast to all the other so-called founders of religions, who are inside, fixed there in their shrouds, inside the tomb. They did not rise. So I say that there is a beautiful image there. It presents a wedding that a man was going to hold, and a great banquet, and he had invited many. Many came in, both bad and good. When the hall had filled up, the Lord went in to recline, to look them over, to see those who had come in.

He goes straight to one table where there was a man who heard the following from our Christ: "Friend, how did you get in here" — how did you make it this far — "not having a wedding garment?" It was the custom that if someone held a celebration, at the door where the invited guests would come in there was a man who had a wardrobe of robes, and he would give each one a long robe. And a guest would put it on over his own little suit — I don't know what it was, whether it was wool, whether it was linen, whether it was cotton, whether it was homespun, I don't know. He would put on a long robe. And you were all uniform inside; people did not present themselves according to their own worth, but in the colour, the style, and generally the finery that

the host who was holding the celebration provided. You paid nothing. This gentleman, this egotist, did not take what was offered to him at the door so that he would be uniform inside there with the others, but he presented himself in his own little suit. And the host goes straight to him and says to him: "Friend" — that is, my friend — "how did you get in here not having a wedding garment?" What was he to say? "I'm an egotist and I didn't want to take that thing they gave me there, and I came in my own"? He was struck dumb, it says; struck dumb — as if to say he put a zipper on his mouth; he said nothing at all. And this Lord gives the order to bind him hand and foot and throw him outside, where there is weeping and gnashing of teeth.

What does He mean to tell us here? Whatever cunning you may use, by your own methods or with the help of others and the backing of others, where do you want to imagine that you have made it all the way into Paradise? They will throw you out of there. It makes no difference; you cannot escape. What do people of religion say? They say, I don't think so, I can't imagine it, it will be like this, God is good. Whatever you may say, you cannot stand before the justice of God. Listen to how this man was thinking. Because that is what compelled our Christ to write to him through John: you say that I am rich, and have grown rich, and have need of nothing. There are people who say, I have no need of anyone. We hear this. And you do not know that you are the wretched one.

and miserable, and poor, and blind, and naked. Listen: you didn't see it, He tells him, you don't know? You who say that you have everything and have need of no one — that you are wretched and miserable. And poor, and blind, and naked.

everything… As for the naked man,

who was rich and thought that he was this and that, and so much besides, He tells him: you are blind and naked, because I am the one who clothes people with grace

in my Kingdom. A person cannot on his own tailor his own little suit, as we say, and issue himself a ticket to pass into the Kingdom. If Christ does not regenerate us, if Christ does not clothe us, does not give us that symbolic garment we receive at our Baptism… Have you noticed: "Grant me a robe of light, O Thou who art robed in light as with a garment," and "as many as have been baptized into Christ have put on Christ." Have you noticed these things? They are not accidental, these things the Holy Orthodox Church has. If you open the Triodion of the days of compunction, at the day of Adam's expulsion and his going out from Paradise, which is on the last so-called Apokreo — that is, on Cheesefare Sunday, since there are not two Apokreo; there is one Apokreo, and the other one our belly invented

you will find a troparion that says, "Wretched that I am, I have stripped off the God-woven robe." God had given them that grace. Adam and Eve were naked, and they felt no shame, they were not embarrassed, because as long as they had not disobeyed, grace covered them. When they disobeyed, grace withdrew, their nakedness appeared, and they rushed to make coverings for themselves out of fig leaves — our bikinis of today. We have ended up in the same disaster as those who found themselves naked. Christ is the One who clothes a person and gives him the wedding garment, so that he may appear in the Kingdom of Heaven. And we symbolise this with our burial shroud. What is the shroud for? What is the shroud?

The shroud is a confession that we were left naked, as descendants of Adam and Eve, and that we believed in Christ and were clothed and now have boldness before Him. That is why during Holy Week we sing, "I see Your bridal chamber adorned, O my Savior, and I have no wedding garment that I may enter there." That garment — the spiritual one. Our wardrobe may hold I don't know how many suits; in the eyes of Christ we are wretched, we are naked, we are poor, we are stripped bare and laid open before Him. In God's eyes, and in reality, that is how it is, if a person is willing to think it through. Never mind that we lie to ourselves and we see the prostitute wearing white, wearing the garment of purity. While she is a prostitute — let us not look at the prostitute who goes to be crowned in Holy Matrimony and they bring her lilies,

the lilies of virginity and purity, when she has left nothing untried in the world for one, two, three, five years, and then goes to be crowned. These are our own ways of burying our heads in the sand. We are the ones lying; it is our own distorted way of seeing these things. A pickpocket may wear white — am I to say he is pure because he is wearing the symbol of purity, of cleanness? How can he be a pickpocket, how can he be a thief, how can he be dishonest, and how can that make him pure? It is the same in matters of religion. Do whatever you like, let them say whatever they like about you, let them call you a saint as much as they want — Christ is the One who will clothe you. So if Christ has not given you that garment — and He does not give it to everyone, but to the faithful, to the humble, to those who, whatever they have, whatever virtue they may achieve, attribute it to God —

that is to say, they say and they live out what Paul said. Whatever I am, he says, I am not so of myself. I am so from God. "I am what I am" — I am whatever I am from Him, from Christ. If He does not clothe me with His grace, if He does not cleanse me with His blood, if He does not do what needs to be done, I have no place in the Kingdom of Heaven. Now this man says, "I am rich and have grown rich and have need of nothing." He looks at material things in this world, he sees that he has succeeded by the world's standards, and so on. But in the eyes of God he is blind, even though his eyes are wide open. Because the truly blind man is not the one who is blind in the flesh. That is not a pitiable thing; for him it is not a pitiable thing. Of course it is a hard thing for a person to lose his sight, but compared with being spiritually blind...

many times over it is better to be blind in the flesh than to remain blind in spirit. Because the one is healed the moment he reaches the grave; the other is not healed. He stays blind in reality and for eternity. So, faced with this condition of his, which he could not see and in which he thought he was something, Christ gives him a piece of advice: "I counsel you to buy from Me gold." Not the kind you get from the money-changers and the rest of them and from the stock exchange. Gold from Me, refined in the fire, which is pure, which has no foreign matter in it. And of course this means the spiritual side. Because spiritual wealth like this belongs not to Satan — this is the spiritual property of Christ, and it is genuine, it is unmixed,

twenty-four carat, as we used to say, and it does not weigh a person down. Buy — I counsel you to buy from Me gold refined in the fire, passed through the flame and purified, that you may be rich; and white garments, that you may be clothed and the shame of your nakedness not be revealed.

That it not be revealed — because one day this lion's skin you are wearing will fall away, and you will stand exposed before the eyes of God at the Judgment, at that great feast when each one is repaid according to what he has done. Then the shame of your nakedness will be revealed, and it will be seen that you were a whitewashed tomb, a tomb with filth and stench inside it, however fine you looked on the outside.

"And eye-salve, to anoint your eyes, that you may see." Many people put all sorts of eye-drops in their eyes. Here Scripture speaks of an eye-salve. Take, He says, the eye-salve that fits your case, and put it in your eyes so that you may see. Because it is true that we see in our own way; we do not see as we ought to see. And the eye-salve a person applies makes all the difference. It is one thing to see with an eye to your own advantage, in a fleshly, worldly way, and to say of someone, "He has arrived, he has made it, he has succeeded in life," and so on. It is quite another to have the eye-salve that lets you see spiritually — whether you have really succeeded, and whether the others have really succeeded in what they think, or what people say, they have achieved. The one is very different from the other. He is rebuked. And if he is of good will, he listens, he swallows his ego, and he begins to put it into practice.

It is Christ. Christ rebukes people in various ways, and especially those in whom He sees promise, who can become good, if not better. Do not take it badly if sometimes you hear something that stings you, that touches your ego, that touches your flesh, that touches your interests, that touches your stomach. Listen to it. Don't say, "So-and-so said it — who is he to say that?" You are to take it as though Christ said it. Because Christ uses human beings to remind human beings of the right road. He does not send angels, nor does He come Himself; He holds back.

He has sent people to do this work. So when you hear something that up to now does not agree with the way you live, hold on to it. Look at it and test it. It may be a voice of God rebuking you. Don't say, "Who said it? Who is this man who says these things?" Are the things he says right? That is what concerns you. It is not a question of who is saying them. Because just as you don't pick and choose between people when they are handing out gold coins — whether it is a king or a beggar, you go and take your little sovereign and you don't care who he is — that is exactly how you should act when you hear truths that are gold refined in the fire, as it says here. But for a person to see these things, that he is not acting rightly, and to ask God

for Christ to put the eye-salve in his eyes so that he begins to see. Because when a person cannot see — how will you ask a housekeeper whose eyesight has failed to keep the place clean? How can you ask it? On his own a person can see certain things in this world. But he cannot see the things of that other world. And then he must ask Christ for that particular grace: "My God, open my eyes so that I too may see." Paul could not see. How could he see? He was leading the arrest squad, and he could not see. Then, when he turned to Christ, the scales fell from his eyes; and when he turned to Christ, the very One he had been persecuting he now defends. So he had not been seeing — his eyes were open, but he was not seeing.

But when, on Christ's behalf, the hands of Ananias touched Paul's head, then everything changed. The man who said he could see saw that he had been blind, and now he sees differently. He was persecuting Christ; entering Damascus he defends Christ, and now he is the one being persecuted. Now, the first disciples did not accept Paul; they thought he was bluffing, that he had come to trick them. They had the information that he was coming down there at the head of the detachment, and so they hid themselves, they gathered together. How could they have imagined what had happened to him on that road, and how the change came, and how the scales fell from his eyes, and how the very thing he was persecuting yesterday he defends today, and with his own blood at that. That is why it is often good for us to pray and to say to our Christ:

"My Lord, I am making this small struggle, I am walking this road. One day, whether I want to or not, I will meet You. How will I find You, I wonder? Tell me whether to go on as I am, or to come to You another way. Enlighten me, I beg You, in case I am going wrong, as human beings do. In case, being human, I have not grasped how things really stand. I am a man — what do You expect from dust? 'He remembered that we are dust.' He Himself knows, it says, that we are made of earth." So what can a man made of earth produce? What will he do? He will sin, he will steer crooked, he will make mistakes. The only One who is never mistaken is Christ. "So put some of that eye-salve in my eyes too, the one You prescribed to the bishop of Laodicea, so that I may see whether what I am doing is right,

whether what I stand for is right, whether the way I conduct myself is right" — because whether we want to or not, we will have to do it, we will have to...

...stand before You one day. And what will happen then? I have no margin left. Yet hardly any of us, out of egotism or out of ignorance, has ever opened his mouth to say, "My Christ, illumine me." Of course, if he comes to some crossroads he asks God to show him what to do, but for the most part he is the one telling God what to do. You don't let God speak; you do the talking and you want God to countersign. Because that is how most of our requests are — our own. So are the Paraklesis supplications to the Theotokos, to the Saints, and all the rest of it. But there has to be an openness of hands, a readiness. "I am ready to change my road. I am ready to give it all back. I am ready to break off this attachment. I am ready — tell me, if this is what stands between me and the Kingdom of Heaven." So here He presents this man as having nothing: naked, wretched, miserable, poor, blind.

...he had left nothing out; he had everything on him. At one point he thought highly of himself and looked down on others, and we took him for an important figure. Because a person does not easily build up a great idea of himself unless the elements that feed it come from outside as well — there are people around him too, saying, "Oh, my, my!" and, "If you don't go to Paradise, who will?" and things like that. There are always those who dig around in the flowerpot of a man's egotism, and so he builds himself an egotistical throne and says, "I am, and there is no one else." And then it comes from above and takes hold of us and shakes us out. I have used this before at other times, but it comes to mind and I want to say it. We ought to ask Christ how He sees us. Because you see me one way. My own people see me a different way from you.

...I see myself differently from the way you see me or my own people see me. Three opinions, and none of them is worth anything anywhere. What does it matter to us what you say about someone? What does your wife say, what do you say about yourself? What do I say? So at this moment the question is not what opinion you have of me. What opinion my co-workers and my own people have,

what opinion I have of myself — what matters is what opinion Christ has of me and of you at this hour. So if a person thinks this way, he will put many things right in this world, because our Christ in His love will help him, will remind him — He may even give him a terrible dream, a nightmare, to show him that the road he is following and what he is doing and what he believes is not right.

But we do not have the humility to ask for it — and this applies above all to people who have it in them to go forward. Apart from certain ones who have shut the door on Christ from the very start, and to whom the same applies, Christ hastens toward all the others; even if He seems unpleasant in their eyes, still He hastens to speak to them. That is why He says to this man too, whom He clearly loved — he was a man of the Church — He says, "I, your Master, as many as I love, I rebuke and chasten. Be zealous therefore, and repent." I cannot leave this unsaid to you. I will rebuke you and I will test you, I will chasten you. And chastening here means education, training — not "I will punish you." To chasten is to train.

Intensive drills, they say; intensive rehearsals; intensive training, as the athlete puts it, so that he can boot the ball clear downfield. That is what Christ does: He trains a person to make him fit for the Kingdom of Heaven. Because the person who — like children who never received training from a father or a teacher and so on — they stay coarse and they become the terror of society. The same thing happens with Christians. Christians must not remain at the infant stage, at the stage of their infant baptism and nothing more. They will have to sit the examinations later on, they will have to be trained; and a person must say with humility, not "What did I ever do to God?" as some people say, "What did I do to God?" No — rather, "Give me anything else too, Lord, if You think it will do me good,"

…for Him to allow it. Besides, our temptations — the ones we're examined by and 'chastened' by, in the language of Scripture, though in the broader sense we're being trained — our hardships, our tribulations, our tears, we make them ourselves. We're not Paul, that God should permit a thorn of Satan to buffet us so that we would not be exalted. On our own — on our own we chose the wife or the husband and filled the world with tears. We never asked Christ for them. On our own we set up the business, and our partner ate up our money. We only called Christ in to do a fake blessing of water, an Agiasmos — and the moment we're back inside we start telling lies, and so on. On our own we made the journey; we never said, You go on ahead of us…

…and they scraped us up off the electric company's pole. On our own, on our own — our ego. We ask no one anything. On our own we decide to put our children through school and turn them into big shots out in the world. Why? He's cut out to be a carpenter, but I want to make him a civil engineer. But he doesn't have that many revs in him; he hasn't got what it takes. How are you going to make him a civil engineer when he's cut out to be a carpenter? He's cut out to shine shoes in Omonia Square — how are you going to do it? 'But our household can't turn out such lowly people,' and so on. But it isn't the trade that makes the person; the person makes the trade. Christ was a carpenter — is that worth nothing? Paul made tents — so he's nothing, is he? Did he have to be a king's son for us to lean on his arm, on his position, on his stripes? It isn't like that. The centre of gravity, a person's worth, is in the soul — but our own egotism won't allow it. A woman — He made her for the home, to cook, to wash, to raise her children, to be a queen in her own house. She's looking to be queen in the world; she'll lose eternity.

So when we step into the middle of it with our own ego, without asking Christ about it, it's only natural that we fail. That's why people create tribulations for themselves, and they're chastened and trained and worn down — from morning till night, he says, it's Hell. You built that Hell with your own hands. Don't even ask about it: if Christ opened your file for you, you'd be ashamed; you'd get up and walk out. Christ didn't make your cross for you — you made it yourself, with your egotism and your unbelief. So He says, 'As many as I love, I rebuke and chasten. Be zealous therefore, and repent.' That's the only way. The way that costs nothing: metanoia (repentance) — a great matter. But repentance presupposes that a person is willing. And the person isn't willing. Or rather he is willing, but he wants it his own way.

…and Christ doesn't accept blackmail from anyone: 'If you want it, then on my terms.' The electric company won't put in your power unless their man comes to check the installation, to see whether it was done according to the rules. They won't give you power. And no more can you get yourself into eternity by practising religion however you please — where will you stand on that Day? Whatever a person has done, repentance sets it right. It is something that came up out of Hades after the Crucifixion and the Resurrection of our Christ. Remember, when He rose, that first evening when He stood in their midst — this Mystery of repentance and Confession and the forgiveness of people's sins, Christ brought it up from Hades. 'Receive the Holy Spirit. Whose sins you forgive, they are forgiven them; whose sins you retain, they are retained.'

…it comes down to a person's will. We don't want Christ, because He rebukes our unlawful life. We don't want Christ, because He rebukes our unlawful bed, our unlawful cooking pot, our unlawful cash drawer, our unlawful fashions. He rebukes all of it, and so we don't want Christ. That's the reason. If we repent, He doesn't even give a thought to what happened. Our Christ never once demanded an account from a sinner. He never said to anyone, 'Why did you do that?' Do you want to change? Do you want to get well? Are you repenting? Then there's no discussion at all. Did He rebuke the prodigal? Not a word. The prodigal, for his part, admitted he had made a mess of things: 'I have sinned against heaven and before you; I am no longer worthy to be called your son.' Very well — bring out the finest robe, put shoes on his feet,

give him a ring, and kill the fattened calf as well. Not one word of discussion — not the way we do it, or the way the elder brother did it: 'This son of yours, who has devoured your living with harlots.' He calls him a fornicator; the father never called him that. He was the one handing out grades to the Lord — and he was the one who stayed outside. Of course, this doesn't encourage us to sin on the grounds that repentance exists and we'll settle our affairs later. No — because we don't know the hour or the moment when we leave this world, and so we don't know whether we'll be able to use this weapon called repentance. Do you know whether you'll get home? Do you know whether you'll see the morning? A lady went home — her husband was a doctor — and found him inside on the concrete floor, dead.

…last night, again; in a fraction of a second he was gone. What good is it that repentance exists, if you don't get to it in time and you don't know the hour when you'll leave this world? Especially nowadays, when there are so many modern ways for people to go — not one by one, but in whole groups — off to that kingdom beyond this world. A person ought always to have his papers in his pocket, just as a driver has to carry his licence, his inspection certificate, his rest-day record — he has to have it all with him, ready for a traffic police check at any moment. In exactly the same way, the believer, who is a traveller through this world, must have his ticket ready, sealed with red ink,

signed in red ink with the blood of our Christ, in the Orthodox Church, so that he is ready to travel at any moment. Do I know whether I'll get home? Do you know whether you'll get back to yours? It's a very arrogant thing to say, 'I'm young, I'll be back.' Not at all — you're in Another's hands, and He is the one who will decide. So I can say that this medicine of repentance is a universal medicine that sets everything right — but I cannot put off taking it until some later time, because I don't know when that time is. When my doctor tells me, 'Take these medicines to keep your condition stable,' and I leave the medicines on the shelf to take them two years from now, I'll be off to the cypresses and the medicines will still be sitting there. That's how it is. 'Repent, therefore,' He says.

For a person to repent, he has to want it inwardly, to admit that he is in the wrong, to admit that the road he's walking isn't the right one — and change course. I told you something similar the other day, if you remember. These days, take almost anyone: tell him, 'Are you all right?' and he'll say no. And what are you doing about it, since you're not all right? He goes right on doing the same things. Do you know what it means to admit that you're sick, and that there's a medicine to make you well, free of charge — and then to go on making your illness worse instead of better? Where's the logic in that? Do you know what it's like to be heading for Patras, and they find you in Lamia and say, 'Where are you going, Panagopoulos?' 'I'm going to Patras.' 'But the road you're on goes to Thessaloniki.' 'What are you telling me? Have I made a mistake like that? Thank you very much' — and then, instead of turning back for Patras, I carry straight on for Thessaloniki. That's what we do. We admit we're on the wrong road.

We admit that this isn't what God wants, that this isn't the road that leads us to the Kingdom of Heaven. Do you remember what is said in the funeral service? 'I too have found the way.' Which way did you find, the one that leads to the Kingdom, and how did you find it? Through repentance. 'I too have found the way' — through repentance. There is no other road. The road that put people out of Paradise was the road of unrepentance. Yes, they fell, and God helped them to repent, but they passed the blame on. It's not my fault, it's Eve's. It's not my fault, it's the serpent's. It's not my fault, it's Adam's. And so on. 'You're the one to blame, God — we're not. You're the one who made Adam and Eve and the serpent.' And what came of it? Not only did they sin, they also failed to repent. And there you have it — that's how they ended up outside. That road is called the road of sin and unrepentance. So to come back — and you won't come back by the same road — you'll come back and enter in

by another. This road now, once you're willing to come back, will be called either the road of sinlessness or the road of repentance. Either you won't sin at all — and that is a hard thing. There is no one who will live and not sin; there is no such person. 'You alone, Lord, are without sin.' But because the medicine of repentance exists, you find the road again. And so, through repentance, you return to the homeland you long for — the homeland we, the dead, ask for once more through the lips of the chanter: 'Grant me the homeland of my longing, making me again a citizen of Paradise.' Make me a citizen of Paradise once again. Do you see? The one and only medicine. Epiphanios the Great was once speaking with a Jewish man, and because he had worked a miracle for him, the man was troubled in his thinking. And he says,

he says, 'What is it that makes it hard for me to become a Christian now?' And Epiphanios tells him: your own will is what makes it hard, nothing else. Not that you're unbaptised, not that you've reviled Christ, not that you deny Him as Messiah — none of that. Your will is what makes it hard. If you are willing, everything is set right. But if you're not willing, then that will of yours shuts you out, and you cannot become a Christian. It's the same with us. We don't want to leave sin behind — it isn't that there's no way to settle the debts, the spiritual debts of our sins. So Christ's exhortation is this: be zealous, warm yourself up, believe it, act on it — your life has to change — and repent. And when you repent, everything is put in order. I have left you a way to settle your affairs, through your Confession. But I don't force you. And then He goes on:

'I stand at the door and knock.' That is what I am doing right now, on Christ's behalf. I haven't come inside your hearts, I haven't come inside your souls; I'm on the outside. But with the words I'm speaking to you, I'm knocking at the door of your soul. 'Behold, I stand at the door and knock. If anyone hears My voice and opens the door, I will come in to him and dine with him, and he with Me.' That is, a person is united with Christ already from this world. It is the table of Holy Communion. A person is united with Christ from this world. But this question arises:

Since you say — and it is so — that the door is the human soul: didn't Christ make these things? He made them. Then why doesn't He push the door open and come in? Why does He stand outside knocking? Why doesn't He simply open it? The handle, the latch as we call it, is on the inside, inside the person's soul. On the outside it's smooth. You hear the voice, and you are the one who opens from within. The law respects the right of sanctuary — our own law, the secular one here. The sanctuary of the home: they can't come at just any hour. It takes a prosecutor's warrant and so on for that sanctuary to be broken into. Christ does not force a person. I bombard you; you are the one who has to surrender.

You have to open for Me to come in. And if you open — because you are self-determining, you have that power, only you can dispose of yourself. Do you remember the case of Job, what I told you? God gave the order: take Job as well — but not his soul. 'Then let me have him whole.' No — his soul, if he wants to, he will hand over to you himself, devil; I do not grant it to you. It's the same here. Christ doesn't force His way in and say, let me make him good. No. You are listening at this hour, and others will listen at the ends of the earth, wherever these talks go. If they want to, they'll open and let Christ inside, and then there will be a banquet — one that will truly take place on that Day, but there is a foretaste of it and a joining already from this world. Many, though, have business to attend to. They put it off and don't open to Christ, even though He is knocking.

He knocks with deaths, He knocks with cancers, He knocks with poverty, He knocks with unemployment, He knocks with paralysis, He knocks with persecutions, He knocks with earthquakes, He knocks with plagues, He knocks with wars — He knocks and knocks and knocks. But no one opens. No one opens, no matter what. One day a lady went to the market with her little boy, and they passed a man selling icons. He had one of those icons that shows Christ outside a door, knocking. The child knows a little from Sunday school. 'Mummy,' he says, 'why don't they open the door for little Christ to come in, when He's knocking?' 'Come along, my child,' she says, 'they must be inside in the kitchen and they can't hear.' They went on, did their shopping, and came back. So they passed by again, and the little one found Christ still outside; He hadn't gone in yet. He says, 'Mummy, look, they're still keeping Him outside!' 'Now don't take it the wrong way, child — didn't I tell you they must be inside and they can't hear?' The very same thing happens with us.

…we keep Christ outside. Do you let Christ in and then send for the dressmaker to make yourself a pair of men's trousers? Do you let Christ in and then turn your bed into a brothel? No, you don't do that — so out with Christ, out with the Nazarene, as that man said, our old prime minister, when they brought him Holy Communion at the last moment: out with the Nazarene. Out with the Nazarene here — and out with you there, most certainly. That, more or less, is what this lesson has to teach us. We'll stop here, and I pray that the holy God will help us to hold on to what is right. And what I would especially like us to hold on to is this: to ask Him for eye-salve for our eyes, so that we may see where we are walking — as individuals, as a family, as Church, as a nation.

το θέμα μας θα είναι από ένα μέρος της Αποκαλύψεως και συγκεκριμένως από το γάμα κεφάλαιο, στίχος 14 και κατωτέρω. Δεν ξέρω αν έχετε ποτέ σας διαβάσει καθόλου από το βιβλίο της Αποκαλύψεως. Τα πρώτα κεφάλαια και τα τελευταία, τα δύο, είναι κεφάλαια που γράφουν πράγματα μέσα που μπορεί ο άνθρωπος να τα αφομοιώσει. Τα άλλα κεφάλαια έχουν διαφόρους τύπους μέσα, διάφορες εικόνες, παραβολές και είναι δύσκολα ο άνθρωπος να εννοήσει ακριβώς το νόημά τους.

αυτό και έχουν και πλανηθεί πολλοί εξαιτίας της Αποκαλύψεως. Άλλωστε να ξέρετε ότι σχεδόν ουδείς των πατέρων καταπιάστηκε να ερμηνεύσει την Αποκάλυψη. Τα πρώτα όμως κεφάλαια, εκεί που γράφει ο Ιωάννης κατόπιν εντολής του Κυρίου μας. Είμαστε στους επισκόπους των εκκλησιών της Σμύρνης, της Εκκλησίας της Σμύρνης, της Εκκλησίας της Φιλαδελφίας, της Εκκλησίας της Περγάμου, της Εκκλησίας της Λαοδικίας. Έχει ηθικά νοήματα που ωφελούν τον άνθρωπο. Εγώ επιστράτευσα απόψε το βράδυ, όχι ότι άλλα δεν έχουν τη δικιά τους διδασκαλία, αλλά μου άρεσε καλύτερα, είναι πολύ διδακτικό, αυτό που γράφει Επίσκοπο της Λαοδικίας, διότι με τον Ιωάννη ο Χριστός μας έστειλε επιστολές στους Επισκόπους αυτούς και λέγει εδώ προς τον Ιωάννη ο Κύριος: και το άγγελο της Λαοδικής Εκκλησίας γράψε, λέει, και στον Επίσκοπο αυτόν λίγα λόγια που θα σου πω. Τάδε λέγει ο αμήν, ο πραγματικός. Τάδε λέει, τι λέει; Ο μάρτυς, ο πιστός και ο αληθινός, η αρχή της κτίσεως του Θεού. Τάδε λέει, έχει πολλά επίθετα, ο Χριστός είναι αυτός δηλαδή. Ο μάρτυς, ο πιστός και ο αληθινός, ο οποίος εμαρτύρησε τη αλήθεια. Και η αρχή της κτίσεως του Θεού

τις δυο λέξεις, αρχή κτίσεως, τις χρησιμοποιούν κατά κόρον οι Ιεχωβίτες, οι χιλιαστές, οι σπουδαστές των γραφών, διότι όλα τα ονόματα αυτοί τα χρησιμοποίησαν αυτά, να αποδείξουν δήθεν ότι ο Χριστός μας δεν είναι Θεός, αλλά είναι ο πρώτος που εκτίστη, η αρχή της κτίσεως του Θεού, ο πρώτος που εκτίστη, δεν εγεννήθη, εκτίστη δηλαδή, τον έφτιαξε ο Πατέρας τον Υιόν, όχι ότι είναι Υιός του Θεού. Αλλά η ερμηνεία των λέξεων αρχή της κτίσεως δεν είναι να πει ότι ο Χριστός δεν υπήρχε και εκτίστη, έγινε. Παρότι εμείς δογματίζουμε και λέμε γεννηθέντα, ου ποιηθέντα

αρχή της κτίσεως θα να πει ο αρχηγός της κτίσεως, όχι ο πρώτος που εκτίστη, αυτός που άρχει της κτίσεως. Ποιος είναι ο αρχηγός του επιτελείου, ποιος είναι ο αρχηγός εδώ πέρα στα Ιλίσια, ο Δήμαρχος, ποιος άρχει εδώ; Εδώ, ο αρχηγός της κτίσεως του Θεού, η αρχή της κτίσεως είναι ο αρχηγός της κτίσεως, όχι αυτός ο οποίος πρωτοεκτίστη. Να και το βρίσκουμε μπροστά, το συζητούμε αυτό, δεν πήγα από σκοπού να πάρω το εδάφιο να σας μιλήσω τι χρησιμοποιούν κατά της θεότητος του Ιησού οι Ιεχωβίτες, αλλά διότι υπάρχει εδώ, αυτά τα λόγια εγράφησαν μέρους του Ιωάννου για λογαριασμό του Χριστού στην Εκκλησία των Λαοδικαίων και συγκεκριμένως τον Επίσκοπο.

Αμήν λοιπόν, ο πραγματικός μάρτυς, ο αληθινός, ο πιστός, η αρχή της κτίσεως του Θεού, γράφει, λέγει και γράψε εσύ, τι λέγει; Είδα σου τα έργα ότι ούτε ψυχρός ει ούτε ζεστός. Πολλές φορές ρωτάμε κάποιον που μας μιλάει για κάποιον. Του λέμε τι σχέση έχει με τον Χριστό αυτός; Ούτε κλαίει ούτε γελάει. Δηλαδή δεν τα απορρίπτει αλλά δεν ενδιαφέρεται όμως. Κάτι τέτοιο συνέβαινε και με αυτόν τον Επίσκοπο. Και σπεύδει ο Χριστός μας να του γράψει ότι βλέπω πως πολιτεύεσαι, βλέπω τα έργα σου. Ότι ούτε ψυχρός ει ούτε ζεστός, όφελον ψυχρός εις ζεστός, είχες υποχρέωση. Αυτό το μισοβέζικο που λέμε δεν είναι καλό. Χώρισε τη θέση σου, ή αρνείς σου, γίνε ψυχρός ή γίνε ζεστός. Όπως είσαι μια ναι μια όχι, ναι αλλά, όπως συμβαίνει σε πολλούς χριστιανούς και σε αυτούς τους κληρικούς ακόμη και σε αυτούς τους θεολόγους ακόμη. Παρ' ό,τι θα θεωρηθούν βέβαια ανακόλουθοι, όμως συμβαίνει αυτό το πράγμα. Ναι, γράφει περί νηστείας, αλλά το απορρίπτουμε. Ναι, Παναγία είναι παρθένος, αλλά λέγεται και αυτό. Δηλαδή με το ένα χτίζει και με το άλλο γκρεμίζει και έτσι καταστρέφει τους πάντας που βρίσκει μπροστά του. Καθάρισε λέει τη θέση σου. Οφείλεις ή να μας πεις ότι δεν είσαι μαζί μας ή ότι είσαι μαζί μας. Να καθαρίσεις τη θέση σου. Πολλοί άνθρωποι δυστυχώς έτσι περπατούν

τον Επίσκοπο αυτό της Εκκλησίας και του απαντά και του λέγει τι τον περιμένει αν εξακολουθήσει αυτή την πολιτική. Ούτως, ότι χλιαρώσει, γιατί ένα που δεν είναι ζεστό ή δεν είναι κρύο, τι είναι; Χλιαρό. Ούτως ότι χλιαρώσει και ούτε ζεστός, ούτε ψυχρός, μέλλω σε εμέσαι εκ του στόματός μου. Θα τα γράφει στον Επίσκοπο της Λαοδικίας, ο Χριστός μας διά χειρός Ιωάννου του Θεολόγου. Έτσι λέει θα του πεις. Δεν ξέρω μεταξύ μας αν συμβαίνει αυτό. Θέλω να πιστεύω όμως ότι, αν όχι ο λυκός, μερικός ορισμένα θέματα, τα οποία μας σφίγγουν, το θέμα της σαρκός, το θέμα του συμφέροντος, το θέμα της μόδας, του κόσμου κλπ. Δεύτερα δεν είμαστε ζεστοί χριστιανοί να πάρουμε δηλαδή τη σωστή γραμμή και να σταθούμε, αλλά πολιτευόμεθα και συντασσόμεθα, πολλές φορές κάνουμε αβαρίες και γινόμαστε χλιαροί. Βέβαια τα απορρίπτουμε τελείως, αλλά βλέπεις ζούμε σε κόσμο. Βλέπεις, λέγω λοιπόν ότι μπορεί ο λυκός να μην είναι χλιαρή. Αλλά μερικός δυστυχώς είναι θα στη θέση αυτού του επισκόπου, που τον παρατηρεί ο Χριστός μας και μέλλει να τον εμέσει

του στοματός μου, δεν μπορώ να σε έχω μέσα εσένα. Και είναι αλήθεια ότι είναι ευκολότερο να φτιάσεις έναν ψυχρό ζεστό παρά ένα χλιαρό. Χλιαρός είναι ο στραβοφτιασμένος ο λεγόμενος. Είναι το δέντρο αυτό το οποίο εφυτεύθη αλλά δεν επροσέχθη κατά την ανάπτυξη και έγινε στραβό. Αυτό, αν πας τώρα το πιάσεις να το ισώσεις, θα ακούσεις κρακ, θα σπάσει. Δεν μπορεί. Γι' αυτό ο άνθρωπος ποτέ του να μην κάνει συμβιβασμό. Δεν ήξερα ένα πράγμα. Πάρε μια θέση. Το ξέρω, αλλά δεν το φτιάχνω σωστό, αυτό το δέχεται ο Χριστός. Άγνοια παραδέχεται, αλλά δεν ευλογεί τη συνέχεια να παραμένω στην άγνοια αθεληματικός. Αυτό δεν το ευλογεί.

Αμαρτίες δεν ευλογεί ο Χριστός. Δεν ήξερα ένα πράγμα και το έκανα κακώς. Το υπερπηδά, το αντιπαρέρχεται. Σου βρίσκει δικαιολογία, πρόσεξε σου λέει από εδώ και κάτι. Όπως είπε και ο Παύλος στους παπουλιδές μας εδώ στην Αθήνα, που διαβάζουμε στο 17ο κεφάλαιο των πράξεων: τους χρόνους της αγνοίας υπεριδών ο Θεός. Τα ξέρατε έτσι, προσκυνούσατε τα λιθάρια, τους θεούς που τους είχατε στείλει στον Όλυμπο. Εντάξει, θα αντιπαρέχετε αυτού. Τα νυν παραγγέλλει πάσι τοις ανθρώποις μετανοείν. Όμως από εδώ και πέρα καλεί όλους τους ανθρώπους να μετανοήσουν και να μπουν στον δρόμο, διότι έχει τάξει ημέρα κατά την οποία θα κρίνει τον κόσμο εν δικαιοσύνη. Κοιτάξτε λοιπόν αν στο όλον είσαστε χλιαροί να ζεσταθείτε

απαλλάσσεστε, όπως και ο ψυχρός δεν απαλλάσσεται, ο αδιάφορος στα θέματα της πίστεως. Δεν απαλλασσόμεθα, μόνο με τους θερμούς έχει να κάνει ο Χριστός. Τους άλλους και τους μεν και τους δε θα τους απορρίψει. Οι μεν ψυχροί μένουν μόνοι τους έξω, οι άλλοι έβαλαν το πόδι τους μέσα, αλλά είναι απ' έξω η καρδιά τους, τους οποίους θα τους αποβάλει κι αυτός μια ημέρα. Έχει θέση λοιπόν και με εμάς σε πολλές μας εκδηλώσεις η μεθαχλιαρή. Δεν παίρνουμε τη θέση τη σωστή ώστε και εμείς αυτοί να βρεθούμε έναντι του Κυρίου σωστοί αλλά και άλλους να βοηθήσουμε. Διότι όταν είναι ένας σκληρός χριστιανός δεν πράττει κατά πάντα το νόμο του Ευαγγελίου, την αποστολή του, και μπορεί να ερωτηθεί από κάποιον που δεν ξέρει τι λες γι' αυτό εσύ και αυτό να πει κατά αναλογία της αδυναμίας της δικιάς του.

άνθρωπος είναι υποχρεωμένος να πει το σωστό, έστω και αν αυτός δεν το πράττει, διότι μπορεί ο άλλος να μπορεί και να θέλει να το πράξει. Εγώ μπορεί να μην μπορώ να το πράξω αυτό ακόμη, όμως είμαι υποχρεωμένος να το πω, δεν πρέπει να κάμω νερόβραστον χλιαρών χριστιανών. Αγαπητέ μου, έτσι έχει το θέμα, έτσι έχει το θέμα του γάμου, έχει τεκνοποιία, έτσι έχει το θέμα του χριστιανού, έχει νηστεία, έχει αυτό, αυτό είναι. Εσείς το κάνατε, αγωνίζομαι να το ολοκληρώσω. Αν εσείς μπορείτε να το ολοκληρώσετε γρηγορότερα, να το κάνετε. Αυτός ο άνθρωπος, ο οποίος σκέπτεται έτσι, έχει ορισμένα δικαιολογητικά λίμνα στο νου του. Ότι δεν νομίζω, ότι δεν πειράζει ή ότι δεν έχω ανάγκη ορισμένες φορές, ότι αυτός μπορεί να ζήσει χωρίς τον Χριστό.

μπορεί να μπει με τον τρόπο το δικό του στον Παράδεισο. Όπως μου έλεγε ένας μασόνος βουλευτής προ ετών που τον είχα συναντήσει. Μου έδειξε ένα δίπλωμα μασονικό. Γιατί αναγκάστηκε να μου το δείξει; Διότι μου είχε πει ότι ήρχετο από την Αίγυπτο, τότε που είχε κάνει ο Νασέρ την Επανάσταση. Και του είπα πως πήγες εσύ εκεί; Βγάζει λοιπόν από την τσέπη του και μου δείχνει, ώστε είστε μασόνος, του λέω εγώ. Αυτό μου λέει, δεν μου απήντησε, αυτό μου λέει, με βάση αυτό είναι ανοιχτά όλα τα πόρτα. Δηλαδή όλα τα τελωνία, όλα τα αυτά, δεν υπάρχει έλεγχος πουθενά. Και πράγματι δεν γίνεται, στες βαλίτσες τους αυτά μονογράφουν, άμα δείξουν αυτό το μασονικό δελτίο. Είναι ανοιχτά μου λέει όλα τα πόρτα. Του λέω πλην του ουρανού. Μου λέγει και

εκεί θα τα καταφέρουμε, και μου κάνεις το χέρι, και εκεί θα τα καταφέρουμε. Σε 20 ημέρες αυτοκτόνησε στο Κολωνάκι από τις κόρες στο σπίτι, από τον τρίτον όροφο, έπεσε κάτω και σκοτώθηκε. Ναι, αλλά σας το λέγω, και εκεί θα τα καταφέρουμε, δηλαδή θα μπούμε και εκεί, εφόσον εδώ στη γη είναι τα πάντα ανοιχτά για μας, πώς είναι δυνατό να μην τρυπώσουμε και στον ουρανό. Δεν θα τρυπώσεις εκεί, δεν θα τρυπώσεις. Εκεί είναι γραμμένο καθαρά στο 22ο κεφάλαιο του Ματθέου ένα ωραίο περιστατικό που έχει ανάγλυφον την εικόνα για αυτών των ανθρώπων οι οποίοι με το νου τους φτιάχνουν το είδος της θρησκείας τους, κάνουν τον παράδεισό τους πλην κόλασεως. Πόσο η θρησκεία τους έχει μόνο κόλαση, δεν έχει παράδεισο. Μόνο του Ιησού, του Εσταυρωμένου, του Ναζαρινού η θρησκεία έχει παράδεισο. Καμιάλιο

του Κομφουκίου, ούτε του Μωάμεθ, ούτε του Βούδα, ούτε του Ζωροάστρη, ούτε του Πάπα, ούτε του Καλβίνου, ούτε του Ράσελ, κανένα δόγμα ή θρησκεία έχει παράδεισο. Παράδεισος είναι του Ιησού, του Εσταυρωμένου, του Ναζαρινού, όπως σας έχω πει και άλλη φορά, που είναι άδειος ο τάφος του. Αντιθέτως με όλους τους άλλους λεγόμενους αρχηγούς των θρησκειών, οι οποίοι είναι μέσα, καθηλωμένοι, το σάβανό τους, μέσα στον τάφο. Δεν ανέστησαν. Λέγω λοιπόν ότι εκεί υπάρχει μια ωραία εικόνα. Παρουσιάζει ένα γάμο που ένας θα έκανε και ένα μεγάλο τραπέζι και είχε καλέσει πολλούς. Εισήλθαν πολλοί μέσα και πονηροί και αγαθοί. Όταν σ' εδώ γέμισε η αίθουσα, πήγε ο Κύριος να ανακλίνει, να εξετάσει, να δει αυτούς που ήρθαν μέσα

πηγαίνει κατευθείαν σε ένα τραπέζι που υπήρχε ένας που ήκουσε τα εξής από το Χριστό μας: «Εταίρε, πώς εισήλθες ώδε», πώς έφτασες μέχρι εδώ, «μη έχων ένδυμα γάμου;». Ήταν έθιμο, αν ένας έκανε μια χαρά, στην πόρτα που θα εισήρχονταν οι προσκεκλημένοι υπήρχε ένας ο οποίος είχε μία ιματιοθήκη και έδινε από μία κελεμπία στον καθέναν. Και φορούσε από πάνω από το κοστουμάκι το δικό του, δεν ξέρω τι ήτανε, μάλινο ήτανε, πάνινο ήτανε, βαμβακερό ήτανε, δρύλινο ήτανε, δεν ξέρω. Φορούσε μία κελεμπία. Και ήσασταν όλοι ομοιόμορφοι μέσα, δεν παρουσιάζονται με τη δικιά τους αξία, αλλά με το χρώμα, την έμφαση και γενικά των στολισμών που

έδιδε ο οικοδεσπότης που έκανε την χαρά μου. Δεν πλήρωνες τίποτα. Αυτός ο κύριος εγωιστής δεν επήρε αυτό που του προσεφέρθη στην πόρτα για να είναι ομοιόμορφος μέσα εκεί με τους άλλους, αλλά παρουσιάστηκε με το κοστουμάκι του και πηγαίνει κατευθείαν σε αυτόν και του λέγει: «Εταίρε», φίλε δηλαδή, «πώς εισήλθες ώδε μη έχων ένδυμα γάμου;». Τι να πει, είμαι εγωιστής και δεν ήθελα να το πάρω εκεί πέρα αυτό που μου έδωσε και ήρθα με το δικό μου; Αυτός λέει εφιμώθη, εφιμώθη, σαν να λέμε έβαλε φερμουάρ στο στόμα του, δεν εμίλησε τίποτα. Και δίδει εντολή ο Κύριος αυτός να τον δέσουν χέρια και πόδια και να τον πετάξουνε έξω, ένθα ο βρυγμός και ο τριγμός των οδόντων.

θέλει να πει τώρα με εδώ; Ό,τι πανουργία κι αν χρησιμοποιήσεις, με τον τρόπο σου ή τη βοήθεια άλλων και την υποτροπή άλλων, πού θέλεις να σε φαντάσαι ότι έφτασες μέχρι τον παράδεισο; Θα σε βγάλουν από εκεί έξω. Δεν έχει σχέση, δεν μπορεί να γλιτώσεις. Τι έχουν οι άνθρωποι θρησκείας; Λέει δεν νομίζω, δεν φαντάζομαι, έτσι θα είναι, ο Θεός είναι καλός. Οτιδήποτε κι αν λες, δεν μπορείς να σταθείς μπροστά στη δικαιοσύνη του Θεού. Ακούστε αυτός πως εσκέπτετο. Γιατί ήταν εκείνο που ανάγκασε το Χριστό μας να του γράψει διαμέσου του Ιωάννου ότι λέγεις ότι πλούσιός ειμι και πεπλούτηκα και ουδενός χρείαν έχω. Υπάρχουν άνθρωποι που λένε εγώ δεν έχω άλλη από κανένα. Το ακούμε αυτό. Και ουκ οίδας ότι συ ει ο ταλαίπωρος.

Ελεεινός, και πτωχός, και τυφλός, και γυμνός. Ακούτε, δεν είδες του λέει, δεν γνωρίζεις; Εσύ που λες ότι έχεις τα πάντα και δεν έχεις ανάγκη κανέναν, ότι είσαι ταλαίπωρος και ελεεινός. Και πτωχός, και τυφλός, και γυμνός

το παν... Στο γυμνό

που είτο πλούσιος και νόμιζε ότι είτο και λοιπά, τόσα είτο, του λέει ότι είσαι τυφλός και γυμνός, διότι εγώ είμαι αυτός ο οποίος ενδύω με χάριν τους ανθρώπους

στη Βασιλεία μου. είναι μόνος του άνθρωπος μπορεί να φτιάξει το κοστουμάκι του που λέμε και να βγάλει και το εισιτήριό του για να περάσει στη Βασιλεία. Εάν ο Χριστός δεν μας αναγεννήσει, εάν ο Χριστός δεν μας ενδύσει, δεν μας δώσει εκείνο το συμβολικό ένδυμα που παίρνουμε στο βάπτισμά μας. Έχετε προσέξει, χιτώνά μοι παράσχου φωτεινόν ο αναβαλλόμενος, και όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε. Τα έχετε προσέξει αυτά; Δεν είναι τυχαία αυτά που έχει η Ορθόδοξος Εκκλησία η Αγία. Εάν ανοίξετε το Τριώδιον των Κατανυχτικών την ημέρα της εξώσεως του Αδάμ και της έβασης εκ του Παραδείσου, που είναι στην τελευταία λεγομένη παρά της ανθρώπης απόκραιο, δηλαδή στη Τυροφάγου, γιατί δεν υπάρχουν δύο απόκραιο, μία είναι απόκραιο, την άλλη την έχει φτιάξει η κοιλιά μας

θα βρείτε σε ένα τροπάριο που λέγει ότι Στολήν Στολήν θεοΰφαντον απεξεδύθην ο τάλας εγώ. Θεός του είχε τη χάρη, γυμνόσων ο Αδάμ και η Εύα δεν εντρέποντο, δεν εσύνοντο, εφόσον δεν είχαν παρακούσει, τους εκάλυπτε η χάρις. Όταν παρήκουσαν, απεσύρθη η χάρις και εφάνηκε η γύμνια τους και έσπευσαν να φτιάξουν περιζώματα με φύλλα συκής, τα μπικίνι τα δικά μας τα σημερινά. Είμαθα στην ίδια καταστροφή που ευρέστησαν οι γυμνοί. Ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος ενδύει τον άνθρωπο και του δίνει το ένδυμα του γάμου για να παρουσιαστεί στη βασιλεία των Ουρανών. Εμείς δε αυτό το συμβολίζουμε με το σάβανό μας. Τι δουλειά έχει το σάβανο, τι είναι το σάβανο;

Σάβανο είναι μια ομολογία ότι εμείς εμείναμε γυμνοί απόγονοι του Αδάμ και της Εύας, πιστέψαμε στον Χριστό και ενεβήθημεν και έχουμε παρρησία. Γι' αυτό και κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα λέμε «τον νυμφώνα σου βλέπω, Σωτήρ μου, κεκοσμημένον, και ένδυμα ουκ έχω ίνα εισέλθω εν αυτώ». Αυτό το ένδυμα, το πνευματικό. Ας έχει η γκαρνταρόμπα μας, δεν ξέρω πόσα κοστούμια, στα μάτια του Χριστού είμαστε ελεεινοί, είμαστε γυμνοί, είμαστε πτωχοί, είμαστε τετραχηλισμένοι. Στα μάτια του Θεού και στην πραγματικότητα είναι έτσι, αν θα θελήσει να φιλοσοφήσει. Μην βλέπετε που ψευδόμεθα εμείς και βλέπουμε την πόρνη που φοράει λευκά, το ένδυμα δηλαδή της αγνότητος. Όσον είναι πόρνη, μην βλέπουμε την πόρνη που πάει να στεφανωθεί και της πάνε κρίνους

της Παρθενίας και της Αγνότητος που δεν έχει αφήσει τίποτα στον κόσμο, ένα, δύο, τρία, πέντε χρόνια, και πάει να στεφανωθεί. Αυτές είναι δικές μας στρουθοκαμηλιές. Εμείς ψευδόμεθα, είναι η διαστραμμένη δικιά μας αντίληψη στα θέματα αυτά. Μπορεί ένας λωποδύτης, κι αν φοράει λευκά, αν τον πω ότι είναι αγνός, γιατί φορεί το σύμβολο της Αγνότητος, της Καθαρότητος; Πώς είναι ο λωποδύτης, πώς είναι ο κλέφτης, πώς είναι άτιμος, πώς μπορεί να γίνει αυτό το πράγμα; Έτσι είναι και στον θρησκευτικό τομέα το θέμα. Ό,τι θέλεις κάνε, ό,τι θέλεις θα σε πουνε, όσο θέλουν και να σε χαρακτηρίσουν για Άγιο και λοιπά, ο Χριστός είναι εκείνος που θα σε ενδύσει. Αν ο Χριστός λοιπόν δεν σου έχει το ένδυμα αυτό δώσει, και δεν το δίδει στον καθέναν, εμείς των πιστών, των ταπεινών, αυτών που ό,τι και αν έχει, οποιαδήποτε αρετή και αν επιτύχει, την αποδίδει εις τον Θεό

δηλαδή, και λέγει και εφαρμόζει εκείνο που είπε ο Παύλος. Ό,τι είμαι, λέγει, δεν είμαι αφ' εαυτού μου. Είμαι από τον Θεό. Ειμί ό ειμι, είμαι ό,τι είμαι από Αυτόν, από τον Χριστό. Εάν Αυτός δεν με ενδύσει με τη χάρη Του, αν Αυτός δεν με καθαρίσει με το αίμα Του, αν Αυτός δεν κάνει εκείνο που πρέπει, δεν έχω θέση στη Βασιλεία των Ουρανών εγώ. Αυτός λοιπόν λέγει ότι εγώ πλούσιός ειμι και πεπλούτηκα και ουδενός χρείαν έχω. Βλέπει υλικά πράγματα στον κόσμο τούτον, βλέπει ότι επέτυχε κατά κόσμον κλπ. Όμως στα μάτια του Θεού είναι και τυφλός, παρότι είναι ανοιχτομάτης. Γιατί τυφλός δεν είναι ο κατά σάρκα τυφλός. Αυτός δεν είναι λυπηρό πράγμα, για αυτόν δεν είναι λυπηρό πράγμα. Βέβαια κακό είναι να μην έχει ο άνθρωπος το φως του, αλλά από ότι να είναι τυφλός πνευματικός...

φορές να είναι σαρκικός τυφλός παρά να μείνει πνευματικός τυφλός. Διότι το ένα μόλις φθάσει στον τάφο θεραπεύεται, το άλλο δεν θεραπεύεται. Μένει τυφλός στην πραγματικότητα και στην αιωνιότητα. Έναντι λοιπόν αυτής της καταστάσεώς του, που αυτός δεν την έβλεπε και νόμιζε ότι κάτι είναι, του δίνει μια συμβουλή. Συμβουλεύω σε, αγόρασε παρ' εμού χρυσίον. Όχι από αυτό που παίρνεις από τους αργυραμοιβούς και από τους άλλους και από το χρηματιστήριο. Χρυσίον παρ' εμού, πεπυρωμένον εκ πυρός, το οποίο είναι καθαρό, το οποίο δεν έχει μέσα ξένες ύλες. Και αυτό βέβαια είναι το πνευματικό μέρος. Γιατί η πνευματική περιουσία ισοστεί, όχι του σατανά, πνευματική ιδιοκτησία του Χριστού είναι αυτή, η οποία είναι γνησία, είναι άκρατος

24 καρατίων όπως τα λέγαμε, και δεν δυσκολεύει τον άνθρωπο. Αγόρασε, σου συμβουλεύω να αγοράσεις παρ' εμού χρυσίον πεπυρωμένον εκ πυρός, περασμένο από τη φωτιά και καθαρισμένο. Ίνα πλουτήσεις, και ιμάτια λευκά ίνα περιβάλη και μη φανερωθεί η αισχύνη της γυμνότητός σου.

να μην φανερωθεί, γιατί κάποια μέρα θα πέσει η λεοντή αυτή και θα βρεθείς στα μάτια του Θεού κατά την κρίση, τότε που θα γίνει η μεγάλη εορτή, να αποδοθεί στον καθέναν κατά αναλογία. Τότε θα βρεθεί η λέγη, η αισχύνη της γυμνότητός σου, να δει ότι ήσουνα τάφος κεκονιαμένος, ένας τάφος που είχες μέσα βρώμα και δυσωδία, παρότι εξωτερικώς παρουσίαζες

και κολύριον ίνα εγχρίσεις τους οφθαλμούς σου ίνα βλέπεις. Πολλοί ρίχνουν διάφορα κολύρια στα μάτια τους. Εδώ γράφει περί κολυρίου μέσα η Γραφή. Να πάρεις, λέει, και κολύριο ανάλογο, να ρίξεις στα μάτια σου να βλέπεις. Διότι είναι αλήθεια ότι εμείς βλέπουμε με τον τρόπο μας, δεν βλέπουμε όπως πρέπει να βλέπουμε. Και είναι άλλο το κολύριο που ρίχνει ο άνθρωπος. Άλλο να βλέπεις συμφεροντολογικά, σαρκικά, κοσμικά και λοιπά και να τον λες στον άλλον, αυτός είναι φτασμένος, έκανε, πέτυχε στη ζωή και λοιπά. Και άλλο να έχεις κολύριο να βλέπεις πνευματικά, αν εσύ επέτυχες και αν οι άλλοι έχουν επιτύχει, για το οποίο αυτοί νομίζουν ή οι άλλοι λένε ότι έχει επιτύχει. Διαφέρει το ένα από το άλλο. Ελέγχεται. Και αν είναι καλοπροαίρετος, ακούει, καταπίνει το εγώ του και αρχίζει να εφαρμόζει.

είναι ο Χριστός, ο Χριστός ελέγχει τους ανθρώπους κατά διαφόρους τρόπους, και μάλιστα εκείνους που βλέπει ότι έχουν φόντα και μπορούν να γίνουν καλοί, αν όχι καλύτεροι. Μη σας κακοφαίνεται αν ακούτε καμιά φορά κάτι που σας πειράζει, που σας θίγει το εγώ, που σας θίγει τη σάρκα, που σας θίγει το συμφέρον, που σας θίγει την κοιλία. Ακούστε το, διότι το είπε ο τάδε, ποιος είναι αυτός που το λέει, εσύ θα το πάρεις ότι το είπε ο Χριστός. Γιατί ο Χριστός δι' ανθρώπων υπενθυμίζει στους ανθρώπους τον σωστόν δρόμο. Δεν στέλνει αγγέλους ούτε ο ίδιος, αυτός απαισίρχει.

έστειλε ανθρώπους να κάνουν αυτή τη δουλειά. Όταν λοιπόν ακούς κάτι το οποίο δεν συμφωνείς μέχρι σήμερα με τη ζωή σου, κράτησέ το. Και κοίταξέ το και ελέγξέ το. Μήπως είναι μια φωνή του Θεού και σε ελέγχει. Μην λες ποιος το είπε, ποιος είναι αυτός που τα λέει αυτά. Αν αυτά που λέει είναι σωστά. Αυτό είναι το θέμα σου. Δεν είναι ποιος είναι αυτός που τα λέει. Διότι όπως δεν εκλέγεις τους ανθρώπους αν μοιράζουν χρυσά νομίσματα, είτε είναι βασιλεύς είτε είναι γύφτος, εσύ πας να πάρεις τη λιρούλα και δεν σε ενδιαφέρει ποιος είναι, έτσι θα πρέπει να κάνεις και όταν ακούς αλήθειες που είναι χρυσάφι πεπυρωμένο, όπως είπε εδώ. Αλλά για να τα ιδεί αυτά τα πράγματα ο άνθρωπος, ότι δεν πράττει σωστά, και για να ζητήσει από τον Θεό

να του ρίξει ο Χριστός, λέει, κολύριο στα μάτια να αρχίσει να βλέπει. Διότι όταν ο άνθρωπος δεν βλέπει, πώς θα ζητήσεις καθαριότητα από μια κυρία η οποία το φως της είναι μειωμένο; Πώς θα ζητήσεις; Ο άνθρωπος μόνος του μπορεί να δει ορισμένα πράγματα στον κόσμο τούτον. Δεν μπορεί να δει τα πράγματα στον κόσμο εκείνον όμως. Και τότε θα πρέπει να ζητήσει από τον Χριστό τον, την ειδικήν αυτήν χάριν, Θεέ μου, άνοιξέ μου τα μάτια να βλέπω κι εγώ. Δεν έβλεπε ο Παύλος, πού έβλεπε, αποσπασματάρχης ήτανε και δεν έβλεπε. Τότε πώς όταν επέστρεψε εις Χριστόν έπεσαν λέπια από τα μάτια του, και πώς όταν επέστρεψε εις Χριστόν, αυτόν που εδίωκε τον Χριστόν τώρα τον υποστηρίζει. Άρα δεν έβλεπε, παρότι είχε ανοιχτά τα μάτια του, δεν έβλεπε

όμως. Για λογαριασμό του Χριστού ήγγισαν την κεφαλή του Παύλου αι χείρες του Ανανίου, τότε τα πράγματα άλλαξαν. Αυτός που έλεγε ότι βλέπει είδε ότι δεν έβλεπε και τώρα βλέπει διαφορετικά. Εδίωκε τον Χριστόν, εισερχόμενος στη Δαμασκό υποστηρίζει τον Χριστόν και διώκεται αυτός τώρα. Τώρα, οι πρώτοι μαθηταί δεν τον εδέχτησαν τον Παύλο, εθεώρησαν ότι μπλοφάρει και ότι επήγε με απάτη. Είχαν και τις πληροφορίες ότι κατεβαίνει ως αποσπασματάρχης εκεί, και κρυφτήκανε οι άνθρωποι, μαζεύτηκαν. Πού να φανταστούνε τι υπέστη στον δρόμο αυτό και πώς έγινε η αλλαγή και πώς έπεσαν τα λέπια από τα μάτια του, και ένα πράγμα που εδίωκε χτες το υποστηρίζει σήμερα και μάλιστα με το αίμα του. Γι' αυτό πολλές φορές καλά είναι να προσευχόμεθα και να λέμε στον Χριστό μας

μου, εγώ κάνω αυτόν τον μικρόν αγώνα, εγώ ακολουθώ αυτόν τον δρόμο. Μια μέρα, είτε το θέλω είτε όχι, θα συναντηθώ μαζί σου. Πώς θα σε βρω άραγε, να μου πεις να πορευτώ από σου ή να έρθω σε σένα; Φώτισέ με σε παρακαλώ, μήπως σαν άνθρωπος σφάλλω. Μήπως σαν άνθρωπος δεν τα έχω πιάσει όσα τα πράγματα. Άνθρωπος είμαι, τι περιμένεις από χώμα; Εμνήσθη ότι χους εσμέν. Ο Ίδιος ξέρει, λέει, ότι είμαστε χωματένιοι. Τι μπορεί λοιπόν ένας χωματένιος άνθρωπος να παραγάγει, τι θα κάνει, αμαρτίες θα κάνει, στραβοτιμονιές θα κάνει, λάθη θα κάνει. Ο Αλάνθαστος ο μόνος είναι ο Χριστός. Ρίξτε μου λοιπόν και εμένα από αυτό το κολύριο που συνιστούσε στον Επίσκοπο της Λαοδικίας, να ιδώ κι εγώ αυτό που κάνω είναι σωστό,

που υποστηρίζω είναι σωστό, όπως πολιτεύομαι πράττω σωστά, διότι είτε το θέλω είτε όχι θα κάνουμε. να πρέπει το

βρεθώ απέναντί σου μια μέρα. Και τι θα γίνει τότε, δεν έχω περιθώριο. Αλλά σ' εδώ κανείς μας από εγωισμό ή από άγνοια δεν άνοιξε ποτέ το στόμα του να πει «Χριστέ μου φώτισέ με». Βέβαια αν έρχεται σε κανένα σταυροδρόμι ζητάει να τον φωτίσει ο Θεός τι να κάνει, αλλά ως επί το πλείστον του λέγει αυτός του Θεού τι να κάνει. Δεν αφήνεις τον Θεό να μιλήσει, μιλάει αυτός και θέλει ο Θεός να υπογράψει. Γιατί έτσι τα αιτήματα ως επί το πλείστον δικά μας. Οι παρακλήσεις προς την Θεοτόκον, προς Αγίους και τα τι αυτά. Αλλά πρέπει να υπάρχει απλώτηση. Είμαι έτοιμος να αλλάξω δρόμο. Είτε είμαι έτοιμος να τα δώσω πίσω. Είμαι έτοιμος να χαλάσω αυτόν τον δεσμό. Είμαι έτοιμος, πες μου, εάν αυτό με δυσκολεύει για τη Βασιλεία των Ουρανών. Εδώ αυτόν λοιπόν τον παρουσιάζει τίποτα. Γυμνός, ταλαίπωρος, ελεεινός, φτωχός, τυφλός.

τ' άφησε και τίποτα και όλα τα είχα πάνω του. Κάτι στιγμήν αυτός και υπερή αυτών, τον είχαμε για μεγάλο πρόσωπο, γιατί δεν δημιουργεί εύκολα ο άνθρωπος μεγάλη αντίληψη για τον εαυτόν του, εάν δεν έχει και απέξω πάρα τα παράγωγα στοιχεία, είναι και απέξω, εσύ που πω βράδυ, πω πω κλπ, αν δεν πας εσύ στον παράδεισο ποιος θα πάει, και κάτι τέτοια, είναι και αυτοί οι οποίοι σκαλίζουν τη γλάστρα του εγωισμού και έτσι ο άνθρωπος φτιάχνει τον θρόνο τον εγωιστικόν, έτσι λέει, εγώ είμαι κι άλλος δεν είναι. Και έρχεται από πάνω και μας πιάνει και μας ξετινάζει. Ακόμη και κάποτε άλλοτε το έχω μεταχειριστεί αυτό, αλλά έρχεται στον νου μου και θέλω να το πω. Θα πρέπει να ρωτάμε τον Χριστό πώς Αυτός μας βλέπει. Διότι σεις βλέπετε αλλιώς εμένα. Οι δικοί μου βλέπουνε αλλιώς από εσάς εμένα.

βλέπω τον εαυτό μου διαφορετικά από ό,τι τον βλέπετε εσείς ή οι δικοί μου. Τρεις γνώμες, οι οποίες δεν χρειάζονται και πουθενά. Τι μας ενδιαφέρει τι λέτε εσείς τα ποιο Χριστό; Τι λέει η γυναίκα σου, τι λες εσύ για τον εαυτό σου; Εγώ τι λέω; Αυτή λοιπόν τη στιγμή είναι θέμα ποια γνώμη έχετε εσείς για μένα. Ποια γνώμη έχουνε οι συνεργάτες μου και οι δικοί μου,

ποια γνώμη έχω εγώ για τον εαυτό μου, ποια γνώμη έχει ο Χριστός για μένα και για σένα αυτή την ώρα. Αν λοιπόν σκεφτεί έτσι ο άνθρωπος, πολλά πράγματα θα διορθώσει στον κόσμο τούτο, διότι ο Χριστός μας εν τη αγάπη Του θα τον βοηθήσει τον άνθρωπο, θα του υπενθυμίσει του ανθρώπου, μα και όνειρο φρικτό, εφιάλτη μπορεί να του παρουσιάσει, να του δείξει ότι ο δρόμος που ακολουθεί και αυτό που κάνει και αυτό πιστεύει δεν είναι σωστό.

δεν υπάρχει αυτή η ταπεινότητα να το ζητήσουμε, και μάλιστα στους ανθρώπους οι οποίοι έχουν τα φόντα να προχωρήσουν, εκτός ορισμένων στους οποίους εκ προοιμίου έχουν κλείσει την πόρτα του Χριστού, ούμε επίσης κάνουμε επίσης, όλους τους άλλους ο Χριστός σπεύδει, έστω κι αν του φανεί δυσάρεστος στα μάτια τους, όμως σπεύδει να τους μιλήσει. Γι' αυτό λέγει και σε αυτόν τον άνθρωπο που προφανώς τον ηγάπησε, άνθρωπος εκκλησίας του είτο, λέγει, εγώ, του λέγει, Δεσπότη μου, όσους εάν φιλώ, αγαπώ, ελέγχω και παιδεύω. Ζήλωσε ουν και μετενόησε. Δεν μπορώ να μην σου το πω. Θα σε ελέγξω και θα σε δοκιμάσω, θα σε παιδέψω. Παιδεία είναι εκπαίδευση, όχι θα σε παιδέψω για να σε τιμωρήσω. Παιδεύω είναι εκπαιδεύω.

Εντατικά γυμνάσια λέγει, εντατικές πρόβες, εντατική προπόνηση λέει ο άλλος, για να κλωτσεί στο πετσίκι πέρα με τον αέρα. Αυτό κάνει και ο Χριστός, τον άνθρωπο τον εκπαιδεύει για να τον κάνει κατάλληλον για τη Βασιλεία των Ουρανών. Διότι ο άνθρωπος ο οποίος, όπως σε τα παιδιά τα οποία δεν έτυχον παιδείας πατρικής ή διδασκαλικής και λοιπά, μένουν αγροίκα και είναι φόβητρο της κοινωνίας. Αυτό τούτο συμβαίνει και στους χριστιανούς. Χριστιανοί δεν πρέπει να μένουν σε νηπιακή ηλικία, του νηπιοβαπτίσματος μόνο. Θα δώσουν εξετάσεις εκ των υστέρων, θα εκπαιδευτούν, και πρέπει ο άνθρωπος με ταπείνωση να μην λέει τι έκαμα εγώ στον Θεό, όπως λένε ορισμένοι, τι του έκαμα εγώ του Θεού. Όχι, κι άλλα αν νομίζεις ότι θα με ωφελήσουν να δώσεις, Κύριε,

να επιτρέψει. Άλλωστε εμείς τους πειρασμούς μας, στους οποίους δίνουμε εξετάσεις και παιδευόμεθα κατά τη γλώσσα της Γραφής, αλλά εκπαιδευόμεθα κατά το γενικότερο πνεύμα, μόνοι μας τα φτιάχνουμε, τα βάσανά μας, τις θλίψεις μας, τα δάκρυά μας, μόνοι μας. Δεν είμαστε ο Παύλος εμείς να επιτρέψει σκόλοπα σατάν ο Θεός να μας κολαφίζει, ίνα μη υπεραιρώμεθα. Μόνοι μας, μόνοι μας πήραμε τη γυναίκα ή τον άντρα και γεμίσαμε τον κόσμο δάκρυα. Δεν τον ζητήσαμε από τον Χριστό. Μόνοι μας κάναμε την επιχείρηση και μας έφαγε ο συνεταίρος τα λεφτά. Τον Χριστό τον καλέσαμε μόνο να κάνει αγιασμό ψεύτικο. Μόλις μπούμε μέσα να λέμε ψέματα κλπ. Μόνοι μας κάναμε το ταξίδι, δεν είπαμε πήγαινε εσύ μπροστά

μας μαζέψανε επάνω από την κολόνα της ΔΕΗ. Μόνοι μας, μόνοι μας, το εγώ μας, δεν ρωτάμε τίποτα, μόνοι μας εμείς να σπουδάσουμε τα παιδιά μας και να τα βγάλουμε τούβουλα στον κόσμο. Γιατί, εφόσον είναι για μαραγκός, εγώ θέλω να το κάνω πολιτικό μηχανικό. Μα δεν παίρνει τόσες στροφές, δεν έχει τα φόντα αυτά. Πώς θα το κάνεις πολιτικό μηχανικό αφού είναι για μαραγκός; Είναι για λούστρος στην Ομόνοια, πώς θα το κάνεις; Μα το σπίτι το δικό μας να βγάλει τέτοιων ταπεινών ανθρώπων και λοιπά. Μα δεν είναι το επάγγελμα που κάνει τον άνθρωπο, ο άνθρωπος κάνει το επάγγελμα, ο Χριστός ήταν μαραγκός, δεν έχει καμιά αξία, ο Παύλος έφτιαχνε τσαντίρια, δεν έχει τίποτα αυτός δηλαδή, τι έπρεπε να είναι Βασιλόπουλο για να το που να στηριχτούμε εμείς στον βραχίονά του, για τη θέση του, για τα γαλόνια του; Δεν είναι έτσι, το κέντρο του βάρους, η αξία του ανθρώπου είναι στην ψυχή, αλλά ο εγωισμός ο δικός μας δεν επιτρέπει. Γυναίκα, την έφτιαξε για το σπίτι, να μαγειρέψει, να πλύνει, να κάνει τα παιδιά της, να γίνει βασίλισσα στο σπίτι της. Αυτή κοιτάει να γίνει βασίλισσα στον κόσμο, θα χάσει την αιωνιότητα

λοιπόν εμείς μπαίνουμε στη μέση με το εγώ, το δικό μας, χωρίς να το ρωτήσουμε τον Χριστόν, είναι φυσικό να αποτύχουμε. Γι' αυτό λοιπόν οι άνθρωποι δημιουργούν θλίψεις στον εαυτό τους και παιδεύουν και εκπαιδεύονται και παιδεύουν, λέει, από το πρωί μέχρι το βράδυ είναι κόλαση. Με τα χέρια σου τη δημιούργησες την κόλαση. Μην ρωτάς καθόλου, αν σου ανοίξει τον φάκελό σου ο Χριστός θα εντραπείς, θα σηκωθείς να φύγεις. Δεν τον έφτιαξε ο Χριστός τον σταυρό σου, τον έφτιαξες μόνος σου με τον εγωισμό σου και την απιστία σου. Εγώ λέω αυτού λοιπόν που αγαπώ, που φιλώ, αγαπώ, ελέγχω και παιδεύω. Ζήλωσον ουν και μετενόησον, μοναδικός τρόπος. Ο ανέξοδος τρόπος, μετάνοια, μεγάλη υπόθεση. Αλλά η μετάνοια προϋποθέτει το θέλω του ανθρώπου. Και ο άνθρωπος δεν θέλει. Ή μάλλον θέλει, αλλά θέλει με τον τρόπο του

ο Χριστός δεν δέχεται εκβιασμούς από κανέναν. Αν θέλεις όπως εγώ λέγω, ρεύμα δεν σου βάζει η ΔΕΗ εάν δεν έρθει το πρόσωπό της να ελέγξει την εγκατάσταση, εάν η εγκατάσταση έχει γίνει κατά τους νόμους. Ρεύμα δεν σου δίδει. Όχι να σε βάλεις στην αιωνιότητα με τον τρόπο που θέλεις εσύ να θρησκέψεις, που θα σταθείς την ημέρα εκείνη. Οτιδήποτε κι αν έχει κάνει ο άνθρωπος, η μετάνοια το τακτοποιεί. Είναι κάτι που ήρθε από τον Άδη μετά τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού μας. Θυμηθείτε όταν ανέστη, το πρώτο βράδυ που έστη στο μέσον, αυτό το μυστήριο της μετανοίας και εξομολογήσεως και της αφέσεως των αμαρτιών των ανθρώπων έφερε ο Χριστός από τον Άδη. Λάβετε Πνεύμα Άγιον, αν τινών αφήτε αμαρτίες αφίενται αυτοίς, αν τινών κρατήτε κεκράτηνται.

είναι το θέλω του ανθρώπου, δεν τον θέλουμε τον Χριστό γιατί μας ελέγχει τον παράνομο βίο μας, δεν τον θέλουμε τον Χριστό γιατί μας ελέγχει το παράνομο κρεβάτι μας, την παράνομη χύτρα μας, τον παράνομο πεζαχτά μας, την παράνομη μόδα μας, τα ελέγχει και δεν τον θέλουμε τον Χριστό. Αυτός είναι ο λόγος. Αν μετανοήσουμε, ούτε καν τα σκέπτεται το τι έγινε. Ουδέποτε ο Χριστός μας ζήτησε λόγο από κανέναν αμαρτωλόν. Ποτέ δεν του είπε γιατί το έκαμες αυτό. Θέλεις να αλλάξεις, θέλεις να γίνεις καλά, μετανοείς, δεν γίνεται καμιά συζήτηση. Ήλεγξε τον άσωτο; Τίποτα. Ο άσωτος από την πλευρά του παραδέχτηκε ότι τα μπλέξε. Ήμαρτον εις τον ουρανόν και ενώπιόν σου, δεν είμαι άξιος να κληθώ υιός. Εντάξει, φέρτε του τη στολή την πρώτη, βάλτε του υποδήματα,

δώστε του δαχτυλίδι και σφάχτε και το μοσχάρι το σιτευτό. Ούτε μια συζήτηση, όπως κάνουμε εμείς ή όπως έκανε ο μεγάλος αδελφός. «Ο υιός σου ούτος ο καταφαγών μετά των πορνών τον βίον». Τον λέει πόρνο, ο πατέρας δεν τον είπε πόρνο, αυτός έβαλε τους βαθμούς στον Κύριος, αλλά έμεινε έξω όμως. Αυτό βέβαια δεν μας ενθαρρύνει να αμαρτάνουμε, διότι υπάρχει η μετάνοια και τακτοποιούμε τα θέματά μας. Όχι, διότι δεν ξέρουμε την ώρα ή τη στιγμή που φεύγουμε από του κόσμου τούτου. Και κατά συνέπεια αν μπορούμε να κάνουμε χρήση αυτού του όπλου που λέγεται μετάνοια. Ξέρεις αν επιστρέψεις στο σπίτι, ξέρεις αν ξημερώσεις; Μια κυρία επέστρεψε στο σπίτι της, ιατρός ο άντρας της, και τον βρήκε μέσα στο τσιμέντο πεθαμένον.

χθες το βράδυ πάλι, μέσα σε κλάσμα δευτερολέπτου έφυγε. Τι να το κάνεις κι αν υπάρχει μετάνοια, εφόσον δεν προλαμβάνεις και δεν ξέρεις την ώρα που θα φύγεις του κόσμου τούτου. Και μάλιστα σήμερα που είναι τόση μοντέρνη τρόπη για να φεύγει ο άνθρωπος, όχι ένας ένας, ομαδικώς, για τη βασιλεία πέρα από τον κόσμο τούτον. Ο άνθρωπος πρέπει να έχει πάντοτε το χαρτί στην τσέπη του, όπως ο οδηγός απαραίτητα πρέπει να φέρει μαζί του την άδειά του, τη θεώρησή του, το ρεπό του, όλα πρέπει να τα έχει μαζί του, έτσι ακριβώς, και να είναι έτοιμος εις έλεγχον της Τροχαίας ανά πάσαν στιγμήν, έτσι και ο πιστός ο οποίος είναι ταξιδιώτης του κόσμου τούτου πρέπει να έχει έτοιμο το εισιτήριό του σφραγισμένο με ερυθρά μελάνη,

υπογεγραμμένο με ερυθρά μελάνη από το αίμα του Χριστού μας στην Ορθόδοξον Εκκλησία, για να είναι έτοιμος να ταξιδεύσει ανά πάσαν στιγμή. Ξέρω εγώ αν επιστρέψω στο σπίτι, ξέρετε εσείς αν επιστρέψετε στο δικό σας; Πολύ εγωιστικό να λέει κανείς είμαι νέος και θα επιστρέψω. Τίποτα, στα χέρια άλλου είσαι και εκείνος θα κανονίσει. Γι' αυτό δεν μπορώ να πω ότι το φάρμακο αυτό της μετανοίας είναι καθολικό φάρμακο που τακτοποιεί τα πάντα, αλλά μπορώ να αναβάλω να το χρησιμοποιήσω κάποτε, δεν ξέρω πότε. Γιατί όταν ο γιατρός μου λέει εμένα θα πάρεις τα φάρμακα αυτά για να διατηρήσεις μια κατάσταση σε καλή κατάσταση, και εγώ τα αφήνω τα φάρμακα για να τα πάρω από δύο χρόνια, θα πάω στα κυπαρίσσια και τα φάρμακα θα μένουν εκεί. Έτσι είναι. Μετενόησον λοιπόν λέγει.

Για να μετανοήσει ο άνθρωπος πρέπει εσωτερικώς να το θελήσει να μετανοήσει, να παραδεχτεί ότι δεν σφάλλει, να παραδεχτεί ότι ο δρόμος που ακολουθεί δεν είναι σωστός και αλλάζει πορεία. Σας είπα και προχτές ένα παρεμφερές, αν ενθυμείστε. Σήμερα κατ' όνομα να πιάσει ο άνθρωπος, του πεις είσαι εντάξει, θα σου πει όχι. Και τι κάνεις εφόσον δεν είσαι εντάξει; Εξακολουθεί να κάνει τα ίδια. Ξέρεις τι είναι να παραδέχεσαι ότι είσαι άρρωστος και ότι υπάρχει φάρμακο να γίνεις καλά δωρεάν; Και εσύ να εξακολουθήσεις να επιδεινώνεις την ασθένειά σου παρά να την καλυτερεύεις; Πού είναι η λογική; Ξέρεις τι είναι να θες να πας στην Πάτρα και να σε βρούνε στη Λαμία και να σου πουν, πού πας Παναγόπουλε; Πάω για την Πάτρα. Μα εδώ πας για τη Θεσσαλονίκη. Τι λες ρε παιδί μου, έχω κάνει τέτοιο λάθος, σε ευχαριστώ πάρα πολύ, και αντί να γυρίσω να πάω για την Πάτρα, εγώ να συνεχίσω για τη Θεσσαλονίκη. Αυτό κάνουμε εμείς. Παραδεχόμαστε ότι έχουμε στραβό δρόμο.

Παραδεχόμεθα ότι αυτό το θέλει ο Θεός, ότι δεν είναι αυτός ο δρόμος που μας οδεύει για τη Βασιλεία των Ουρανών. Διότι θυμόσαστε τι λέγει στη νεκρώσιμη ακολουθία; Εύρον καγώ την οδόν. Ποια οδό βρήκες που πάει για τη Βασιλεία, πώς τη βρήκες; Δια της μετανοίας. Εύρον καγώ την οδόν, δια της μετανοίας. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Ο δρόμος που έβγαλε τους ανθρώπους από τον Παράδεισο ήταν ο δρόμος της αμετανοησίας. Διότι ναι μεν έπεσαν και τους βοήθησε ο Θεός να μετανοήσουν, αλλά αυτοί μετεβίβασαν την ευθύνη. Δεν φταίω εγώ, φταίει η Εύα, δεν φταίω εγώ, φταίει το φίδι, δεν φταίω εγώ, φταίει ο Αδάμ κλπ. Εσύ φταις, Θεέ, εμείς δεν φταίμε. Εσύ που τα έφτιαξες και τον Αδάμ και την Εύα και το φίδι. Και τι έγινε; Όχι μόνο ημάρτησαν αλλά και δεν μετενόησαν. Ορίστε λοιπόν, τους πιάνετε αυτοί έξω. Αυτή η οδός λέγεται οδός αμαρτίας και αμετανοησίας. Για να επιστρέψεις λοιπόν, που δεν θα επιστρέψεις από την ίδια οδό, θα επιστρέψεις να μπεις μέσα

Αυτή η οδός τώρα, άμα θελήσεις να επιστρέψεις, θα λέγεται ή αναμαρτησίας ή μετανοίας. Ή δεν θα αμαρτήσεις καθόλου, πράγμα δύσκολο αυτό. Δεν υπάρχει άνθρωπος ος ζήσεται και ουχ αμαρτήσει, δεν υπάρχει. Συ μόνος, Κύριε, εκτός αμαρτίας υπάρχεις. Αλλά διότι υπάρχει το φάρμακο της μετανοίας ξαναβρείς την οδό. Και δια της ταυτοπαθίας λοιπόν επιστρέφεις στην ποθεινή πατρίδα. Την οποία πάλι ζητάμε δια των χειλέων του ψάλτου εμείς οι νεκροί. Ποθεινήν πατρίδα παράσχου μοι, Παραδείσου πάλιν ποιών πολίτην με. Ξανακάνε με πολίτη του παραδείσου. Καταλάβατε; Το μοναδικό φάρμακο. Μιλούσε κάποτε ο Μέγας Επιφάνειος με έναν Εβραίο. Και διότι του έκανε θαύμα του Εβραίου, ο Εβραίος προβληματίστηκε. Και λέγει

λέει τι με δυσκολεύει τώρα εμένα να γίνω χριστιανός; Του λέγει, η θέλησή σου σε δυσκολεύει, τίποτα άλλο. Ούτε ότι είσαι αβάπτιστος, ούτε ότι έβρισες το Χριστό, ούτε ότι τον αρνείσαι το Μεσσία, ούτε δεν τίποτα από αυτά. Η θέλησή σου σε δυσκολεύει, αν εσύ θελήσεις όλα τακτοποιούνται. Αν όμως δεν θελήσεις, η θέλησή σου αυτή σου κλείνει, δεν μπορεί να γίνεις χριστιανός. Έτσι συμβαίνει και σε εμάς. Δεν θέλουμε να αφήσουμε την αμαρτία, όχι ότι δεν υπάρχει τρόπος να τακτοποιήσουμε τα χρέη, τα πνευματικά της αμαρτίες μας. Η προτροπή λοιπόν του Χριστού είναι αυτή. Ζήλωσε, θερμάν σου, πίστεψέ το, ενέργησέ το ότι πρέπει να αλλάξει η ζωή, και μετενόησον. Και όταν μετανοήσεις, τα θέματα τακτοποιούνται. Εγώ έχω αφήσει τρόπον να αφήνετε τα θέματά σας δια της εξομολόγησής σας. Όμως δεν σε εκβιάζω, αν θέλεις, και λέγει στη συνέχεια.

έστηκα επί την θύραν και κρούω. Αυτό κάνω κι εγώ τώρα, για λογαριασμό του Χριστού. Δεν μπήκα μέσα στις καρδιές σας, δεν μπήκα μέσα στις ψυχές σας, είμαι απ' έξω. Με τα λόγια όμως που σας λέγω σας χτυπώ την πόρτα της ψυχής σας. Ιδού έστηκα επί την θύραν και κρούω. Εάν τις ακούσει της φωνής μου και ανοίξει την θύραν, εισελεύσομαι προς αυτόν και δειπνήσω μετ' αυτού και αυτός μετ' εμού. Δηλαδή ενώνεται ο άνθρωπος με το Χριστό από τον κόσμο τούτον. Είναι το τραπέζι της Θείας Κοινωνίας. Ενώνεται ο άνθρωπος από τον κόσμο τούτον με το Χριστό. Αλλά τίθεται το εξής ερώτημα

Εφόσον λέτε, και έτσι είναι, η πόρτα είναι η ψυχή του ανθρώπου. Δεν τα φτιάξει ο Χριστός αυτά τα πράγματα; Αυτός τα φτιάξει. Τότε γιατί δεν σπρώχνει την πόρτα να μπει μέσα; Τι κάθεται απ' έξω και κτυπάει; Για δεν ανοίγει; Το πόμολο, η πετούγια που λέμε, είναι από μέσα στην ψυχή του ανθρώπου. Απ' έξω είναι λεία, ακούς τις φωνές και θα ανοίξεις εσύ από μέσα. Σέβεται το άσυλον, λέει ο νόμος, ο δικός μας, εδώ ο κοσμικός. Το άσυλον της οικογενείας, δεν μπορεί να πάει ορισμένη ώρα. Χρειάζεται χαρτί του Εισαγγελέως, φέρω εγώ πράγματα, για να παραβιαστεί το άσυλον. Χριστός δεν εκβιάζει τον άνθρωπο. Εγώ σε βομβαρδίζω, εσύ πρέπει να παραιτηθείς

πρέπει να ανοίξεις για να μπω, και αν εσύ ανοίξεις, γιατί είσαι αυτεξούσιος, έχεις δύναμη, μόνος σου μπορεί να διαθέσει τον εαυτό σου. Θυμόσαστε την περίπτωση του Ιώβ, τι σας είπα, έδωσε εντολή ο Θεός, πάρ' τον και τον Ιώβ, την ψυχή του όχι, μα άσ' τον ολόκληρον, όχι, την ψυχή αν θέλει αυτός θα σε δώσει η διάβολη, εγώ δεν σου την παραχωρώ. Έτσι και εδώ. Δεν εκβιάζει δυναμικά να μπει μέσα ο Χριστός και λέει ας τα κάνω καλόν. Όχι. Ακούτε αυτή την ώρα ή θα ακούσουν άλλοι στα πέρατα της οικουμένης που πηγαίνουν οι ομιλίες. Αν θέλουν θα ανοίξουν να βάλουν τον Χριστό μέσα, και τότε θα γίνει ένα τραπέζι το οποίο θα γίνει στην πραγματικότητα εν εκείνη τη ημέρα, αλλά υπάρχει πρόγευσης και σύνδεσης από αυτόν τον κόσμο. Πολλοί όμως έχουν δουλειές. Αναβάλουν και δεν ανοίγουν στον Χριστό παρότι κτυπάει.

με θανάτους, χτυπάει με καρκίνους, χτυπάει με ανέχειες, χτυπάει με αναδουλειές, χτυπάει με παραλύσεις, χτυπάει με διωγμούς, χτυπάει με σεισμούς, χτυπάει με λοιμούς, χτυπάει με πολέμους, χτυπάει, χτυπάει, χτυπάει. Δεν ανοίγει όμως άνθρωπος. Δεν ανοίγει, με γιάφτου, με φράσκα. Πήγαινε μια μέρα μια κυρία με το παιδάκι της στην αγορά και πέρασαν από ένα που πουλούσε εικόνες. Και είχε και μια εικόνα τέτοια που έδινε το Χριστό απ' έξω σε μια πόρτα και χτυπούσε. Κάτι ξέρει το παιδί από το κατηχητικό. Μαμά, λέει, γιατί λέει δεν ανοίγουν εκεί στο Χριστούλη να μπει μέσα που χτυπάει; Έλα η παιδί μου, λέει, θα είναι από μέσα στην κουζίνα, λέει, και δεν ακούνε. Προχώρησαν, πήγαν ψώνισαν αυτοί και γύρισαν. Ξαναγύρισε λοιπόν, αλλά ξανά τον βρήκε απ' έξω ο μικρός το Χριστό, δεν είχε μπει μέσα ακόμη. Λέει, μαμά, κοίτα απ' έξω τον έχουνε ακόμη. Ε, μην παρεξηγείς παιδί μου, δεν σου είπα ότι θα είναι από μέσα και δεν ακούνε; Έτσι συμβαίνει και σε εμάς.

τον έχουμε το Χριστό, βάζεις το Χριστό μέσα και να φέρεις τη μοδίστρα, να φτιάξεις αντρικό πανταλόνι; Ε, βάζεις το Χριστό μέσα και να κάνεις στο κρεβάτι σου πορνείο; Ε, δεν το κάνεις αυτό, έξω ο Χριστός, έξω ο Ναζωραίος, όπως είπε ο άλλος ο Πρωθυπουργός ο παλιός ο δικός μας όταν του πήγανε τη Θεία Κοινωνία τελευταία στιγμή, έξω ο Ναζωραίος, έξω ο Ναζωραίος εδώ, αλλά έξω κι εσύ εκεί ασφαλώς. Αυτά περίπου είναι από αυτό το δίδαγμα. Στέκουμε εδώ και εύχομαι στον Άγιο Θεό να μας βοηθήσει να κρατήσουμε ότι είναι σωστό. Και εκείνο που θέλω να κρατήσουμε ιδιαιτέρως είναι να του ζητήσουμε κολύριο για τα μάτια μας, να είδουμε πού βαδίζουμε και ως άτομα, ως οικογένεια, ως εκκλησία, ως πατρίδα. Αμήν