So That We May Do Well

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We were together for the first four talks. You will remember that our subject concerned sin in general and its cure. In the course of these reflections, we reached the point of asking how we could be delivered from sin, since sin is, so to speak, the cause of man’s destruction and, ultimately, of his condemnation to Hell. And we said that there is no way for us to free ourselves from sin by our own means.

It can be done only through the clergy. Of course, many objections arise when the subject of the clergy is discussed. People question whether these men are capable of fulfilling their role, since they too are often sinners. Many people are influenced by what is written—not by what has actually happened, but chiefly by what is written in the press—and by the things so often said and presented mockingly against the clergy. They have lost their trust, and they would rather have these allegations be true, just as they tell them, than admit that they are very often false.

They could simply set these matters aside and continue on their way, just as they do not examine the physician’s personal life but look to his medical knowledge, and do not examine the engineer personally but look to his expertise and employ him for the work they need, regardless of what kind of men they may be. Among the arguments I tried to offer in order to strengthen you in the faith—both those listening to me directly and those who will hear me through these recorded tapes—I gave some examples from the recent actions of people who supposedly agonize over the Church, who claim to be defending the Church and trying to save Her, when they have not even saved themselves. For, as the evidence shows,

those who come forward from time to time to write, speak, accuse, and denounce have no connection whatsoever with the Church. They do not attend church, they do not receive Holy Communion, they have no spiritual father, and they live no Christian life at all. How, then, can they care about things in which they do not believe? Can their concern possibly be sincere? No. But because we are not in a position to investigate these matters, and because the Church often gives no answer—and even when She does, these people do not print Her answer in the newspapers with the enormous headlines they use for their own claims—they may print some response in tiny letters, tucked away in a corner so that it passes unnoticed. The accusation appears in enormous type, while the defense

is printed in letters so small that even those who printed them could hardly make them out. Now, regarding the accusation against Metropolitan Prokopios of Kefalonia in the matter of Saint Gerasimos, I told you that I had evidence, although I did not have it with me that evening. So, in keeping with what I told you then, I shall now read what the committee—three medical specialists—reported in their expert examination after visiting and examining the relic which, as the Kefalonians claim in enormous newspaper headlines, had been “dismembered.”

These Kefalonians, supposedly so devout, claimed to be concerned for their Saint and created this entire affair. Yet, as their own evidence shows, the story is false from beginning to end. The specialists who went there and conducted the examination say nothing of the sort in their report, in the document they prepared and the opinion they issued. They do not say that the Saint’s relic has been dismembered. The Saint was where he is now, and he will certainly remain there. After all, why would anyone do such a thing? Who buys relics? What would anyone do with them? What would I do—go and spend thousands, enticing someone to sell me a piece? What would I do with it? And where, in any case, are those who discovered that something was missing? Where is this missing piece, if it is nowhere to be found? No, I do not think anything is missing. It is not missing.

The things they will resort to in order to mislead the public are beyond belief. First, I shall read to you from the trial of the man who is currently portraying the Bishop of Preveza in his play, making millions from it while leading souls into condemnation. People are weak; they never take an interest in learning the faith. Instead, they tend to believe whatever is presented to them today in the name of freedom, so-called democracy, and unrestrained license, and souls are being lost every day. Listen to a passage from Kollatos’s play, even as the trial itself is taking place. At the top he writes the title:

“The Axe: Prokopios of Kefalonia,” followed by two more scenes from the play. In Mr. Kollatos’s play, Metropolitan Prokopios of Kefalonia appears on stage together with nuns from the Holy Monastery of Saint Gerasimos. They begin announcing prices for the Saint’s sacred relic. The play presents the Metropolitan holding an axe, while the nuns of Saint Gerasimos call out the price of each part of the Saint’s body: “Five toes from the left foot, five hundred thousand drachmas.” It is presented as though this were an auction. “Twelve ribs from the left side at fifty thousand drachmas each, making six hundred thousand.”

Twelve times fifty thousand makes six hundred thousand. “Twelve ribs from the right side at sixty thousand each, making seven hundred and twenty thousand,” and so on. The play depicts them cutting out the ribs and selling the left ribs for fifty thousand each and the right ribs for sixty thousand each. Then the lights go out during this performance. The Metropolitan of Kefalonia takes an axe in his hands and brandishes it. He begins, so to speak, sharpening and striking with the axe. In the darkness, the audience hears the heavy blows of the axe as the sacred relic of Saint Gerasimos is supposedly hacked into pieces. And so the public—the theater audience—hears the axe falling and cutting through

the Saint’s ribs, which Prokopios of Kefalonia supposedly sells. The trial continues, and we come to another passage. Kollatos’s defense—his lawyers and the others—asks, “Is it not true that the sacred relic of Saint Gerasimos in Kefalonia was cut into pieces and sold?” The witness replies, “Nothing has yet been proved. The case is still before the courts.” But the defense, Kollatos’s lawyers, says, “And yet an expert examination was conducted, and it proved that pieces are missing from the Saint’s relic.” An expert examination was indeed conducted, so they clearly know about that examination.

They are familiar with the expert report. Listen, then, to what the physicians’ report actually says about the relic that was supposedly cut apart—twelve ribs from one side, ten from the other, feet, heads, and so forth. I am reading the exact wording used at the trial. The newspaper Akropolis obtained the expert report of the physicians Georgios Avlamis, Panagiotis Michas, and Ioannis Antonatos, who examined the sacred relic of Saint Gerasimos the previous Sunday. Three medical specialists went there, led by Mr. Avlamis. He is the man about whom it is said—as I told you the other day—that when he examined the Saint and felt for his pulse, he heard it beating, and the man

did not lose his mind, but remained in shock for twenty days. That is the report coming from there. I was not present, so I cannot tell you this as an eyewitness. In this report, the physicians state that they observed the following: “In the left submandibular region”—here, beneath the jaw—“there is a loss of soft tissue, allowing the bone of the lower jaw to be seen. This is due to deterioration caused by the passage of time.” After four hundred years, there has been some deterioration beneath the jaw. So far, then, there is tissue loss, but nothing more. Second, both feet show areas of tissue loss on the soles caused by time. In other words, the underside on which we stand has been worn away; the sole of the Saint’s foot has deteriorated. But medical science says that this too was caused by time, so nothing was removed from there either. Third, the big toe of the left foot is entirely missing. Where is it? Was anyone present when the Saint’s relics were exhumed who can tell us that the mattock did not strike and sever that toe at the time? I myself was present at the exhumation of a relic that exists intact to this day.

Because we did not know what we would find below, the spade struck the finger and brought out this bone here, which we have—and in fact we keep it in our home—while two other people have the remaining part. The spade struck it. If that relic were examined now, people would say that the finger had been cut off and sold. Likewise, one of the toes was struck by the spade. It too was found, and the girl’s parents have it. Consequently, no one can tell us whether the big toe of the left foot was still there throughout those four hundred years, or even from the beginning. The report says nothing about that. They simply say that the toe of the left foot is missing. Fourth,

the dorsal surface—excuse me. Fourth, the little finger of the right hand is missing from its base. The absence of the right hand’s little finger from the base was confirmed. But the Saint’s little finger has been kept at the Metropolis of Kefalonia for a hundred years as a blessing. It had been requested from the monastery and remains there to this day. The report does not mention that, but the finger exists.

Fifth, on the upper surface of the right foot, near its outer edge, an area of skin is missing. Skin is missing—not dismemberment, axes, hatchets, and all the rest. As I said, it is an area of missing skin, ten centimeters long and two centimeters wide. In other words, it has been scraped away, as we might say, and on visual examination it bears the characteristics

of a relatively recent detachment. That is, compared with the rest of the skin, this missing piece appears to have been removed at a later time.

For example, something appears to be missing from the underside of the foot, from the sole. The report says this was caused by time; it is worn away. They already acknowledge that this is due to age. The toe, of course, is missing, but it is in the church I mentioned to you, the metropolitan cathedral in Argostoli. As for the other toe, I do not know how it came to be missing. But when was this skin removed? If we accept that the rest of the body is four hundred years old, while someone tore away this piece of skin two hundred years ago, would there not be a visible difference? Must it have happened yesterday for it to look more recent? Even if there were a difference of two hundred years between one area and the other, would that difference not be visible?

Even if the difference were only a hundred years, there would still be a difference between the two. So, here is the conclusion: “The impression of a relatively recent detachment arises”—this is what they mean by calling it recent—“from comparison with a similar adjacent lesion.” There was another damaged area on the body, and by comparing the two they concluded that this piece was removed somewhat later and was therefore more recent, while the other injury was clearly older. In his written defense, however, Metropolitan Prokopios states, concerning this supposedly recent removal of a piece ten centimeters long and two centimeters wide, that the comparison was made with another piece which

had become detached four hundred years ago. Therefore, the detachment of the newer piece would appear recent even if it had occurred a hundred years ago. “But I,” the Metropolitan emphasizes, “have served as bishop in Kefalonia for only fourteen years.” Where, then, is the Saint supposed to be missing? Where are the axes? Where are the knives? Where are the saws? Where are all the crashing blows presented by that gentleman? You understand how matters truly stand. The Saint is there. The only point that might be questioned is that a strip of skin ten centimeters long is missing from his foot. But when was it removed—during these past fourteen years, or at some point during the other three hundred and eighty-six?

After all this, how is the public to know what to believe from what it sees and hears? And what is the reality? They themselves have printed it. But look at how they printed it: so small that you could hardly read it even with a magnifying glass. The other things were printed beneath enormous headlines in order to accuse. That is why I told you: whenever you hear matters concerning the clergy, do not become involved. Say your prayer, keep your mouth closed, and walk away. The unfortunate people are not the clergy, but those who play this role. When clergymen are accused, an opportunity is given to them: if they are guilty, they can repent and be saved; if they are accused unjustly, they will become sanctified. It is an opportunity for them to become holy.

If a clergyman is not persecuted, how will he become holy? If a Christian is not persecuted, how will he become holy? That is why those who persecute Christians are, in general, their benefactors. But we do not understand this; we take up arms over it. And because many clergymen do not defend themselves but allow themselves to be accused, others assume they are guilty. Yet here we have their own evidence. Mr. Kollatos, since you know the findings of these medical experts—one of whom, Antonatos, is himself from Kefalonia—and since they say that the relic is there, how can you invent axes, strike and cut it up, and sell twelve ribs and ten ribs, at fifty thousand drachmas for each rib and sixty thousand for each rib on the right?

And then you make a joke about democracy and the junta, with the right side costing more! So I was not wrong when I told you to be careful. If you wish, be watchful and pray also for those who fall into temptation. For from the moment you step forward wearing the cassock, expect to be spat upon; expect to be stoned; expect to be crucified; expect to be hanged, as they did to Christ—as they did to Christ. And if we examine all those who supposedly labor for the purification of the Church—was Kollatos really concerned about purifying the Church? Let him first see to purifying himself.

Let him repent, come to his senses, withdraw somewhere, take up a prayer rope, and cry out day and night: “Lord Jesus Christ, have mercy on me, the foremost of sinners and a wretched man; and besides me, preserve all those souls whose ruin I have brought upon myself, so that I might make money from my unbelief.” It is quite another thing to involve yourself in the affairs of the Church. So believe only half of what you hear—and none of what you see.

None of it. This is a very serious matter. I had a duty to bring it to your attention, to remind you of it, and to confirm that what I told you the other day was true. And I have proved it from their own writings. Now, if you wish, take it up and read it again; go back again, or turn on the television and watch this play, because it will spread further.

It will spread just as the works of Kazantzakis and others have spread. This play will be idolized; it will reach television and spare no one. This gentleman himself will be glorified as a god. That is how things are—fabricated, entangled, and arranged. These are evil and treacherous days. No one is going to help us. Do not look for anything else. Kneel down and entreat Christ. Christ desires their salvation; He does not desire their punishment or their destruction. Even if they are Judases, He still desires their salvation. That is precisely why He employs every means. Do not be scandalized and ask, “Where is God?” He is God; He is in no danger. If I go outside and spit at the sun, the spittle will fall back onto my own face. God is in no danger.

Do not be scandalized. Include this, then, in your prayers: ask Him to shelter the clergy and protect the cassock, whether it is worn in the mountains or in the city. For if the cassock disappears—the cassock that strikes fear into Satan—we shall all be lost. And we will understand this when we die.

There will be no cassock there to read the Trisagion prayers over us. Then we shall understand what the cassock means, what Orthodoxy means, what monasticism means, what a hierarch means, and so forth. Then we shall understand, but by then it will be too late. So that it may not be too late, let us avoid taking either side, keep this matter before us, and use the arguments I have given you, so that people may understand what is happening and what this is really about. That completes what I owed you from the previous lesson. Now I wanted to speak again this evening about sin and the way it is healed. Following the Church, I insist that there is no forgiveness of sins outside the Church. No one else can forgive sins.

Only the clergy have received this commission and act on God’s behalf. Whether the priest himself is holy or not, he forgives the sins of the person who repents and confesses.

Many people hear what I am saying and become troubled and anxious; often they even fall into discouragement, because they have become so entangled in sin that they cannot separate themselves from it. They find themselves, as we say, with a precipice ahead and a torrent behind. They want to abandon sin, but they cannot. They want to break their ties with people who are living in sin, but they cannot free themselves from them. So they stand there asking, “What am I going to do?” They reach the point of despair, and despair—what we call despondency—is a mortal sin. We must always avoid it. When Alexander the Great stood before the Gordian Knot,

no one had succeeded in untying that Gordian Knot, and neither could Alexander himself. So he drew his sword and said, “What cannot be untied must be cut,” and with his sword he cut through the knot. That is what is needed: courage is needed, and Christ is needed, with His own sword. I think you know that Alexander the Great was a type of Christ. Though he came from paganism and from among the nations, he was a type of Christ. He too died at the age of thirty-three, and he acted on Christ’s behalf when he undertook that campaign and reached those distant lands. It was no accident that Alexander the Great went there. Hellenism went there; our language went there. How else did names such as Luke, John, and Thomas come to be found there? They were Greek names.

They were found there. Many people do not know what exactly happened when he reached Jerusalem. Since I have touched upon this, and because you may be shocked—for unfortunately we rush to judgment without knowledge of these matters—I want to deliver you from that temptation. When Alexander the Great reached Jerusalem, he dismounted from his horse and bowed before the Jewish high priest. The Jewish high priest kissed him and gave him the keys to the city. He offered no resistance and did not wage war against Jerusalem; the city surrendered to him. That evening a banquet was held. All the officers of Alexander’s staff were there, along with the representatives of the city who accompanied the high priest. But one man stubbornly refused to sit at the table.

It was Alexander the Great’s aide, Parmenion. He had been grumbling, and Alexander had noticed him; Parmenion considered what had happened entirely improper. When the banquet ended, Alexander demanded an explanation for his behavior. Parmenion answered him boldly: “How could I sit at a table after witnessing such servility on your part?” Alexander said, “Where did you see servility?” Parmenion replied, “From the time we set out until we arrived here, we never dismounted from our horses. But then I saw you dismount, bow down before a priest, and after that I could not sit at such a table.” Alexander the Great answered him: “If you knew what God told me yesterday evening

about this priest and this city, you too would have dismounted. And instead of making three prostrations before him, you would have made a hundred and three.” Alexander the Great had been told by God that this city belonged to God, that he was not to harm it, and that its people would give him the keys to the city. At the same time, the high priest was inquiring of God through the ephod—that is another matter—asking whether he should fight, resist, or what he should do. And God told him to surrender it: “This man who is coming belongs to Me.” So he went out to meet him. At the place where Alexander the Great met the high priest, a monument still stands today, on the slope of Little Galilee, below the Patriarch’s residence, commemorating that meeting. Therefore, I say, if a person desires

Christ’s help, he must cut himself off from sin and be delivered from it. I will tell you about something that happened in my own life. I once gave a talk at Saint Artemios, in Gouva, in the Sarthina district. It was a Wednesday. When I had finished, I set out on foot for home. The walk was about fifteen minutes. It was dusk when a woman approached me—a single woman, perhaps; I do not know what her circumstances were—about forty or forty-five years old. I did not know her, but she had been in the audience. She said to me, “Mr. Panagopoulos, everything you said this evening was meant for me.”

“Then why do you add a ‘but’?” I asked. “Because these things cannot be done. I want them to happen, but they cannot.” And she began to weep, because a struggle was raging within her. I said, “Do not cry, and do not let Satan deceive you. The very fact that you are still breathing is proof from our Christ that He is waiting for you. Do not let the devil deceive you into believing there is no solution. Even if there is no solution for you, there is one for Him. If your case had already been settled for evil, He would find a way to take you from this life so that you might commit fewer sins. God is love, and even for someone who is going to Hell, He desires that his Hell be less severe.”

“It is impossible. It cannot happen. I cannot free myself from sin.” I said, “Keep asking Christ.” “It is impossible,” she replied, bringing human reasoning into it. “What do you mean? Is it impossible for Christ? Have you reduced Him to the level of a mere man? It may be impossible for me, impossible for you, impossible for the whole world, and impossible for Satan—but it is not impossible for Christ.” To make a long story short, we walked about a kilometer until we reached the area near her home. She continued to weep and sob. I realized that I had to part from her, because if people saw Panagopoulos at night, in the darkness, with a woman who was crying, they might be scandalized. I told her, “I have one last thing to say, and then I am finished. I do not know what prayers you have offered until today or how you have asked God. But I will suggest one way.”

“Tonight say whatever you wish; or if you do not want to say anything else, then say nothing else. But say this: ‘Lord, Panagopoulos told me that You can bring me out of this dead end. I want to escape, but I cannot. Yet he told me that You can deliver me. Do whatever You judge best. I fall at Your feet.’ Remember, I told her, these do not have to be your exact words. Even if you do not say these words, pray with this spirit. Good night; I cannot stay with you any longer.” Then I went on my way. She turned back utterly broken, like a living corpse. I did not know whether she could even make it home. In any case, the days passed, and I continued giving my other talks. The following Wednesday I went back and spoke again. Of course, I had not been thinking about this incident. And then this happened:

When I left, it was dusk again. I heard quick footsteps approaching, and then she said, “Good evening, Mr. Panagopoulos.” I turned and saw that it was the same woman I had spoken with the previous Wednesday. “A miracle has happened,” she told me. “Give glory to God,” I replied. “Let me tell you about it.” “I do not want you to tell me anything. I believe that Christ lives, and that is why I advised you to turn directly to Him.”

I knew nothing about the matter. I had neither recognized her nor paid any particular attention to her. I did not know who she was, and I did not want to know. I understood that demons were involved; perhaps it concerned a man or a woman—I did not know, and I did not want to know. Seven years passed. After those seven years, a devout married couple invited my wife and me to dine with them. I had resisted going for some time, but finally agreed because there was another matter that required me to visit that home. After we had eaten, the lady took me aside and said, “Would you like to learn about something from seven years ago that has remained a mystery to you?” “Nothing has remained a mystery to me,” I said. “I do not want to know anything.” “But you must know.” “I do not want to know.” “You must know. You will find it astonishing.” Events unfolded in such a way that I finally had to give in and say, “Very well, tell me the story.”

She said to me, “Do you remember a certain woman who approached you after your talk at Saint Artemios and told you such-and-such? Do you remember what you said to her? Do you remember how she told you the following week that a miracle had happened, and all the rest?” I replied, “Yes, I remember all of that.”

“Listen,” she said to me, “and I’ll tell you what the miracle was.” “That,” I said, “is precisely what I don’t want you to tell me.” “I’m going to tell you.” In any case, perhaps it was God’s will for me to learn about it, because it might prove useful one day. The story is anonymous. I know neither the people nor the details. So she continued: “That woman lived nearby with her sister and brother-in-law. They had a house with a large courtyard, surrounded by several other rooms.”

They rented those rooms out. The woman was separated from her husband and living alone. Among their tenants was a truck driver, with whom she was committing sin.

From the time I began going to that neighborhood, to Saint Artemios, and preaching sermons of metanoia—repentance—she came and heard the truth about such matters: life is not simply about having a good time and indulging ourselves; our actions have consequences. She repented. But how could she escape from this man? He threatened her: “If you stop giving in to me, I’ll tell your sister and brother-in-law everything.” That would have ruined them. So, under this blackmail, she was forced to continue sinning. That was why she kept telling me, “It’s impossible.” Could she evict him? He lived there for fifty drachmas a month, and rent-control laws were in force at the time.

There was no way to make him leave, and so she sinned against her will. Until then she had wanted it, but now she had learned the truth and no longer wanted it, yet she could not escape. Sin is a grave matter and has two sides: outwardly, it coerces you; inwardly, it entices you. In any case, what do you think happened? The next morning, after she had prayed that night, the man took his truck and drove up Syngrou Avenue. When he reached the Temple of Olympian Zeus, where the columns stand, another vehicle came from Dionysiou Areopagitou Street on his left, and they collided. The fault lay with the truck driver, who had been driving up the avenue without paying attention. When the vehicles struck, they both stopped dead, like two rams locking horns. He leapt out and disappeared, leaving his truck behind. He was so frightened that he never even returned to collect a camp bed he had there, or a wooden suitcase—

a wooden suitcase of his—nothing at all. He left behind an old pair of shoes, a shirt, and everything else. The man vanished from the face of the earth because he was afraid. He had no license, no insurance—I do not know exactly what was wrong—and he was never seen again. In this way, she was delivered from him, and she was even able to rent the room to a new tenant. That is God. Sadly, we never turn to Him first. Satan entraps you on the one hand, gains power over you, and then begins to threaten you. Under the fear Satan creates, a person continues to sin. He says to a married couple, “Don’t have children. How will you manage? What will happen? You’ll have to educate them, and look at what the world is like,” and so on. He terrifies them and gets them into his grasp. They stop having children and destroy their relationship with God. Then see how well you manage—unless you fall to your knees and say, “My Christ,

can You not provide for me? You who feed and sustain all things—can anything prevent You? Can You not provide for me? Please help me to be delivered from this.” Then consolation, strength, and the solution to these difficulties will enter a person’s nous, the spiritual mind. Sadly, however, we have not asked Him. On the one hand, Satan gets us into his grasp, and afterward we cannot stop a particular sin. On the other hand, when we try to leave, he begins threatening us and driving us to despair, so that we will not escape and, if possible, will never abandon the sin. I do not know whether you have noticed this: a person’s condemnation to Hell does not depend on many sins, but on sin. I do not need to have a million sins to go to Hell. If I have one sin, I will go to Hell. How many sins did Eve commit? One.

Not only did she lose Paradise, but she also crucified God, because Eve’s one sin brought God to the Cross. Am I lying? How many sins turned the angels into demons? How many? One. Not even an act of sin, but a thought—one thought. The demons had been angels. How did they become demons? Satan conceived the thought of setting his throne above the throne of God. That self-centered pride, that arrogance, cast him into Tartarus and turned him from white to black. He too committed one sin. There is no need for many sins. One sin is enough to shut a person out. For a ship to sink, must the whole ship be full of holes?

One hole is enough to sink it. The other day I gave you another example: for this chandelier to fall and shatter into a million pieces, must every link of its chain be cut? Only one needs to break. And what does John the Theologian say? If you keep the whole law but stumble in one point, you are guilty of breaking the whole law. Take a garden. A woman tends it beautifully and has it fenced in. One morning she goes inside and finds everything turned upside down, and she tears her hair out. What happened? The gate is shut; everything is closed and properly secured. But down in one corner, the neighbor’s little pig slipped through a tiny hole and smashed everything to pieces. If sin enters through even one opening, it is capable of enslaving a person and holding him fast. There is an old story—

about a queen named Semiramis. She kept asking the king to let her govern the kingdom for one day, so that she too could see what it was like and how a person felt when ruling over millions of people. But he told her, “These are matters for men; it cannot be done.” She refused to give up and persisted for years: “You don’t love me,” and this and that, constantly wearing him down, trying to persuade him to let her reign for just one day. Finally, after many years of her asking again and again, as we say, he gave in. He decided to entrust her with the great seal of the kingdom—

to give her his signet ring and allow her to issue a decree stating that, on the following day, she would rule as queen. For one day, the queen’s decrees would have the force of law and everyone would obey them. At last, the day for which she had struggled and schemed for so many years arrived, and she became queen. She sat upon the throne and began issuing decrees. The very first decree she issued and signed ordered that the king be arrested and put to death immediately. And the foolish king, who had yielded to sin—to Semiramis—was arrested and removed from the scene. That is what sin is like. Once you sin, even a single time...

you become a slave. Sin rules over you, and then it becomes what we call a second nature—a habit. Wine becomes a habit; a woman becomes a habit; a man becomes a habit; gambling becomes a habit; blasphemy becomes a habit; theft becomes a habit—habit upon habit. Now who will cleanse all this? Who can put everything right? Christ alone; only the true Alexander the Great, Christ.

He is the One who will cleanse it all. So I do not know what state you are in with regard to the devil—whether he has you in his grasp or not. Only metanoia, repentance, can save you. Consider the great figures who sinned. David sinned, committed adultery, and carried out premeditated murder. He was not some ordinary, uncultivated man. He was David: a prophet and ruler, an educated man, a prophet and king. Yet he fell into two deadly sins, one after the other. What saved him? Repentance. He admitted his sin, confessed it, and was saved. Do you know how his repentance came about? When he fell, God sent Nathan the prophet to hear his confession and help him. Nathan the prophet put a question to him in the form of a parable. He said, “My king, I have come to ask your judgment on a serious matter, because I do not know how to answer it. There was a rich man who had everything he could possibly desire at his disposal, and yet he did the following.”

“Some visitors came to him, and he went and took a ewe lamb from his poor neighbor. He slaughtered it and feasted with his friends, even though he could have provided the feast in a thousand other ways. What do you say about this?” David answered, “A man who commits such an injustice and takes the poor man’s ewe lamb deserves to die.” Nathan told him, “You are that man, O king. You sent Uriah the officer to his death, and then you took Bathsheba for yourself.” David answered, “I have sinned against the Lord.” He admitted it at once. He did not say, “What are you talking about? Watch your words, and remember whom you are speaking to”—the sort of lies we tell. At once he said, “I have sinned against the Lord”; in other words, “What I have done is sin in the sight of God.” Nathan replied, “And the Lord has put away your sin.”

A prophet hears the confession of a prophet, and on God’s behalf the prophet grants forgiveness to the prophet. “And the Lord”—not I—“the Lord has put away your sin,” because David admitted it. So when a prophet and king confesses to a prophet and receives God’s forgiveness through a prophet, how can I go and tell my sins to an icon, or shout them to the waves, or tell them to my lord Saint George and my Lady, the Most Holy Theotokos? Do they grant forgiveness? Have they been given that authority? Where would it come from? They do not possess it, nor did they ever ask for it. Only the priest, only the clergy—and not for their own sins, no. The priest is a spiritual father and confessor, but he cannot forgive his own sins, as I told you yesterday. Is he a Patriarch? He must go and confess to someone else. Is he a bishop?

He must confess to a priest, a monk, or another bishop. He cannot absolve himself. That is precisely why Scripture says, as I mentioned the other day, “Confess your trespasses to one another, that you may be healed.” The Protestants bring us this verse and say, “There, you see? It says that we must tell our sins to one another.” This is addressed to the priests, not to all of us. And even if you insist on applying “to one another” to everyone in the world, then do not bring your sins to me; tell them to one another. Go to the person who has the authority to forgive your sins, and if you can obtain forgiveness elsewhere, then so be it—but do not go to just anyone. When you are in pain, you go to a doctor. You do not go to a layman, to a private individual who has no medical knowledge. When your electricity fails, you call an electrician. When your plumbing breaks, you call a plumber. So when your soul is sick, how can you go to some random person, tell him everything, or come and tell it all to me? What comes of that? Today people tell everything to a psychiatrist, but not to the priest.

What happens? They feel relief for a moment, but afterward they pick up their little sack of burdens and carry it away with them again. And so you see suicides and depression, and all the psychiatric hospitals are full. Why? Because the spiritual father has been pushed aside; people no longer make use of the priest’s stole in Holy Confession. The spiritual father is the only one able to put the matters of the soul in order and reduce this problem to a minimum. Today, homes abroad are full of psychiatrists. If you heard a United Nations statistic about how many mentally ill people there are in the world, your hair would stand on end. Their specialized statistics report that by the year 2000 there will be two hundred million mentally ill people in the world.

What does it say? Mental illness has begun to abound in our world. Today the number of people suffering from psychiatric illness has reached 120 million, and by the end of the century it will reach 200 million. These figures were made public by the International Labour Organization, whose report emphasizes that mental disorders are tending to become one of society’s most serious problems. According to the report, cases of mental illness are increasing annually at a rate three percent higher than the growth of the earth’s population. In the United States, for example—

approximately …000 Americans are residents of various psychiatric institutions. Every year, three million British people consult their family doctors with symptoms requiring psychiatric care. Of these, 600,000 are referred by general practitioners to specialist neurologists and psychiatrists, and 250,000 are admitted to psychiatric hospitals. Soon we will be in danger—and indeed, we already are. You do not know who the person next to you is or what he might do, as we read in the newspapers every day. Why is this happening? Because people have no relationship with a priest. What can we do with a psychiatrist? Going to a psychiatrist is like eating without ever becoming full. The psychiatrist will listen and give you some relief; he provides psychological disclosure, but he does not have the power to lift the burden from you.

And so you take your pills again in order to sleep and calm down. This is what I am saying: never assume that sins will simply be put in order by themselves. Sins were confessed even in the Old Testament. If you want to find confession in the Old Testament, turn to the fifth chapter of Numbers. You can also turn to another chapter that I will give you in a moment—in Joshua, forgive me, not Deuteronomy—in Joshua, chapter 7, verse 19, where you will hear the following. Joshua was conducting a military campaign and told his army, “When we enter this place, you are not to steal anything, plunder anything, or take anything—”

“no spoils.” One of them, named Achan, if I remember correctly—or perhaps Achas—stole several gold objects and secretly put them in his bag. His deed was revealed. When it came to light, the matter was brought before Moses. The man was to be stoned. If he repented and confessed, he would be delivered. And Moses said to him, “My son, give glory now to the Lord, the God of Israel, and confess to Him”—to the Lord—“and tell me now what you have done.” You confess it to Him, but you will tell it to me.

He is present before you. You are not confessing to me; you are speaking to the Lord in my presence. Do you understand? When we confess, we do not confess to the priest. The priest is an instrument. Have you heard what the devil says? He tells you that when you confess, you are confessing to the priest. So people even search for some lenient priest, one who will permit them to have abortions, permit them not to fast, and permit such things. They look for an easygoing priest.

We go to obtain the blessing by deception so that we can receive Holy Communion. You are mistaken. Are you speaking to Manolis? You are speaking to Emmanuel. And this is precisely what applies here: “Confess to Him, and tell me.” Tell me now, here in my presence. What have you done? “Do not hide it from me.” Do not conceal it. Yet you are confessing to Him, because I minister on His behalf. You will find what I am telling you in Joshua 7:19. You will also find the passage I mentioned in Numbers 5:5–8. There again, the person is called to confess. If a person commits even one sin, he will be condemned to Hell. Besides the things I have already told you, do you know how many transgressions Satan committed? One. Do you know that Moses did not enter the Promised Land?

Do you know that Moses, although he beheld God, sinned once, and God judged that he would not enter the Promised Land and brought his life to an end? You have read it. You will find these things in your Old Testament, in the passages concerning Moses.

You will find it in Deuteronomy 21:18–21, and also in Numbers 33:38. Then, in Deuteronomy 34:1–7, you will find the account of his death. You will see what God told him to do, how he failed to do it, and how he died. You will find the account of his death there. God granted him only this: to climb a mountain and see the Promised Land from afar. But he did not enter it. That is precisely why Joshua succeeded him, as you know. Moses did not enter the Promised Land. Why? God had told him to command the rock to bring forth water. Yet, yielding to human fear that perhaps the rock would not bring forth water and the Hebrews would stone him—for until then God had always told him to strike the rock—he stood before it and said:

“The Lord says that I should speak to the rock. But what if it does not bring forth water?” So he struck it. The rock brought forth water, and the Hebrews drank, but God took him by the ear, as it were, and said, “Did you not take Me into account? You too will not enter the Promised Land.” All this for one sin. And do we expect to enter—we who have overturned everything, who do not even know what we have done in our lives, and who still refuse to repent? I am sorry—sorry that I speak in this tone—but this is how things are. Let us stop here for tonight, and, God willing, we will continue tomorrow evening.

Ήμεθα μαζί στις τέσσερες πρώτες ομιλίες. Θα ενθυμείσθε ότι το θέμα μας ήταν γύρω από την υπόθεση της αμαρτίας γενικά και της θεραπείας αυτής. Μέσα σε αυτή τη σειρά των σκέψεων φτάσαμε σε ένα σημείο που ρωτούσαμε με τι τρόπο θα μπορέσουμε να απαλλαγούμε από την αμαρτία, μια και η αμαρτία είναι, όπως θα λέγαμε, η αιτία της καταστροφής και γενικά της κολάσεως του ανθρώπου. Και είπαμε ότι δεν μπορούμε κατά κανέναν άλλον τρόπο δικό μας να απαλλαγούμε από την αμαρτία.

Ει μη μόνον δια μέσου του Κλήρου. Βεβαίως, στο θέμα «Κλήρος» αναφύονται πολλές ενστάσεις και πολλά συζητούνται, εάν και κατά πόσον οι άνθρωποι αυτοί, διότι πολλάκις είναι αμαρτωλοί και εξ αυτών, είναι εις θέση να παίξουνε τον ρόλον αυτών. Πολλοί μάλιστα, διότι παρασύρονται από τα γραφόμενα, όχι από τα γενόμενα, από τα γραφόμενα κατεξοχήν εις τον Τύπον και από αυτά τα οποία ακούονται και προβάλλονται πολλάκις ειρωνικώς κατά του Κλήρου, έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους και τους αρέσει περισσότερο να είναι αλήθεια και έτσι όπως λέγουν αυτοί, και όχι να είναι ψέματα πολλές φορές.

Ακόμη, να τα παρακάμψουν και να ακολουθήσουν τον δρόμο τους, όπως δεν εξετάζουν τον ιατρόν αλλά κοιτάζουν την επιστήμη του, όπως δεν εξετάζουν τον μηχανικό αλλά κοιτάζουν την επιστήμη του και κάνουν αυτή τη δουλειά τους, αδιαφόρως το ποιοι είναι αυτοί. Μέσα στα επιχειρήματα που επεχείρησα να φέρω για να σας στερεώσω στην πίστη, τόσο εσείς που με ακούτε απευθείας όσο και αυτοί που θα με ακούσουν μέσω των ηχογραφημένων αυτών κασετών, έφερα μερικά παραδείγματα και από σύγχρονες ενέργειες των ανθρώπων αυτών που κόπτονται δήθεν, που κόπτονται υπέρ της Εκκλησίας και ενδιαφέρονται να σώσουν την Εκκλησία, καθ’ ην στιγμήν αυτοί δεν έχουν σώσει τον εαυτό τους. Διότι, όπως αποδεικνύεται,

αυτοί οι οποίοι εκάστοτε παρουσιάστησαν να γράψουν, να πουν, να κατηγορήσουν, να καταγγείλουν, δεν έχουν καμιά σχέση με την Εκκλησία. Δεν εκκλησιάζονται, δεν κοινωνούν, δεν έχουν πνευματικό, δεν ζούνε καμιά χριστιανική ζωή. Κατά συνέπεια, πώς είναι δυνατόν να ενδιαφέρονται για πράγματα που δεν πιστεύουν; Είναι δυνατόν να ενδιαφέρονται ειλικρινώς; Όχι. Αλλά εμείς, διότι δεν είμεθα εις θέσιν να ερευνήσουμε αυτά, και η Εκκλησία πολλές φορές δεν δίνει τις απαντήσεις, και αν δώσει απαντήσεις δεν τις γράφουνε αυτοί στις εφημερίδες όπως γράφουν τα δικά τους με πηχυαία γράμματα. Μπορεί να γράψουν κάποια απάντηση, αλλά θα τη γράψουν με ψιλά γράμματα σε κάποια άκρη, ώστε να περάσει απαρατήρητη. Η κατηγορία να είναι με πηχυαία γράμματα, η υπεράσπιση να

είναι με γράμματα πολύ ψιλά, που να μην τα βγάζουν ούτε εκείνοι που τα έγραψαν. Σας είπα, λοιπόν, ότι αναφορικώς με την κατηγορία εναντίον του Προκοπίου για την υπόθεση του Αγίου Γερασίμου, σας είπα ότι έχω στοιχεία, αλλά δεν είχα το βράδυ εκείνο μαζί μου. Συνεπής προς αυτά που σας είπα τότε, θα σας διαβάσω τώρα τι η επιτροπή, τρεις δηλαδή επιστήμονες ιατροί, έκαμαν ως πραγματογνωμοσύνη, όταν επισκέφτηκαν και εξήτασαν το κατακερματισμένο, όπως λένε στις εφημερίδες με πηχυαία γράμματα,

οι Κεφαλονίτες, που τόσο θρησκεύουν, ενδιαφέρθηκαν για τον Άγιό τους και δημιούργησαν όλη αυτή την κατάσταση. Λοιπόν, αυτό είναι ψέμα από την αρχή μέχρι το τέλος, όπως αποδεικνύεται από τους ιδίους, διότι οι επιστήμονες αυτοί οι οποίοι πήγαν εκεί και έκαναν πραγματογνωμοσύνη δεν αναφέρουν τίποτα στην απόφασή τους, σ’ αυτή που συνέταξαν, στη γνωμάτευση που έκαναν. Δεν αναφέρουν ότι έχει κατακερματιστεί ο Άγιος. Ο Άγιος ήταν εκεί που είναι και θα είναι ασφαλώς εκεί που είναι. Διότι προς τι; Ποιος αγοράζει λείψανα; Τι να τα κάνει; Τι να το κάνω; Να πάω εγώ να αγοράσω, να δώσω χιλιάδες, να δελεάσω κάποιον να του πάρω; Τι να το κάνω; Και πού είναι, εν πάση περιπτώσει, αυτοί που ανεκάλυψαν ότι λείπει; Πού είναι που λείπει, για να μην είναι πουθενά; Να, νομίζω ότι δεν λείπει, δεν λείπει.

Τι δεν μεταχειρίζονται για να παραπλανήσουν τον κόσμο, είναι άνω ποταμών. Θα σας διαβάσω πρώτον από τη δίκη αυτού που υποδύεται κατ’ αυτάς τον ρόλο του Πρεβέζης και το έχει έργον, και εξ αυτού κερδίζει εκατομμύρια αυτός και κολάζει ψυχές, διότι οι άνθρωποι είναι αδύνατοι, οι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται να μάθουν τα της πίστεως ποτέ και πιστεύουν μάλλον σε εκείνα τα οποία τους προβάλλει σήμερα η ελευθερία, η δημοκρατία η λεγόμενη, η ασυδοσία, και χάνονται ψυχές καθημερινώς. Ακούστε ένα μέρος από το έργο του Κολλάτου, καθ’ ας γίνεται και δίκη ταυτόχρονα. Γράφει με τίτλο από πάνω:

«Τον πέλεκυ», με ένα τσεκούρι δηλαδή, «ο Προκόπιος ο Κεφαλληνίας» και δύο ακόμη σκηνές του έργου. Εμφανίζεται στη σκηνή του έργου του κυρίου Κολλάτου ο Μητροπολίτης Κεφαλληνίας Προκόπιος και μοναχές της Ιεράς Μονής του Αγίου Γερασίμου. Αρχίζουν να εκφωνούν τη διατίμηση του σκηνώματος του Αγίου. Παρουσιάζει, λέει, το έργο τον Μητροπολίτη με ένα τσεκούρι και οι μοναχές από τον Άγιο Γεράσιμο φωνάζουν πόσο πουλάνε το κάθε κομμάτι του Αγίου. Πέντε δάχτυλα του αριστερού ποδιού, πεντακόσιες χιλιάδες δραχμές. Λες και πρόκειται περί δημοπρασίας. Δώδεκα πλευρές αριστερές προς πενήντα χιλιάδες δραχμές, μας κάνουνε εξακόσιες χιλιάδες.

Επί δώδεκα, εξακόσιες χιλιάδες. Δώδεκα πλευρές δεξιές προς εξήντα, μας κάνουνε εφτακόσιες είκοσι χιλιάδες, και ούτω καθεξής. Το έργο αυτό, ότι κόβουν τα πλευρά και τα πουλάνε προς πενήντα χιλιάδες το κάθε πλευρό, το αριστερό, το δεξιό εξήντα χιλιάδες το κάθε πλευρό. Και εν συνεχεία, ενώ σβήνουν τα φώτα, σβήνουν εν τω μεταξύ εκεί που παριστά αυτός αυτά, ο Μητροπολίτης Κεφαλληνίας λαμβάνει ανά χείρας και κραδαίνει έναν πέλεκυ. Αρχίζει και τροχάει, να πούμε, χτυπά έναν πέλεκυ. Και εις το σκότος ακούγεται ο γδούπος του χτυπήματος του πελέκεως, διά του κατατεμαχισμού του σκηνώματος του Αγίου Γερασίμου. Και ακούει τώρα ο κόσμος, ο θεατής βέβαια, που πέφτει το τσεκούρι και κόβει

πλευρά του Αγίου, τα οποία ο Κεφαλονίτης ο Προκόπιος τα πουλάει. Συνεχίζει η δίκη και ερχόμαστε σε ένα άλλο μέρος. Λέγει η υπεράσπιση του Κολλάτου, οι δικηγόροι κλπ.: «Δεν είναι αλήθεια ότι τεμαχίστηκε και πουλήθηκε το σκήνωμα του Αγίου Γερασίμου στην Κεφαλονιά;» Απαντά ο μάρτυς: «Δεν έχει αποδειχτεί τίποτα ακόμη. Η υπόθεση βρίσκεται ακόμη στα δικαστήρια». Και λέγει η υπεράσπιση, οι δικηγόροι του Κολλάτου: «Και όμως έγινε πραγματογνωμοσύνη και απεδείχθη ότι λείπουν τεμάχια από το σκήνωμα του Αγίου». Έγινε πραγματογνωμοσύνη, άρα έχει υπόψη του την πραγματογνωμοσύνη.

Την έκθεση της πραγματογνωμοσύνης την έχουν υπόψη τους. Ακούστε, λοιπόν, τι λέγει η έκθεση της πραγματογνωμοσύνης των ιατρών για το λείψανο που εκόπηκε: δώδεκα πλευρές από εδώ, δέκα από εκεί, πόδια, κεφάλια και λοιπά. Στο μεταξύ, σας διαβάζω ακριβώς τη γλώσσα της δίκης. Η Ακρόπολις, για την πρώτη περίπτωση Ακροπόλεως, εξασφάλισε την έκθεση πραγματογνωμοσύνης των γιατρών Γεωργίου Αυλάμη, Παναγιώτη Μήχα και Ιωάννη Αντωνάτου, που εξήτασαν την περασμένη Κυριακή το σκήνωμα του Αγίου Γερασίμου. Πήγανε τρεις επιστήμονες γιατροί, με επικεφαλής τον κύριο Αυλάμη. Γι’ αυτόν λέγεται, που σας είπα και προχθές, ότι αυτός, όταν εψηλάφησε τον Άγιο και του έπιασε τον σφυγμόν, τον άκουσε να χτυπάει και ο άνθρωπος

που δεν τρελάθηκε, και επί 20 ημέρες είχε πάθει σοκ. Έτσι έρχεται πληροφορία από εκεί. Εγώ δεν ήμουν παρών, δεν ήμουν παρών να σας το πω. Στην έκθεση αυτή οι γιατροί αναφέρουν ότι διεπίστωσαν τα εξής: «Στην αριστερή υπογνάθιο χώρα», εδώ από κάτω, από το σαγόνι, «παρατηρείται έλλειψις μαλακών μορίων, εις τρόπον ώστε να διαφαίνεται το κόκαλο της κάτω σιαγόνος, πράγμα που οφείλεται σε αλλοίωση η οποία έχει προκληθεί από τον χρόνο». Λόγω των 400 ετών έχει πάθει μια αλλοίωση από κάτω εδώ το σαγόνι. Άρα έλλειψις, τίποτα μέχρι εδώ. Δεύτερον, και τα δύο πόδια παρουσιάζουν ελλείμματα στην πελματιαία επιφάνεια που έχουν δημιουργηθεί από τον χρόνο. Δηλαδή από κάτω που πατάμε έχουν τριφτεί, το πέλμα του Αγίου έχει τριφτεί. Αλλά αυτό, λέει η επιστήμη, είναι και αυτό από τον χρόνο, ούτε από εκεί λείπει. Τρίτον, το μεγάλο δάχτυλο του αριστερού ποδιού λείπει τελείως, το μεγάλο δάκτυλο του αριστερού ποδιού. Πού είναι; Όταν του κάναν την ανακομιδή του Αγίου, ήτο κανείς εκεί ώστε να μας πει ότι το πόδι, το δάκτυλο αυτό, δεν το πήρε η αξίνη τότε και το έκοψε; Εγώ ήμουνα παρών σε εκταφή λειψάνου που υπάρχει σήμερα εν ολόκληρο.

Το τσαπί, διότι δεν ξέραμε τι θα βρούμε από κάτω, πήρε το δάχτυλο αυτό και έβγαλε αυτή την κτένα εδώ πέρα, την οποία έχουμε, και μάλιστα την έχουμε εμείς στο σπίτι μας. Και το άλλο υπόλοιπο που το έχουνε δύο άλλοι. Το πήρε το τσαπί αυτό. Αν τώρα εξετασθεί το λείψανο, θα πούνε ότι το κόψαν και το πούλησαν. Επίσης, το ένα δάχτυλο από το πόδι, όπως είναι το πόδι έτσι, το πήρε το τσαπί πάλι, το οποίο και αυτό ευρέθη και το έχουν οι γονείς της κόρης. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να μας πει κανείς ότι το δάχτυλο του αριστερού ποδιού υπήρχε στη διάβα των 400 ετών ή από τότε. Δεν αναφέρει τίποτα. Λένε αυτοί ότι λείπει το δάχτυλο από το αριστερό πόδι. Τέταρτον,

τη ραχιαία επιφάνεια, συγγνώμη. Τέταρτον, η έλλειψη του μικρού δακτύλου της δεξιάς χειρός από τη βάση του. Διεπιστώθη η έλλειψη του δακτύλου του μικρού της δεξιάς χειρός από τη βάση του. Το δάχτυλο το μικρό του Αγίου είναι στη Μητρόπολη της Κεφαλληνίας από 100 χρόνια, για ευλογία. Το είχαν ζητήσει από το μοναστήρι και είναι μέχρι σήμερα. Δεν το γράφουν εδώ πέρα, υπάρχει αυτό.

Πέμπτον, από τη ραχιαία επιφάνεια του δεξιού ποδιού και κοντά προς το έξω χείλος αυτού παρατηρείται έλλειψις δέρματος. Έλλειψις δέρματος, όχι κατατεμαχισμός, τσεκούρια και πελέκεις κλπ. Είπα, έλλειψις δέρματος, μήκους 10 εκατοστών και 2 εκατοστών πλάτους. Δηλαδή είναι γδαρμένο, όπως λέμε, με χαρακτήρες μακροσκοπικώς

σχετικώς προσφάτου αποσπάσεως. Δηλαδή αυτό το δέρμα που λείπει, όπως φαίνεται εν σχέσει με το άλλο δέρμα, αυτό φαίνεται ότι είναι

αργότερα βγαλμένο. Παραδείγματι, στο πόδι φαίνεται ότι κάτι λείπει από κάτω, απ’ το πέλμα. Αυτό, λέει, είναι απ’ τον χρόνο. Εδώ λείπει, είναι φθαρμένο. Ήδη λένε ότι είναι από τον χρόνο. Το δάχτυλο βέβαια λείπει και είναι στον ναό που σας είπα, τον μητροπολιτικό του Αργοστολίου. Το άλλο δάχτυλο εγώ δεν ξέρω πώς και λείπει. Αυτό το δέρμα πότε βγήκε; Αν παραδεχτούμε ότι το υπόλοιπο σώμα είναι 400 ετών και αυτό το δέρμα το ξέσκισε κάποιος προ 200 ετών, δεν θα φαίνεται μια διαφορά; Είναι ανάγκη να είναι χθεσινό για να φαίνεται ότι είναι νεότερο; Και 200 χρόνια αν είναι το ένα από το άλλο, δεν θα υπάρχει μια διαφορά;

100 χρόνια αν θα υπάρχει μεταξύ του ενός και του άλλου, θα υπάρχει μια διαφορά. Λοιπόν, αποτέλεσμα: η εντύπωση της σχετικώς προσφάτου αποσπάσεως προκύπτει — αυτό το πρόσφατο, και λέμε ότι είναι πρόσφατο, λέγει — από τη σύγκριση προς παρακείμενη ανάλογη βλάβη. Είχε κάποια άλλη βλάβη το σώμα και από εκεί βγάζουν ότι αυτό είναι λίγο αργότερα βγαλμένο, κατά συνέπεια είναι πιο πρόσφατο, η οποία είναι σαφώς παλαιοτέρα, η άλλη. Ο Προκόπιος όμως, σε απολογητικό του έγγραφο, αναφέρει σχετικά με την πρόσφατη απόσπαση του τεμαχίου των 10 εκατοστών μήκους, 2 εκατοστών πλάτους, ότι η σύγκριση έγινε με άλλο κομμάτι που

είχε αποσπαστεί εδώ και 400 χρόνια. Επομένως, η απόσπαση του νέου τεμαχίου θα φαίνεται πρόσφατη και αν αυτή έχει γίνει έστω και πριν από 100 χρόνια. Εγώ όμως, υπογραμμίζει ο Μητροπολίτης, αρχιερατεύω στην Κεφαλληνία μόνο 14 χρόνια. Πού λείπει, λοιπόν, ο Άγιος; Πού τα τσεκούρια; Πού τα μαχαίρια; Πού τα πριόνια; Πού οι γδούποι του κυρίου αυτού; Καταλαβαίνετε πώς έχουν τα θέματα. Ο Άγιος είναι εκεί πέρα. Εκείνο που είναι επιλήψιμον είναι ότι λείπει από το ποδάρι του δέρμα 10 εκατοστών. Πότε όμως; Τώρα, στα 14, ή στα 386 που υπάρχουν επίσης;

Πώς να πιστεύει ο κόσμος έπειτα από αυτά που βλέπει και ακούει; Και ποια είναι η πραγματικότητα; Οι ίδιοι τα γράφουν. Κοίταξε όμως πώς το έχουν γράψει, που δεν το βγάζεις ούτε με φακό. Τα άλλα τα έχουν γράψει με τέτοιες επικεφαλίδες από πάνω, για να κατηγορήσουν. Γι’ αυτό σας είπα, όταν ακούτε θέματα που έχουν σχέση με τον Κλήρο, μην μπαίνετε στη μέση. Κάντε την προσευχή σας, κλείστε το στόμα σας και φύγετε. Είναι δυστυχισμένοι οι άνθρωποι, όχι οι κληρικοί, αυτοί οι οποίοι παίζουν αυτόν τον ρόλο. Των κληρικών τούς δίνεται μια ευκαιρία, όταν κατηγορούνται: εάν δεν είναι ένοχοι, να μετανοήσουν και να σωθούν· εάν είναι άδικα, θα αγιάσουν. Είναι μια ευκαιρία να αγιάσουν.

Αν δεν διωχθεί ο κληρικός, πώς θα αγιάσει; Αν δεν διωχθεί ο χριστιανός, πώς θα αγιάσει; Γι’ αυτό οι διώκτες γενικά των ανθρώπων των χριστιανών είναι οι ευεργέτες τους. Αλλά εμείς δεν το καταλαβαίνουμε, το βάζουμε μέσα στο ντουφέκι, και διότι πολλοί κληρικοί δεν υπερασπίζουν τον εαυτόν τους, τον αφήνουν να κατηγορείται, έχουν τη γνώμη οι άλλοι ότι είναι ένοχοι. Εδώ τα ίδια τα δικά τους. Πώς, κύριε Κολλάτε, εφόσον ξέρεις τη γνωμάτευση των επιστημόνων αυτών ιατρών, και ο ένας Κεφαλονίτης, Αντωνάτος, και λένε ότι είναι εκεί το λείψανο, εσύ φτιάχνεις τσεκούρια και χτυπάς και κόβεις και πουλάς 12 πλευρές και 10 πλευρές, με 50.000 την κάθε πλευρά και με 60 τις δεξιές,

να κάνεις και ειρωνεία Δημοκρατίας και Χούντας, την ακριβότερη δεξιά; Δεν είχα, λοιπόν, άδικο που σας είπα να προσέχετε. Αν θέλετε, προσέχετε και προσεύχεστε και γι’ αυτούς οι οποίοι εισέρχονται εις πειρασμόν. Διότι από τη στιγμή που εβγήκες μπροστά με το ράσο, περίμενε να σε φτύσουνε, περίμενε να σε λιθοβολήσουνε, περίμενε να σε σταυρώσουνε, περίμενε να σε κρεμάσουνε, όπως έκαναν του Χριστού, όπως έκαναν του Χριστού. Αν εξετασθεί δε ότι όλοι αυτοί οι οποίοι κόπτονται δήθεν για την κάθαρση της Εκκλησίας... Ενδιαφέρθη ο Κολλάτος για την κάθαρση της Εκκλησίας; Κοιτάζει να καθαρίσει τον εαυτόν του πρώτα,

να μετανοήσει και να μαζευτεί και να γυρίσει σε μια άκρη, να πάρει ένα κομποσκοίνι και να φωνάζει μέρα νύχτα: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με, εμένα πρώτον των αμαρτωλών και των ταλαιπώρων, και επί ταύτα φύλαξε και όλες τις ψυχές αυτές τις οποίες επήρα στον λαιμό μου για να οικονομήσω χρήματα με βάση την απιστία μου». Ε, είναι άλλο πράγμα να καταπιαστείς με τα θέματα της Εκκλησίας. Γι’ αυτό, ό,τι ακούτε, τα μισά, και από όσα βλέπετε, καθόλου.

Καθόλου. Είναι μεγάλη υπόθεση. Εγώ είχα υποχρέωση να σας το φέρω υπόψη και να σας το υπενθυμίσω και να σας πιστοποιήσω τα λόγια μου αυτά τα οποία σας είπα προχθές, ότι ήταν αληθινά, και σας απέδειξα από τα γραπτά τα ίδια τα δικά τους. Αν θέλετε τώρα, ξαναπάρτε την και διαβάστε την, ξαναπηγαίνετε ή ανοίξτε τηλεόραση να δείτε το έργο αυτό, γιατί αυτό θα φτάσει παρακάτω.

Θα φτάσει όπως φτάνουν τα έργα του Καζαντζάκη και λοιπά. Αυτό θα θεοποιηθεί, αυτό θα φτάσει στην τηλεόραση, δεν θα αφήσει κανέναν. Αυτός θα θεωθεί, ο κύριος. Είναι έτσι τα πράγματα, φτιαγμένα, μπλεγμένα, τοποθετημένα. Είναι ημέρες άσχημες και πονηρές. Δεν πρόκειται κανένας να μας βοηθήσει. Μην ζητάτε τίποτα. Γονατίστε και παρακαλέστε τον Χριστό. Ο Χριστός θέλει τη σωτηρία τους, δεν θέλει την τιμωρία τους, δεν θέλει την απώλειά τους, και Ιούδες ακόμη αν είναι, θέλει τη σωτηρία τους. Γι’ αυτό ακριβώς μετέρχεται τα πάντα. Μη σκανδαλίζεστε: «Πού είναι ο Θεός;» Θεός είναι, εδώ δεν κινδυνεύει. Να βγω έξω να φτύνω εγώ τον ήλιον, τα ρόχαλα θα έρχονται στο πρόσωπό μου. Δεν κινδυνεύει ο Θεός.

Μη σκανδαλίζεστε. Βάλτε το, λοιπόν, στην προσευχή σας, να σκεπάσει τους κληρικούς, να σκεπάσει το ράσο, είτε στο βουνό είναι είτε στην πόλη είναι, διότι άμα εκλείψει το ράσο, που είναι το φόβητρο του σατανά, όλοι πάμε χαμένοι. Και θα το καταλάβουμε όταν πεθάνουμε.

Δεν υπάρχει ράσο πίσω να διαβάσει ένα τρισάγιο. Τότε θα καταλάβουμε τι θα πει ράσο, τι θα πει Ορθοδοξία, τι θα πει Μοναχισμός, τι θα πει Αρχιερεύς και ούτω καθεξής. Τότε θα το καταλάβουμε, αλλά θα είναι αργά όμως αυτό. Για να μην είναι αργά, λοιπόν, ούτε από εδώ ούτε από εκεί, ας το βάλουμε αυτό στη μέση και χρησιμοποιήστε τα επιχειρήματα αυτά τα οποία σας είπα, για να ξέρει ο κόσμος τι του γίνεται και περί τίνος πρόκειται. Αυτά γι’ αυτό που όφειλα από το περασμένο μάθημα. Τώρα, στη συνέχεια, ήθελα και απόψε να πω πάλι για το θέμα της αμαρτίας και για τον τρόπο της θεραπείας. Επιμένω, επόμενος βέβαια τη Εκκλησία, ότι δεν υπάρχει τρόπος αφέσεως αμαρτιών έξω από την Εκκλησία. Κανένας δεν μπορεί να αφήσει τις αμαρτίες.

Μόνον ο κλήρος, αυτός έχει την εντολή και ενεργεί για λογαριασμό του Θεού, ανεξαρτήτως αν αυτός είναι άγιος ή όχι, αφήνει τις αμαρτίες του μετανοημένου και εξομολογουμένου ανθρώπου.

Ακούνε πολλοί άνθρωποι αυτά που λέγω, κατά κάποιον τρόπο θορυβούνται, προβληματίζονται και πολλές φορές έρχονται σε απογοήτευση, διότι έχουν εμπλέξει με την αμαρτία κατά τέτοια έννοια που δεν μπορούν να την αποχωριστούν. Γίνεται δηλαδή σε αυτούς εκείνο που λέμε μπρος βαθύ και πίσω ρέμα. Θέλουν οι άνθρωποι να αφήσουν την αμαρτία, μα δεν μπορούν να την αφήσουν. Θέλουν να σταματήσουν τους δεσμούς με ανθρώπους που αμαρτάνουν, μα δεν μπορούν να απαλλαγούν εξ αυτών. Και στέκονται εκεί και λένε: Τι θα κάνω; Φτάνουν σε απελπισία, και η απελπισία είναι θανάσιμο αμάρτημα, η απόγνωση η λεγόμενη. Και αυτή να την αποφεύγουμε πάντοτε. Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος ευρέθηκε μπροστά στον Γόρδιο Δεσμό,

κανένας δεν κατόρθωσε να λύσει αυτόν τον Γόρδιο Δεσμό, ούτε δε αυτός ο Αλέξανδρος. Έβγαλε τη σπάθα του και είπε «όσα δεν λύονται κόπτονται» και τράβηξε το σπαθί του και έκοψε τον δεσμό αυτόν. Αυτό χρειάζεται, παλικαριά χρειάζεται, και χρειάζεται ο Χριστός με το σπαθί το δικό Του. Νομίζω ότι ξέρετε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος ήταν τύπος του Χριστού. Από την ειδωλολατρία, από μέρος θυμών, ήταν τύπος του Χριστού. Πέθανε κι αυτός 33 ετών και για λογαριασμό του Χριστού ενεργούσε και έκαμε αυτή την εκστρατεία και έφτασε εκεί κάτω. Δεν είναι τυχαίο γεγονός που πήγε ο Μέγας Αλέξανδρος εκεί κάτω. Πήγε ο Ελληνισμός εκεί, πήγε η γλώσσα μας εκεί. Πώς ευρέθηκαν ονόματα Λουκάς, Ιωάννης, Θωμάς; Ήταν ελληνικά.

Ευρέθηκαν εκεί. Πολλοί δεν το ξέρουνε τι ακριβώς συνέβη όταν έφτασε στα Ιεροσόλυμα. Μια και σας το έθιξα, διότι θα σοκαριστείτε, διότι σπεύδουμε δυστυχώς μη έχοντες γνώση στα θέματα αυτά, θέλω να σας βγάλω από τον πειρασμό αυτόν. Λοιπόν, όταν έφτασε ο Μέγας Αλέξανδρος στα Ιεροσόλυμα, εκατέβη από το άλογό του, επροσκύνησε τον ραβίνο τον Εβραίο και ο ραβίνος ο Εβραίος τον εφίλησε και του έδωσε τα κλειδιά της πόλεως. Δεν αντεστάθη, δεν επολέμησε κατά Ιεροσολύμων, του παρεδόθη. Το βράδυ έγινε ένα τραπέζι. Στο τραπέζι ήσαν όλοι οι του επιτελείου του Αλεξάνδρου και εκ μέρους του ραβίνου οι άλλοι της πόλεως. Δεν παρακάθησε όμως με πείσμα στο τραπέζι.

Ο υπασπιστής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο Παρμενίων, ο οποίος μουρμούριζε, τον έβλεπε ο Αλέξανδρος και αυτός τα θεώρησε ανακόλουθα. Γι' αυτό, όταν τελείωσαν, του ζήτησε τον λόγο με ποιο δικαίωμα για τη συμπεριφορά του αυτή, και με ένα θράσος του απαντά και του λέει το εξής: «Πώς ήταν δυνατόν να καθίσω εγώ σε ένα τραπέζι που έχει τόση δουλοπρέπεια εκ μέρους μου;» Λέει: «Πού τη βρήκες τη δουλοπρέπεια;» «Από εκεί που εφύγαμε μέχρι εδώ δεν κατεβήκαμε από τα άλογα. Όταν είδα εγώ ότι κατέβηκες, έναν παπά και τον επροσκύνησες, από εκεί και κάτω εγώ δεν μπορώ να καθίσω σε τέτοιο τραπέζι». Και του απαντά ο Μέγας Αλέξανδρος και του λέγει: «Αν γνώριζες», του λέγει, «τι μου είπε ο Θεός χθες το απόγευμα»

«γι' αυτόν τον παπά και γι' αυτή την πόλη, και εσύ», του λέγει, «θα κατέβαινες από τ' άλογο και δεν θα του έκανες τρεις μετάνοιες, θα του έκανες εκατό τρεις μετάνοιες». Ο Μέγας Αλέξανδρος ειδοποιήθη από τον Θεό ότι η πόλη αυτή είναι του Θεού και να μην την πειράξει και ότι θα του δώσουν τα κλειδιά της πόλεως. Ταυτόχρονα ο ραβίνος ρωτούσε τον Θεό διά του εφώδ —μια άλλη υπόθεση αυτή— να πολεμήσει, να αντισταθεί, τι να κάνει, και του λέει να το δώσει: «Αυτός ο άνθρωπος που έρχεται είναι δικός μου». Και βγήκε και τον προϋπάντησε. Και στο μέρος αυτό όπου συναντήθη ο Μέγας Αλέξανδρος με τον ραβίνο υπάρχει μέχρι σήμερα μνημείο, στην πλαγιά της Μικρής Γαλιλαίας, από κάτω από του Πατριάρχου το σπίτι, που υπενθυμίζει αυτή τη συνάντηση. Εάν λοιπόν, λέγω, ο άνθρωπος θέλει

τη βοήθεια του Χριστού, να κόψει την αμαρτία, να απαλλαγεί από την αμαρτία. Θα σας πω ένα περιστατικό που μου συνέβη στη ζωή μου. Μιλούσα κάποτε στον Άγιο Αρτέμιο, στη Γούβα, στα Σαρθίνα. Ήτο ημέρα Τετάρτη. Όταν τελείωσα, ευγήκα να πάω πεζή στο σπίτι μου. Ήτο ένα τέταρτο περίπου. Ήτανε σούρουπο και με πλησίασε μία κυρία, κόρη, δεν ξέρω τι ήτανε, περίπου 40-45 ετών, και μου λέει εκεί, άγνωστή μου από το ακροατήριο: «Αυτά που είπατε, κύριε Παναγόπουλε, ήσαν για μένα απόψε».

«Το “αλλά”», λέω, «γιατί το βάζεις;» «Δεν μπορούν να γίνουνε αυτά. Θέλω να γίνουνε, αλλά δεν μπορούν να γίνουνε». Και αρχίζει να κλαίει, διότι είναι μια πάλη μέσα. Λέγω: «Μην κλαις και μη σε ξεγελάει ο σατανάς. Το ότι ακόμη αναπνέεις, αυτό είναι μια απόδειξη από τον Χριστό μας ότι σε περιμένει. Μη σε γελάει ο διάβολος ότι δεν υπάρχει λύση. Και αν δεν υπάρχει λύση για σένα, υπάρχει λύση για Αυτόν. Διότι αν είχε πλέον κλείσει η υπόθεσή σου επί κακώ, θα βρει έναν τρόπο να σε πάρει για να αμαρτήσεις λιγότερο. Είναι αγάπη ο Θεός και αυτού του κολασμένου ακόμη θέλει λιγότερη την κόλασή του».

«Αδύνατον. Δεν μπορεί να γίνει. Δεν μπορώ να απαλλαγώ από την αμαρτία». Λέω: «Να ζητείς από τον Χριστό». «Είναι αδύνατον». Έβαζε τη λογική στη μέση. «Καλά, αδύνατο για τον Χριστό; Τόσο άνθρωπο τον κατέβασες; Αδύνατο για μένα, αδύνατο για σένα, αδύνατο για τον κόσμο, αδύνατο για τον σατανά, αλλά για τον Χριστό όμως όχι αδύνατο». Δεν σας πολυλογώ, πήγαμε ένα χιλιόμετρο περίπου, που φτάσαμε στα όρια, κοντά που έμενε. Συνέχιζε να κλαίει με αναφιλητά κ.λπ. Κατάλαβα ότι πρέπει να απαλλαγώ από αυτή, διότι όταν βλέπανε τον Παναγόπουλο με μια γυναίκα η οποία έκλαιγε το βράδυ, στο σκοτάδι κ.λπ., υπήρχε ενδεχόμενο ο κόσμος να σκανδαλιστεί. Της λέγω: «Ένα έχω και τελειώνω. Δεν ξέρω ποια προσευχή έκανες μέχρι σήμερα, δεν ξέρω πώς ζητούσες από τον Θεό. Σου υποδεικνύω έναν τρόπο».

«Απόψε πες ό,τι θέλεις, ή αν δεν θέλεις να πεις τίποτα, μην λες τίποτα. Πες όμως το εξής που θα σου πω: “Κύριε, ο Παναγόπουλος μου είπε ότι μπορείς να με βγάλεις από αυτό το αδιέξοδο. Εγώ θέλω να βγω, δεν μπορώ όμως να βγω. Ότι εσύ όμως, μου είπε, μπορείς να με βγάλεις. Κάμε ό,τι νομίζεις. Πέφτω στα πόδια σου”. Θυμήσου, τα λέω, δεν είναι δικά σου λόγια. Αν δεν πεις αυτά, αυτό το πνεύμα να έχει. Καλή νύχτα, δεν μπορώ να μείνω άλλο μαζί σου». Προχωρώ, φεύγω. Αυτή γύρισε ένα ράκος, ένα πτώμα πραγματικό. Δεν ξέρω αν μπορούσε να φτάσει στο σπίτι. Εν πάση περιπτώσει, οι ημέρες πέρασαν, εγώ έκανα τις άλλες ομιλίες μου και λοιπά. Την άλλη Τετάρτη ξαναπήγα και ξαναμίλησα. Δεν θυμόμουν βέβαια την περίπτωση αυτή. Αποτέλεσμα:

Τέλος, όταν έφυγα, πάλι ήταν σούρουπο. Τακ, τακ, τακ, τακ, κοντά, και είπε: «Κύριε Παναγόπουλε, καλησπέρα». Γυρίζω, βλέπω η ίδια, αυτή που μιλούσαμε την περασμένη Τετάρτη. «Έγινε θαύμα», μου λέει. «Δόξαζε», λέω, «τον Θεό». «Να σας πω». «Δεν θέλω να μου πεις τίποτα. Εγώ πιστεύω ότι ο Χριστός ζει και γι' αυτό σου συνέστησα να αποτανθείς σε Αυτόν απευθείας».

Η υπόθεση. Εγώ ούτε την εγνώριζα, ούτε την πρόσεξα, ούτε ήξερα ποια είναι, ούτε ήθελα να μάθω ποια είναι. Δεν ήτανε. Καταλάβαινα, διάβολοι ήταν στη μέση, γυναικοδουλειά ίσως ήτανε, αντροδουλειά ίσως ήτανε, δεν ξέρω, δεν ήθελα. Πέρασαν επτά χρόνια. Στα επτά χρόνια μας είχαν καλέσει με τη γυναίκα μου ένα ανδρόγυνο θρησκευτικό να μας κάνουν ένα τραπέζι μια μέρα. Εν πάση περιπτώσει, επειδή από καιρό ενέδωσα να πάω, γιατί ήταν ένα άλλο θέμα που έπρεπε να πάω στο σπίτι αυτό, και το μεσημέρι, όταν φάγαμε, η κυρία με κάλεσε στην άκρη και μου λέει το εξής: «Θα ήθελες να μάθεις μια υπόθεση προ επτά ετών που σου μένει μυστήριο;» «Δεν μου μένει τίποτα μυστήριο», λέω, «δεν θέλω να μάθω τίποτα». «Μα πρέπει να μάθεις». «Μα δεν θέλω να μάθω». «Μα πρέπει να μάθεις. Θα σου φανεί περίεργο». Πώς ήρθαν τα πράγματα έτσι που αναγκάστηκα να ενδώσω και να πω: «Πες επιτέλους, να διηγηθείς».

Μου λέει: «Κάποτε που μία έτσι, έτσι, έτσι, έτσι, μετά την ομιλία στον Άγιο Αρτέμιο, που σου είπε αυτά, θυμάσαι τι της είπες; Θυμάσαι που σου είπε την άλλη μέρα ότι έγινε θαύμα και τα διάφορα;» Λέω: «Όλα αυτά τα θυμάμαι».

«Άκουσε», μου λέει, «τι ήταν το θαύμα». «Αυτό», λέω, «να μη μου το πεις». «Θα σου το πω». Εν πάση περιπτώσει, μπορεί να είναι θέλημα του Θεού να το μάθω, γιατί μπορεί να χρησιμεύσει καμιά φορά. Ανώνυμο είναι. Εγώ ούτε ξέρω πρόσωπα και πράγματα. Αποτέλεσμα: «Αυτή», μου λέει, «εκεί έμενε στην περιφέρεια με την αδελφή της και με τον γαμπρό της. Είχανε ένα σπίτι που είχε μια αυλή μεγάλη και γύρω είχε διάφορα».

Ήτανε νοικιάρικα. Αυτή ήτο ζωντοχήρα, είχε χωρίσει με τον πρώτο της άντρα. Μέσα σε αυτά που είχαν νοικιάσει, είχαν νοικιάσει και σε έναν σοφέρ φορτηγού αυτοκινήτου, με τον οποίο αυτή αμάρτανε.

Από τότε που πήγα εγώ στη γειτονιά, στον Άγιο Αρτέμιο, και άρχισα να ομιλώ κηρύγματα μετανοίας, ήρθε και άκουσε πώς έχουν τα θέματα αυτά και δεν είναι απλώς να γλεντάμε και να απολαμβάνουμε, έχει πίσω και ουρά το αχλάδι. Μετενόησε. Αλλά πώς να ξεφύγει από αυτόν; Αυτός την απειλούσε: «Εάν δεν θα ενδίδεις, εγώ θα τα καταγγείλω στον γαμπρό και στην αδερφή σου». Αυτοί ήταν χαμένοι. Και έτσι, κάτω από αυτούς τους εκβιασμούς, αναγκάζεται και αμάρτανε. Γι' αυτό μου έλεγε «είναι αδύνατο». Να του κάνει έξωση; Με 50 δραχμές έμενε αυτός εκεί πέρα, ήταν τα ενοικιοστάσια τότε.

Δεν τον έβγαζες με τίποτα και έτσι αμάρτανε χωρίς να το θέλει. Μέχρι τότε το ήθελε, τώρα όμως έμαθε πως έχει η αλήθεια και δεν το θέλει, μα δεν μπορεί να ξεφύγει. Τώρα αυτό το θέμα, η αμαρτία, είναι μεγάλο πράγμα, έχει δυο όψεις: σε εκβιάζει απ' έξω και είναι το δέλεαρ από μέσα. Εν πάση περιπτώσει, τι έγινε λέτε; Την άλλη μέρα το πρωί, που το βράδυ αυτή προσευχήθη, αυτός πήρε το αυτοκίνητό του και ανέβαινε στη λεωφόρο Συγγρού. Όταν έφτασε στο ύψος του Ολυμπίου Διός, που είναι οι στήλες εκεί, ήρθε ένα άλλο αυτοκίνητο από τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου, από αριστερά, και συγκρούστηκαν. Και ο αίτιος ήτο αυτός ο οποίος ανέβαινε με το αυτοκίνητο και δεν πρόσεξε τίποτα. Όταν συγκρούστηκαν αυτά, σταθήκανε σαν κριάρια και τα δύο. Αυτός επετάχθηκε έξω και χάθηκε. Άφησε το αυτοκίνητο εκεί. Από τον φόβο του ούτε ξαναγύρισε να πάρει ούτε ένα ράντζο που είχε εκεί πέρα, ούτε μια βαλίτσα ξύλινη,

ξύλινη που είχε, τίποτα, ένα ζευγάρι παλιά παπούτσια, κάποιο πουκάμισο, τα άφησε όλα εκεί πέρα. Εχάθηκε από προσώπου της γης αυτός, διότι εφοβήθη. Άδεια δεν είχε, ασφάλεια δεν είχε, δεν ξέρω τι, δεν ξαναφάνηκε. Κι έτσι απηλλάγη αυτή κατά αυτή την έννοια και ακόμη ενοικίασε και το δωμάτιο με νέο μίσθιο. Αυτός είναι ο Θεός. Εμείς δυστυχώς δεν Τον βάλαμε ποτέ μπροστά, διότι από το ένα μέρος σε απειλεί ο σατανάς, σε βάζει στο χέρι και έπειτα σε απειλεί. Και κάτω από τον φόβο τον οποίο προβάλλει ο σατανάς, ο άνθρωπος αμαρτάνει. Λέγει στο ανδρόγυνο: «Μη κάνεις παιδιά. Πώς θα τα βγάλεις πέρα; Τι θα γίνει; Εδώ πρέπει να τα μορφώσεις, εδώ ο κόσμος είναι έτσι» και λοιπά. Τρομάζει, τον βάζει στο χέρι, σταματάει πλέον να κάνει παιδιά, τα χαλάει με τον Θεό. Άντε να τα βγάλεις πέρα τώρα, εάν δεν βάλει το γόνατο κάτω και να πει: «Χριστέ μου,

εμένα δεν μπορείς να θρέψεις; Εσύ που τρέφεις και κρατάς τα πάντα, εμποδίζεσαι από τίποτα; Δεν μπορείς εμένα να με θρέψεις; Σε παρακαλώ, βοήθησέ με να απαλλαγώ από αυτό το πράγμα». Σαν θα έρθει μέσα στον νου του ανθρώπου παρηγοριά, δύναμη και λύση των πραγμάτων αυτών. Δυστυχώς όμως δεν Του ζητήσαμε. Αφενός μας βάζει στο χέρι και δεν μπορούμε να σταματήσουμε έπειτα την αμαρτία ορισμένη. Αφετέρου, όταν έπειτα διότι πάμε, αρχίζει και μας απειλεί και μας φέρνει σε απογοήτευση να μην φύγουμε, αν είναι δυνατόν, να μην αφήσουμε την αμαρτία. Διότι δεν ξέρω αν έχετε προσέξει: η κόλαση του ανθρώπου δεν εξαρτάται από αμαρτίες, από αμαρτία. Δεν είναι θέμα να έχω ένα εκατομμύριο αμαρτίες για να πάω στην κόλαση. Μία αμαρτία έχω, στην κόλαση θα πάω. Πόσες αμαρτίες έκαμε η Εύα; Μία.

Όχι μόνον έχασε τον Παράδεισο, αλλά εσταύρωσε και τον Θεό. Διότι η μία αμαρτία της Εύας εσταύρωσε τον Θεό. Ή λέω ψέματα; Πόσες αμαρτίες έκαναν τους Αγγέλους διαβόλους; Πόσες αμαρτίες; Μία. Όχι αμαρτία, σκέψη. Σκέψη. Σατανάδες ήταν άγγελοι. Και πώς έγιναν διάβολοι; Διότι έβαλε ο σατανάς τη σκέψη του να θέσει τον θρόνο του υπεράνω του θρόνου του Θεού. Ο εγωισμός αυτός, η έπαρσις αυτή, τον εταρτάρωσε και από λευκόν τον έκανε μαύρο. Μία αμαρτία έκανε και αυτός. Δεν είναι ανάγκη να γίνουν πολλές αμαρτίες. Μία αμαρτία να γίνει, είναι αρκετή να τον κλείσει έξω. Για να βυθιστεί ένα πλοίο πρέπει όλο το πλοίο να κάνει τρύπες;

Μια τρύπα να είναι, βυθίζεται. Προχτές σας έφερα ένα επιχείρημα: για να πέσει αυτός ο πολυέλαιος, για να γίνει ένα εκατομμύριο κομμάτια, πρέπει να κοπούν όλοι οι κρίκοι; Και ένας θα κοπεί. Τι λέγει άλλωστε ο Ιωάννης ο Θεολόγος; Εάν όλον τον νόμο τηρήσεις, ενί πταίσεις, είσαι ένοχος όλου του νόμου. Πάρτε έναν μπαξέ. Τον περιποιείται η κυρία όμορφα και λοιπά, τον έχει φράξει. Ένα πρωινό πηγαίνει μέσα και τα βρίσκει πάνω κάτω, τραβάει τα μαλλιά της. Τι έγινε; Η πόρτα κλειστή, όλα κλειστά και λοιπά, καλά κι άγια. Αλλά κάπου εκεί κάτω στη γωνία, από μια τρυπίτσα μπήκε το γουρνάκι της γειτόνισσας και τα έκαμε γυαλιά καρφιά. Από ένα μέρος να μπει η αμαρτία, είναι ικανή τον άνθρωπο να τον δεσμεύσει, να τον καθηλώσει. Υπάρχει μια διήγηση παλαιά,

που έχει σχέση με μία βασίλισσα η οποία λέγεται Σεμίραμις. Αυτή ζητούσε από τον βασιλέα να της επιτρέψει να κυβερνήσει μια μέρα το κράτος, να ιδεί και αυτή πώς είναι, πώς νιώθει ο άνθρωπος όταν κυβερνά τόσα εκατομμύρια άτομα. Όμως αυτός της είπε: «Αυτά είναι θέματα ανδρικά, δεν μπορεί να γίνει». Αυτή δεν παραιτήθηκε από την επιμονή της και συνέχιζε επί έτη: «Δεν μ' αγαπάς», το ένα, το άλλο, του αυτί από εδώ, για να τον πείσει να της επιτρέψει και αυτής κάποια μέρα να βασιλεύσει μια μέρα. Αποτέλεσμα, έπειτα από πολλά χρόνια, από το πες πες πες που λέμε, ενέδωσε αυτός και απεφάσισε να της δώσει τη σφραγίδα τη μεγάλη του κράτους,

να της δώσει το δαχτυλίδι και να της επιτρέψει να βγάλει διάταγμα ότι αύριο, παραδείγματι, θα είναι κυβερνήτης, βασίλισσα. Η βασίλισσα θα υπακούεται στις διατάξεις του νόμου αυτής για μίαν ημέρα. Αποτέλεσμα, πράγματι ήρθε η μέρα αυτή, την οποία την επάλεψε και την επεδίωξε επί χρόνια πολλά, και γίνεται βασίλισσα. Κάθεται στον θρόνο και αρχίζει να βγάζει διατάγματα. Το πρώτο διάταγμα που έβγαλε και υπέγραψε ήταν να συλληφθεί ο βασιλεύς και να φονευτεί παραχρήμα. Και συνελήφθη ο βασιλεύς, ο άμυαλος, ο οποίος ενέδωσε στην αμαρτία, στη Σεμίραμη, και εχάθη από τη μέση. Αυτή είναι η αμαρτία. Όταν έστω μία φορά αμαρτήσεις...

Είσαι δούλος πλέον, σε κυριαρχεί πλέον η αμαρτία και έπειτα έχουμε τη λεγόμενη δευτέρα φύση. Έξις, λέγει. Έξις το κρασί, έξις η γυναίκα, έξις ο άντρας, έξις το χαρτί, έξις η βλασφημία, έξις, έξις η κλοπή, έξις, έξις. Τώρα ποιος θα τα καθαρίσει; Ποιος είναι εκείνος που θα μπορεί να τα τακτοποιήσει; Μόνο ο Χριστός, μόνο ο Μέγας Αλέξανδρος.

Είναι ο οποίος θα τα καθαρίσει. Γι' αυτό δεν ξέρω σε ποια κατάσταση βρίσκεστε εν σχέσει με τον διάβολο, αν σας έχει στο χέρι ή δεν σας έχει στο χέρι. Η μετάνοια μόνο σας σώζει. Βάλτε μπροστά σας τους μεγάλους ανθρώπους οι οποίοι αμάρτησαν. Αν ένας Δαβίδ αμάρτησε και έγινε μοιχός και εφόνευσε εκ προμελέτης, όχι ένας απλός άνθρωπος, ένας αγροίκος, ένας Δαβίδ, προφήτης και άναξ, μορφωμένος άνθρωπος και προφήτης και βασιλέας, και πέφτει σε δυο θανάσιμα αμαρτήματα το ένα πάνω στ' άλλο. Όμως τι ήταν αυτό που τον έσωσε; Η μετάνοια. Το παραδέχθηκε, εξομολογήθηκε και εσώθηκε. Ξέρετε πώς έγινε η μετάνοιά του; Ο Θεός, όταν έπεσε, του έστειλε τον Νάθαν τον προφήτη για να τον εξομολογήσει και να τον βοηθήσει. Και ο Νάθαν ο προφήτης του έθεσε παραβολικά ένα ερώτημα. Του λέει: «Βασιλιά μου, ήρθα να σε συμβουλευτώ για ένα σοβαρό πράγμα που δεν ξέρω να απαντήσω. Ήτο ένας πλούσιος, ο οποίος μπορούσε να είχε ό,τι ήθελε στη διάθεσή του, και εν τούτοις έκαμε το εξής πράγμα».

«Πήγανε κάτι ξένοι και πήγε και πήγε». Πήρε μία αμνάδα από τον γείτονα τον φτωχό για να σφάξει και να γλεντήσει αυτός και οι φίλοι του, παρότι θα μπορούσε από χιλίων άλλων τρόπων να κάνει αυτό το γλέντι. Πώς το βλέπεις αυτό; Αυτός, του λέει, είναι άξιος θανάτου, να κάνει τέτοιο αδίκημα, να πάρει του φτωχού την αμνάδα. Εσύ, του λέει, βασιλιά, το έκαμες αυτό. Έστειλες και σκότωσες τον αξιωματικό, τον Ουρία, και την πήρες, τη Βηρσαβεέ, εσύ. Απάντησε ο Δαβίδ: «Ημάρτηκα τω Κυρίω». Το παραδέχθηκε αμέσως. Δεν είπε «τι είναι αυτά που λες; Πρόσεξε τα λόγια σου και ξέρεις σε ποιον μιλάς», αυτά τα ψέματα τα δικά μας. Αμέσως: «Ημάρτηκα τω Κυρίω», δηλαδή αυτό που έκανα είναι μια αμαρτία στα μάτια του Θεού. Απαντά ο Νάθαν: «Και ο Κύριος παρέβλεψε το αμάρτημά σου».

Προφήτης εξομολογεί προφήτη και, για λογαριασμό του Θεού, ο προφήτης συγχωρεί τον προφήτη. «Και ο Κύριος», όχι εγώ, «ο Κύριος παρέβλεψε το αμάρτημά σου», διότι το παραδέχθηκε. Όταν, λοιπόν, ένας προφήτης και βασιλιάς εξομολογείται σε προφήτη και συγχωρείται διά προφήτου από τον Θεό, πώς εγώ θα πάω στην εικόνα να τα πω και να τα πω στα σαράντα κύματα και να τα πω στον αφέντη τον Άη Γιώργη και στην Κυρά την Παναγιά; Συγχωράνε αυτοί; Έχουν κανένα δικαίωμα; Πού το βρήκανε; Πού δεν το βρήκανε; Ούτε το ζήτησαν. Μόνον ο ιερεύς, μόνον ο κλήρος, και όχι τα δικά του, τα δικά του όχι. Ο παπάς είναι πνευματικός, εξομολόγος. Τα δικά του δεν μπορεί να τα συγχωρεί, όπως σας είπα εγώ χθες. Είναι Πατριάρχης; Θα πάει να εξομολογηθεί σε άλλον. Είναι Επίσκοπος;

Σε έναν ιερέα, σε έναν καλόγερο, σε έναν άλλο δεσπότη. Τα δικά του δεν μπορεί. Γι’ αυτό ακριβώς λέγει, όπως είπα και προχθές, «εξομολογείσθε αλλήλοις τα παραπτώματα, ίνα ιαθήτε». Και μας το φέρουν οι Προτεστάντες και λένε: «Να, λέει, πρέπει μεταξύ μας να τα λέμε». Είναι για τους παπάδες αυτό, δεν είναι για εμάς. Και αν θέλεις να το βάλουμε κι ακόμη αυτό, το «μεταξύ μας», εδώ στον κόσμο, να μη μου τα φέρτε εμένα, να τα πείτε μεταξύ σας. Πήγαινε σε εκείνον που μπορεί να σου τις αφήσει τις αμαρτίες και, άμα τα καταφέρεις, θα έχει καλώς. Όχι στον καθέναν. Γιατί, όταν πονάς, πας στον γιατρό, δεν πηγαίνεις σε έναν λαϊκό, σε έναν ιδιώτη ο οποίος δεν έχει γνώση. Όταν σου χάλασαν τα φώτα, πας στον ηλεκτρολόγο. Όταν σου χάλασε το νερό, πας στον υδραυλικό. Πώς, όταν έχεις αρρώστια στην ψυχή σου, θα πας στον τυχόντα να τα πεις και να μου τα πεις εμένα; Τι βγαίνει από αυτό; Τα λένε στον ψυχίατρο σήμερα, δεν τα λένε στον παπά.

Τι γίνεται; Ανακουφίζονται για μια στιγμή, αλλά έπειτα παίρνουν το τσουβαλάκι ξανά και φεύγουν. Και βλέπετε αυτοκτονίες και βλέπετε μελαγχολίες και γέμισαν τα τρελάδικα όλα. Γιατί; Γιατί ο πνευματικός τραβήχτηκε στην άκρη, δεν χρησιμοποιούν το πετραχήλι. Το μόνο που δύναται να τακτοποιεί τα θέματα τα ψυχικά και να ελαττώσει στο ελάχιστον το θέμα αυτό είναι ο πνευματικός. Το εξωτερικό σήμερα είναι γεμάτο, τα σπίτια, από ψυχιάτρους. Το πόσοι τρελοί είναι στον κόσμο, θα σηκωθεί η τρίχα σας αν ακούσετε μια στατιστική του ΟΗΕ. 200 εκατομμύρια τρελοί στον κόσμο θα είναι στο 2.000, έτσι αναφέρουν οι στατιστικές οι ειδικές τους.

Τι λέει; Η τρέλα άρχισε να περισσεύει στον κόσμο μας και οι ψυχοπαθείς έχουν φτάσει σήμερα στα 120 εκατομμύρια και, ως το τέλος του αιώνα, θα είναι 200 εκατομμύρια. Τους αριθμούς αυτούς τούς έδωσε στη δημοσιότητα η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, η οποία στη σχετική έκθεσή της τονίζει ότι οι ψυχικές διαταραχές τείνουν να εξελιχθούν σε ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της κοινωνίας. Κατά την έκθεση, τα κρούσματα ψυχικών ασθενειών επεκτείνονται με ρυθμό 3% ετησίως επί της αυξήσεως του πληθυσμού της Γης. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, φερ’ ειπείν,

…000 περίπου Αμερικανοί είναι τρόφιμοι διαφόρων ψυχιατρικών ιδρυμάτων. Κάθε χρόνο, 3 εκατομμύρια Βρετανοί καταφεύγουν στον οικογενειακό τους γιατρό με συμπτώματα που έχουν ανάγκη από ψυχιατρική βοήθεια. Από αυτούς, 600.000 παραπέμπονται από τους παθολόγους σε ειδικούς νευρολόγους και ψυχιάτρους και 250.000 εισάγονται σε ψυχιατρεία. Θα κινδυνεύουμε σε λίγο, και σήμερα κινδυνεύουμε. Δεν ξέρεις ποιος είναι ο διπλανός σου και πώς θα διαβάζουμε καθημερινώς στις εφημερίδες. Γιατί δεν έχουν σχέση με παπά. Σε ψυχίατρο, τι να κάνουμε; Όταν πας στον ψυχίατρο, είναι σαν να τρως και να μη χορταίνεις. Ο ψυχίατρος θα τα ακούσει, θα σ’ ανακουφίσει, ψυχομολόγηση σου κάνει, αλλά δεν έχει τη δύναμη να σου τα σηκώσει.

Έτσι πάλι θα πάρεις τα χαπάκια σου, για να κοιμηθείς και να ηρεμήσεις. Και αυτό λέγω: ποτέ σας μη σταθείτε στο θέμα ότι οι αμαρτίες θα τακτοποιηθούν. Από την Παλαιά Διαθήκη οι αμαρτίες εξομολογούντο. Εάν θέλετε να βρείτε εξομολόγηση στην Παλαιά Διαθήκη, θα ανατρέξετε εις τους Αριθμούς, στο 5ο κεφάλαιο, και θα ανατρέξετε επίσης και στο Δευτερονόμιο, σε ένα άλλο κεφάλαιο που θα σας πω αμέσως, στον Ιησού του Ναυή, συγγνώμη, όχι στο Δευτερονόμιο, στον Ιησού του Ναυή, στο 7ο κεφάλαιο, στίχος 19, που θα ακούσετε το εξής: Πρόκειται για μια επιχείρηση που έκαμε ο Ιησούς του Ναυή και είπε στον στρατό του: «Εδώ που θα μπούμε, δεν θα κλέψετε τίποτα, δεν θα λεηλατήσετε, δεν θα πάρετε τίποτα».

Λάφυρα. Ένας από αυτούς, Αχάν, αν καλώς ενθυμούμαι λέγεται, ή Αχάς, έκλεψε μερικά χρυσαφικά και τα έβαλε στο σακίδιό του, κρυφά, και απεκαλύφθη. Όταν απεκαλύφθη, έφτασε η υπόθεση στον Μωυσή. Έπρεπε να λιθοβοληθεί. Εάν μετανοούσε και εξομολογείτο, θα απαλλασσόταν. Και του λέει το εξής: «Τέκνον μου, δώσε τώρα δόξα εις τον Κύριον, τον Θεόν του Ισραήλ, και εξομολογήθητι εις Αυτόν», στον Κύριο, «και ειπέ μοι τώρα τι έπραξας». Σε Αυτόν τα λέω, σε εμένα θα τα πεις όμως.

Αυτός είναι μπροστά. Τώρα εξομολογείσαι όχι σε μένα, ενώπιόν μου, αλλά στον Κύριο τα λες. Το νιώσατε; Όταν εξομολογούμεθα, δεν εξομολογούμεθα στον παπά. Ο παπάς είναι όργανο. Έχετε ακούσει τον διάβολο που λέγει; Έχετε τη γνώμη, λέει, όταν εξομολογείστε, εξομολογείστε, λέει, στον παπά. Ψάχνουν να βρούνε, μάλιστα, κανέναν που να είναι ευκολικός, για να τους επιτρέπει τις εκτρώσεις και να τους επιτρέπει να μη νηστεύουν και να τους επιτρέπει τέτοια πράγματα. Ψάχνουν να βρουν ποιος είναι ευκολικός παπάς.

Πάμε για να υποκλέψουμε την ευχή, για να κοινωνήσουμε. Γελάστηκες. Στον Μανώλη τα λες; Στον Εμμανουήλ τα λες. Και εφαρμόζεται αυτό ακριβώς εδώ: «Εξομολογήθητι εις Αυτόν και ειπέ μοι». Πες τα μου τώρα μπροστά. Τώρα τι έπραξες; «Μη κρύψεις αυτό απ’ εμού». Μην το κρύψεις. Αλλά σε Εκείνον εξομολογείσαι, όμως, διότι εγώ λειτουργώ για λογαριασμό Εκείνου. Θα το βρείτε αυτό που σας λέγω στον Ιησού του Ναυή, στο ζ΄ 19. Τον διάλογο θα τον βρείτε εις τους Αριθμούς, έψιλον, που σας είπα, 5-8. Πάλι είναι εκεί που προκαλεί τον άνθρωπο να εξομολογηθεί. Μία αμαρτία ο άνθρωπος εάν κάνει, θα κολαστεί. Γνωρίζετε, εκτός αυτών που σας είπα, του σατανά την παράβαση που έκανε; Μία. Γνωρίζετε ότι ο Μωυσής δεν εμπήκε στη Γη της Επαγγελίας.

Γνωρίζετε ότι ο Μωυσής αμάρτησε μια φορά, και αυτός ο Θεόπτης, και τον εδίκασε ο Θεός να μην μπει στη Γη της Επαγγελίας και τον πέθανε. Το έχετε διαβάσει. Θα τα βρείτε στην Παλαιά σας Διαθήκη, γύρω από την υπόθεση του Μωυσέως.

Δευτερονόμιο ΚΑ΄ 18-21, και θα βρείτε ακόμη στους Αριθμούς ΛΓ΄ 38. Και θα βρείτε στο Δευτερονόμιο πάλι ΛΔ΄ 1-7 τον θάνατο πλέον. Θα ιδείτε τι του είπε ο Θεός και δεν το έκαμε αυτός και πώς πέθανε. Τον θάνατό του θα τον βρείτε. Του επέτρεψε μόνο να ανεβεί σε ένα βουνό επάνω, να δει από μακριά τη Γη της Επαγγελίας. Αλλά δεν... Γι’ αυτό και ακριβώς τον διαδέχθηκε ο Ιησούς του Ναυή, όπως ξέρετε. Δεν μπήκε όμως εις τη Γη της Επαγγελίας. Γιατί ο Θεός τού είχε πει να πει στην πέτρα να βγάλει νερό. Και αυτός, φοβηθείς κατά το ανθρώπινο μήπως η πέτρα δεν βγάλει νερό και τον λιθοβολήσουν οι Εβραίοι, διότι μέχρι εκείνη την ώρα πάντοτε του έλεγε να χτυπάει την πέτρα, στέκεται μπροστά στην πέτρα και λέγει:

«Λέει ο Κύριος να πω στην πέτρα. Αν δεν βγάλει όμως;» Γι’ αυτό χτύπησε. Η πέτρα έβγαλε, οι Εβραίοι ήπιανε, αλλά αυτόν τον πιάνει από τ’ αυτί και του λέει: «Ε, λογαριασμό δεν μου έδωσες; Δεν πρόκειται να πας μέσα, ούτε συ, στη Γη της Επαγγελίας». Για μια αμαρτία. Και θα μπούμε εμείς, που έχουμε ανατρέψει το παν και δεν ξέρουμε τι έχουμε κάνει στη ζωή μας και εξακολουθούμε να μη θέλουμε να μετανοήσουμε; Λυπούμαι, λυπούμαι που μιλώ με αυτόν τον τόνο, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα. Ας μείνουμε μέχρι εδώ και απόψε το βράδυ και, Θεού θέλοντος, θα συνεχίσουμε αύριο βράδυ.