Small Matters (Part 5)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

So we tried, with all the strength of our soul, to make this point about this important subject: Dear friends, use only Byzantine-style icons. These, and these alone, are in harmony with the nature of our Orthodox Church.

The spiritualized, light-filled faces of her Saints help us spiritually, teach us, and raise us up. Dear friends, the Byzantine icon is a silent sacred proclamation, strange though that may sound. In the Byzantine icon is reflected all the mystical grandeur of our ascetic Orthodoxy, which renounces the fallen ways of the flesh and the world. The purpose of the Byzantine icon is not to delight us, stir us aesthetically, or arouse admiration for the perfection of its proportions, as some would have it. Its purpose is to lead us upward. It seeks to bring us to katanyxis, to compunction, and to raise us to the heights. There, anyone with pure eyes can see that the earth and the world are absent from the Byzantine icon, while heaven, in all its divine splendor, is reflected within it in radiant fullness. Byzantine iconography is a liturgical art. It has the same aims, the same purposes, and the same effects as our worship.

Religious painting is one thing; Byzantine iconography is another. Paintings of religious subjects, for example, may be masterpieces as works of art. They may move us and be admired, but they are suitable neither for our churches nor for our icon corner. They belong in galleries and drawing rooms, not in places of prayer and worship. We must understand this. Such paintings speak to our artistic sensibility, whereas the Byzantine icon speaks to the hidden depths of our heart and leads it upward toward God. So I repeat:

Only Byzantine-style icons should be placed in our icon corner. Fortunately, I would say, in recent years various people—and even publishing houses—have printed thousands of copies of beautiful Byzantine-style icons. Ask only for these. Avoid the fleshly images of the West. They do not fit the whole spiritual atmosphere of our Orthodoxy. To say the least, they are a discordant note and a distortion. On the Sunday of Orthodoxy, then, our Church...

...says the following:

“We venerate Your immaculate icon, O Good One, asking forgiveness of our transgressions, O Christ our God. For of Your own will You were pleased to ascend the Cross in the flesh, that You might deliver those whom You created from bondage to the enemy. Therefore, with thanksgiving we cry aloud to You: You have filled all things with joy, O our Savior, for You came to save the world.” That is: O good Christ and our God, we venerate Your holy icon and ask You to forgive our sins, because of Your own will You chose to become incarnate and ascend the Cross, so as to free those whom You created—that is, us human beings—from bondage to the devil. Therefore...

...with gratitude we say to You: When You came as the Savior to save the world, You filled the whole universe with joy.

Next, my dear brothers and sisters, let us hear some other things that may help us with certain matters. I once read—and I pass it on to you—that a French philosopher and unbeliever named Littré had a little daughter. He was an unbeliever, but his wife was a very good Christian. So one day he called her and said, “Let us make an agreement. Until our child reaches the age of fifteen, you may form her character according to your own beliefs. After that, however, you must let me present my beliefs as well, and then the child will be able to choose for herself.” His wife agreed. And so the fifteen years passed, until one day she entered her husband’s study and said, “I have come to keep my promise.

Your daughter is waiting to listen to you with respect and trust. Would you like to go in?” He stood there thoughtfully and replied, “No. I have changed my mind. I see no reason to present my ideas to her.

As far as I am concerned...

“A thousand times no. Who can assure me that my views would suit my daughter as well? You have raised for me a daughter who is good and loving, with a sincere heart illumined by faith. If she wishes, let my daughter come in—not so that I may present my thoughts and convictions to her, but so that I may bless and congratulate her.” Faced with the fruits of true Christian faith and life, this unbeliever surrendered. He understood that his own theories could never have formed such a person.

What do you say, my dear friends? Every form of education and every theory speaks to the human intellect, but not to the human heart. This is the difference between that one teaching—the Christian faith, unique and true, which can carry us even beyond the grave—and all the other theories that exist in this world.

Here is something else that may be of benefit. A student once said to a priest, “Father, I read the little book you gave me yesterday, and I was truly impressed by what you wrote, especially about the Four Gospels. What impressed me most of all was the enormous circulation of this book—that is, Holy Scripture—throughout the world. And I wanted to ask you this: How is it that, despite the astonishing...

...spread of the Scriptures, and despite the astonishing power contained in Holy Scripture, we see so many things happening in the world that are incompatible with Christianity?” The priest answered him, “It is very simple. Listen, my child. Our city’s water system brings water to every home, does it not?” “Yes.” “And yet there are quite a few dirty, unwashed people in the streets. Why? Simply because they do not use the water.” “You mean...?” “Exactly.

That is what happens. Today Holy Scripture circulates throughout the world in millions of copies, and it possesses immense power to correct, cleanse, and regenerate. But how many people take the trouble to cleanse and purify themselves by studying it? That is the issue. This is why you see all these strange things. Elsewhere, in a passage you may not have noticed, the Gospel says: “The light came into the world, and the world loved darkness rather than light.” A person does not want to come to the light, lest his lawless deeds be exposed.

I do not know whether you understand what I mean concerning this matter.

It is also said that one day a wealthy landowner saw a poor farmer reading the Gospel. He approached him and said teasingly, “That book is not for people like you.” The farmer replied, “How can it not be? It is for me, because it even contains my name.” “Your name?” “Yes.” “Do you know what you are saying?” “Yes, my name. I know what I am telling you. Listen, and I will read what it says.” “What does it say about you?” “In 1 Timothy 1:15, it says that Jesus Christ came into the world to save sinners. Did you hear that? It says sinners.

I am one of them. So how can it not be for me?” Let each person, then, ask himself: For whom is the Gospel not intended? For whom is Holy Scripture not intended? And since it is for all of us, because we are all sinners, why do we not read it? Why do we not want it? Because the earth pulls us down; the world, the flesh, and self-interest pull us downward. The world to come does not concern us, and with our heads bowed down we have all devoted ourselves to this world.

We labor for what we call our daily bread in this world, as though there were no other life, and as though working for the life to come would somehow cause us to lose this world. If we were offered a sack of empty walnut shells and a sack of walnut kernels, which would we take? We would take the kernels. We are intelligent. Why, then, do we not do the same in this matter? Why do we believe neither in Him who brought us into being nor in Him who will judge us one day?

I have another story I could bring forward and present to you on this point. It is said that a nobleman once wished to reward three men for work he had given them to do. He placed before them three gold coins and three small religious books, telling each of them to choose what he wanted: the gold coin or the book. The first two hurried forward and immediately took a coin, saying, “With this we will buy firewood for the winter.” The third took the book before him and said, “At home I have a blind mother. Every evening I will read something from this book to her.” The nobleman smiled and said to him, “Please open the book.”

“Read what it says on the first page.” The man opened the book and, to his astonishment, saw three gold coins fastened to the first page. “Listen, then,” the nobleman said to them. “Listen, my friends. Earthly blessings are good, but eternal blessings are better still. And I would also have you learn that whoever desires eternal blessings will not be deprived of earthly ones. For Christ said, ‘But seek first the Kingdom of God and His righteousness, and all these things shall be added to you.’ And I myself will give you the rest.” We imagine that we are nothing but matter; we fail to see that we are also spirit.

Our first concern must be for our spirit, for our soul, because even this body cannot stand without the soul, without the spirit. If we concern ourselves only with the body, we do nothing but deal the final blow to the soul—the very soul that keeps the body alive. But if we care for the soul first, we care for the body at the same time, providing what is truly necessary for it, not what is superfluous. Yet today, in this world, we suffer and torment ourselves each day more for needless things than for necessary ones.

Alongside all this, let me say something about love. True love—the love of Christ and of the Gospel—unfortunately does not exist in the world today as fully as it should. There is carnal love, worldly love, and self-interested love. But pure love—the love that means, “I place myself at the service of another. Out of love, I make myself available to that person and to that person’s needs. I place my wallet, my nous—the spiritual intellect—my personality, my whole being at the service of another”—such love, unfortunately, does not exist.

After all the progress we call civilization, such love ought especially to exist in our own day. Allow me to share something I once read concerning the subject I am speaking about now. It is said that Saint Macarius, that great hermit and ascetic, once received a small basket of grapes. In the heat of summer, as you can understand, that basket of grapes was a real temptation. At first, the Saint thought of keeping it for himself. But then he wondered: should he keep it, or give it to another brother?

Perhaps that brother needed this refreshment more. It was a temptation, was it not? But love overcame the temptation. Without putting even a single grape into his mouth, Saint Macarius sent the basket to the brother whom he believed needed it most. But what happened? That brother had the same thought and passed the basket on to someone else whom he considered needier than himself. Strangely enough, that brother thought the same way and passed it on again.

The basket went on to yet another brother. I would say that the basket of grapes passed through more than ten cells. By then night was falling. And suddenly someone brought the basket back and offered it to Saint Macarius, not knowing, of course, that it had first gone out from him that morning. In this way the basket traced a radiant circle, the circle of love of which we have been speaking—a circle that, unfortunately, is missing from our lives today.

These are the things a person must pay attention to. It is not enough simply to say, “I believe”; Satan also believes. The question is: what do I actually do? How do I respond to another person’s need? Do I share in another person’s pain? Do I deprive myself in order to benefit someone else, to bring someone else relief?

Here is another small story that may also help us. It concerns the father of John Chrysostom, who was a general. As was only natural, the general’s many abilities aroused the envy of another general. This other general slandered John Chrysostom’s father before the Emperor. When John Chrysostom’s father learned of it, he sent his accuser the following letter: “I know that you have betrayed our friendship.”

“You slandered me before the Emperor. But you forgot about a letter you once sent me in which you wrote malicious things about him. I am therefore enclosing that letter and returning it to you, so that I may not be overcome by temptation and do harm to you in return.”

The lesson here is that we must remove from ourselves anything that could lead us into temptation. John Chrysostom’s father could have enclosed the letter this man had written against the Emperor and, as we say, exposed him. But he did not, because Satan would have begun suggesting that the man deserved such punishment, or at least that he himself deserved to be vindicated, and that the Emperor ought to know he was dealing with a slanderer who had once slandered the Emperor himself. So the general hastened to return the letter—not to tear it up. “I am enclosing it,” he said, “and returning it to you.”

“I do this so that I may not be overcome by temptation and do harm to you in return.” Blessed examples indeed—but where can they be found today? Where?

My dear friends, people think that the Gospel and its exhortations—that is, Jesus and His teaching in general—are something burdensome. And so they cast them off as though throwing a load from their shoulders. They do not want to speak with Him; they do not even want to discuss the matter.

But let me tell a short story about this and share the judgment of a holy man. It is said that an unbeliever once told Saint Augustine, “The commandments of your religion are a burden that restricts human freedom. A truly free person is one who does whatever he himself desires.” And Augustine answered him

with this beautiful image: “My dear man, a swallow’s wings add weight to its body, do they not? Yes. Yet precisely because of this added weight, the swallow’s body does not remain on the ground; it soars through the air and rises aloft. The same is true of the Christian. God’s commandments may seem heavy, but only through them do we rise from the mire and slavery of sin to the heavens of divine blessedness and freedom.” Let us pay attention to this ourselves. It is for our own good.

Let each of us keep the Gospel as fully as we are able. Let us not say that anything laid down in Christ’s Gospel is unnecessary. We may not be able to fulfill it all perfectly, but at least let us not reject it. Let us not be so perverse as to cast it aside. After all, why do we applaud someone who can jump five meters when we ourselves cannot jump even one? Why? Unfortunately, many condemn the Gospel because they do not want to live by it; they have never even begun. But we must pay attention, for all these little things can benefit us. Let us cast nothing aside. God has made no mistakes. There is a class of people who accept Christianity as a theory,

yet completely reject Christ, the One who inspired and created what they call this theory.

They like Christianity as a system of morality, but not as a person who saves. Christianity, if you have noticed, does not simply make good people; it makes Christians, because all merely good people are in Hell. Christians are those who are not in Hell. It is not enough for a person to be good, nor can human goodness endure for eternity if a person does not acknowledge Jesus. A short example of this is something that once happened at a bishop’s table. It is said that a bishop once had a friend as his guest at dinner. This man insisted that religion had no need for Christ to exist at all.

Of course, this is not true, and the bishop tried with various arguments and explanations to show him that Christ is everything. Without Jesus, even the so-called moral life would not exist. Jesus lived it and proclaimed it. But the friend would not yield; he persisted in his theories. Just then, the servers—the deacons—brought in a magnificent fish with sauce.

The bishop immediately hurried over and sent the servers—the deacons—away. He did not let them serve the food but undertook to serve it himself. He filled his guest’s plate with plenty of sauce, but gave him no fish at all. No fish. Naturally, the guest was puzzled. But the good hierarch smiled and promptly told him, “I am not being rude. I have served you according to your own preference, because sauce without fish is exactly the kind of religion you like.”

The man simply sat there looking at him. And perhaps we too, if we have the same problem, should stop, listen, and reflect. My dear friends, we cannot accept what comes from John while rejecting John himself. Jesus is the cause. He is the center. He is the Resurrection and the life. He is everything. Apart from Jesus, there is nothing. But who is willing to look deeply, to reflect, and to read about Jesus? People condemn the Church, the faith, and the Gospel without ever having read it. They reject Jesus without ever having studied Him.

They stubbornly defend so many other theories and their founders. Now listen to something that may be of benefit. It is said that an unbelieving author was once passing by a church with a friend who shared his views. Seeing the people going there for the Divine Liturgy, the author’s friend said to him, “Is it not strange, my dear fellow, that there are so many people, apparently rational people, who in our age still believe in this so-called Christ?” As they continued their conversation, his friend advised the author to undertake the writing of a book proving that the Gospel was full of foolishness. He found the idea appealing and began that very day to study the Gospel, seeking arguments against it. But he also told his wife what he intended to do. She was a Christian and, naturally, was grieved by the campaign her husband was undertaking. He was no longer simply remaining an unbeliever; he was now trying to spread his unbelief to others as well and to burden his conscience with their souls. But time passed.

Yet the study of the Lord’s teaching caused the author—who, it seems, was a good soul deep down—to change his views in a remarkable way. A flame was kindled within him; divine faith was kindled, as we were saying. One night, plainly overcome by the grace of the Nazarene, he fell to his knees. For the first time in his life, he prayed and asked forgiveness. Then he woke his wife and told her the blessed news. She said to him, “From the day you told me that you were going to write this book, I confess that I have never ceased

praying for you.” Then they both knelt, filled with ineffable joy, and glorified God. It is said that the man did indeed go on to write his book, but it was a hymn of praise to Jesus, beautifully written in fiery language. When it was published, it was read by many and brought countless souls to Christ and to eternity. Sadly, people who have never studied Jesus speak against Him. They do double harm—both to themselves and to others.

Such people will be punished twice over. Sadly, many are often influenced by the lives of certain so-called Christians, and on that basis they presume to judge and condemn Christianity, the Gospel, and its Founder and Inspirer, Jesus. But this is not right. Blessed are those who can preach through both their lives and their words. Blessed are such people. But woe to those who, having failed first to preach to themselves, preach the opposite to others; and woe to those who

accept at once whatever they are told without examining the life of the one preaching. Sadly, both today and in the past, people have failed to give due attention to the other side of the matter. Alongside their studies, their business, and their pursuit of material things—the body and the things of this world—they should always attend to that other side as well. One of the most renowned naturalists of the last century wrote to one of his students: “My dear student, diligently study the laws, for that is your scientific duty. But look at them with only one eye, so that the other may receive the Divine Light without distraction. Listen with only one ear, so that the other may remain ready to hear the voice of our Savior Jesus, the voice of Heaven. Write with only one hand, and with the other hold firmly, like a little child, to the mantle of your heavenly Father.” Sadly, we do not do this, nor do we encourage our children to do it. Perhaps we shall see why later, when it may already be too late.

Of course, my dear friends, a little work and a little effort are needed if we are to gain what every human being ought to gain: the Kingdom of Heaven. Yet sadly, we are unwilling to exert ourselves even a little, though we exert ourselves so much for the world and for all the other things of the flesh and of Satan.

Once—once, it is said—a great ascetic of the ancient Church named Pambo came down one day from the nearby desert to Alexandria. As he was walking, he saw a sinful woman who had taken extraordinary care to adorn herself, as such women commonly do.

At the sight of her, the holy elder began to weep. When those around him asked why he was crying, he replied, “There is not one reason, children, but two. First, I weep for this creature of God, who is held captive by the devil. I also weep for myself, because I do not take as much care to please my Lord as this woman takes to please her master, Satan.”

Sadly—sadly, we acknowledge no master other than this leader of the dance called the devil, who...

ensnares many and boasts before Jesus; and we become the cause of Jesus’ sorrow and of our own perdition.

You yourselves know that there is great wickedness in the world, great ingratitude in the world, and great hatred in the world. Even brothers go for many years without exchanging God’s greeting of “good morning.” Neighbors and former friends now live estranged from one another; one hates the other, and each regards the other with suspicion. These people are miserable. But let us take care that we are not the cause of this hatred, this wickedness, and the continuation of this state of affairs, from which Satan alone profits.

It is said that an ancient philosopher named Bias once quarreled with his brother. What could be more natural for a human being than occasionally to exchange angry words with someone close to him? The next day, however, Bias went and asked his brother’s forgiveness. But his brother bore a grudge. Not only did he refuse to forgive him, but he also declared that he would never be reconciled with him. When a friend learned what had happened, he said to Bias, “I feel sorry for you, now that things have come to this.” But Bias answered him with great composure:

“It is my brother who is to be pitied, my dear friend, because I have the joy of loving him, while he has the misery of hating me.” Yes, that is how things stand. We fail to realize that hatred causes two kinds of harm, both spiritual and bodily. It destroys us physically as well as spiritually. If we do not love even our enemy, not only shall we be shut out of the Kingdom of God, but we shall also depart quickly from this world. For hatred is a worm, a wickedness preserved within a person, and even a cancer of the body.

It is found only in people who do not have the strength to love. And of course they lack the strength to love because they do not have Jesus, the source and leader of love. Jesus alone can change things and give us the strength to love even our enemy. That is why we rarely see true Christians failing to love even their enemies.

Jesus, my dear friends, is the One who gives a person the strength to rise above ordinary human weakness. A person who belongs to Christ cannot bear a grudge. It is said that one of our most renowned literary figures of the last century had a very quick temper. During a conversation with a friend, he lost control and struck him on the cheek. But his friend was a Christian, a true Christian: a man who bore no resentment and believed that, deep down, the other man had perhaps repented. So the next day he sent him a bouquet of roses.

The man received it with deep emotion, wept, and jokingly said to the person who had brought it, “Tell my friend that the next time I meet him, I shall strike him on both cheeks, in the hope that he will send me even more of these wonderful roses.” This is how evil people are overcome. Sadly, however, when someone offers us a nettle, we offer a nettle in return—and twice as much. “I put him in his place.” Yes, but you stepped out of your own proper place. “You defended your dignity.” Yes, but you lost your Christian dignity. Indeed!

That is wrong. Jesus is the center. Jesus is the One who changes a person. Do you know what our national poet Dionysios Solomos used to say? As most people know, he believed deeply in Christ. One day, while he was walking through a garden filled with flowers, someone approached him and asked, “You speak so often about Christ. Can you tell me what Christ has done for you in your life?” The poet stopped, pointed to a beautiful flower, and replied, “What the sun has done for this flower.”

“And what has the sun done for this flower?” he continued. “It has given it life and made it so beautiful. That is what Christ has done for me.” I do not know who you are, you who are listening to me at this moment. But I have one thing to tell you: make it your concern to bring Christ into your life. Whatever else you bring into your life—knowledge, money, position, honor, crowns, or anything else—you have failed in life, because your true worth does not lie in these things.

A small example: years ago, you may have heard an advertisement for some petroleum product. It said, “Put a tiger in your engine.” Evidently, it was advertising a certain oil that would prove to be a tiger in the car’s engine. And I thought to myself: Yes, put a tiger in the engine—but whom will you put behind the wheel? Putting a tiger in the engine does not always save you. Everything depends on who is behind the wheel. That is the point. If you have money, it is a tiger in the engine. If you have knowledge, it is a tiger in the engine. If you have influence and connections, they are a tiger in the engine. If you have a famous name, it is a tiger in the engine. But...

who will direct all these things? Christ will. That is the point. For anyone who does not have Christ at the wheel of his life certainly has the devil there instead; and woe to the person who has made that mistake.

Concerning those who wrong both Christianity and Christ, we might also recall the following. In the middle of the second century after Christ, a philosopher named Athenagoras lived here in Athens. Everyone familiar with letters knows of him.

This man had heard quite a bit about Christianity, but he had no sympathy for it at all. More than that, he decided to write a book against it. Naturally, he began to study and gather material for his work. But while he was doing this, through the evidence he had collected...

the light of the Gospel affected him so deeply...

that he changed his mind, was baptized, and wrote—not the book he had intended, but a magnificent defense of Christianity. Thus the name of Athenagoras remains and shines to this day among the names of the great Fathers and teachers of the Church. Many things could be put right among both unbelievers and believers, for we believers too fall short in many ways. And why is this? What do you think? Because prayer is missing from our midst. It is prayer that opens a person’s nous, the spiritual intellect, and enables him to see truly. Without prayer, a person does not see as he should.

Unfortunately, even we so-called Christians do not make use of this weapon as much as we could, so that we might be benefited by it. In an old chronicle we read—and I share it with you in love—that an Arab once held a white officer captive. One day the Arab began speaking harshly to his prisoner and calling him a Christian dog.

A Christian dog.

The white man, the Christian, then protested and said to him, “Why do you insult me? I may be your prisoner, but I am still your fellow human being.” But the Arab answered him with hatred: “You are not a human being. I have kept you here beside me for six months, yet I have never once seen you say your prayers.” What a great lesson this is. Unfortunately, many of us so-called Christians, who make the sign of the Cross when passing outside churches and do such things, do not pray.

Consequently, we do not bear the marks of a true Christian, and I think that Arab would have been quite justified in calling him an unworthy Christian. Sadly, there must be many such people today. I certainly hope there are not; I do not want it to be so. Yet there must be, because we do not pray.

ομιλιών με τον τίτλο «Μικρά-μικρά». Ευχαριστώ, Αγία Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγ Προσπαθήσαμε λοιπόν να πούμε με όλη τη δύναμη της ψυχής μας επί του σπουδαίου αυτού θέματος το εξής Αγαπητοί χρησιμοποιείτε μόνον βυζαντινού τύπου εικόνας Αυτές και μόνον οι εικόνες εναρμονίζονται με την φύση της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ευχαριστώ.

Τα εξαϋλωμένα και φωτόμορφα πρόσωπα των Αγίων Της μας βοηθούν πνευματικώς και μας διδάσκουν και μας ανυψώνουν. Η βυζαντινή εικόνα, αγαπητοί, είναι άφωνος ιεροκήρυξη, όσο και να μας φαίνεται παράξενο. Εις τη βυζαντινή εικόνα αντανακλάται όλο το μυστικό μεγαλείο της ασκητικής και αρνησικόσμου Ορθοδοξίας μας, δηλαδή της Ορθοδοξίας μας που αρνείται τη σάρκα και τον κόσμο. Η βυζαντινή εικόνα δεν έχει σκοπό να τέρψει ή να συγκινήσει αισθητικώς ή να κινήσει τον θαυμασμό για την τελειότητα των αναλογιών της, όπως ζητούν ορισμένοι. Ο σκοπός της είναι αναγωγικός. Θέλει να μας κατανύξει και να μας αναβιβάσει εις ύψη. Εκεί όποιος έχει οφθαλμούς καθαρούς βλέπει ότι η γη και ο κόσμος απουσιάζουν από τη βυζαντινή εικόνα, ενώ ο ουρανός με όλη τη θείαν αίγλη του καθρεπτίζεται ολόλαμπρος μέσα σε αυτή. Η βυζαντινή αγιογραφία είναι τέχνη λειτουργική. Έχει τους ιδίους στόχους και τους ιδίους σκοπούς και τα ίδια αποτελέσματα που έχει η λατρεία μας.

Άλλο θρησκευτική ζωγραφική και άλλο βυζαντινή αγιογραφία. Οι πίνακες, φερ' ειπείν, της θρησκευτικής ζωγραφικής δυνατόν να είναι αριστουργήματα ως έργα τέχνης και να συγκινούν και να θαυμάζονται, αλλά δεν είναι κατάλληλοι ούτε διά τους ναούς ούτε διά το εικονοστάσι μας. Είναι κατάλληλοι για τις πινακοθήκες και για τα σαλόνια, όχι όμως και διά τους τόπους προσευχής και λατρείας. Αυτό πρέπει να το καταλάβουμε. Οι πίνακες αυτοί ομιλούν εις το καλλιτεχνικό συναίσθημά μας, ενώ η βυζαντινή εικόνα ομιλεί εις τα μυστικά βάθη της καρδιάς μας και οδηγεί αυτήν εις θείας αναβάσεις. Επαναλαμβάνομαι, λοιπόν.

Μόνον βυζαντινού τύπου εικόνες εις το εικονοστάσιό μας. Ευτυχώς, θα μπορούσα να πω, που κατά τα τελευταία έτη διάφοροι, και μάλιστα και εκδοτικοί οίκοι ακόμη, τύπωσαν κατά χιλιάδες αντίτυπα ωραιότατων εικόνων βυζαντινής τεχνοτροπίας. Ζητείτε, λοιπόν, μόνον αυτά. Αποφεύγετε τις σαρκικές εικόνες της Δύσεως. Δεν προσαρμόζονται εις το όλο πνευματικό κλίμα της Ορθοδοξίας μας. Αποτελούν, το λιγότερο που μπορώ να πω, παραφωνία και ανορθογραφία. Κατά την Κυριακή, λοιπόν, της Ορθοδοξίας η Εκκλησία μας

στα εξής

Την άχραντον εικόνα σου προσκυνούμεν, αγαθέ, αιτούμενοι συγχώρησιν των πταισμάτων ημών, Χριστέ ο Θεός. Βουλήσει γαρ ηυδόκησας σαρκί ανελθείν εν τω σταυρώ, ίνα ρύση ους έπλασας εκ της δουλείας του εχθρού. Όθεν ευχαρίστως βοώμέν σοι· χαράς επλήρωσας τα πάντα, ο Σωτήρ ημών, παραγενόμενος εις το σώσαι τον κόσμον. Δηλαδή: Ω αγαθέ Χριστέ και Θεέ μας, προσκυνούμε την αγία Σου εικόνα και ζητούμε να συγχωρήσεις τις αμαρτίες μας, διότι με τη θέλησή Σου απεφάσισες να σαρκωθείς και να ανέλθεις στον σταυρό, για να απαλλάξεις από τη δουλεία του διαβόλου εκείνους που έπλασες, δηλαδή εμάς τους ανθρώπους. Γι' αυτό

με ευγνωμοσύνη λέγομε σε Σένα: όταν ήλθες Εσύ ως ο Σωτήρας για να σώσεις τον κόσμο, εγέμισες από χαρά το σύμπαν.

Στη συνέχεια, αγαπητοί μου αδελφοί, ας ακούσουμε και άλλα που μπορούν να μας βοηθήσουν σε ορισμένα θέματά μας. Διάβαζα κάποτε, και σας το μεταφέρω, ότι ένας άπιστος φιλόσοφος Γάλλος, Λιτρέ ονομάζεται, απέκτησε ένα κοριτσάκι. Αυτός ήταν άπιστος, η γυναίκα του όμως ήταν μια πολύ καλή χριστιανή. Την καλεί, λοιπόν, μια μέρα και της λέγει: «Ας κάνουμε μια συμφωνία. Ώσπου το παιδί μας να φτάσει στα δεκαπέντε του χρόνια, να του μορφώσεις εσύ τον χαρακτήρα κατά τις δικές σου ιδέες. Κατόπιν, όμως, να με αφήσεις να εκθέσω κι εγώ τις δικές μου και τότε θα είναι σε θέση το παιδί να διαλέξει μόνο του». Εδέχθη η σύζυγος. Κι έτσι τα δεκαπέντε χρόνια κύλησαν, ώσπου μια μέρα η γυναίκα μπήκε στο γραφείο του συζύγου της και του λέει: «Ήλθα να κρατήσω την υπόσχεσή μου.

Η κόρη σου περιμένει να ακούσει με σεβασμό και εμπιστοσύνη. Θέλεις να περάσεις μέσα;» Και αυτός εστάθη συλλογισμένος και απήντησε: «Όχι. Άλλαξα γνώμη. Δεν βλέπω κανέναν λόγο να της εκθέσω τις ιδέες μου».

Είναι για μένα.

«Χίλιες φορές όχι. Ποιος με βεβαιώνει ότι θα ταιριάζουν και στην κόρη μου οι γνώμες, δηλαδή, οι δικές μου; Εσύ μου μεγάλωσες μια κόρη καλή, στοργική, με άδολη καρδιά, φωτισμένη από την πίστη. Αν θέλει, ας περάσει απλώς η κόρη μου, όχι να της εκθέσω τις σκέψεις μου και τις πεποιθήσεις μου, αλλά για να την ευλογήσω και να τη συγχαρώ». Και αυτός ο άπιστος, μπροστά στα αποτελέσματα της σωστής πίστεως των χριστιανών και της ζωής, σηκώνει τα χέρια επάνω. Κατάλαβε ότι δεν θα μπορούσαν οι δικές του θεωρίες να φτιάξουν έναν τέτοιον άνθρωπο.

Τι λέτε, αγαπητοί μου; Διότι όλες οι μορφώσεις και οι θεωρίες μιλούν στον νου του ανθρώπου, δεν μιλούν στην καρδιά του ανθρώπου. Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ της μιας θεωρίας, της χριστιανικής, της μοναδικής, της σωστής, της δυναμένης να περάσει και πέρα από τον τάφο, εν σχέσει με όλες τις άλλες θεωρίες που υπάρχουν στον κόσμο τούτον.

Άλλο που θα μπορούσε πάλι να ωφελήσει είναι το εξής: «Διάβασα», λέγει ένας φοιτητής κάποτε σε έναν ιερέα, «διάβασα, πάτερ μου, το βιβλιαράκι που μου έδωσες χθες και πραγματικά με εντυπωσίασαν τα όσα γράφεις, ειδικά με τα τέσσερα Ευαγγέλια. Και μάλιστα εκείνο που με εντυπωσίασε όλως ιδιαιτέρως ήταν η τεράστια κυκλοφορία αυτού του βιβλίου, δηλαδή της Αγίας Γραφής, σε όλο τον κόσμο. Και επάνω σε αυτό ήθελα να σας ρωτήσω: πώς συμβαίνει, παρ' όλη την καταπληκτική

διάδοση της Γραφής, παρ' όλη την καταπληκτική δύναμη που έχει μέσα της αυτή η Αγία Γραφή, να βλέπουμε τόσα πράγματα ασυμβίβαστα με τον χριστιανισμό να γίνονται μέσα στον κόσμο;» Και ο ιερεύς τού απαντά: «Απλούστατα. Άκουσε», του λέει, «παιδί μου. Το σύστημα υδρεύσεως στην πόλη μας φέρνει νερό σε όλα τα σπίτια, δεν είναι έτσι;» «Ναι». «Και όμως υπάρχουν αρκετοί βρώμικοι άνθρωποι, άπλυτοι, στον δρόμο. Γιατί; Απλούστατα, γιατί δεν χρησιμοποιούν το νερό». «Υπονοείς;» «Ε, ακριβώς.

Τούτο γίνεται. Η Αγία Γραφή κυκλοφορεί σήμερα κατά εκατομμύρια αντίτυπα στην οικουμένη και έχει τεραστία διορθωτική και καθαρτική και αναγεννητική δύναμη. Πόσοι όμως κάνουν τον κόπο να καθαριστούν και να εξαγνιστούν μελετώντας την; Αυτό είναι το θέμα. Γι' αυτό βλέπεις όλα τα παράξενα. Αλλού, που δεν θα το πρόσεξες ίσως, λέγει το Ευαγγέλιο: «Το φως ήλθε εις τον κόσμο και ο κόσμος ηγάπησε το σκότος μάλλον παρά το φως». Δεν θέλει να έρθει στο φως, για να μην ελεγχθούν τα παράνομα έργα του.

Δεν ξέρω αν με αντιλαμβάνεστε πάνω στο θέμα αυτό.

Ένας μεγαλοκτηματίας, λέει επίσης, είδε κάποιον φτωχό γεωργό μια μέρα να διαβάζει το Ευαγγέλιο και τον πλησίασε και του είπε πειρακτικά: «Αυτό το βιβλίο δεν είναι για ανθρώπους του είδους σου». Ο γεωργός απαντά: «Πώς δεν είναι; Για μένα είναι, αφού έχει και το όνομά μου». «Το όνομά σου;» «Ναι». «Είναι αυτά που λες;» «Ναι, το όνομά μου. Ξέρω τι σου λέω εγώ. Άκου να σου διαβάσω τι γράφει». «Τι γράφει για σένα;» «Ο Ιησούς Χριστός», λέγει στην Α΄ Τιμόθεον 1,15, «ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς. Άκουσες; Αμαρτωλούς λέει.

Από αυτούς είμαι και εγώ. Κατά συνέπεια, πώς δεν είναι για μένα;» Ας διερωτηθεί, λοιπόν, αφ' εαυτού ο καθένας: για ποιον δεν είναι το Ευαγγέλιο; Για ποιον δεν είναι η Αγία Γραφή; Και εφόσον είναι για όλους μας, διότι όλοι είμαστε αμαρτωλοί, γιατί δεν τη διαβάζουμε; Γιατί δεν τη θέλουμε; Ε, διότι μας τραβάει η γη, μας τραβάει ο κόσμος κάτω, η σαρξ, το συμφέρον. Δεν μας ενδιαφέρει ο άλλος κόσμος και όλοι έχουμε, με το κεφάλι κάτω, βαλθεί γι' αυτόν τον κόσμο.

Εργαζόμεθα για τον δήθεν επιούσιον του κόσμου τούτου, λες και δεν υπάρχει άλλη ζωή και ότι, αν θα εργαστούμε για την άλλη ζωή, θα χάσουμε δήθεν τον κόσμο τούτον. Εάν μας δώσουνε ένα τσουβάλι κούφια καρύδια και ένα τσουβάλι ψίχα καρυδιού, τι θα πάρουμε; Θα πάρουμε την ψίχα. Είμαστε έξυπνοι. Γιατί εν προκειμένω δεν κάνουμε το ίδιο; Γιατί δεν πιστεύουμε ούτε σε Αυτόν που μας έφερε ούτε σε Αυτόν που θα μας κρίνει μια μέρα;

Σε αυτό θα είχα κάτι άλλο να επιστρατεύσω και να σας παρουσιάσω. Λέγεται ότι κάποτε ένας άρχοντας, θέλοντας να ανταμείψει τρεις ανθρώπους για τη δουλειά που τους είχε βάλει να κάνουν, τοποθέτησε μπροστά τους τρία φλουριά και τρία θρησκευτικά βιβλιαράκια, λέγοντάς τους να διαλέξουν τι θέλουνε: τα φλουριά θέλουνε ή τα βιβλιαράκια θέλουνε; Έσπευσαν, λοιπόν, οι δύο και πήραν αμέσως το φλουρί, λέγοντας: «Θα αγοράσουμε με αυτό ξύλα για τον χειμώνα». Ο τρίτος πήρε το βιβλίο που βρισκόταν μπροστά του, λέγοντας: «Στο σπίτι έχω την τυφλή μητέρα μου. Θα της διαβάζω κάθε βράδυ κάτι από αυτό το βιβλίο». Ο άρχοντας χαμογέλασε και του λέει: «Άνοιξε το βιβλίο, σε παρακαλώ.

Διάβασε την πρώτη σελίδα τι γράφει». Ανοίγει εκείνος το βιβλίο και με έκπληξή του βλέπει στην πρώτη σελίδα κολλημένα τρία φλουριά. «Ακούστε, λοιπόν», τους λέγει εν συνεχεία ο άρχοντας, «ακούστε, φίλοι μου. Καλά είναι τα επίγεια αγαθά, ακόμη όμως πιο καλά είναι τα αιώνια αγαθά. Και ακόμη θα ήθελα να μάθετε ότι όποιος επιθυμεί τα αιώνια δεν στερείται και τα επίγεια. Γιατί ο Χριστός είπε: “Ζητείτε δε πρώτον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Αυτού, και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν”». Και τα υπόλοιπα θα σας τα δώσω εγώ. Εμείς έχουμε τη γνώμη ότι είμαστε μόνον ύλη, δεν βλέπουμε ότι είμαστε και πνεύμα.

Πρέπει να προηγηθεί η μέριμνά μας για το πνεύμα μας, για την ψυχή μας, διότι ούτε αυτό το σώμα μπορεί να σταθεί χωρίς την ψυχή μας, χωρίς το πνεύμα μας. Αν ενδιαφερθούμε μονομερώς, μόνο για το σώμα, τότε δεν κάνουμε τίποτα άλλο, μόνο δίνουμε μια χαριστική βολή σε εκείνη, στην ψυχή δηλαδή, που διατηρεί το σώμα. Εάν όμως ενδιαφερθούμε για την ψυχή πρώτα, ταυτόχρονα μεριμνούμε και για το σώμα, για εκείνα τα οποία τουλάχιστον του είναι απαραίτητα και όχι περιττά. Πράγματα για τα οποία εμείς σήμερα υποφέρουμε και πάσχουμε στον κόσμο τούτο καθημερινώς, για περιττά μάλλον παρά για απαραίτητα.

Να έλεγα, παράλληλα με αυτά που συζητούνται, κάτι που έχει σχέση με την αγάπη, η οποία, αυτή η αγάπη, η πραγματική αγάπη του Χριστού, του Ευαγγελίου, η αγάπη, δεν υπάρχει δυστυχώς σήμερα στον κόσμο όσο έπρεπε να υπάρχει. Υπάρχει αγάπη σαρκική, υπάρχει αγάπη κοσμική, υπάρχει αγάπη συμφεροντολογική. Αλλά άδολη αγάπη, αγάπη που ερμηνεύεται «θέτω τον εαυτό μου στην υπηρεσία του άλλου, θέτω τον εαυτό μου από αγάπη στη διάθεση του άλλου και στις ανάγκες του άλλου, θέτω το πορτοφόλι μου, θέτω τον νου μου, θέτω την προσωπικότητά μου, την οντότητά μου στην υπηρεσία του άλλου», τέτοια αγάπη δεν υπάρχει δυστυχώς.

Θα έπρεπε κατ' εξοχήν στις ημέρες μας, έπειτα από τον τόσο λεγόμενο πολιτισμό, να υπάρχει. Επιτρέψατέ μου να σας μεταφέρω κάτι που διάβαζα γύρω από αυτό το θέμα που σας ομιλώ αυτή την ώρα. Κάποτε, λέγεται, ότι ο μεγάλος αυτός αναχωρητής και ασκητής Μακάριος, Άγιος, δέχτηκε ένα πανεράκι με σταφύλια. Μέσα στη ζέστη του καλοκαιριού, όπως αντιλαμβάνεστε, το πανεράκι με τα σταφύλια ήταν ένας σωστός πειρασμός. Σκέφτεται, λοιπόν, ο Άγιος να το κρατήσει για τον εαυτό του. Όμως έπειτα σκέφτηκε: να το κρατήσει για τον εαυτό του ή να το δώσει σε έναν άλλο αδελφό;

Ίσως να είχε μεγαλύτερη ανάγκη αυτού του δροσίσματος. Πειρασμός αυτός, ε; Η αγάπη όμως νίκησε τον πειρασμό. Και ο Μακάριος έστειλε το πανεράκι, χωρίς να βάλει στο στόμα του ούτε μια ρόγα, στον πιο έχοντα ανάγκη αδελφό, κατά τη γνώμη του. Αλλά τι έγινε; Κι αυτός σκέφτηκε κάτι παρόμοιο και προώθησε το πανεράκι αυτό σε έναν άλλον, που ενόμιζε ότι κι αυτός έχει μεγαλύτερη ανάγκη απ' ό,τι έχει αυτός. Αλλά, παραδόξως, και αυτός σκέφτηκε κάπως παρόμοια και το προώθησε

Το πανεράκι σε κάποιον άλλον. Θα μπορούσα να πω, πάνω από δέκα κελιά πέρασε το πανεράκι με τα σταφύλια. Και νύχτωνε πλέον, το βράδυ. Πού να σου, ένας ξαναφέρνει το πανεράκι και το προσφέρει στον Μακάριο, που δεν ήξερε βέβαια ότι από αυτόν ξεκίνησε αυτό το πανεράκι το πρωί, διαγράφοντας έτσι ένα φωτεινό κύκλο, τον κύκλο των λεγομένων της αγάπης, που δυστυχώς λείπει από μας σήμερα.

Είναι εκείνα τα οποία πρέπει να προσέξει ο άνθρωπος. Δεν είναι απλώς «πιστεύω»· και ο σατανάς πιστεύει. Τι πράττω όμως εγώ; Πώς αισθάνομαι στην ανάγκη του άλλου; Αν συμμετέχω στον πόνο του άλλου, αν στερούμαι εγώ να ωφελήσω κάποιον άλλον, να ανακουφίσω κάποιον άλλον.

Ακόμη, που μπορεί και αυτό να αποτελέσει ένα μικρό βοήθημα, είναι σχετικό, συσχετισμένο δηλαδή, θα λέγαμε, με τον πατέρα του θείου Χρυσοστόμου, ο οποίος ήταν στρατηγός. Οι πολλές ικανότητες του στρατηγού, όπως ήταν φυσικό, είχανε κινήσει τον φθόνο ενός άλλου στρατηγού, ο οποίος, ο άλλος στρατηγός, διέβαλε τον πατέρα του Χρυσοστόμου, τον στρατηγό, στον Αυτοκράτορα. Όταν όμως το έμαθε αυτό ο πατέρας του Χρυσοστόμου, στέλνει στον συκοφάντη του την ακόλουθη επιστολή: «Γνωρίζω», του λέγει, «ότι πρόδωσες τη φιλία μας».

«Με διέβαλες στον Αυτοκράτορα. Ξέχασες μια επιστολή που μου είχες στείλει, γράφοντας άσχημα λόγια γι’ αυτόν. Σου την εσωκλείω, λοιπόν, αυτή την επιστολή. Σου την επιστρέφω, για να μην νικηθώ από τον πειρασμό και σου κάνω κι εγώ κακό».

Το μάθημα που βγαίνει από εδώ είναι ότι πρέπει απαραιτήτως καθετί που μπορεί να μας οδηγήσει εις πειρασμόν να φεύγει μακριά από μας. Θα μπορούσε και ο στρατηγός, ο πατήρ του Χρυσοστόμου, να εσωκλείσει την επιστολή που είχε γράψει ο κύριος αυτός εναντίον του Αυτοκράτορος και να τον καρφώσει, κατά το δη λεγόμενον. Δεν το έκανε, διότι ο σατανάς θα πήγαινε να του υποδεικνύει ότι του άξιζε μια τέτοια τιμωρία, τουλάχιστον να δικαιωθεί αυτός, να γνωρίσει ο αυτοκράτωρ με ποιον έχει να κάνει, με έναν συκοφάντη που συκοφάντησε και αυτόν τον ίδιο κάποτε. Έσπευσε να του τη γυρίσει πίσω, όχι να τη σκίσει. «Σου την εσωκλείω», του λέει, «και σου την επιστρέφω».

«Για να μην νικηθώ από τον πειρασμό και σου κάνω κι εγώ κακό». Μακάρια παραδείγματα αυτά, αλλά πού, αλλά πού!

Αγαπητοί μου, νομίζουν ότι το Ευαγγέλιο και οι προτροπές του Ευαγγελίου, δηλαδή ο Ιησούς γενικά με τη διδασκαλία Του, είναι κάτι το βαρύ. Γι’ αυτό και ακριβώς, σαν φορτίο, το πετούνε από πάνω τους. Δεν θέλουν να μιλήσουν μαζί Του, δεν θέλουν να συζητήσουν καν γι’ αυτό.

Όμως, μια μικρή ιστορία να πω επάνω σ’ αυτό και μια γνώμη ενός Αγίου Ανδρός. Κάποτε, λέγεται, ένας άπιστος έλεγε στον Ιερό Αυγουστίνο: «Οι εντολές της θρησκείας σας είναι φορτίο που περιορίζει την ανθρωπίνη ελευθερία. Αληθινά, πραγματικά ελεύθερος είναι όποιος κάνει» «ό,τι θέλει ο ίδιος». Και ο Αυγουστίνος του απήντησε

με την εξής ωραία εικόνα: «Αγαπητέ μου, τα φτερά του χελιδονιού είναι ένα πρόσθετο βάρος στο σώμα του χελιδονιού, έτσι δεν είναι; Ναι. Όμως, ακριβώς χάρη σε αυτό το πρόσθετο βάρος, το σώμα του χελιδονιού δεν μένει κάτω στη γη, αλλά διασχίζει τους αιθέρες, σηκώνεται επάνω. Το ίδιο, λοιπόν, ακριβώς συμβαίνει και με τον χριστιανό. Οι εντολές του Θεού φαίνονται βαριές, αλλά μονάχα χάρη σε αυτές υψωνόμαστε από τη λάσπη και τη δουλεία της αμαρτίας στους ουρανούς της θείας μακαριότητας και της ελευθερίας». Ας το προσέξουμε κι εμείς αυτό. Αυτό συμφέρει σε εμάς.

Να τηρήσουμε το Ευαγγέλιο, μες στο πλαίσιο του δυνατού ο καθείς. Μην πούμε ότι είναι τίποτα περιττό νομοθετημένο στο Ευαγγέλιο του Χριστού. Δεν μπορούμε εμείς απόλυτα να τα εφαρμόσουμε, αλλά ας μην τα απορρίπτουμε τουλάχιστον. Ας μην έχουμε αυτή την κακία να απορρίπτουμε, διότι γιατί χειροκροτούμε έναν ο οποίος πηδάει πέντε μέτρα, εφόσον εμείς δεν μπορούμε να πηδήσουμε ένα; Γιατί; Πολλοί, δυστυχώς, κατηγορούν το Ευαγγέλιο γιατί δεν θέλουν να το εφαρμόσουν, δεν ξεκίνησαν καθόλου. Αλλά είναι ανάγκη να τα προσέξουμε, και όλα αυτά τα μικρά μπορούν να μας ωφελήσουν. Ας μην πετάξουμε, λοιπόν, τίποτα. Δεν έχει κάνει λάθη ο Θεός. Υπάρχει μια τάξη ανθρώπων η οποία δέχεται τον χριστιανισμό σαν μια θεωρία,

απορρίπτει τελείως τον εμπνευστή, τον δημιουργό αυτής της θεωρίας, τον Χριστόν.

Της αρέσει σαν μια ηθικολογία, αλλά όχι σαν ένα πρόσωπο που σώζει. Ο χριστιανισμός, δεν ξέρω αν έχετε προσέξει, δεν κάνει απλώς καλούς ανθρώπους, κάνει χριστιανούς ανθρώπους, διότι όλοι οι καλοί άνθρωποι είναι στην κόλαση. Χριστιανοί είναι εκείνοι που δεν είναι στην κόλαση. Δεν είναι αρκετό ο άνθρωπος να είναι καλός και δεν μπορεί ποτέ να είναι καλός ο άνθρωπος και να αντέχει για την αιωνιότητα, εάν δεν παραδέχεται τον Ιησού. Ένα μικρό παράδειγμα επάνω σε αυτό είναι κάτι που συνέβη κάποτε σε ένα τραπέζι ενός επισκόπου. Λέγεται ότι ένας επίσκοπος είχε κάποτε στο τραπέζι του ένα φίλο. Ο άνθρωπος εκείνος, ο φίλος του δηλαδή, υπεστήριζε ότι η θρησκεία δεν έχει καμιά ανάγκη της υπάρξεως του Χριστού.

Βέβαια, δεν είναι αλήθεια, και ο Επίσκοπος προσπαθούσε με διάφορα επιχειρήματα, με διάφορα λόγια, να του αποδείξει ότι ο Χριστός είναι το παν. Άνευ του Ιησού δεν θα υπήρχε ούτε αυτή η λεγόμενη ηθική ζωή. Ο Ιησούς την έζησε και την εκήρυξε. Βέβαια, ο φίλος αυτός ήταν ανένδοτος, επέμενε στις θεωρίες του. Την ώρα εκείνη, να σου οι σερβιτόροι, οι διάκονοι,

φέρνουν ένα θαυμάσιο ψάρι με σάλτσα. Ο επίσκοπος σπεύδει αμέσως και τους απομακρύνει, τους σερβιτόρους, τους διακόνους δηλαδή. Δεν τους άφησε να σερβίρουν και αναλαμβάνει αυτός να σερβίρει. Έβαλε, λοιπόν, ο ίδιος στο πιάτο του καλεσμένου του πολλή σάλτσα, χωρίς όμως καθόλου ψάρι. Ψάρι. Εκείνος, όπως ήταν φυσικό, απόρησε. Αλλά ο καλός ιεράρχης έσπευσε να του πει χαμογελώντας: «Δεν είμαι αγενής. Σε σερβίρισα σύμφωνα με τις προτιμήσεις σου. Διότι σάλτσα χωρίς ψάρι είναι ακριβώς το είδος της θρησκείας που σου αρέσει».

Έμεινε, λοιπόν, και τον κοίταξε. Όπως κι εμείς ίσως, εάν έχουμε κάποιο τέτοιο πρόβλημα, θα σταθούμε να ακούμε τώρα και να σκεπτόμεθα. Δεν μπορούμε να δεχόμεθα τα του Γιάννη, αγαπητοί μου, απορρίπτοντας τον Γιάννη. Ο Ιησούς είναι η αιτία. Αυτός είναι το κέντρον. Αυτός είναι η Ανάσταση, η ζωή. Αυτός είναι το παν. Έξω του Ιησού, μηδέν. Αλλά ποιος θα θελήσει να εγκύψει, να φιλοσοφήσει, να διαβάσει περί του Ιησού; Κατηγορούν οι άνθρωποι την Εκκλησία, κατηγορούν την πίστη, κατηγορούν το Ευαγγέλιο, χωρίς καν να το έχουν διαβάσει. Απορρίπτουν τον Ιησού, χωρίς καν να Τον έχουν μελετήσει.

Υποστηρίζουν τόσες άλλες θεωρίες και τους αρχηγούς των με πείσμα. Για ακούστε κάτι που ίσως ωφελήσει. Αναφέρεται ότι ένας άπιστος συγγραφεύς, μαζί με κάποιον ομοϊδεάτη του φίλο, περνούσαν κάποτε έξω από μια εκκλησία. Βλέποντας τον κόσμο να πηγαίνει εκεί για τη Θεία Λειτουργία, ο φίλος του τότε συγγραφέως λέγει: «Δεν είναι παράξενο», του λέει, «αγαπητέ μου, να υπάρχουν τόσοι άνθρωποι, φαινομενικά βέβαια λογικοί, που εξακολουθούν στον αιώνα μας να πιστεύουν σε αυτόν τον λεγόμενο Χριστό;» Και συνεχίζοντας τη συζήτηση, ο φίλος του συμβουλεύει τον συγγραφέα να γράψει, να αναλάβει ένα βιβλίο που να αποδεικνύει ότι το Ευαγγέλιο περιείχε ανοησίες. Εκείνος βρήκε δελεαστική την ιδέα και άρχισε από την ίδια ημέρα να μελετά το Ευαγγέλιο, για να βρει επιχειρήματα εναντίον του Ευαγγελίου. Όμως, αυτό το ανακοίνωσε και στη γυναίκα του, η οποία, η γυναίκα του, ήταν χριστιανή και, όπως ήταν φυσικό, ελυπήθηκε για τον αγώνα αυτόν που αναλαμβάνει ο σύζυγος. Δεν έμενε απλώς άπιστος, αλλά κοιτάζει τώρα να μεταφέρει την απιστία του και σε άλλους και να κρεμάσει και άλλους στο λαιμό του. Πέρασε όμως

καιρός. Η μελέτη όμως της διδασκαλίας του Κυρίου έκανε τον συγγραφέα, που κατά βάθος ήταν καλή ψυχή, ως φαίνεται, να αλλάξει ιδέες παραδόξως. Άναψε έτσι μέσα του μια φλόγα, άναψε θεία πίστη, όπως τα λέγαμε. Μια νύχτα, λοιπόν, νικημένος από τη χάρη προφανώς του Ναζωραίου, έπεσε στα γόνατα. Προσευχήθηκε για πρώτη φορά στη ζωή του, ζητώντας συγχώρηση. Ύστερα ξύπνησε και τη γυναίκα του και της ανήγγειλε τα ευλογημένα νέα. Και εκείνη του είπε: «Από την ημέρα», του λέγει, «που μου είπες ότι θα έγραφες το βιβλίο αυτό, σου ομολογώ, δεν έπαυσα».

«να προσεύχομαι για σένα». Τότε γονάτισαν και οι δύο, γεμάτοι από χαρά ανεκλάλητη, και δόξασαν τον Θεό. Κατόπιν, λέγεται ότι ο άνθρωπος εκείνος έγραψε βέβαια το βιβλίο του, αλλά ήταν ένας ύμνος του Ιησού, καλογραμμένο, με φλογερή γλώσσα, και διαβάστηκε από πολλούς, όταν βγήκε βέβαια στο φως της δημοσιότητας, χαρίζοντας έτσι αναρίθμητες ψυχές στον Χριστό και στην αιωνιότητα. Δυστυχώς, άνθρωποι οι οποίοι δεν διάβασαν ουδέποτε τον Ιησούν, κατηγορούν τον Ιησούν. Κάνουν διπλή ζημιά αυτοί, και στον εαυτό τους και στους άλλους.

Θα τιμωρηθούν διπλά οι άνθρωποι αυτοί. Πολλοί, δυστυχώς, παρακινούνται πολλές φορές από τη ζωή ορισμένων λεγόμενων χριστιανών και έτσι στέκονται να κρίνουν και να κατακρίνουν τον χριστιανισμό, το Ευαγγέλιο και τον Ιδρυτή και τον Εμπνευστή, τον Ιησού. Αλλά δεν είναι σωστό αυτό το πράγμα. Χαρά στους ανθρώπους που μπορούν με τη ζωή τους να κηρύττουν και με τον λόγο τους να κηρύττουν. Χαρά στους ανθρώπους· αλίμονο δε από εκείνους που, εφόσον δεν εκήρυξαν στον εαυτό τους πρώτα, κηρύττουν αντίθετα στους άλλους, και αλίμονο από εκείνους οι οποίοι

χωρίς να εξετάσουν τη ζωή του κηρύττοντος, δέχονται οτιδήποτε τους πούνε αμέσως. Δυστυχώς, οι άνθρωποι και σήμερα και παλαιότερα δεν πρόσεξαν όσο έπρεπε και την άλλη πλευρά του νομίσματος. Εφόσον θα έπρεπε πάντοτε ο άνθρωπος, παράλληλα με τις σπουδές του, παράλληλα με το εμπόριό του, παράλληλα με τις επιδιώξεις του αναφορικώς με την ύλη, το σώμα του, τον κόσμο του, θα έπρεπε να προσέχει και την άλλη πλευρά του νομίσματος. Ένας από τους πιο ονομαστούς φυσιοδίφες του περασμένου αιώνος έγραφε σε κάποιο φοιτητή του: «Να σπουδάζεις», του λέει, «αγαπητέ, με επιμέλεια τους» «νόμους, γιατί αυτό είναι το επιστημονικό σου καθήκον. Να τους κοιτάζεις όμως μονάχα με το ένα μάτι, ώστε το άλλο να δέχεται απερίσπαστα το Θείο Φως. Να ακούς μονάχα με το ένα αυτί, για να είναι το άλλο έτοιμο να δέχεται τη φωνή του Σωτήρος μας, του Ιησού, τη φωνή του Ουρανού. Γράφε μονάχα με το ένα χέρι και με το άλλο κράτει καλά, όπως τα μικρά παιδιά, τον μανδύα του ουρανίου Πατέρα σου». Δυστυχώς, αυτό δεν γίνεται από μας, ούτε το προτρέπουμε αυτό στα παιδιά μας. Τώρα το γιατί θα το δούμε ίσως αργότερα, που θα είναι ίσως αργά.

Χρειάζεται βέβαια, αγαπητοί, κάποια μικρή εργασία, ένας μικρός κόπος, για να κερδίσουμε εκείνο το οποίο θα πρέπει να κερδίσουν όλοι οι άνθρωποι, δηλαδή τη Βασιλεία των Ουρανών. Αλλά, δυστυχώς, ούτε καν λίγο κουραζόμεθα, όσο κουραζόμεθα για τον κόσμο και για τα υπόλοιπα της σαρκός και του σατανά.

Κάποτε... Κάποτε αναφέρεται ότι ένας μεγάλος ασκητής της Αρχαίας Εκκλησίας, Παμβώ ονόματι, είχε κατεβεί μια μέρα στην Αλεξάνδρεια από την κοντινή εκεί έρημο και, εκεί που περπατούσε, είδε μια αμαρτωλή γυναίκα που ήταν με εξαιρετική φροντίδα καλλωπισμένη, όπως συνήθως συμβαίνει με αυτές.

Λοιπόν, σε αυτό το θέαμα ο Άγιος Γέρων δάκρυσε και, όταν οι γύρω του τον ρώτησαν για την αιτία των δακρύων του, αποκρίθηκε: «Δεν είναι μια αιτία, αλλά δυο, παιδιά. Κλαίω πρώτα για το πλάσμα αυτό του Θεού, που είναι δέσμιο του διαβόλου. Κλαίω επίσης για τον εαυτό μου, γιατί εγώ δεν παίρνω τόση φροντίδα για να αρέσω στον Κύριό μου, όση παίρνει αυτή η γυναίκα για να αρέσει στον κύριό της, τον σατανά».

Δυστυχώς... Δυστυχώς, δεν αναγνωρίζουμε εμείς κύριον, μη έναν τον χοροδιδάσκαλο αυτόν που λέγεται διάβολος, ο οποίος...

πολλούς και καυχάται έναντι του Ιησού και γινόμεθα αιτία να λυπείται ο Ιησούς και να χανόμεθα εμείς.

Ξέρετε και εσείς, υπάρχει μεγάλη κακία στον κόσμο, υπάρχει μεγάλη αγνωμοσύνη στον κόσμο, υπάρχει μεγάλο μίσος στον κόσμο, και αδελφοί ακόμη έχουν πολλά χρόνια να πούνε την καλημέρα του Θεού, και γείτονες και φίλοι παλαιοί σήμερα ζούνε μακριά ο ένας από τον άλλον, και μισεί ο εις τον άλλον και υποβλέπει ο ένας τον άλλον. Είναι δυστυχείς άνθρωποι αυτοί. Ας φροντίζουμε όμως να μην είμεθα εμείς η αιτία που θα υπάρχει αυτό το μίσος, που θα υπάρχει αυτή η κακία, που θα διατηρείται αυτή η κατάσταση, από την οποία κερδίζει μόνο ο Σατανάς.

Αναφέρεται ότι ένας αρχαίος φιλόσοφος, Βίας ονόματι, μάλωσε κάποτε με τον αδελφό του. Τι το φυσικότερο πράγμα, σαν άνθρωπος, να έρθεις κάποτε σε λόγια με κάποιον δικό σου. Όμως την άλλη μέρα πήγε και του ζήτησε συγγνώμη. Αλλ' εκείνος ήταν μνησίκακος και όχι μόνο δεν του έδωσε τη συγγνώμη, αλλά και του δήλωσε ότι ποτέ δεν θα συμφιλιωνόταν μαζί του. Ένας φίλος που το έμαθε αυτό είπε τότε στον Βία: «Σε λυπάμαι, έτσι που ήλθαν τα πράγματα». Αλλά ο Βίας στοϊκότατα του απεκρίθη:

«Αξιολύπητος είναι ο αδελφός μου, αγαπητέ, γιατί εγώ έχω τη χαρά να τον αγαπώ, ενώ αυτός έχει τη δυστυχία να με μισεί». Ναι, έτσι έχουν τα πράγματα. Δεν το έχουμε υπόψη ότι το μίσος κάνει δυο ζημιές, και ψυχική ακόμη και σωματική. Φθειρόμεθα και σωματικώς, όχι μόνο πνευματικώς. Δεν θα κλειστούμε έξω της βασιλείας μόνο του Θεού, εάν δεν αγαπήσουμε κι αυτόν τον εχθρό μας ακόμη, αλλά θα φύγουμε και γρήγορα από τον κόσμο τούτον. Διότι είναι ένας σκώληξ το μίσος, κακία που διατηρείται μέσα στον άνθρωπο, και ένας καρκίνος σωματικός ακόμα.

μόνο από τους ανθρώπους που δεν έχουν τη δύναμη να αγαπήσουν. Και δεν έχουν βέβαια τη δύναμη να αγαπήσουν, διότι δεν έχουν τον αρχηγό της αγάπης, τον Ιησούν. Ο μόνος ο οποίος δύναται να τροποποιήσει τα πράγματα και να δώσει τη δύναμη της αγάπης και αυτού του εχθρού είναι μόνος ο Ιησούς. Γι' αυτό βλέπουμε δύσκολα χριστιανοί πραγματικοί να μην αγαπούν και τους εχθρούς τους ακόμη.

Ο Ιησούς είναι εκείνος, αγαπητοί μου, ο οποίος δίδει τη δύναμη στον άνθρωπο να γίνεται υπεράνθρωπος. Δεν μπορεί να κρατήσει κακία ο άνθρωπος του Χριστού. Ένας από τους πιο ονομαστούς λογοτέχνες μας του περασμένου αιώνος λέγεται ότι ήτο πολύ οξύθυμος. Σε μια λοιπόν συζήτηση με κάποιο φίλο του παραφέρθηκε και τον ράπισε στο μάγουλο. Ο φίλος του όμως ήταν χριστιανός και πραγματικός χριστιανός, δηλαδή ήταν άνθρωπος ανεξίκακος και πίστευε ότι ο άλλος κατά βάθος θα είχε ίσως μετανοήσει. Έτσι, την άλλη μέρα του έστειλε ένα μπουκέτο τριαντάφυλλα.

Εκείνος το πήρε συγκινημένος, δάκρυσε και είπε χαριτολογώντας στον άνθρωπο που τα είχε φέρει: «Πες στο φίλο μου ότι την άλλη φορά που θα τον ξανασυναντήσω θα τον ραπίσω και στα δύο μάγουλα, με την ελπίδα πως θα μου στείλει πιο πολλά από αυτά τα θαυμάσια τριαντάφυλλα». Έτσι νικώνται οι κακοί. Αλλά δυστυχώς εμείς, τσουκνίδα μας προσφέρουν, τσουκνίδα τους προσφέρουμε και μάλιστα σε διπλή μερίδα. «Τον έβαλα στη θέση του». Ναι, αλλά βγήκες εσύ από τη θέση σου. «Υπεράσπισες την αξιοπρέπειά σου». Ναι, αλλά έχασες τη χριστιανοπρέπειά σου. Ναι!

Λάθος. Ο Ιησούς είναι το κέντρον. Ο Ιησούς είναι που αλλάζει τον άνθρωπο. Ξέρετε τι έλεγε ο εθνικός μας ποιητής, ο Διονύσιος Σολωμός. Είναι γνωστό στους περισσότερους, όπως λέγεται άλλωστε, ότι πίστευε πολύ στο Χριστό. Και μια μέρα που περπατούσε σε έναν κήπο γεμάτο λουλούδια, κάποιος ευρέθηκε και τον ρωτά: «Μιλάς», του λέει, «για το Χριστό τόσο συχνά, μπορείς να μου πεις τι σου έκανε ο Χριστός στη ζωή σου;» Ο ποιητής όμως σταματά και, δείχνοντας ένα όμορφο, ωραίο λουλούδι, του λέει: «Ό,τι και ο ήλιος στο άνθος αυτό».

«Τι έκαμε ο ήλιος», του λέει, «στο άνθος αυτό; Το ζωογόνησε και το παρουσιάζει τόσο όμορφο. Αυτό έκανε και ο Χριστός σε μένα». Δεν ξέρω ποιος είσαι εσύ ή ποιοι είστε εσείς που με ακούτε αυτή την ώρα. Ένα έχω να σας πω: Ενδιαφερθείτε να βάλετε το Χριστό στη ζωή σας. Οτιδήποτε και αν βάλετε στη ζωή σας, είτε γνώση, είτε χρήμα, είτε θέση, είτε τιμή, είτε διαδήματα, είτε, είτε, αποτύχατε στη ζωή σας, διότι η αξία σας δεν έγκειται σ' αυτό.

Μικρό παράδειγμα. Θα είχατε ακούσει, προ ετών γινότανε μία διαφήμιση από μία... πετρελαιοειδών και έλεγε το εξής: «Βάλε έναν τίγρη στη μηχανή σου». Προφανώς διαφήμιζε κάποιο λάδι, το οποίο θα αποδεικνυόταν ο τίγρης στη μηχανή του αυτοκινήτου. Και σκέφτηκα και λέω: Ναι, να βάλεις τίγρη στη μηχανή, αλλά στο τιμόνι ποιον θα βάλεις; Διότι το να βάλεις τίγρη στη μηχανή δεν είναι πάντοτε σωτήριο. Εξαρτάται ποιος θα είναι στο τιμόνι. Αυτό είναι το θέμα. Εάν λοιπόν υπάρχει χρήμα, είναι τίγρης στη μηχανή. Αν υπάρχει γνώση, είναι τίγρης στη μηχανή. Εάν υπάρχει μέσον, είναι τίγρης στη μηχανή. Αν υπάρχει ηχηρό όνομα, είναι τίγρης στη μηχανή. Αλλά...

ποιος είναι εκείνος που θα διευθύνει όλα αυτά; Είναι ο Χριστός. Αυτό είναι το θέμα, διότι ο άνθρωπος ο οποίος δεν έχει το Χριστό στο τιμόνι της ζωής του έχει ασφαλώς τον Διάβολο, και αλίμονο στον άνθρωπο ο οποίος έχει κάνει αυτό το λάθος.

Αναφορικώς με αυτούς οι οποίοι αδικούν το χριστιανισμό και τον Χριστόν ταυτόχρονα, θα μπορούσε να υπενθυμηθεί και το εξής. Στα μέσα του δευτέρου αιώνος μετά Χριστόν ζούσε εδώ, στην Αθήνα, ένας φιλόσοφος που λεγόταν Αθηναγόρας. Το γνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι των Γραμμάτων.

Ο άνθρωπος είχε ακούσει αρκετά για τον χριστιανισμό, αλλά δεν τον συμπαθούσε καθόλου. Όχι μόνο αυτό, αλλά απεφάσισε να γράψει αυτός ένα βιβλίο εναντίον του. Και, όσο ήταν φυσικό, άρχισε να μελετά και να μαζεύει υλικό για αυτό το έργο του. Ενώ όμως έκανε αυτή τη δουλειά, από τα στοιχεία που είχε συνάξει...

το φως του Ευαγγελίου τόσο τον επηρέασε...

ώστε να αλλάξει γνώμη, να βαπτιστεί και να γράψει όχι το βιβλίο που είχε σκοπό, αλλά μια θαυμασία απολογία υπέρ του χριστιανισμού. Έτσι το όνομα του Αθηναγόρα υπάρχει και λάμπει μέχρι τα σήμερα ανάμεσα στα ονόματα των μεγάλων πατέρων και διδασκάλων της Εκκλησίας. Θα μπορούσαν πολλά να τακτοποιηθούν και μεταξύ των απίστων και μεταξύ των πιστών, διότι κι αυτοί οι πιστοί λείπομεν σε πολλά. Και τούτο διότι λείπει, τι λέτε; Η προσευχή από το μέσον. Προσευχή είναι εκείνη η οποία ανοίγει τον νουν του ανθρώπου και βλέπει πραγματικά. Διότι άνευ της προσευχής δεν βλέπει ο άνθρωπος όπως πρέπει.

Δυστυχώς και εμείς οι λεγόμενοι χριστιανοί δεν χρησιμοποιούμε αυτό το όπλο όσο θα μπορούσαμε να το χρησιμοποιήσουμε και να ωφεληθούμε. Σε ένα παλιό χρονικό διαβάζουμε, και το μεταφέρω στην αγάπη σας, ότι κάποτε ένας Αράπης κρατούσε αιχμάλωτο έναν λευκό αξιωματικό. Μια μέρα όμως άρχισε να μιλά στον αιχμάλωτό του σκληρά ο Αράπης και να τον αποκαλεί σκυλοχριστιανό.

Σκυλοχριστιανό.

Παραπονέθηκε τότε ο λευκός, ο χριστιανός, και του είπε: «Γιατί με βρίζεις; Μπορεί να είμαι αιχμάλωτός σου, αλλά είμαι συνάνθρωπός σου». Ο Αράπης όμως του απαντά με μίσος: «Δεν είσαι άνθρωπος. Έξι μήνες σε έχω εδώ κοντά μου, αλλά ποτέ δεν σε είδα να κάνεις την προσευχή σου». Μεγάλο μάθημα αυτό. Δυστυχώς, πολλοί από εμάς τους λεγόμενους χριστιανούς, που κάνουμε ένα σταυρό απ' έξω απ' τις εκκλησίες και λοιπά, δεν προσευχόμεθα.

Κατά συνέπεια, δεν έχουμε τα δείγματα του πραγματικού χριστιανού, και θα είχε πολύ δίκαιο, νομίζω, αυτός ο Αράπης που τον είπε σκυλοχριστιανό. Και θα υπάρχουν πολύ δυστυχώς τέτοιοι σήμερα. Το απεύχομαι βέβαια, δεν το θέλω, όμως θα υπάρχουν, διότι δεν προσευχόμεθα.