Counsels from Sinai

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In our previous talks, we continued with the incidents we had read from Saint Anastasius of Mount Sinai. Those of you who were with us will remember that, in one lesson, we spoke about his beatitudes. At the beginning he gave ten woes, and then ten sayings beginning, “Blessed is he.” But I covered only half of those beatitudes, and one brother was kind enough to remind me that I had left the other five unfinished. So this evening I considered it my duty to go back. Thank you.

This evening you will hear the continuation of those beatitudes.

The five beatitudes stated at that time were these:

“Blessed is he who has walked the narrow way”; “Blessed is he who tramples upon pleasures”; “Blessed is he who is pure in virtue”; “Blessed is he whose manner of life is exalted”; and “Blessed is he from whose tongue the law does not depart.” This evening we come to the sixth beatitude of this holy man. He says: “Blessed is he who does good to many.” Blessed is he who does good to many—that is, who benefits others and performs good deeds. “For when he is judged, he will find many advocates.” The person who takes care to do

good to people in general will find those people serving as his advocates on the day of judgment. In other words, if a person wishes to have witnesses for his defense on that day, when he is judged, he must take care to do good during his life. Yet for many people this is a double-edged sword. Many people try to do good. Of course, there are also some who find no satisfaction in doing good, but rather take satisfaction in doing evil. We are not speaking about them. We are speaking about those who do good.

Basil the Great makes a distinction even regarding this good and says: “The good is not good unless it is done well.” This is what he means: a good deed is not good unless it is performed in the right way. It follows, then, that God does not accept everything that appears good. We do many good things in our lives—or at least we call them good. But they cannot withstand the justice of God. Farther on, Saint Anastasius has another beatitude that mentions this, and there we shall discuss it more fully. Here, however, the point is that we perform many good deeds, but we shall not find them

helping us on that day. They will not be our advocates, as this holy man says: “For when he is judged, he will find many advocates.” When he is judged, the good deeds he performed in this world will be found there as advocates to defend him. Now, if each of us thinks about the good things he has done and asks, “What have I done?” will those good deeds truly be advocates on that day? That is the question. For among us there are many so-called good deeds that do not pass into the Kingdom of Heaven; they remain only in this world. Others do pass beyond this world and reach the throne of God.

Those will be able to stand as advocates on our behalf. Others will not pass beyond this world, though we call them good. You went and swore falsely so that someone could obtain a pension. “I did a good deed,” you say. It does not pass; it is not good. You went and swore falsely so that someone might be acquitted and not stand trial, though he was facing life imprisonment—or at least seven years. “I did a good deed.” That is not good, because both actions are unlawful. Nothing unlawful is good in the sight of God. Yet you think that does not matter. Who are you to intervene and decide that this man must receive that benefit or that he must remain free, and then commit perjury and say, “I did a good deed”? God does not accept it. How do you know what dispensation God has in mind?

How do you know what God intends to accomplish through this person’s difficult circumstances, or through another person’s imprisonment—how greatly he may be benefited and brought to his senses? Who are you to go and put your hand in the way? If you intervene because the matter is just, I understand. But if you intervene when it is unjust, I do not understand. And you cannot count that among your good deeds. You did not do good.

This is what Basil the Great says: “The good is not good unless it is done well.” Of course, we human beings regard it as good; I do not dispute that. Until now, I too regarded it that way. I thought, “Brother, I am doing a good deed. What could be wrong with that?” These are the matters we must examine. Yet, in reality, it is not so. Such deeds do not pass into the Kingdom of Heaven. They do not reach up there to become our advocates.

They will not appear there and say, “Glory to God, I have done many good deeds.” A man did a “good deed” by buying a car for his girlfriend. He bought his friend a television or a refrigerator. He built him a villa. He paid his expenses for a trip abroad or a cruise. In his own mind, he stores all these up as good deeds. But they do not rise above the clouds. The sort of good deeds we imagine these to be do not reach the Kingdom of Heaven. “I gave my son an apartment; I handed over the factory to him”—and you are satisfied. Do not expect those things to appear above as witnesses for your defense. You do them out of natural affection, and you have an obligation to do them. What passes up there is something else.

All these things remain among us here. I help my friend because he will help me tomorrow. I help my girlfriend because she will help me tomorrow. You perform favors. You pay someone’s promissory note so that he will be released, and so forth, because tomorrow he will repay you. Such things do not reach Heaven. You expect repayment; you pay the debt of someone from whom you are certain you will recover every penny. You may even place him under an obligation so that tomorrow, in your own need, you can ask him for twice as much. For the most part, this is the meaning behind our dealings and mutual favors. If you think you will not recover everything you give, and there is a chance that the person may never return, then you will think twice before taking the money out. There are subtle details here that have deceived many people. They are deluded into thinking that all is well, that they do good and have placed many people under obligation to them: they took cigarettes to someone in prison, did various favors, and so forth.

Will these things serve as advocates for them in the Kingdom of Heaven? Christ receives above all whatever a person does for his brethren. Come, Geronta, let us find you a place here in front. Find a seat over there and make room for the elder as well. We must find a solution to these matters, and we ourselves must pay close attention to exactly what we are doing at every moment. Christ has told us plainly: “Inasmuch as you did it to one of the least of these My brethren, you did it to Me.”

There is not much a person can add to that. Perhaps you want to do something out of ambition or egotism. Perhaps you want to give something somewhere so that your name will be inscribed upon it. Whatever your motive may be, go ahead and do it—but know that what you are building does not reach Heaven. Do whatever you wish, but it does not reach Heaven. For many things done in this world and regarded as good cannot withstand the justice of God. A person must be very careful about what he does. That is why I liked some advice one soul gave to another: “You have done much for your children, much for your acquaintances, much for your relatives and your nieces. But will any of that be a witness for your defense tomorrow? Now do something for your own soul as well.” It was good that you did this and good that you did that...

But acquire some things that you yourself will need above, because you are not going to find those other things there. You acted out of natural affection: you left something to your niece, to your son-in-law, to your goddaughter—you left things to this one and that one and another. Yes, very well; good for you. But what became of all you did? So that they would not have to work? What have they done with all the property you shared among them? Are they raising children there with the dowries you gave them? What have they done with it all? My beloved, these things do not pass into the Kingdom of Heaven. “Do something,” he says, “that you will be able to find up there. Arrange to take something with you.” Here this elder states it clearly: “Blessed is he who does good to many,” meaning that he benefits them. “For when he is judged, he will find many advocates.” On the day he is judged, he will find many of those people serving as his advocates. And as you know, love for one’s fellow human beings—doing good to others—is not limited

to material things. There is also spiritual beneficence: doing good to a person by admonishing him, restoring him to the right path, enlightening him, praying when he himself does not yet pray, fasting when he himself does not yet fast, exercising self-restraint when he himself does not yet exercise it, and making a sacrifice so as to win him for Christ. Tomorrow, that person will be your witness for the defense. I once read a remarkable account. A man helped another person spiritually, as we would say, to return to Christ. From that time onward, the man became an ardent believer. One day he died—he fell asleep—and went to the Kingdom of Heaven. But when he arrived there, he did not find the man who had introduced him to Christianity.

In the meantime, that man had slipped somewhere along the way and found himself—in the opposing camp, even though he had died before the other man. It seemed so strange to him that he had been saved while the bridge that had led him to salvation had not. The account says that he put a question to the Lord: “Lord,” he said, “where is my savior? You are the true Savior, but that man sent me to You. Where is he? How can I be here, and where is he?” The Lord answered, “He went astray and is elsewhere.” “Then let me go there too. I cannot live here while he is there. Let me go there as well. I cannot accept this. He enlightened me, and through him I came here.” This thought and this act of love moved the Lord so deeply that He commanded the other man’s sin to be forgiven and ordered that he too be brought there, because of what he had done.

“He stood by me then; he stood by my wife; he stood by my child; he supported me in my circumstances—he, he, he.” And at the moment of judgment, this overcame the justice of God. The human mind cannot grasp such a thing. You know, we tend to think that only we ourselves matter, together perhaps with a few people who serve us or indulge our egotism. Everyone else is a stranger to us. That is why there are walls, family boundaries, shards of glass on top of walls, guard dogs, and so forth. “They are strangers, strangers.” Christ does not like this. He wants another person’s pain to become your pain, another person’s need to become your need, another person’s nakedness to become your nakedness. He wants another person’s tears to become your own.

For the most part, this does not happen among us. It is true that there are people who cannot sleep when they think that others are hungry. They cannot sleep when they know that others are facing difficult circumstances, or that someone has come to a painful turning point in life. That is why the Apostle Paul said: “Who suffers, and I do not suffer? Who is made to stumble, and I do not burn with anguish? Who? Who? Who?” What a life they lived! This is found among some advanced Christians. But the rest of us—the soft, the lukewarm, the insipid, as I might say—do not look beyond ourselves to see another person’s need. Yet he too is our brother: not, of course, because we were born of the same sister or from the same womb, but because we came from the same baptismal font. According to the divine John Chrysostom, we have passed beyond the birth pangs of the flesh.

Even one’s natural mother may become estranged, but we have a common spiritual mother, the baptismal font, and we all receive nourishment from the same breast of the Church: Holy Communion. Therefore, what is mine must also be yours. Some of us stand in the place of the Levite, and others in the place of the priest. Few of us, if any, stand in the place of the Good Samaritan. “He came, saw him, and passed by on the other side.” “I did not do anything to him,” we say, and so forth. The other man also “came, saw him, and passed by on the other side.” The robbers had left him half-dead. Only the Samaritan dismounted. He brought out what he had with him—the oil and the wine—tended the wounded man, placed him on his own animal, and took him to the inn. Then he turned to the innkeeper and personally guaranteed that, whatever more he spent, he would repay him when he returned.

We are not robbers. At least we are in the position of the Levite and the other man from the Old Testament, the priest. “I took nothing from him, and I owe him nothing.” But the Samaritan could have thought the same thing. Yet he did not. He could have said, “I took nothing from him. Was it I who robbed him? Let those who robbed him repay him.” But no such thought entered his mind; he did not ask that question. There are certain things that pass unnoticed, because at God’s tribunal on that day, matters will appear rather different. That is why I have brought all this forward. Let us not rest easy. Not everything is accepted into God’s treasury. Not everything can withstand the River of Fire. There is another beatitude further on, and I will speak about this when we come to it. For now, I want to say one thing: the beneficence, the good you do for another person

whether in word or in deed—if you do it for the glory of God and at personal sacrifice—will one day stand before you and help you in a difficult hour. A person must make this part of his way of life. God wants all people to have good works to their credit, because even the Old Testament tells us that a person’s good works rescue him from death. Not every work is good: some are evil, tainted by self-interest, personal gain, ego, and vainglory. But truly good works help to draw a person even out of the fiery Hell; they create favorable conditions for him and, in a certain way, lighten his burden. This teaching is already found in the Old Testament. That is precisely why I would like us to keep it firmly in mind.

Let us be among those who do something good—but something that reaches the Kingdom of Heaven. Among all the virtues, the greatest is almsgiving: almsgiving rightly done. Of course, there are people who cannot give material alms because they themselves are in need of alms. That is the material side. But they can offer spiritual alms. I may not be able to give even a few coins because I have none, but I can pray. Prayer is a great act of mercy. There are people who have won souls and obtained help in difficult situations through their prayers, without money. And every human being can do this, whether he has eyes or not, whether he has legs or not, whether he has hands or not, whether he has a tongue or not. So long as he has a soul, that soul can speak with God.

No one has been deprived of this gift. Whoever says, “I do not know how; I cannot,” is not telling the truth; he simply does not will it. The soul is capable of bringing God down to us. Once Moses spoke no words, yet inwardly he was crying out. And God said to him, “Why do you cry out? Why are you calling?” Moses had not opened his mouth to say anything. Yet the cry from within immediately reached the throne of God and moved it. Such was the voice of Moses. “Why do you cry out to Me all day? Why do you cry out? What are you saying?” We imagine that we must be lawyers in order to speak to God—that we must persuade Him, outwit Him, or somehow obtain His signature in favor of our causes. It is not so. Humility is enough. When there is humility or purity of heart, you perform the greatest act of mercy. Such acts of mercy are pure and unmixed; they contain no foreign matter.

Most of our acts of mercy, however, as I told you earlier, contain foreign matter. They cannot withstand the furnace, that fiery furnace, the River of Fire that flows from beneath the feet of God, as it is so beautifully depicted in Byzantine iconography. They cannot pass through it. On this occasion, I would like to share with you several teachings from the Old Testament, the New Testament, and the Fathers concerning beneficence: what good comes from it and how they exhort people to labor for their salvation, since many think this is unnecessary. John Chrysostom says that God could have performed all this work of mercy by Himself; He did not need us.

What does He need us for? Could God not feed people? Did He not feed the Hebrews in the wilderness for forty years? Did He not shelter them with the cloud so that the sun would not burn them? Did He not give them light at night? Did they sow anything? Did they ever work? Did they ever sew? During those forty years, did their clothes or shoes wear out? Were they torn? Everything remained whole. Is He not the same God? Does He need our help? Yet John Chrysostom says: “Almsgiving was given by God for the sake of the commandment of love. Otherwise, God could have fed them all without effort, without you and without me.” Almsgiving was given for the sake of the commandment of love, so that He might see what you will do for your fellow human being, and so that your compassion, tender mercy, and love may be revealed. That is the reason.

What I am telling you is not my own; it belongs to the holy Father. Those of you who do not read, listen; and those of you who do read, let me remind you. What does Sirach say in one of his verses? “Do not turn away from a person in tribulation, and do not turn your face away from the poor.” When someone is afflicted and needs another person to stand beside him, do not cast him aside by saying, “That does not concern me.” “And do not turn your face away from the poor.” Regard the poor person as your benefactor, because he gives you the opportunity to do good to him. “Do not turn your eyes away from one who pleads with you.” This means someone who asks you to meet a genuine and rightful need—not someone asking you for ten thousand drachmas to procure an abortion. We are not speaking of that.

Nor are we speaking of someone who asks to use your telephone and your room for immoral purposes. We mean a genuine need: the widow, the orphan, the sick person, the disabled person, the one who is helpless, or the large family struggling to make ends meet. Such a person says to you, “If you are able, please help me.” So, Sirach says, “Do not turn your eye away from one who pleads with you, and give no one occasion to curse you.” Do not become the cause of inward anguish. Help whenever you see that you are able. “For the One who made him will hear his supplication.” The indignation and pain that rise within him are heard by the Master who created him—and woe to you.

You know that God once sent the Archangel Raphael to accompany Tobit’s young son on a journey to a distant place, where he was to collect money owed to his father, who had meanwhile become blind and could no longer work. Raphael therefore says to the young man—and we read this in the Book of Tobit, chapter 12, verse 8, found in the Septuagint Old Testament, though not in the edition of the Bible Society—“It is better to give alms than to store up gold.” It is better to practice almsgiving than to accumulate savings.

“For almsgiving delivers from death and cleanses every sin.” These words are from the Old Testament. “Those who practice almsgiving and righteousness will be filled with life, both temporal and eternal.” These too are words of the Old Testament. Sirach likewise says, in chapter 3, verse 30, “Almsgiving atones for sin.”

Let me share with you a teaching of Basil the Great. Listen to what he says: “As one who is good and grateful, give your surplus to the needy.” If you are good and upright, give what you have left over to someone in need. “Do not hesitate to give from the little you have.” Do not say, “I am not Onassis, Livanos, or Bodosakis. What do I have to give? What can I offer?” No. “Do not hesitate to give from the little you have; do not prefer your own advantage when another shares the common danger.” Do not choose to keep something for yourself while the other person is in danger, perishing, and in need of it.

You yourself are in danger because you did not give. “Even if you give from what you lack,” from your own need, “you too will have the vessel of oil overflowing by grace.” What does this refer to? You remember Elisha—and the Prophet Elijah as well. What happened in their days? The widow had nothing. “Do you have anything?” “Only a small jar with a little oil,” she said. “Bring it here. Bring vessels and fill them in the name of God.” And she filled them, sold the oil, paid her debts, and so forth. When Elijah went to the widow, he said, “Make me a little bread.” “I have none,” she answered. “I have only a tiny amount of flour in the jar.” “Make it from that,” he said, “for, by God, until the rain comes, this household will have food.” So she prepared the little she had and brought it first to the prophet, and the supply did not cease.

The jar—the vessel we are speaking of—continued to yield flour, feeding that family and all their friends and acquaintances until the day God sent rain. Basil draws upon this image here: “You too will have the vessel of oil overflowing by grace and the jar of flour that never becomes empty.” The vessel of oil refers to the account of Elisha, and the inexhaustible flour to the woman of Zarephath. “For in the case of the faithful who give generously, the grace of God resembles wells that are continually emptied yet never exhausted, because they spring up with twice as much.” In such a case, when a person acts in this way and gives from the little he has, the grace of God reproduces

what happens in a well. You draw out one bucket of water, and two more flow in. You draw out another, and two more take its place. This, he says, is what happens. But who believes it, and who acts upon it? “Almsgiving is a great possession and a swift intercessor before the God who is ready to be reconciled with us, for it has great boldness before Him.” Almsgiving has boldness before God. “Therefore, whenever it wishes, it enters into His presence.” Almsgiving, when it wishes, goes before His throne. “And almsgiving stands at His right hand on behalf of the accused, for He loves and embraces it exceedingly, since it is the firstborn”

“of His daughters.” Of all the daughters—that is, of all the virtues God loves—His dearest daughter is almsgiving, “because it is always with Him,” for He first showed mercy to the world. He still shows mercy, and every person who shows mercy stands beside Him. “For it was mercy that compelled Him to descend to earth.” Almsgiving—His mercy toward mankind—entreated Him to come down to earth, become man, and save the human race. Symeon Metaphrastes says this. Symeon Metaphrastes also has another beautiful saying about beneficence: “Just as a person standing near a furnace in winter is warmed more”—that is, when winter has come, the person close to the fire or furnace receives more warmth

“than one standing far away.” The person nearby is warmed more. “So also those who, during their lifetime, give their possessions to the needy will receive incomparably greater benefit and reward than those who leave instructions in their wills for others to distribute their wealth to the poor after their death.” Just as someone close to the fire in winter enjoys its warmth, feels comfortable, and is more at ease than someone far away, so on that day he will feel greater warmth and consolation when he stands before the justice of God. Besides, as you know, this is a commandment of the Lord.

“Whoever does not give alms and practice beneficence transgresses the commandment of the Lord.” In the twelfth chapter of Luke we find this exhortation: “Sell what you possess”—listen to these words—“sell what you possess and give alms. Make for yourselves purses that do not grow old.” For if you give, if you meet a genuine need, if you close a trapdoor, so to speak, before someone falls through it, if you stop a tear, or if you keep a person who is about to be evicted beneath the shelter of a roof, then the money given to such people and for such needs

is placed in purses whose contents can never be stolen, rusted, or consumed. “Make for yourselves purses that do not grow old, a treasure in the heavens that does not fail, where no thief approaches and no moth destroys.” These things are safely deposited and will one day be found in God’s treasury, when we least expect it. Recently, a brother in Christ fell asleep in the Lord, and in a revelation he said, “Here I found money—I found money.” He had sent money ahead, and that is why he found it there. Had he sent nothing, he would have found nothing. Why do we deceive ourselves? God is just, and, as the common saying goes...

each person receives according to what he has prepared for himself, and whoever shows mercy will find mercy. That is how it is. I do not know whether you are familiar with a story related to the Rich Man and Lazarus. In His love, God sent this “truck,” Lazarus, to the Rich Man’s gate, so that the Rich Man might load something onto it and find it later in the Kingdom of Heaven. But he consumed everything in feasting. He did not make use of that truck—Lazarus—and paid no attention to him. Consequently, he sent nothing ahead. That is why he heard from God, “You received your good things.” That was the end of it. He consumed them all here below, and now the circumstances were reversed. It is said, then, that the Rich Man and another man came before the keeper of the keys, the Apostle Peter. And the Apostle Peter said

to the Rich Man, “You will go over there,” and pointed to a little hut made of grass, like those built in the vineyards during summer for the watchmen to stay in for a time. It was something like that. To the other man—a poor man, not Lazarus, but a poor neighbor and acquaintance of the Rich Man who had died on the same day—he said, “You will go to that two-story house.” The Rich Man was astonished and protested. “Saint Peter, if I may...” “Yes? What do you want?” “This man and I were neighbors.” “I know.” “He lived in a shack, while I lived in a tall house. How can this be? Could you perhaps have made a mistake?” Saint Peter replied, “Those are precisely the kinds of mistakes that are never made here. Here, we build”

“We build according to the materials you send us. Would you like us,” he said, “to look at your account and see what you sent us to build with, and then look at this man’s account as well?” “Yes, let us look, because this seems very strange to me.” So they turned the pages and found the rich man’s account. He said to him, “You sent nothing here. You never gave a penny to anyone. You consumed it all yourself. And if even this hut, this little shelter, exists for you, it is because of your servant. Your servant used to steal some of your food and give it to a poor widow with two children who lived nearby. Is that true or not? It is all recorded here. She used to pass the food through the window. And although stolen goods cannot endure in the Kingdom of God—for her own sake, she should have given from the fruit of her own labor—God is still not unjust, and from that He made this shelter for you.”

“Go, then,” he said, “but before you leave, sit down and hear the other man’s account as well.” He searched and found it. “Was this man not a beggar on one end of a bridge?” “Yes,” he replied. “And was there not another beggar, a blind man, at the other end of the bridge?” “Yes, there was.” “Well, do you know what this beggar used to do? At midday, after he had gathered whatever people had put into his cap, he would go over to see whether the other man had anything in his own cap. Whenever he saw that there was nothing there, he would show mercy to the blind man out of what he himself had received through the mercy of others. And with those gifts we built this house for him. Come now,” he said, “and go to it.” Of course, some may regard such stories as legends, as certain people like to say. But understand this, O man: your life and mine are themselves a tale—a true tale. It is a mystery; you cannot fathom its depths. The same is true

when we pass beyond the grave. Yes, beyond it. So when Christ Himself says that this purse is one whose contents are in no danger from rust, thieves, or moth, let us take heed. It is true, of course, that many so-called Christians have this desire within them. They do whatever they can. Yet—and I would like to devote an evening to the matter I am about to raise—they possess some degree of vainglory, whether small or great. They would not want to do something without others hearing about it. That is the worst of it, and there the reward is lost. It is like leaving an essence exposed until it loses its potency. That is what happens.

Almsgiving is difficult for a person—not so much the giving as the hiding of it. That is the difficulty. The Lord has told us this, but we act as though we had never read it. We read the newspapers, whether ecclesiastical or secular, and we watch television. Yet in Matthew 6:1 He says the following. Once, when we were speaking about the Law of the Gospel, I told you this: even if you read nothing else from Holy Scripture—not another chapter or book—read chapters five, six, and seven of Matthew, put them into practice, and you will find yourself in the communion of Paradise. The Law and the Prophets are all there, within this Law of the Gospel. And there He says, “Take heed concerning your almsgiving”; take heed

“that you do not perform it before men in order to be seen by them.” I have given this example before, and I will repeat it to explain what I mean. Suppose I speak to you about some worthy cause and say to this brother here, “Take this collection plate, this cap, and go around. Bring me whatever each person gives.” What would he bring me afterward? Perhaps three hundred drachmas. But if I took the same cap and went around myself, I would bring back ten thousand. Why would you give more to me? Because you are not giving to the cause. I am the prominent person before you. No—you are giving to the person. That is the secret of the matter.

It is said that in Africa a bishop appealed to his fellow Greeks to contribute a large sum of money to build a school, so that the children—at least the Greek children—could learn the Greek language, along with the other subjects they would need for their work, commerce, and so forth. He sent out appeals to certain people and collected one hundred and eighty dollars.

One hundred and eighty dollars—not even enough for paper—from people who each possessed thousands or millions. So he finally issued another proclamation: “We are considering doing this and that here for the Greek community, and I would like all who aspire to be donors to such a work and to take a leading role in it to send a generous contribution. Their names will be inscribed on a commemorative plaque, in order of the amount contributed,

and they will be displayed as donors and benefactors of the institution.” Suddenly he was overwhelmed with checks. The man was inundated with them. Within six months he built the institution, that great school. He prepared the plaque, covered it, and invited all the donors to its unveiling together with the blessing of water. Limousines crowded outside. Everyone came to see whether someone else had contributed more, whether that person’s name had been placed higher, and what distinction each had received. The bishop performed the blessing of water, gave an appropriate address, thanked them, and had a young boy draw back the curtain so that everyone could see his name. They began saying, “I gave five thousand dollars; another gave two thousand; another gave ten thousand.” They expected the names to be arranged by rank.

But to their astonishment, they read: “This institution was erected through the vainglory of the Greek community. May God forgive them.” They froze, because the man had written the truth. He had written the truth: the institution had been erected through the vainglory of the Greek community. May God forgive them. That brought every man crashing down from his pride and sent him home. Well done! “Take heed, therefore,” the Lord says, “that you do not perform your almsgiving before men in order to be seen by them. Otherwise, you have no reward from your Father who is in heaven.” For you will have no reward, He says. Give whatever you like; if you have not given it humbly and in secret, there is no reward from God.

“Therefore, when you give alms, do not sound a trumpet before you, as the hypocrites do in the synagogues and in the streets, so that they may be glorified by men. Amen, I say to you, they have received their reward. But when you give alms, do not let your left hand know what your right hand is doing, so that your almsgiving may be in secret; and your Father, who sees in secret, will Himself reward you openly.” For when you act in this spirit, you do it for the glory of God. Saint Nicholas went secretly by night and cast gold coins through the window, so that the father in need could arrange marriages for his daughters and they would not be driven into prostitution. This is precisely how it should be. And when Christ opened a man’s eyes, He departed so that they would not applaud Him or praise Him.

What does this mean? Why do we seem to want to humiliate the other person, when it is we who should be ashamed as we give him a penny, a garment, or a pair of shoes? He is wounded by it; he has dignity. Yet now he is in need and stretches out his hand. We are not speaking about professional beggars; we are not speaking about them. We are speaking about the brethren of the Lord. Pay close attention to what I tell you: silent need is greater than openly expressed need. Those who are ashamed to stretch out their hands are the ones who suffer. Those who are not ashamed manage somehow, one way or another. Even in our own age there are people who go hungry because they still cannot bring themselves to stretch out a hand and speak of their need and their pain.

John Chrysostom, continuing on this same subject, says: “Just as basins filled with water stand before the doors of the Church so that you may wash your hands”—for water was prepared so that people could wash even their hands before entering the Church—“so the poor sit outside the Church.” I will take this opportunity to say something. How many times have you complained to me about the people sitting down here at the monastery, saying that they spoil the appearance of the monastery and so forth? Yet they are the basins in which you may wash your hands—indeed, wash your soul—through almsgiving. The great Father says that inside the Church there are basins filled with water for you to wash your hands. Outside, on the steps, there are

poor people, so that through almsgiving you may wash your soul. Yes, these things are true. I am not the one saying them; John Chrysostom says them. Many people say, “But I do not know where to give or how.” I have always suggested a very simple way. You can go to the charitable fund of a church and put your offering there, where no one knows you and you know no one. Give to one church, another, or another—wherever you wish—and they will distribute it from there. They do not know you, and you do not know them. In this way you are in no danger from the ego or anything else. But if you wished to seek out where the need is, then by seeking out another person’s pain and meeting that need,

you also bring fulfillment to yourself. I am not generally an advocate of the sayings of philosophers and others, but I will make an exception and recall one for you. Plato, for example, says on this subject: “In seeking the good of others, we discover our own.” Do you hear that? We discover our own good. By searching for where we may do good, we find our own good through the good we do for another.

Basil the Great says that, for those who do not know what they should do, the best thing is this: “We must take the greatest care and labor most diligently for the need of our neighbor.” The most important work, he says, is to care and labor for the need of your neighbor, for there are so many people in need. Often they are weak and unable to act on their own behalf. We have an obligation to care for these people and provide for them. Therefore, if a person wishes to find advocates on that day, let him heed the words of the Holy Father Saint Anastasius: “He who benefits many will find many advocates when he is judged.”

Let us not take account of anything we have done up to this day, whether good or evil. But from now on, let us act with purpose. There are countless sound ways in which a person can help and put these things in good order. There are churches, homes for the poor, monasteries, and many other places where our offerings are wholly secure investments. There are people in pain, people in sorrow, and so forth. And each morning, add this prayer to your prayers: “My Christ, where can I do some good today?” Be certain that He will bring someone before you and provide a sure and secure opportunity for you to do good rightly and worthily of the Kingdom of Heaven. This is what I pray for

the whole world and for us as well. Amen.

Περασμένες μας ομιλίες είχαμε κάνει τη συνέχεια από τα περιστατικά αυτά που είχαμε διαβάσει από τον Άγιο Αναστάσιο του Όρους Σινά και όσοι είσαστε μαζί θα ενθυμείσθε ότι σε κάποιο μάθημα είχαμε μιλήσει περί μακαρισμών, όπως λέγει, γιατί είπε δέκα ουαί στην αρχή και έπειτα είπε δέκα μακάριοι. Όμως εγώ έκανα το μισό μάθημα των μακαρισμών και κάποιος αδελφός είχε την καλοσύνη να μου υπενθυμίσει ότι έχω αφήσει τους άλλους πέντε μακαρισμούς και απόψε το βράδυ θεώρησα καθήκον μου να ανατρέξω προς τα οπίσω. Ευχαριστώ.

Θα ακούσετε απόψε τη συνέχεια των μακαρισμών εκείνων.

Κατά συνέπεια, θα μπορείτε να διορθώσετε όσοι κρατάτε τη σειρά, που είναι η 14η ομιλία αυτή απόψε το βράδυ. Να κάνετε την αποψινή ομιλία, να τη βάλετε 12η και έτσι θα είσαστε στη σειρά. Και να είναι 13η και 14η οι δύο προχθεσινές ομιλίες. Και, Θεού θέλοντος, αν δεν ξανακάνουμε λάθος, θα φροντίσουμε να είμεθα συνεπείς. Οι πέντε μακαρισμοί οι οποίοι ελέχθησαν τότε.

Το «μακάριος ο στενήν οδόν οδεύσας», το «μακάριος ο τας ηδονάς πατών», το «μακάριος ο την αρετήν καθαρός», το «μακάριος ο τον βίον υψηλόν έχων» και «μακάριος ου της γλώττης ο νόμος ουκ αφίσταται». Απόψε βλέπω στη συνέχεια ο έκτος μακαρισμός του Αγίου αυτού ανθρώπου. Λέγει το εξής: «Μακάριος ο πολλούς ευποιών». Μακάριος ο πολλούς ευποιών. Ευεργετών δηλαδή, ευποιών, πράττων καλόν. «Πολλούς γαρ ευρήσει συνηγόρους κρινόμενος». Αυτός ο οποίος φροντίζει να πράττει

καλά σε ανθρώπους γενικά, θα βρει αυτούς τους ανθρώπους συνηγόρους κατά την ημέρα της κρίσης. Δηλαδή, εάν ο άνθρωπος θέλει να υπάρχουν μάρτυρες υπερασπίσεως την ημέρα εκείνη, κατά την κρίση, να φροντίζει να πράττει καλά στη ζωή του. Είναι όμως δίκοπο μαχαίρι αυτό για πολλούς. Πολλοί άνθρωποι φροντίζουν να κάνουν το καλό. Βέβαια, είναι και ορισμένοι που δεν ικανοποιούνται, αλλά μάλλον ικανοποιούνται όταν πράττουν το κακό. Δεν μιλάμε για αυτούς. Μιλάμε για αυτούς οι οποίοι κάνουν το καλό.

Ο Μέγας Βασίλειος και σε αυτό το καλό έχει μια διάκριση και λέγει το εξής: «Το καλόν, ου καλόν, εάν μη καλώς γίνεται». Και αυτό λέει: το καλό δεν είναι καλό, αν δεν γίνεται καλώς. Από αυτό λοιπόν βγαίνει ότι οποιοδήποτε καλό δεν το δέχεται ο Θεός. Γιατί εμείς κάνουμε πολλά καλά στη ζωή μας. Τα ονομάζουμε εμείς καλά. Δεν αντέχουν όμως στη δικαιοσύνη του Θεού. Και έχει έναν άλλο μακαρισμό πιο κάτω που το αναφέρει αυτό, που εκεί θα το μιλήσουμε πλατύτερα. Εδώ εμείς πράττουμε πολλά καλά, αλλά δεν θα τα βρούμε

να μας βοηθήσουν εν τη ημέρα εκείνη. Δεν είναι συνήγοροι, όπως λέγει εδώ ο Άγιος αυτός άνθρωπος. «Πολλούς γαρ ευρήσει συνηγόρους κρινόμενος». Όταν θα κρίνεται, θα βρεθούνε συνήγοροι να τον υπερασπίσουνε, αυτά τα καλά που έκανες στον κόσμο τούτο. Αν τώρα ο καθένας από εμάς σκεφτεί τα καλά που έκανε, τι είχα κάνει, θα βρεθούνε άραγε αυτά τα καλά συνήγοροι στην ημέραν εκείνην; Αυτό είναι το θέμα, διότι υπάρχουν πολλά λεγόμενα καλά παρ’ ημίν, τα οποία δεν περνάνε για τη Βασιλεία των Ουρανών, μένουν μόνο στον κόσμο τούτον. Ορισμένα περνάνε και φτάνουν μέχρι του θρόνου του Θεού.

Θα μπορούν να σταθούν συνήγοροι υπέρ ημών. Ορισμένα δεν περνάνε. Αυτά λέμε εμείς καλά. Πήγες και ορκίστηκες για να βγάλει ένας σύνταγμα. Ψέματα. Έκαμα ένα καλό. Δεν περνάει, δεν είναι καλό. Πήγες και ορκίστηκες για να απαλλαγεί ένας, να μην δικαστεί. Θα λάβει ισόβια, επτά τουλάχιστον. Έκαμα ένα καλό. Αυτό δεν είναι καλό, γιατί είναι παράνομα και τα δύο. Κάθε παράνομο δεν είναι καλό στα μάτια του Θεού, μα δεν έχει σημασία. Ποιος είσαι εσύ ο οποίος μπαίνει στη μέση ότι πρέπει να το πάρει αυτό ή πρέπει να ζήσει αυτό και εσύ πας και ψευδορκείς και λες «ένα καλό έκαμα»; Δεν το δέχεται ο Θεός. Πού ξέρεις εσύ τι οικονομία έχει ο Θεός;

Τι πρόκειται να εργαστεί ο Θεός πίσω από τη δύσκολη κατάσταση αυτού, πίσω από μια φυλάκιση του άλλου, πόσο θα ωφεληθεί, πόσο θα συνετιστεί. Ποιος είσαι εσύ ο οποίος πας και βάζεις το χέρι σου μπροστά; Να πας γιατί είναι δίκαιο, το καταλαβαίνω. Να πας όταν είναι άδικο, αυτό δεν το καταλαβαίνω. Και δεν μπορείς να το καταλογίζεις «έκαμα ένα καλό». Δεν έκαμες καλό.

Αυτό λέει ο Μέγας Βασίλειος. Λέει: «Το καλόν, ου καλόν, εάν μη καλώς γίνεται». Βέβαια, εμείς οι άνθρωποι το βλέπουμε καλό, δεν έχω καμιά αντίρρηση. Και εγώ μέχρι την ώρα έτσι το έβλεπα. Το έβλεπα ότι κάνω ένα καλό, αδερφέ. Τι έχει να πει τώρα; Αυτά θα κοιτάξουμε. Και εντούτοις όμως στην ουσία δεν είναι έτσι. Είναι πράγματα αυτά τα οποία δεν περνάνε για τη Βασιλεία των Ουρανών. Δεν φτάνουν εκεί πάνω να βρεθούν συνήγοροι.

Να παρασταθούν και να πούνε ότι εγώ, δόξα τω Θεώ, έχω κάνει πολλά καλά. Έκαμε ένα καλό άλλος και πήρε ένα αυτοκίνητο στη φιλενάδα του. Πήρε μια τηλεόραση του φίλου. Του πήρε ένα ψυγείο. Του έφτιαξε μια βίλα. Του κάνει τα έξοδα και πήγε στο εξωτερικό. Μια κρουαζέρα. Στο νου του τα εναποθηκεύει ότι αυτά είναι καλά. Δεν περνάνε πάνω από τα σύννεφα. Δεν φτάνουν στη Βασιλεία των Ουρανών αυτού του είδους τα καλά τα οποία νομίζουμε εμείς. Έδωσα ένα διαμέρισμα στο γιο μου, έδωσα το εργοστάσιο από εκεί, ικανοποιημένος. Μην τα περιμένεις να βρεθούνε μάρτυρες υπερασπίσεως αυτά επάνω. Θα τα κάνεις από συναίσθημα και είσαι υποχρεωμένος να τα κάνεις. Κάτι άλλο είναι εκείνο που περνάει επάνω.

Όλα είναι μεταξύ μας εδώ. Εξυπηρετώ το φίλο, διότι θα με εξυπηρετήσει αύριο. Εξυπηρετώ τη φιλενάδα, διότι θα με εξυπηρετήσει αύριο. Κάνεις καλά. Πληρώνεις ένα γραμμάτιο, που θα τον βγάλουν τον άλλον έξω και λοιπά, γιατί θα σε δώσει αύριο. Αυτά δεν φτάνουν στον ουρανό. Και το περιμένεις, το πληρώνεις εκείνου που υπάρχει εκδοχή να σου το δώσει 100%. Ή και να τον υποχρεώσεις αύριο να του ζητήσεις διπλά στην ανάγκη. Γιατί, ως επί το πλείστον, οι δικές μας συναλλαγές και οι αλληλοεξυπηρετήσεις είναι κατά αυτήν την έννοια. Όταν σκέφτεσαι ότι δεν θα βγάλεις το 100% να το δώσεις και υπάρχει εκδοχή να μην ξαναέρθει, αυτό θα το σκεφτούμε να το βγάλεις. Εδώ είναι κάτι λεπτομέρειες μέσα εδώ που πολλούς ανθρώπους τους έχουν ξεγελάσει και πλανώνται ότι είναι εντάξει, ότι κάνουν το καλό, ότι έχουν υποχρεώσει κόσμο, πήγαν τσιγάρα στη φυλακή, που κάμανε πράγματα κλπ.

Είναι συνήγοροι αυτοί για τη Βασιλεία των Ουρανών; Ο Χριστός μας δέχεται κατ’ εξοχήν ό,τι κάνει ο άνθρωπος στους αδελφούς του. Έλα, Γέροντα, εδώ μπροστά κάπου να σου οικονομήσουμε μια θέση. Βρείτε καμιά θέση εκεί πέρα, βάλτε και το Γέροντα. Πρέπει να βρεθεί μια λύση για αυτά τα θέματα και εμείς να έχουμε προσέξει ακριβώς το τι κάνουμε κάθε στιγμή. Ο Χριστός μας έχει πει σαφώς: «Εφόσον εποιήσατε ενί τούτων των αδελφών μου των ελαχίστων, εμοί εποιήσατε».

Δεν μπορεί ο άνθρωπος πολλά να προσθέσει. Θέλεις να το κάνεις για φιλοδοξία, θέλεις να το κάνεις για εγωισμό. Να δώσεις κάπου να γραφτεί το όνομά σου, θέλεις πια χίλιους δυο τρόπους, κάνε. Γνώριζε ότι δεν φτάνει στον ουρανό αυτό το οποίο φτιάχνεις. Κάνε ό,τι θέλεις. Στον ουρανό όμως δεν φτάνει αυτό. Διότι πολλά πράγματα που γίνονται στον κόσμο αυτόν, τα οποία θεωρούνται καλά, δεν αντέχουν στη δικαιοσύνη του Θεού. Θα πρέπει ο άνθρωπος να είναι πολύ προσεκτικός στο τι κάνει. Γι’ αυτό, ωραία, μου άρεσε μια συμβουλή που έδωσε μια ψυχή σε μια άλλη ψυχή: «Πολλά έκανες για τα παιδιά σου, πολλά έκανες για τους γνωστούς σου, πολλά έκανες για τους συγγενείς σου, για τις ανιψιές σου, και αυτός αύριο θα είναι μάρτυς υπερασπίσεως; Τώρα φτιάξε και τίποτα για την ψυχή σου». Καλά έκανες αυτό εκεί, καλά έκανες...

Όμως να πάρεις και κανένα από αυτά που θα χρειαστεί εσένα επάνω, γιατί αυτά δεν πρόκειται να τα συναντήσεις. Το έκαμες από συναίσθημα, άφησες στην ανιψιά, άφησες στον γαμπρό, άφησες στην αναδεξιμιά, άφησες, άφησες, άφησες, άφησες. Ναι, γεια σου, με χαρά σου. Τι έγιναν αυτά που έκαμες; Να μην δουλεύουνε; Τι το κάμαν κοινό εκεί πέρα μέσα; Κάνουνε παιδιά εκεί πέρα μέσα που τους προίκισες; Τι το έχουν κάνει κοινό εκεί; Δεν περνάει, αγαπητοί μου, αυτό στη Βασιλεία των Ουρανών. Φτιάξε και τίποτα, λέγει, για να μπορέσεις να το βρεις εκεί επάνω. Κανόνισε να πάρεις και τίποτα μαζί σου. Εδώ ο γέροντας αυτός λέει σαφώς: «Μακάριος ο πολλούς ευποιών», δηλαδή ευεργετεί. «Πολλούς γαρ ευρήσει συνηγόρους κρινόμενος». Θα βρει πολλούς από αυτούς την ημέρα που κρίνεται συνηγόρους. Και όπως ξέρετε, η αγάπη προς τον συνάνθρωπο, η ευποιία, δεν στέκεται μόνο

στην ύλη. Είναι και πνευματική ευποιία να κάνεις καλό σε έναν άνθρωπο, να τον νουθετήσεις, να τον ανακαλέσεις στην τάξη, να τον διαφωτίσεις, να προσευχηθείς εσύ εκεί που δεν προσεύχεται ακόμη αυτός, να νηστέψεις εκεί που δεν νηστεύει αυτός ακόμη, να εγκρατευτείς εσύ εκεί που δεν εγκρατεύεται αυτός, να κάνεις θυσία, να τον κερδίσεις αυτόν και αυτός αύριο θα είναι μάρτυς υπερασπίσεως ο δικός σου. Διάβαζα κάποτε ένα παράξενο πράγμα. Ένας βοήθησε κάποιον, ψυχικά όπως θα λέγαμε, να επιστρέψει εις Χριστόν. Και από τότε έγινε ένας θερμός, όπως θα λέγαμε, πιστός. Και πέθανε κάποια μέρα, κοιμήθηκε και πήγε στη Βασιλεία των Ουρανών. Όμως εκεί που πήγε δεν βρήκε αυτόν που τον είχε εισαγάγει στον χριστιανισμό.

Αυτός εν τω μεταξύ κάπου γλίστρησε και βρέθηκε... στο αντίπερα στρατόπεδο, παρότι είχε πεθάνει πρώτα από αυτόν. Του φάνηκε τόσο παράξενο, αυτός να έχει σωθεί και η γέφυρα της σωτηρίας του να μην έχει σωθεί. Του φάνηκε παράξενο και λέγει εκεί ότι έθεσε ερώτημα στον Κύριο. «Κύριε», του λέγει, «πού είναι ο σωτήρας μου; Εσύ είσαι ο πραγματικός σωτήρας, αλλά αυτός με έστειλε σε εσένα. Πού είναι», λέει, «πώς εγώ βρίσκομαι εδώ και αυτός πού είναι;» Λέει: «Αυτός παρεκτράπη και βρίσκεται αλλού». «Να πάω κι εγώ εκεί πέρα. Δεν μπορώ εγώ να ζήσω εδώ, κατά τη στιγμή αυτός βρίσκεται εκεί. Να πάω κι εγώ εκεί. Δεν το δέχομαι αυτό το πράγμα. Αυτός εμένα με φώτισε και ήρθα εδώ». Και λέγει, τόσο συνεκίνησε αυτή η σκέψη και η χειρονομία τον Κύριο, που έδωσε εντολή να του χαριστεί το αμάρτημα του άλλου και να τον φέρει και αυτόν εδώ για αυτό το οποίο έκανε.

Αυτός μου παρεστάθη εκεί, αυτός εστάθηκε στη γυναίκα μου, αυτός εστάθηκε στο παιδί μου, αυτός εστάθηκε στις περιστάσεις μου, αυτός, αυτός, αυτός. Και ενίκησε τη δικαιοσύνη του Θεού εν στιγμή κριτηρίου. Δεν μπορεί να το πιάσει ο άνθρωπος αυτό το πράγμα. Και ξέρετε, έχουμε τη γνώμη ότι είμαστε εμείς, ίσως και μερικοί που μας εξυπηρετούν ή μας περιποιούνται τον εγωισμό μας. Οι άλλοι είναι ξένοι από εμάς. Γι’ αυτό υπάρχουν μάντρες, γι’ αυτό υπάρχουν συγγένειες, γι’ αυτό υπάρχουν τζάμια απάνω στις μάντρες, γι’ αυτό υπάρχουν σκύλοι κλπ. Ξένοι, ξένοι αυτοί. Δεν του αρέσει αυτό το πράγμα του Χριστού. Θέλει ο πόνος του άλλου να είναι και δικός σου, η ανάγκη του άλλου να είναι και δικιά σου, η γύμνια του άλλου να είναι και δικιά σου. Θέλει τα δάκρυα του άλλου να είναι και δικά σου.

Το πράγμα, ως επί το πλείστον, δεν συμβαίνει σε εμάς. Υπάρχουν άνθρωποι, είναι αλήθεια, οι οποίοι δεν μπορούν να κοιμηθούν όταν σκέπτονται ότι οι άλλοι είναι νηστικοί. Δεν μπορούν να κοιμηθούν όταν σκέπτονται ότι οι άλλοι αντιμετωπίζουν μια δύσκολη κατάσταση ή ο άλλος είναι άσχημα σε κάποια στροφή της ζωής του. Γι’ αυτό ο Παύλος έλεγε: «Ποιος», λέει, «υποφέρει και δεν υποφέρω; Ποιος σκανδαλίζεται και ου πυρούμαι; Ποιος, ποιος, ποιος;» Τι ζούσαν! Αυτό συμβαίνει σε μερικούς προχωρημένους χριστιανούς. Εμείς οι άλλοι, οι μαλθακοί, οι χλιαροί, να το πω, οι νερόβραστοι, δεν βλέπουμε παραπέρα την ανάγκη του άλλου. Παρότι είναι και αυτός αδελφός, όχι βέβαια από την ίδια αδελφή, από την ίδια κοιλιά, αλλά είναι από την ίδια κολυμβήθρα. Κατά τον Θείο Χρυσόστομο, ελύσαμε τας ωδίνας, τας σαρκικάς ωδίνας.

Μπορεί να αποξενωθεί και η σαρκική μάνα, αλλά είμεθα από κοινή μάνα πνευματική, την κολυμβήθρα, και κοινωνούμε από κοινό στήθος της Εκκλησίας, τη Θεία Κοινωνία. Πρέπει, κατά συνέπεια, το δικό μου να είναι και δικό σου. Εμείς άλλοι είμεθα στη θέση του Λεβίτου, άλλοι είμεθα στη θέση του Ιερέως. Του καλού Σαμαρείτου είμεθα λίγοι, αν είμεθα. «Ελθών, ιδών, αντιπαρήλθεν». «Εγώ δεν του έκαμα τίποτα» και λοιπά. Ο άλλος, «ελθών, ιδών, αντιπαρήλθεν». Οι ληστές τον αφήσανε μισοθανή. Μόνο ο Σαμαρείτης κατέβηκε. Έφερε τα μπουκάλια του, το λάδι και το κρασί, τον περιποιήθηκε, τον πήρε στο υποζύγιο, τον πήγε στο πανδοχείο. Γύρισε τον πανδοχέα και ανάλαβε αυτός ο ίδιος εγγύηση ότι, ό,τι δαπανήσει, όταν θα ξαναγυρίσει θα πληρώσει.

Δεν είμεθα ληστές εμείς. Είμεθα τουλάχιστον στην περίπτωση του Λεβίτου και του άλλου της Παλαιάς Διαθήκης. «Δεν του πήρα τίποτα, δεν του χρωστάω και τίποτα». Μα και ο Σαμαρείτης είχε την ίδια σκέψη. Δεν την έκανε όμως. Μπορούσε να την κάνει, να πει: «Δεν του πήρα τίποτα εγώ. Εγώ τον ελήστεψα; Αυτοί που τον ελήστεψαν να του τα δώσουνε». Δεν έκαμε όμως τέτοια σκέψη, δεν ερώτησε αυτό. Είναι μερικά πράγματα τα οποία περνούν απαρατήρητα. Αφού στο δικαστήριο του Θεού εκείνη την ημέρα θα βρεθούν λίγο ανάποδα τα πράγματα. Γι’ αυτό τα λέγω αυτά και τα επιστράτευσα. Να μην επαναπαυόμεθα. Δεν περνάνε όλα στην Τράπεζα του Θεού. Δεν αντέχουν όλα τον Πύρινο Ποταμό. Έχει ένα μακαρισμό πιο κάτω και θα σας πω στην περίπτωση αυτή. Πάντως ένα θέλω να πω: η ευποιία, το καλό που θα κάνεις στον άλλον

εν λόγω είτε εν έργω, εφόσον το κάνεις για τη δόξα του Θεού και με θυσία δικιά σου, να ξέρεις ότι αυτό θα βρεθεί κάποια φορά μπροστά σου και θα σε βοηθήσει σε μια δύσκολη στιγμή. Και ο άνθρωπος θα πρέπει κατά κάποιον τρόπο να το κάνει αυτό το πράγμα. Ο Θεός θέλει όλους τους ανθρώπους να έχουν έργα αγαθά στο ενεργητικό τους, διότι και από την Παλαιά Διαθήκη ακόμα μας πληροφορεί ότι τα αγαθά έργα του ανθρώπου —διότι όλα δεν είναι αγαθά, είναι και πονηρά, έχουν ιδιοτέλεια, έχουν συμφέρον, έχουν εγωισμό, έχουν κενοδοξία— τα αγαθά έργα ρύονται τον άνθρωπον εκ θανάτου. Τον βοηθάνε και μέσα από την κόλαση του πυρός να τον πάρουν, του δημιουργούν προϋποθέσεις, τον αλαφρύνουν κατά κάποιον τρόπο. Υπάρχει από την Παλαιά Διαθήκη αυτό. Γι’ αυτό λοιπόν ακριβώς θα ήθελα να το βάλουμε μέσα στο νου μας.

Να είμεθα μεταξύ των ανθρώπων αυτών που θα πράττουμε κάτι καλό, αλλά να περνάει στη Βασιλεία των Ουρανών. Το μεγαλύτερο γεγονός σε όλες τις αρετές μέσα, η μεγαλύτερη αρετή, είναι η ελεημοσύνη. Η ελεημοσύνη, αλλά η σωστή ελεημοσύνη. Τώρα βέβαια υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να κάνουν ελεημοσύνη, έχουν ανάγκη ελεημοσύνης. Αυτό έχει το υλικό μέρος. Το πνευματικό όμως μπορούν να κάνουν. Δεν μπορώ να δώσω δραχμίδια, δεν έχω, μπορώ όμως να προσευχηθώ. Μεγάλη ελεημοσύνη η προσευχή. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι εκέρδισαν ψυχές, εκέρδισαν υποθέσεις με τις προσευχές τους, χωρίς χρήματα. Και αυτό μπορεί να το κάνει κάθε άνθρωπος. Είτε έχει μάτια είτε δεν έχει, είτε έχει πόδια είτε δεν έχει, είτε έχει χέρια είτε δεν έχει, είτε έχει γλώσσα είτε δεν έχει. Εφόσον έχει ψυχή, μπορεί η ψυχή να μιλάει με τον Θεό.

Δεν είναι αδικημένος κανένας. Ψεύεται όποιος πει ότι εγώ δεν ξέρω, δεν μπορώ, δεν θέλει. Είναι ικανός να κατεβάσει τον Θεό κάτω. Κάποτε ο Μωσής δεν μιλούσε και μέσα του όμως έλεγε. Και του λέει ο Θεός: «Τι βοάς;» του λέει, «τι φωνάζεις;» Δεν είχε ανοίξει το στόμα του να πει τίποτα. Από μέσα αμέσως έφτασε στον θρόνο του Θεού και τον εκούνησε. Ούτως η φωνή του Μωυσέως. «Τι βοάς», του λέει, «εναντίον μου όλη την ημέρα; Τι βοάς; Τι λες;» Εμείς έχουμε τη γνώμη ότι πρέπει να είμαστε δικηγόροι για να μιλήσουμε στον Θεό. Να τον καταφέρουμε, να τον ξεγελάσουμε, να του υποκλέψουμε την υπογραφή υπέρ των υποθέσεών μας. Δεν είναι έτσι. Αρκεί να υπάρχει η ταπείνωση. Όταν υπάρχει η ταπείνωση ή η καθαρότητα της καρδίας, κάνεις τη μεγαλύτερη ελεημοσύνη. Και οι ελεημοσύνες αυτές είναι άκρατες, δεν έχουν ξένες ύλες μέσα.

Ούτως, επί το πλείστον, οι δικές μας ελεημοσύνες, όπως σας είπα γρηγορότερα, έχουν ξένες ύλες μέσα και δεν αντέχουν στο καμίνι, στην πύρινη αυτή κάμινο, στον ποταμό τον πύρινο, ο οποίος εκρέει από τα πόδια του Θεού, όπως αναφέρεται ωραιότατα στη Βυζαντινή Αγιογραφία. Δεν αντέχουν εκεί πέρα μέσα να περάσουν. Θα ήθελα, επί τη ευκαιρία αυτή, να σας μεταφέρω μερικές γνώμες από την Παλαιά Διαθήκη και από την Καινούργια και από τους Πατέρες, που έχουν σχέση με την ευποιία, τι καλό βγαίνει, πώς προτρέπουν οι άνθρωποι να εργάζονται για τη σωτηρία τους, διότι πολλοί έχουν τη γνώμη ότι δεν χρειάζεται. Ο Θείος Χρυσόστομος λέγει το εξής, ότι την ελεημοσύνη, λέει, ο Θεός μπορούσε να την κάνει μόνος του, δεν μας χρειαζότανε εμάς.

Να μας κάνει εμάς; Δεν μπορούσε ο Θεός να θρέψει ανθρώπους; Δεν έθρεψε 40 χρόνια τους Εβραίους στην έρημο; Δεν τους είχε σκέπη από τη νεφέλη για να μην τους καίει ο ήλιος; Δεν τους είχε φως τη νύχτα; Έσπειραν πουθενά; Εργάστηκαν ποτέ; Έραψαν ποτέ; 40 χρόνια επάλιωσαν τα ρούχα τους, τα παπούτσια τους; Ετρύπησαν 40 χρόνια; Ακέραια όλα. Δεν είναι ο ίδιος; Του χρειάζεται; Μας χρειάζεται εμάς; Ο Θείος Χρυσόστομος όμως λέει το εξής: «Η ελεημοσύνη εδόθη από του Θεού δια την εντολή της αγάπης. Άλλως δύνατο ο Θεός θρέψει αυτούς και πάντας απονήτως, χωρίς εσένα και χωρίς εμένα». Για την εντολή της αγάπης εδόθη η ελεημοσύνη. Να σε ιδώ τι θα κάνεις στον συνάνθρωπό σου. Να φανεί ο οικτιρμός σου, τα σπλάχνα σου, η αγάπη σου. Αυτό.

Λέγει, δεν είναι δικό μου αυτό που σας μεταφέρω, είναι του Αγίου Πατρός. Ακούσετε όσοι δεν διαβάζετε ή όσοι διαβάζετε, σας υπενθυμίζω. Τι λέγει ο Σιράχ σε ένα του εδάφιο: «Άνθρωπον εν θλίψει μη αποστρέψεις και μη αποστρέψεις το πρόσωπό σου από του πτωχού». Άνθρωπον που είναι θλιμμένος, που έχει ανάγκη κάποιος να του συμπαρασταθεί, μην τον βγάλεις στην άκρη, επίσης «δεν με ενδιαφέρει εμένα». «Και μη αποστρέψεις το πρόσωπό σου από του πτωχού». Τον πτωχό να τον βλέπεις σαν να υπάρχει ένας ευεργέτης σου, διότι σου δίδεται η ευκαιρία να ευεργετήσεις τον άνθρωπο αυτόν. «Αποδεομένου μη αποστρέψεις οφθαλμούς». Ένας που σε παρακαλεί, την ανάγκη του, τη δικαία ανάγκη του, όχι που σου ζητάει 10.000 να πάει να κάνει έκτρωση, δεν λέμε γι’ αυτό.

Που σου ζητάει το τηλέφωνό σου και το δωμάτιό σου να το κάνει γκαρσονιέρα, δεν λέμε γι' αυτό. Τη δικαία αυτή, τη χήρα, το ορφανό, τον ασθενή, τον ανάπηρο, τον μη δυνάμενο, τον πολύτεκνο να τα βγάλει πέρα. Αυτός σου λέει, «Εάν δύνασαι, μπορείς, βοήθησέ με». Ε, «αποδεομένου», λέγει, «μη αποστρέψεις τον οφθαλμό σου και μη δως τόπον ανθρώπω καταράσασθαί σε». Μη γίνεις αιτία να στενοχωρηθεί μέσα του, αλλά ό,τι βλέπεις ότι μπορείς να το βοηθήσεις. «Της δεήσεως αυτού εισακούσεται ο ποιήσας αυτόν», διότι αυτό το αγανάκτημα που έκανε μέσα του το ακούει, λέει, το αφεντικό που τον έφτιαξε, και αλλοίμονό σου.

Ξέρετε ότι ο Θεός κάποτε έστειλε τον Αρχάγγελο Ραφαήλ να συνοδέψει τον μικρό γιο του Τωβία να πάει σε ένα μακρινό μέρος, να πάρει μερικά χρήματα που του όφειλαν, διότι εν τω μεταξύ ο πατέρας του είχε γίνει τυφλός και δεν μπορούσε να εργαστεί. Ο Ραφαήλ λοιπόν λέει προς τον Τωβία, τον νεαρόν αυτόν, και το διαβάζουμε στο 12ο κεφάλαιο, στίχος 8, του βιβλίου του Τωβίου, που υπάρχει στην Παλαιά Διαθήκη των Εβδομήκοντα, όχι αυτής της Βιβλικής Εταιρείας, αυτοί δεν το έχουν, λέει: «Καλόν ποιήσαι ελεημοσύνην ή θησαυρίσαι χρυσίον». Είναι καλύτερο να κάνεις ελεημοσύνη παρά να αποταμιεύεις.

«Ελεημοσύνη γαρ εκ θανάτου ρύεται και αυτή αποκαθαρεί πάσαν αμαρτίαν». Της Παλαιάς Διαθήκης αυτά. «Οι ποιούντες ελεημοσύνας και δικαιοσύνας πλησθήσονται ζωής προσκαίρου και αιωνίου». Αυτά είναι της Παλαιάς Διαθήκης λόγια. Επίσης ο ίδιος ο Σιράχ, στο γάμμα 9, λέγει: «Ελεημοσύνη εξιλάσεται αμαρτίαν».

Σας μεταφέρω σε μια γνώμη του Μεγάλου Βασιλείου. Ακούστε τι λέει ο Μέγας Βασίλειος: «Ως καλός και ευγνώμων, το σον περίττωμα επανάσωσον προς ενδεή». Αν είσαι, λέει, καλός, αν είσαι σωστός, το περίσσευμά σου να το δώσεις σε έναν που το έχει ανάγκη. «Μη οκνήσεις εκ του ολίγου δούναι». Μην πεις, εγώ δεν είμαι Ωνάσης, δεν είμαι Λιβανός, δεν είμαι Μποδοσάκης, τι έχω εγώ να δώσω, τι μπορώ να δώσω; Όχι. «Μη οκνήσεις εκ του ολίγου δούναι, μη προτιμήσεις το σον συμφέρον εκ του κοινού κινδύνου». Να προτιμήσω να το κρατήσω εγώ για λογαριασμό μου αυτό, καθ' ην στιγμήν κι αυτός κινδυνεύει, χάνεται και το έχει ανάγκη.

Εσύ κινδυνεύεις που δεν το έδωσες, «εκ του κοινού κινδύνου». «Καν δως εκ του λείποντος», από το υστέρημα εάν δώσεις, «έξεις και συ την καψάκην του ελαίου τη χάριτι βρύουσαν». Τι είναι εδώ; Ξέρετε, θυμόσαστε ο Ελισσαίος, ο Ελισσαίος, θυμόσαστε, και ο προφήτης Ηλίας. Τι έκαναν αυτοί; Η χήρα δεν είχε. «Έχεις τίποτα;» Να, λέει, ένα ροΐ με λιγάκι λαδάκι. «Φέρ' το εδώ, φέρε τενεκέδια και γέμισε, εν ονόματι του Θεού». Και γέμισε και πούλησε και ξεχρεώθηκε και λοιπά. Ο Ηλίας, όταν πήγε στη χήρα, «φτιάξε μου λίγο ψωμί». «Δεν έχω», λέει, «να, τόσο δα αλευράκι έχω στο καψάκι». «Φτιάξε», λέει, «από αυτό, γιατί, μα τον Θεό, μέχρι που θα γίνει βροχή θα έχει το σπίτι αυτό να τρώει». Και έφτιαξε εκεί το λίγο, το πήγε πρώτα του προφήτη και δεν σταμάτησε.

Το καψάκι που λέμε, αυτό το δοχείο, να βγάζει αλεύρι, να τρώει αυτή η οικογένεια, όλοι οι φίλοι, γνωστοί της οικογένειας, μέχρι την ημέρα που έβρεξε ο Θεός. Αυτό επιστρατεύει εδώ. «Έξεις και συ την καψάκην του ελαίου τη χάριτι βρύουσαν και την υδρίαν του αλεύρου ακένωτον». Καψάκην τη φέρει στην περίπτωση του Ελισσαίου με το λάδι και το αλεύρι, το αλεύρι το ακένωτο, στη γυναίκα των Σαρεπτών. «Επί γαρ των πιστών φιλοτίμως η του Θεού χάρις μιμείται τα φρέατα, τα αεί κενούμενα και μη εξαντλούμενα, το διπλούν αναβλύζουσα». Σ' αυτή, λέει, την περίπτωση η χάρις του Θεού, όταν ο άνθρωπος ενεργεί έτσι και δίνει από κείνα τα λίγα που έχει, αναπαριστά

ό,τι κάνεις, λέει, στο πηγάδι. Βγάζεις έναν κουβά νερό και αυτό φέρνει δύο μέσα. Βγάζεις άλλο και φέρνει δύο. Αυτό, λέει, γίνεται. Αλλά ποιος το πιστεύει αυτό το πράγμα και ποιος το κάνει; «Μέγα κτήμα η ελεημοσύνη και ταχεία μεσίτις προς τον ευδιάλλακτον Θεόν», σε εκείνον τον Θεό που είναι έτοιμος να διαλλαχθεί μαζί σου, «ως πολλήν παρρησίαν έχουσα παρ' αυτώ». Η ελεημοσύνη έχει παρρησία στον Θεό. «Διό και όταν βούληται, προς Αυτόν εισέρχεται». Γι' αυτό, λέει, η ελεημοσύνη, όταν θέλει, πηγαίνει μπροστά στον θρόνο του. «Και εκ δεξιών αυτού παρίσταται η ελεημοσύνη υπέρ του κατηγορουμένου. Πλείστα γαρ φιλεί αυτήν και ασπάζεται». Πολύ, λέει, την αγαπά την ελεημοσύνη αυτή και την ασπάζεται, «ως πρώτην ούσαν»

«αυτού θυγατέρων». Από όλες τις θυγατέρες, από όλες τις αρετές που αγαπά ο Θεός, την καλύτερή του θυγατέρα αγαπά, διότι είναι η ελεημοσύνη, «ότι αεί μετ' αυτού εστί», ότι είναι μαζί του, γιατί αυτός πρώτος ελέησε τον κόσμο. Αυτός ελεεί ακόμη, και κάθε άνθρωπος που ελεεί είναι στα δίπλα του. «Αύτη γαρ ηνάγκασε αυτόν κατελθείν επί της γης». Η ελεημοσύνη, το έλεος προς τον άνθρωπο, τον παρακάλεσε να κατέβει στη γη, να γίνει άνθρωπος και να σώσει το γένος των ανθρώπων. Αυτό το λέει ο Συμεών ο Μεταφραστής. Ο ίδιος ο Συμεών ο Μεταφραστής έχει ένα ωραίο άλλο γύρω απάνω από την ευποιία. «Ώσπερ ο πλησίον καμίνου εστώς εν χειμερινώ καιρώ πλείον θερμαίνεται», όπως, λέει, ένας, όταν είναι χειμώνας και είναι κοντά στη φωτιά, στο καμίνι, θερμαίνεται, λέει, περισσότερο

«του πόρρωθεν εστώτος», περισσότερο από εκείνον που είναι μακριά από το καμίνι. Αυτός που είναι κοντά θερμαίνεται περισσότερο. «Ούτω και οι εν τη ζωή αυτών τα εαυτών χρήματα τοις ενδεέσι παρέχοντες πλείονος ασυγκρίτως απολαύσουσιν ωφελείας και αμοιβής των μετά θάνατον διαθήκαις ετέροις εντεταλμένων των εαυτών πλούτων τοις πένησι παρασχείν». Και όπως ένας, λέει, απολαμβάνει θερμότητα και χαίρεται και είναι πιο άνετα, νιώθει πιο άνετα κοντά στη φωτιά τον χειμώνα, εν αντιθέσει με έναν που είναι μακριά από τη φωτιά, έτσι και εκείνη την ημέρα θα νιώθει πιο θερμά, πιο ευχάριστα, όταν βρεθεί αντιμέτωπος με τη δικαιοσύνη του Θεού. Άλλωστε, όπως ξέρετε, είναι εντολή του Κυρίου.

«Ο μη ποιών ελεημοσύνην, ευποιίαν, παραβαίνει εντολήν του Κυρίου». Στο δωδέκατο κεφάλαιο του Λουκά υπάρχει η εξής προτροπή: «Πωλήσατε τα υπάρχοντα υμών», ακούτε κουβέντα, «πωλήσατε τα υπάρχοντα υμών και δότε ελεημοσύνην. Ποιήσατε εαυτοίς βαλάντια μη παλαιούμενα». Διότι, αν δώσεις, αν καλύψεις μια ανάγκη, κλείσεις μια καταπακτή, όπως θα λέγαμε, που κάποιος θα πέσει μέσα, αν σταματήσεις ένα δάκρυ, αν αφήσεις έναν κάτω, που πρόκειται να τον βγάλουν έξω, κάτω από ένα κεραμίδι και λοιπά, τα χρήματα αυτά που δίνονται στους ανθρώπους αυτούς και στις ανάγκες αυτές

δίδονται σε τέτοια πορτοφόλια που δεν υπάρχει εκδοχή ούτε να κλαπούνε ούτε να σκουριάσουνε ούτε να φαγωθούνε. «Ποιήσατε εαυτοίς βαλάντια μη παλαιούμενα, θησαυρόν ανέκλειπτον εν τοις ουρανοίς», που δεν φεύγει απ' τον ουρανό, «όπου κλέπτης ουκ εγγίζει, ουδέ σης διαφθείρει», ούτε σκόρος κατατρώγει. Τοποθετούνται αυτά ασφαλώς και θα βρεθούν στην τράπεζα του Θεού μια μέρα, χωρίς να το περιμένουμε. Εσχάτως εκοιμήθη ένας εν Χριστώ αδελφός και σε κάποια αποκάλυψη είπε ότι «εδώ βρήκα χρήματα, βρήκα χρήματα». Έστελνε χρήματα, γι' αυτό βρήκε. Αν δεν έστελνε, δεν θα έβρισκε. Τι πλανώμεθα; Ο Θεός είναι δίκαιος και, όπως λέγει η λαϊκή έκφραση...

Τρώει ο καθένας, έτσι να του στρώσουν, και όποιος κάνει έλεος θα βρει έλεος. Έτσι είναι. Δεν ξέρω αν έχετε υπόψη σας μια διήγηση που έχει σχέση με τον Πλούσιο και τον Λάζαρο. Ο Θεός, επί αγάπη του, έστειλε αυτό το καμιόνι στη θύρα εκεί του Πλουσίου, αν ήθελε ο Πλούσιος κάτι να φορτώσει, να τα βρει στη Βασιλεία των Ουρανών. Αλλά αυτός τα έφαγε, τα γλέντησε, δεν το χρησιμοποίησε αυτό το καμιόνι, τον Λάζαρο, δεν τον πρόσεξε και, κατά συνέπεια, δεν μετέφερε τίποτα επάνω. Γι' αυτό και άκουσε από τον Θεό: «Απέλαβες τα αγαθά σου», του λέει. Στοπ. Αυτός τα έφαγε κάτω και έτσι τώρα τα πράγματα άλλαξαν. Λέγεται λοιπόν ότι ευρέθησαν μπροστά στον κλειδούχο, τον Απόστολο Πέτρο, και ο Απόστολος Πέτρος

στον Πλούσιο: «Εκεί θα πας». Και του δείχνει ένα κιόσκι φτιαγμένο από χόρτα. Πώς φτιάχνουν το καλοκαίρι στ' αμπέλια, να μείνουν για μερικό καιρό οι δραγάτες οι λεγόμενοι. Ένα τέτοιο πράγμα. Και στον άλλον, έναν πτωχό, όχι αυτόν τον Λάζαρο, έναν πτωχό που πέθανε την ίδια μέρα, γείτονάς του εκεί, γνωστός του, του λέει: «Θα πας σε αυτό το διώροφο εσύ». Εξεπλάγη, λέει, ο Πλούσιος, διαμαρτυρήθηκε και του λέγει: «Άγιε Πέτρε, επίτρεψέ μου». Λέει: «Ορίστε, τι θέλεις;» «Με αυτόν», λέει, «είμαστε γειτόνιοι». «Το ξέρω». «Αυτός», λέει, «έμενε σε μια παράγκα και εγώ έμενα», λέει, «σε ψηλό. Πώς», λέει, «μήπως κάνεις κανένα λάθος;» Του λέει: «Μόνο τέτοια λάθη δεν γίνονται εδώ. Εδώ», λέει, «θα χτίζουμε»

«αναλόγως των υλικών που μας στέλνετε. Θέλεις», του λέει, «να κοιτάξουμε την παρτίδα σου, να δούμε τι μας έστειλες εσύ για να σου χτίσουμε, και να κοιτάξουμε και την παρτίδα αυτού;» «Ναι, να την κοιτάξουμε, γιατί μου φαίνεται πολύ περίεργο». Ξεφυλλίσαν λοιπόν και βρήκαν την παρτίδα του Πλουσίου. Του λέει: «Εδώ δεν έστειλες εσύ τίποτα. Δεκάρα ποτέ δεν έδωσες σε κανέναν. Τα 'φαγες όλα. Και αν υπάρχει αυτή εδώ», του λέει, «η καλύβα, η δραγάτα αυτή, είναι από την υπηρέτριά σου», του λέει. «Η υπηρέτριά σου έκλεβε», του λέει, «από το φαΐ το δικό σου και έδινε σε μια χηρούλα με δυο παιδιά που ήταν δίπλα», του λέει. «Ναι ή όχι; Είναι εκεί». Έδινε, λέει, από το παράθυρο, από εκεί. «Και παρότι τα κλεμμένα δεν αντέχουν», του λέει, «στη Βασιλεία του Θεού, έπρεπε να δώσει από τον ιδρώτα της, για το δικό της πάει αυτή. Όμως πάλι ο Θεός δεν είναι άδικος», λέει, «και σου έφτιαξε αυτό εκεί πέρα».

«Γίνε λοιπόν», του λέει, «αλλά πριν φύγεις κάτσε να ακούσεις και του αλλουνού την παρτίδα». Ψάχνει λοιπόν από εκεί, το βρίσκει. «Αυτός», του λέει, «δεν ήταν επαίτης σε μια γέφυρα;» Λέει: «Ναι». «Στην άλλη άκρη της γέφυρας δεν ήταν ένας άλλος επαίτης, τυφλός;» Λέει: «Ναι, ήταν». «Ε, ξέρεις τι έκανε ο από δω», λέει, «επαίτης; Όταν μάζευε», του λέει, «στην τραγιάσκα του ό,τι μάζευε το μεσημέρι, περνούσε να ιδεί του αλλουνού η τραγιάσκα έχει τίποτα. Και όταν έβλεπε ότι δεν είχε, από εκείνα», λέει, «που είχε αυτός ελεηθεί, ελεούσε τον τυφλόν. Και με αυτά», λέει, «του φτιάξαμε αυτό. Κόπιασε», του λέει, «πήγαινε». Τώρα βέβαια αυτά μπορεί να θεωρηθούν και ως θρύλοι, όπως θέλουν να λένε ορισμένοι. Μα γνώριζε, άνθρωπε, η ζωή σου και η ζωή μου είναι παραμύθι. Παραμύθι είναι πραγματικό, δεν μπορείς να το... είναι μυστήριο, δεν μπορείς να το εμβαθύνεις. Το ίδιο συμβαίνει

περνώντας πέραν του τάφου. Ναι, από εκεί. Όταν λοιπόν λέει ο Χριστός ο ίδιος ότι το πορτοφόλι αυτό είναι ένα πορτοφόλι που δεν κινδυνεύει μέσα το περιεχόμενο ούτε από σκουριά ούτε από κλέπτες ούτε από σκόρο, ας το προσέξουμε. Τώρα βέβαια είναι αλήθεια ότι πολλοί εκ των λεγομένων χριστιανών το έχουν μέσα τους. Κάνουνε ό,τι μπορούνε. Όμως, που θέλω γι' αυτό το πράγμα που θα θίξω τώρα να μιλήσω μια βραδιά, έχουνε μία μικρή ή μεγάλη κενοδοξία. Δεν θα ήθελαν να κάνουν κάτι και να μη μαθευτεί. Αυτό είναι το άκρον. Και εκεί χάνεται ο μισθός. Είναι σαν να αφήσεις ένα εσάνς εκτεθειμένο και χάνει τη δύναμή του. Αυτό είναι.

Δύσκολο στον άνθρωπο η ελεημοσύνη. Όχι τόσο δύσκολο να δώσει, όσο να κρύψει. Αυτό είναι. Και μας το έχει πει, αλλά μην είναι σαν να μη διαβάζεις. Διαβάζουμε τις εφημερίδες, είτε εκκλησιαστικές είναι είτε κοσμικές. Τα κοιτάμε στην τηλεόραση. Στον Ματθαίο, στο 6:1, λέγει το εξής. Και μιλήσαμε κάποτε περί του Ευαγγελικού Νόμου και σας είπα κάπως: Εάν δεν διαβάσετε τίποτα από τη Γραφή, κανένα κεφάλαιο και κανένα βιβλίο, διαβάστε όμως 5ο, 6ο και 7ο κεφάλαιο του Ματθαίου και εφαρμόστε αυτό και θα βρεθείτε στην κοινωνία του Παραδείσου. Εκεί είναι ο νόμος και οι προφήτες, όλοι εκεί, στον Ευαγγελικό αυτό Νόμο. Εκεί μέσα λοιπόν έχει πει το εξής: «Προσέχετε την ελεημοσύνην υμών», προσέχετε,

«ποιείν έμπροσθεν των ανθρώπων προς το θεαθήναι αυτοίς». Έχω πει και άλλοτε το παράδειγμα και το επαναλαμβάνω, για να δικαιολογήσω αυτό που σας λέγω. Εάν σας μιλήσω για έναν σκοπό, καλό σκοπό, και πω εδώ στον αδελφό, «πάρε αυτόν τον δίσκο, αυτή την τραγιάσκα, και βγες, ό,τι μαζέψει ο καθένας. Φέρε τα», τι θα μου φέρει εμένα έπειτα; Ε, 300 δραχμές. Εάν αυτή την τραγιάσκα την πάρω εγώ και βγω, θα φέρω δέκα χιλιάδες. Γιατί θα φέρω περισσότερα εγώ; Γιατί δεν τα δίδετε στον σκοπό. Εγώ είμαι το πρόσωπο. Όχι, τα δίδετε στο πρόσωπο. Αυτό είναι το μυστικό της υπόθεσης.

Αναφέρεται ότι στην Αφρική ένας επίσκοπος κάλεσε τους ομογενείς πολλά λεφτά να προσφέρουν, να κάνουν ένα σχολείο, να μαθαίνουν τα παιδιά, τουλάχιστον τα ελληνόπουλα, τα γράμματα τα ελληνικά, συν τις άλλες που θα μαθαίνανε εκεί για τις δουλειές τους, για το εμπόριό τους κλπ. Και έστειλε σε ορισμένους και μάζεψε 180 δολάρια.

Δολάρια ούτε για χαρτί, που είχαν χιλιάδες, εκατομμύρια ο καθένας. Φτάνει λοιπόν και κάνει ένα άλλο μανιφέστο και λέει: «Σκεπτόμεθα εδώ πέρα για την Ομογένεια να κάνουμε αυτό και αυτό και λοιπά και θα ήθελα όλοι αυτοί οι οποίοι φιλοδοξούν να είναι δωρητές σε ένα τέτοιο πράγμα και να πρωτοστατήσουν να στείλουν τον οβολό τους γενναία και θα γραφούν, κατά σειράν προσφοράς,

σε αναμνηστική πλάκα και θα φαίνονται ίσα ως δωρητές, ως ευεργέτες του Ιδρύματος». Μπα! Έπηξε από τις επιταγές, έπηξε ο άνθρωπος. Το έφτιαξε μέσα σε έξι μήνες αυτό το ίδρυμα, αυτό το σχολείο το μεγάλο. Έφτιαξε την πλάκα, σκέπασε την πλάκα και κάλεσε όλους αυτούς να γίνουν τα αποκαλυπτήρια μαζί με τον αγιασμό. Συνεωθούντο οι λιμουζίνες απ' έξω, να έρθουν να ιδούνε τώρα μήπως έχει βάλει κανένας παραπάνω και είναι παραπάνω το όνομά του, κι αν θες τι έχει πάρει. Έκαμε τον αγιασμόν, εμίλησε δεόντως, ευχαρίστησε και έβαλε έναν μικρόν να τραβήξει τον μπερντέ, να ιδεί ο καθένας το όνομά του, κι άρχισαν: «Εγώ έδωσα 5.000 δολάρια, άλλος έδωσε 2, άλλος έδωσε 10». Θα ήταν κλιμακωτά.

Διάβασαν παραδόξως το εξής: «Το παρόν Ίδρυμα ανηγέρθη τη κενοδοξία των Ομογενών. Ο Θεός να τους συγχωρέσει». Κόκαλο, διότι αλήθεια έγραψε ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος έγραψε αλήθεια. Αυτό ανηγέρθη τη κενοδοξία των Ομογενών. Ο Θεός να τους συγχωρέσει. Γκρέμισέ το και πάει ο καθένας στα δικά του. Μπράβο. «Προσέχετε λοιπόν», λέει, «την ελεημοσύνην υμών μη ποιείν έμπροσθεν των ανθρώπων προς το θεαθήναι αυτοίς. Ει δε μήγε, μισθόν ουκ έχετε παρά τω Πατρί υμών τω εν τοις ουρανοίς». Διότι μισθό δεν θα έχετε, λέει. Δώσε ό,τι θέλεις. Εφόσον δεν το έδωσες με ταπείνωση και κρυφά, δεν έχει μισθό από τον Θεό.

«Όταν ουν ποιείς ελεημοσύνην, μη σαλπίσεις έμπροσθέν σου, ώσπερ οι υποκριταί ποιούσιν εν ταις συναγωγαίς και εν ταις ρύμαις, όπως δοξασθώσιν υπό των ανθρώπων. Αμήν λέγω υμίν, απέχουσι τον μισθόν αυτών. Σου δε ποιούντος ελεημοσύνην, μη γνώτω η αριστερά σου τι ποιεί η δεξιά σου. Όπως η σου ελεημοσύνη εν τω κρυπτώ, και ο Πατήρ σου ο βλέπων εν τω κρυπτώ αυτός αποδώσει σοι εν τω φανερώ». Διότι όταν το κάνεις κατά αυτή την έννοια, το κάνεις για τη δόξα του Θεού. Πώς ο Άγιος Νικόλαος πήγαινε κρυφά τη νύχτα και έριχνε μέσα από το παράθυρο τα φλουριά, να παντρέψει αυτός ο πατέρας τις κοπέλες, να μην πάνε στο πορνείο κλπ., που είχε ανάγκη. Έτσι ακριβώς. Πώς ο Χριστός μας άνοιξε τα μάτια του άλλου και έφυγε, να μην τον χειροκροτήσουν, να μην του πούνε μπράβο κλπ.

Τι πάει να πει; Γιατί εμείς μάλλον θέλουμε να ταπεινώνουμε τον άλλον, εφόσον εμείς πρέπει να ντρεπόμαστε όταν πρόκειται να δώσουμε μια δεκάρα, όταν πρόκειται να δώσουμε ένα ρούχο, ένα παπούτσι. Ότι αυτός πληγώνεται, φιλότιμο έχει αυτός. Μα το έχει ανάγκη τώρα και τείνει το χέρι. Δεν ομιλούμε για τους επαγγελματίες, δεν ομιλούμε γι' αυτούς. Ομιλούμε όμως για τους αδελφούς του Κυρίου. Και θέλω να με προσέξετε σε αυτό που σας λέγω: Η βουβή ανάγκη είναι περισσοτέρα της εκδήλου ανάγκης. Εκείνοι που ντρέπονται να απλώσουν το χέρι τους, εκείνοι υποφέρουν. Οι άλλοι που δεν ντρέπονται, κάπως έτσι, κάπως αλλιώς... Υπάρχουν άνθρωποι που και νηστικοί μένουν στον σημερινόν αιώνα, που τρώνε επιφθέκια οι στύλοι, διότι δεν έχουν τη δύναμη ακόμη να απλώσουν το χέρι τους και να πούνε την ανάγκη τους και τον πόνο τους.

Ο Θείος Χρυσόστομος, ακόμη επάνω στο ίδιο αυτό, λέγει: «Ώσπερ οι λουτήρες ύδατος πεπληρωμένοι εστήκασι προ των θυρών της Εκκλησίας, ίνα νίψης τας χείρας σου», διότι ήταν έτοιμο να πλένουν και τα χέρια τους ακόμη, προκειμένου να εισέλθουν στην Εκκλησία, «ούτω της Εκκλησίας έξω καθίζονται οι πένητες». Και δράττομαι της ευκαιρίας να πω κάτι. Πόσες φορές δεν μου είχατε πει λόγια για τους ανθρώπους που κάθονται κάτω εδώ στη Μονή, δεν μας περιποιούνται τη Μονή κλπ. Όμως είναι οι λουτήρες, για να πλύνεις τα χέρια, την ψυχή σου, η ελεημοσύνη. Ο Μέγας λέει: Μέσα από την Εκκλησία υπάρχουν γεμάτοι λουτήρες με νερό να πλύνεις τα χέρια σου. Απ' έξω, λέει, στα σκαλιά εκεί,

άνθρωποι πτωχοί, να κάνεις ελεημοσύνη, να πλύνεις την ψυχή σου. Ναι, είναι αλήθειες αυτές. Δεν τις λέγω εγώ, τις λέγει ο Θείος Χρυσόστομος. Είναι πολλοί άνθρωποι οι οποίοι λέγουν: «Μα, δεν ξέρω πού, πώς». Εγώ έχω πει πάντοτε έναν απλούστερο τρόπο. Μπορείς να πας στο φιλόπτωχο της εκκλησίας και να ρίξεις μέσα, που δεν σε ξέρει κανένας και δεν ξέρεις κανέναν. Στη μία, στην άλλη, στην άλλη, ό,τι θέλεις. Και αυτοί θα πάνε από εκεί. Ούτε σε ξέρουνε ούτε τους ξέρεις. Κι έτσι δεν κινδυνεύεις ούτε από εγώ ούτε από τίποτα. Αν θα ήθελες όμως να αναζητήσεις πού υπάρχει και, αναζητώντας τον πόνο του άλλου και ικανοποιώντας,

ικανοποιείς ταυτοχρόνως τον εαυτό σου. Εγώ δεν είμαι υπέρ των γνωμών των φιλοσόφων και των άλλων. Όμως θα σας ανασύρω μία, κάνω εξαίρεση. Ο Πλάτων, παραδείγματι, επάνω σ' αυτό λέγει το εξής: «Αναζητούντες υπέρ των άλλων το αγαθόν, ανευρίσκομεν το ημέτερον». Ακούτε; Ανευρίσκομεν το ημέτερο. Ψάχνοντας να βρούμε πού να κάνουμε το καλό, βρίσκουμε το δικό μας το καλό, κάνοντας προς τον άλλον καλό.

Ο Μέγας Βασίλειος λέει, για αυτούς που δεν έχουν τι να κάνουν, το καλύτερο που έχουν, λέει, να κάνουν είναι το εξής: «Δια την χρείαν του πλησίον μεριμνάν και εργάζεσθαι σπουδαιότατον χρή». Το σπουδαιότερο πράγμα είναι, λέει, να μεριμνάς και να εργάζεσαι, να έχεις τριβέλι για την ανάγκη του πλησίον, που είναι τόσοι άνθρωποι. Πολλές φορές είναι και αδύναμοι οι άνθρωποι εξ ιδίων να μην μπορούν μόνοι τους να κινηθούν. Έχουμε υποχρέωση αυτούς τους ανθρώπους να τους προσέξουμε και να τους καλύψουμε. Ώστε, εάν θέλει ο άνθρωπος να βρει συνηγόρους εν τη ημέρα εκείνη, να προσέξει αυτά που λέγει ο Άγιος Αναστάσιος Πατήρ: «Ο πολλούς ευποιών, πολλούς γαρ ευρήσει συνηγόρους κρινόμενος».

Ό,τι έχουμε κάνει μέχρι σήμερα μην το λαμβάνουμε υπόψη, είτε καλό είτε κακό. Όμως μελλοντικώς ας μεθοδεύσουμε. Υπάρχουν μύριοι τρόποι και καλοί τρόποι που μπορεί να βοηθήσει ο άνθρωπος και να τα ταξινομήσει καλώς. Υπάρχουν εκκλησίες, υπάρχουν πτωχοκομεία, υπάρχουν μονές, μοναστήρια, υπάρχουν, υπάρχουν, υπάρχουν, που είναι τοποθετήσεις 100%, βέβαια, σίγουρα, εξασφαλισμένα. Υπάρχουν πονεμένοι, θλιμμένοι και ούτω καθεξής. Άλλωστε, στην προσευχή σου κάθε πρωί κάνε και μια προσευχή: «Χριστέ μου, πού μπορώ σήμερα κάτι να κάνω;» Και να είσαι βέβαιος ότι θα σου φέρει άνθρωπο μπροστά σου, θα σου δημιουργήσει προϋπόθεση βεβαία και ασφαλή να αγαθοεργήσεις σωστά και άξια για τη Βασιλεία των Ουρανών, πράγμα το οποίο εύχομαι.

όλο τον κόσμο και σε εμάς. Αμήν.