Small Matters (Part 3)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Continuing with these little stories we have been discussing, I would like to add one more that may help us at a time when we are not thinking as rationally and rightly as we should, or placing our complete trust in God. It is said that a poor woman once passed by a vineyard laden with grapes. It was summertime; the weather was hot, and she was thirsty and suffering. So she stopped for a moment and looked at those heavily laden vines. Hungry and thirsty in the summer heat, she thought, “If only I could have just one bunch of those grapes.” At that very moment, as it happened, the owner of the vineyard appeared. He greeted her and said, “What are you doing there, my good woman? What are you looking at?” “Oh, I’m just looking.” “Would you like some grapes?” She nodded; she could never have imagined who he was. “I would,” she said, “in this heat, but where could I find any?” “Do not worry,” he told her. “The vineyard is mine.” He took out his keys, opened the gate, and entered the vineyard. “Wait here,” he said. And indeed she waited. She waited a few minutes.

She waited five minutes, then ten, then a quarter of an hour, but the vineyard owner did not appear. So she thought he had deceived her and had only wasted her time, when she could have been slowly making her way onward, weary and thirsty though she was. And so she set off and left. Indeed, she had gone quite a distance from the gate when, a few minutes later, the vineyard owner came out. He looked this way and that, but saw no one. Then he caught sight of her far down the road, walking away. He called to her, “Come back! Come back!” She heard him. “What does he want me to go back for now?” she wondered. Nevertheless, she returned.

“You left?” he said. “Forgive me for taking so long. I wanted to choose some grapes, not only to give you some now, but also to fill a little basket for you to take with you. That is why I was delayed. Please forgive me.” She bowed her head, thanked him, and went on her way. This simple story contains a great lesson for us. Very often—and this is true, and we cannot deny it—in our prayer we ask something of the Lord, or of our Most Holy Theotokos, or of a Saint. When we do not receive an immediate answer, we imagine that God is indifferent to us. Yet after some time His answer comes, and very often it is

so abundant and blessed that we could never have imagined it. Then we are ashamed of our lack of faith. God had delayed because He wished to fill the basket with His blessings before offering it to the soul that had asked for only a single bunch of grapes. And many times God does not answer because He should not answer. Later we see this and say, “Good heavens, what would have happened to us! Glory to God, who did not give us what we asked for.” Woe to us, my beloved, if every time we asked God for something foolish, He gave it to us. We recognize these things afterward, but we attribute them to chance rather than to the providence and love of God. For God is not with us only when He gives us what we ask for;

when He does not give it to us, God is still with us. Yet we do not know how to thank God more when He withholds something or delays in giving it than when He gives it immediately. For, as the divine John Chrysostom says, if God gives us something we have asked of Him, we should thank Him once. But if He does not give us what we asked for, we should thank Him a thousand times, because it was not for our good that He should give it to us. But how are we to attain such understanding? How are we to grasp it? There is something else that could benefit us in this life, and I would like to tell you about it. A person

must be grateful to God, even for the seemingly insignificant things that happen in life, and for the things called evil—because only sin is truly evil. Everything else is merely called evil or imagined to be evil. A person’s eyes, however, should always be filled with tears. His eyes should be ready to shed tears at every manifestation of God’s gifts. I will now tell you something unusual, something you surely may never have considered. It is said that two saintly elder hermits once took a short walk together, naturally exchanging thoughts that benefited the soul. Then one of them suddenly made an innocent joke, and the other laughed.

The second said to the first, “Let us kneel, brother, and thank the Lord for laughter, this precious gift bestowed on us by our Creator.” Do you hear that? Filled with katanyxis, with compunction, they immediately knelt and thanked God. Why? For laughter. Has anyone ever stopped to consider what laughter is and where it came from? Did his mother give it to him? Did he make it himself? Did he acquire it by himself? Have we ever thought about this? And yet tears are from God, and laughter is from God. Everything benefits a person and helps him turn back and think, “A Creator.”

A Creator—Someone who made him and bestowed all these things upon him.

A great composer was speaking with two friends about pain in general, about the trials and sorrows of life. One of them said to him, “When I am troubled, I turn to wine, and that way I forget.” The other said, “I take refuge in music.” A third said, “I turn to gambling, and that way I forget. You see, there are many sorrows in this world, and if you take them seriously and do not let yourself escape for a while, you will never manage to cope with life’s difficulties.” The composer listened and then answered, “What can I tell you? When I am sorrowful,

I find consolation neither in wine, nor in gambling, nor in music. I go somewhere secluded, by myself. There I kneel, raise my hands, and pray to the Lord. I pray to God, tell Him my pain, and my soul becomes peaceful.” My beloved, I do not know whether you find such peace, because feasting, music, gambling, wine, and pleasure may distract a person for a moment from pain, trouble, sorrow, and anxiety. But they act only like an aspirin. Their effect wears off, and then we are left with the

same troubles, or worse. Yes, a person must take refuge in the source, in the only One who has the power to help. This is why prayer is a mighty weapon for all those who do not wish to remain in the hands of Satan and be driven by him to despair. For Satan is a master craftsman: he heaps sorrow upon sorrow upon people and drives them even to suicide. Be watchful, then. Prayer is the only medicine, the only weapon with the power to help a person above all in his most difficult moments. A few years ago, it was reported that a man died in a home for incurable

alcoholics—a complete physical wreck and utterly destitute—an American named Harry Watson. And what do you suppose? This very man had written a book. He was an author, and his book was entitled How to Succeed in Life, which had enjoyed wide circulation in its day. In that book, this tragic castaway of life offered young people attractively presented advice that was nevertheless contrary to religion. The result? It was revealed in the author himself. He died in a home for alcoholics, reduced to refuse—no longer living as a man, nor even as an animal, but as nothing at all. This is what people do, and these are the results produced by people without God and without faith. Any prescription offered apart from God, apart from morality, apart from faith, apart from religion, apart from the soul, apart from life beyond the grave—apart from all these things—is absurd. The first fruits of all such theories will be reaped by the very person who invented these supposed means to happiness, as happened in this case. There is another unusual story that teaches us not to rush to judgment,

because we do not know how to interpret events as God does. It is said that a shipwrecked man once managed, after struggling with the waves for hours, to reach a small deserted island. With great effort he made a rough little hut out of branches, and every day he prayed while watching the horizon for a ship. One afternoon he had gone some distance from his hut to find some greens or anything else he could eat. As he returned, he was overcome with despair at what he saw. What had happened? Everything he had managed to build with such labor was being reduced to ashes by fire. Because he had few means of lighting a fire, he had not put it out before leaving, since he would have had to light it again later. He had left it burning. Who knows what happened? Perhaps the wind blew, the hut caught fire, and everything turned to ash. He said to himself, “This is the worst thing that could have happened to me.” That was how he judged it with his limited human understanding. Yet what do you think this event, which he considered a disaster, truly was? God had brought it about for his salvation, which he had so fervently sought. The next day a ship approached and rescued him. “But how,” he asked the captain,

“did you see me here?” “We saw the fire yesterday,” the captain replied, “and so we came.” Who could have imagined such a solution to his problem? No one. Never despair. Through prayer, simply leave your situation in the hands of God.

Even if you see it going all wrong, have absolute trust that God is guiding your affairs rightly. You will see it later, just as this man saw it the following day.

A wise physician of Byzantium, who had discovered many methods of treating serious diseases, was once asked, “What is the most important discovery you have made in your life?” He thought for a moment and then replied with a smile, “My dear friends, you will not believe what I am about to tell you. The greatest discovery I made in my life was that Christ is my Creator and my Savior.” I do not know whether you have room in your hearts to receive that. Yet this is the greatest discovery. Everything else is trivial. Why, you may ask? Because it was by His power; He was the One who illumined me

to make all my other discoveries. And He did not illumine me so that I might become great, but so that His own people might be helped. That is why He helped me. So do not seek other explanations for such things.

A bishop once reprimanded a clergyman after hearing that he had the habit of drinking a glass now and then. “Believe me, Your Grace,” the priest said, trying, of course, to justify himself, “I have never drunk while on duty.” “While on duty?” said the bishop. “And when is a clergyman, or a Christian, or indeed any human being, not on duty? Are there ever hours when a Christian—and above all a priest, or anyone engaged in any form of service—is exempt from duty?”

Is he not always on duty?

A good shepherd and a good Christian is not on duty only when he celebrates the Divine Liturgy or preaches from the pulpit, nor is a Christian in general on duty only while performing some particular task. He must do the work of God throughout his entire life. If Cicero, my beloved, said that there is no moment without a duty,

the same can be said of every Christian, and especially of every servant of God. There is no moment when each of us is not called to serve the Lord and also to care for our own soul. For when we proclaim the Lord and live in such a way that God is glorified through what others see in us, at the same time...

we are also doing good to ourselves.

Let us take this seriously as well, because many of us forget. We imagine that there are only certain hours, certain moments in our lives, when we must attend to the things of God and to our own souls, whereas we must do so at all times. No one knows when he will depart from this world.

An Indian missionary named Sadhu was once crossing the frozen expanses of Tibet, preaching the Gospel to the local pagans. He had another man with him as his guide. One day the cold was so unbearable that they were in danger of freezing to death. Along the way they came upon a man lying frozen and almost unconscious. Sadhu said, “Let us carry this man to some hut farther on. He is still alive; perhaps we can reach shelter in time and save him.” The guide replied, “I can barely drag my own feet along, much less carry such a burden,” and continued on his way. But Sadhu...

could not simply walk on. He felt bound to help; he had to do whatever he could. So he slowly knelt down, lifted the man onto his back, and began to walk with great effort, one step at a time. The exertion warmed him, and Sadhu’s body began to sweat heavily. That warmth passed into the frozen body of the man he was carrying. And what was the result? The man came back to life. Before long, the two of them were walking side by side down the slope, glorifying God. But after they had gone on for some time, what did they find?

They found the guide who had refused to help, lying dead. He had frozen stiff and died. Yes, there are many such occasions to which we should pay attention, because we often think that helping another person is not always our responsibility. We may not be able to give him all the help he needs, but we must at least make whatever effort we can and find some way to help. We may not be able to lift a heavy log alone, but two people together can carry it. Why, then, did the guide not join the preacher and offer his help? “I cannot do it.” Then do whatever you can. Make an effort.

The need came before you, and no one else was there. How many such things happen in our lives! They teach us so much, and yet we have not managed to impress this lesson upon ourselves and make it part of the way we live. Let us pay attention to it, then, for one day we may need it. You will have heard of many miracles brought about through prayer. Prayer is all-powerful; it may be regarded as the Christian’s own personal weapon. I will tell you about something that once took place. It is said that in October 1947, a great fire unexpectedly broke out on an island in the Pacific. Within a few hours, driven by fierce winds, the fire consumed the wooded slopes...

and reduced the scattered homes to ashes. The people, frantic, ran toward the shore, weeping and despairing. But before them was the stormy sea, and behind them the ravenous flames. There seemed to be no hope of rescue, and everyone waited for death. Suddenly a voice was heard—the voice of a Christian who had understood what must be done. He cried out, “Brothers and sisters, fall to your knees and let us pray. There is no other way for us to be saved.” Whether from faith, from the instinct for survival, or from some other reason, I do not know; but all who heard him knelt down and began to pray with katanyxis—with compunction—and with tears. And the miracle happened. The wind suddenly...

changed abruptly. Not only that, but a strong wind began to blow in the opposite direction, driving the flames away from the people, and little by little, moment by moment, the fire died out. Do you understand? Overjoyed, they all raised a great cry of thanksgiving to God. This God has not died. He lives and will live; He lived, He lives, and He will live. So whenever we find ourselves in a situation with no apparent way out—and life is often like that for us, because we ourselves have made it so—let us not despair. There is also a third way. Unfortunately, in difficult moments people cast their anchor into their wallets.

They cast it upon other people, upon their own strength, their intelligence, their knowledge, and their ego. They are wrong. Without disregarding any of these things, they must place their trust and cast their anchor in Christ. My beloved, if you read the sixth chapter of Hebrews, at the final verse, you will find Saint Paul urging the Christian to cast his anchor into Heaven, because Christ has entered there as our forerunner on our behalf. A Christian must not cast his anchor into himself. Have you ever seen ships drop anchor inside their own holds? No. They do not place their trust in themselves. They cast the anchor into the sea; there it takes hold, and there they lie secure.

For us, that anchor is Christ. Never give up. Never let difficult moments overwhelm you. Prayer opens a little path where every way seemed closed and everything was moving toward disaster. It opens a path. It creates new possibilities. It raises hopeless situations from the dead. It raises bodies from the dead. It raises souls from the dead. Pray, pray, pray.

There is no greater weapon, no safer weapon, and no more beneficial weapon for the human person. Prayer is the oxygen of the soul. When the fumes of life’s troubles and malice choke us and bring us to the point of despair, let us remember that there is...

prayer, which sets things in order and provides solutions where no one expects them. Unfortunately, however, we do not pay attention to these things. It is said that a European sea captain once invited the chief of an Indian tribe and his retinue aboard his ship for a meal. Fine dishes were indeed prepared to please them. When they arrived, the captain showed them to their places, sat down with them, and began to eat. To his surprise, however, he saw that they touched nothing. Puzzled, he asked the missionary accompanying them why they were not eating. Did they not like the food? Was something missing? The missionary replied, “Indeed, Captain, something is missing. You should know that Indian Christians never eat without first praying.”

Let us continue with these little lessons, so that we too may be benefited. It is said that one summer day, in a little garden enclosed by a sturdy fence, the woman of the house forgot to shut a small gate opening onto the public road. At some point, a piglet wandering along the road rushed in through it. As soon as the woman saw it, she ran to drive it out. But the frightened animal began leaping this way and that, from one end of the garden to the other, and before long all the flowers, all the vegetables—everything in the garden—had been trampled.

That garden presented a scene of utter devastation, almost biblical in its destruction. Everything within it was ruined. My beloved, have you ever considered that if you leave even the smallest gate of your heart open, the same thing may happen to you? That this ancient enemy may enter through it and destroy everything beautiful, noble, honorable, moral, and right within you? Be watchful, be watchful, be watchful. If a person examines...

how he came to the state he is in, he will discover that at some point he failed to guard some little gate. Take, for example, a notorious gambler. How did he reach the point of selling even the jacket off his back, as we say, and degrading himself? At first, he merely picked up a deck of cards and played solitaire, trying to tell his fortune. He simply played a small card game to relax, and today he has become a notorious gambler—that is, a swindler in the fullest sense of the word. For when we speak of a gambler, we speak of a swindler. No one sits down at the table intending to lose.

He will resort to anything in order to win. That also makes him a robber, because he robs the other person. And if you know anything about card games, you will understand what tricks and fraud take place in casinos and gambling dens, both large and small. Or consider a notorious prostitute. Do you know where she began and how she reached that state? With flirtation, a smile, a caress, an innocent social gathering, an innocent party. That is how it began. The woman who once blushed even to hear an improper word has become someone whom you now blush to hear about or even to see. That is how it began. And how did an alcoholic reach his condition? Very simply.

“Just a little ouzo to whet the appetite.” That is where it began, and today he would need all the barrels of Tyrnavos and a whole still besides—and who knows how much more. All the passions, all vices, all forms of dissipation, and all sins begin from almost nothing. There is a beautiful image of this. If you wish, go out into the fields in springtime. You will see lovely green grass; you will sit upon it and enjoy it. Return to that same place in summer, and you will be surprised to find that the plants which were green and soft, which you sat upon and enjoyed in spring, have now become thorns, and you cannot even pass through them. That is what sin is like. That is how it appears at first.

Then it grows into a thorn. At first it has a shameless attraction, but afterward it becomes repulsive. That is what we see here as well. Watch the causes if you wish to prevent the consequences. Guard your eyes; do not let your thoughts wander unchecked. Guard your hands and guard your tongue. Guard your senses; guard the five pairs of oxen in the parable, which signify the five senses of the human person. Guard yourselves against Satan—against this piglet. Do not let him into your life. Do not open your house to him; do not open your heart; do not open anything. Place no trust in him, because what happened to that garden will happen to you. The garden of your soul, your own inner garden, will suffer...

what happened to that woman’s garden. Yes, I think you will understand me, because you too know that you began with almost nothing and were ruined because you were not watchful. Of course, our egotism does not allow us to admit that this is how we began and how we fell so far. Sin is an avalanche, but it begins from almost nothing at the summit; as it descends, it sweeps other things along with it and leaves devastation in its path. Saint Anthony the Great, who did not even know how to read, was once asked how he had become so wise that even bishops and kings sought his counsel.

the wise men of his day. And he humbly replied, “I too have a book that always lies open before me. Its first pages are the earth, with its flowers, trees, and countless animals. The pages that follow are the boundless sea, with its multitude of fish; then comes the air, with its brightly colored birds and their beautiful songs. The pages beyond these are the heavens, with their innumerable stars. In this great book, then, I came to know the infinite wisdom of God.” Do you not know that His works speak of Him?

“The heavens,” says the Holy Spirit through David, “declare the glory of God.” And yet people take pride in claiming that they descend from the ape, that the ape is their father, rather than God their Creator.

Once, a fading voice managed to give an address and add, “The oxygen is running out. I’m suffocating.” That was all. An unknown man had answered the telephone. At first he was bewildered and confused. What could it mean? Such-and-such a street, such-and-such a number, “The oxygen is running out. I’m suffocating.” What could it mean? In any case, he did not delay. He immediately called emergency services and reported what had happened: “An anonymous caller managed to give me a street and number, and I heard the words, ‘The oxygen is running out. I’m suffocating.’”

From that point on, everything happened quickly. An ambulance immediately rushed to help. And what did they find? In a little room they found an elderly woman, alone and struggling for her life, with the telephone receiver hanging down. After dialing the number and calling for help, she had not had the strength to put it back. A little later, emergency services called the man who had received the unknown woman’s call and told him, “The elderly woman was saved because you acted immediately.” You can imagine how that man felt. You may ask me, “Why are you telling us this?” Listen, my dear friends.

I want you to know that this incident once took place here in Athens, between two complete strangers. The woman who was struggling for her life dialed a telephone number at random. The line carried her cry for help, and the man who heard it did not ignore her. Nor did he stop at some shallow feeling of concern; he acted promptly and decisively. He did what he could. And what could he do? He could make one telephone call to the proper service. And so, with very little effort, he saved a life. Do you really think that we are so useless in this world? Can we not place ourselves at the service of another person and offer something good? Yet very often we remain utterly indifferent.

We close the door and go inside. “Let the charitable society feed them. Let the Ministry of Social Welfare look after them. That is what the charitable organizations are for. Let them go to the House of Peace,” and we offer a thousand other excuses to convince ourselves that we bear no responsibility for these people, because we cannot help. I said earlier that we can; and if we cannot do it alone, we can do it with someone else. If two cannot do it, then three can, or five, or ten. We have an obligation, my dear friends. Fix this firmly in your minds: we have an obligation. “For the one who is able,” says James,

“to do good and does not do it, to him it is sin.” We shall give an account not only for the sins we committed during the day, but also for the good things we could have done and did not do. It is sin; we have an obligation. I cannot do it alone, but many of us can do it together. We pick up the telephone for a thousand wayward purposes in our lives—to plead, to give orders, to weep, and so on. Can we not use it to do good? Remember how our Christ was supported “out of the possessions” of certain women. Read it in Luke.

There were various expenses and needs. One woman could not meet them alone, but many together bore the burden of the expenses and needs of our Christ’s ministry. The very same thing must continue to happen today. Let us never remain indifferent. If we cannot help ourselves, let us tell someone else. Let us pick up the telephone and notify another person, and another, and another. We must show that we care. We do not know at what point the solution to the problem and need of that person may be found—the person whose circumstances call upon us to step forward. Sadly, we do not give this the attention it deserves. We do not.

It is said... It is also said, concerning another matter, that in 1654 a great physicist and mathematician, Blaise Pascal,

came to believe in Christ and repented of his former life. His inner world was now, in a sense, flooded with the light and grace of Christ. He then took a goose quill—a feather from a goose—and wrote a few words. Please listen to the words he wrote. Listen. Pascal wrote: “God of Abraham, God of Isaac, God of Jacob—not of the philosophers and scientists. God of certainty, God of joy, God of peace. God of Jesus Christ. Joy, joy, joy.

Tears of joy. I denied You; I crucified You anew. May I never be separated from You again.” This is the spontaneous confession of, as you know, one of the greatest minds of all the ages before the Giver of true joy, our Lord Jesus Christ. Yet sadly, the young people of today, who have hardly left their swaddling clothes and have unfortunately been taught everything backward, deny God and reject the faith as part of the establishment. And so we have the consequences you see around us today.

It is said that a parish priest whose Church needed repairs once went to the home of a wealthy parishioner. But just as he was about to ring the doorbell, he heard a great quarrel taking place inside. The man was furious and was sternly scolding his son because he had lit a match for no reason. To us, of course, this seems ridiculous, does it not? When the priest heard this, he said to himself, still standing outside before he had even rung the bell, “This man is terribly stingy. How can I go in and ask him for money when he makes such a commotion over a single match?”

He was about to turn around and leave, but another thought told him, “Why did you come all this way? Ring the bell and go in. If you encounter difficulty, you can leave, put the matter aside, and at least turn somewhere else.” So he rang. The master of the house opened the door at once, received him courteously, and very willingly gave him a considerable sum in relation to what the priest had asked for. The priest was astonished and could no longer keep to himself the unfair judgment he had made while standing outside the door. So he revealed his thought to the man. The man smiled and replied:

“You judged me unfairly, Father, but never mind. If I did not act this way, Father, I would have nothing today—not even these few drachmas to give you for this worthy work. My principle, Father, is that nothing should be wasted, and that I should spend where spending is necessary. This has always been my guiding principle. If I had not followed it from the first steps of my life, I would never have prospered or accomplished anything. In any case, you should know that whenever you need something again for our Church, come back to me. Perhaps I shall still have something to give you.” This is a great lesson—a great lesson in prudent stewardship.

A lesson indeed. But we are wasteful where we should not be, while pretending to be economical where we ought to give—and there we become stingy. So much is wasted around us. If each day we counted everything we waste—things we do not need, things that are unnecessary, and often things that even harm us and bring further consequences—we would become very different people. Sadly, however, when the time comes to put our hand into our pocket and contribute to something worthy, it is as though a crab inside bites our hand and will not let us give. Sometimes we make promises, but afterward we do not even fulfill our vow

to Him.

We even deny God Himself, and on that Day we shall stand bound by our failure, because we refused to give what we had promised. In any case, let us pay attention to this as well, if any one of us needs the lesson.

A miracle once occurred in a village in Argolis. The parish priest of that village was named Father Dimitrios Moukios, and he lived in the last century. He was truly a model and example of a priest. Devout, modest, humble, innocent, and merciful, he cared for his flock like a true father. All the villagers loved and respected him. The village Church was dedicated to Saint Demetrios. One Saturday evening, while Father Dimitrios was sleeping peacefully at home,

he suddenly felt a hand shake him rather forcefully, and he sprang up in fright. At the same moment, he heard a voice say to him, “I am burning, and you are asleep?” He rose in haste and went to the Church. And what did he see? It was so full of smoke that he could not enter. He rang the bell, and within a few minutes the entire village had gathered there. They went into the sanctuary and saw a fire consuming the back of the icon of Saint Demetrios, while—O wonder!—the front remained unharmed. What had happened? The church attendant

had forgotten to extinguish a candle that someone had placed behind the Saint’s icon that evening, and this had caused the fire. I want you to know that this icon of Saint Demetrios remains in the village Church to this day. It stands on the iconostasis, and the back still bears the marks of the fire. God is always with His own and forestalls many evils that our own negligence and weakness cannot prevent. God prevents them. But we do not place such trust in our God. We place our trust in ourselves.

They do not light the oil lamp before the icon of Christ, or before the Saints at their icon corner, because they consider it unnecessary. Others light it only on weekends; on the other days, they say, there is no need. They begrudge the oil, measuring and weighing it, as though putting oil in the lamp would make them poor. And never mind those who use the poorest-quality oil and then complain that the lamp will not even burn. Yet when a person belongs to God, when he wakes with the name of God and falls asleep with the name of God, he should sleep peacefully and without anxiety. God provides for these material things as well as for spiritual things. Trust in God, my beloved, trust! We must always rest our hope in Him and be

certain that He who watches over every circumstance will help us where help is needed and in the measure that is needed. Kanaris—you know about Kanaris, do you not?—was once asked to what he owed his many achievements. “To determination,” he replied. “And to the will of God, Admiral,” added another friend, younger than he. “Yes, my child, yes,” that courageous fireship captain quickly agreed. “From my youth, I always rested my determination upon the name of God—always my determination.” That is what he said. And it confirms what I told you earlier: whoever trusts in God can sleep in peace.

The matter a person must attend to is the matter of his sins. There is no other matter that so moves Heaven. And when a person takes care to put the matter of his sins in order in this world, he may rest assured that he is pleasing Heaven and that, at any moment, if he is called, he is ready to appear before his Lord. The following incident is told about a great Father of the ancient Church, Saint Jerome. One Christmas night, it is said, he had come to the cave in Bethlehem and was praying there. Suddenly, he heard the voice of Jesus: “Jerome,

what do you have to offer Me for My birthday?” “O divine Child,” he answered, “You know. For Your sake I abandoned all the grandeur and pleasures of the world, and for so many years I have lived in ascesis. My whole intellect, my heart, my entire being belong to You. What else can I offer You? I have nothing else.” “Jerome, you still have something, but you have forgotten it. I want it.” “But what is it, O Love of my love, O Life of my life? How can I still have something and keep it for myself? Tell me, what have I forgotten to offer You?”

A few moments of silence passed, and the voice was heard again: “Jerome, give Me your sins.” “My sins, O All-Holy God? What would You do with them? They are such a loathsome calamity!” “But it was for these that I came into the world, Jerome. These are what I seek in every person, so that I may forgive them.” And yet our sins are the one thing we do not offer. We give candles, we give incense, we buy oil, we make icons and chandeliers, we build monasteries and churches. But we do not give our sins.

My beloved, the only thing man produces of his own is sin, and God wants something that is truly ours. Therefore, together with all the good things we do, let those of us who have not yet given Him our sins give them as well, in metanoia and Holy Confession, so that there may be joy in Heaven—a joy I pray may be granted to us all. Amen.

Σε συνέχεια αυτών των μικρών-μικρών που ομιλούμε, θα ήθελα να παραθέσω και κάτι ακόμη που θα μπορούσε και αυτό να μας βοηθήσει σε μια στιγμή που δεν σκεπτόμεθα όσο θα έπρεπε να σκεπτόμεθα λογικά και σωστά και να έχουμε τελεία εμπιστοσύνη προς τον Θεό. Λέγεται ότι κάποτε μια φτωχιά γυναίκα περνούσε δίπλα από ένα αμπέλι γεμάτο σταφύλια. Ήταν κατά καλοκαίρι, ζέστη, διψούσε, υπέφερε. Σταμάτησε λοιπόν λίγο, κοιτάζοντας τα κατάφορτα εκείνα κλήματα και, όπως ήταν πεινασμένη και διψασμένη μέσα στο καλοκαίρι, συλλογίστηκε: «Να είχα ένα τσαμπί μόνον από αυτά». Εκείνη τη στιγμή, κατά σύμπτωση, να σου ο νοικοκύρης του αμπελιού. Τη χαιρετά και της λέει: «Τι κάνεις, κυρά μου, εκεί; Τι κοιτάζεις;» «Να, κοιτάζω». «Τι, θα ήθελες κανένα σταφύλι;» Και αυτή εγκίνησε το κεφάλι της· δεν μπορούσε να φανταστεί ποτέ ποιος είναι αυτός. «Θα ήθελα», λέει, «μες στη ζέστη, αλλά πού να το βρω;» «Μείνε ήσυχη», της λέει, «είναι δικό μου το αμπέλι». Να σου αυτός βγάζει τα κλειδιά, ανοίγει την πόρτα και μπαίνει στ’ αμπέλι. «Περίμενε», της λέει. Πράγματι, αυτή επερίμενε. Επερίμενε λίγα λεπτά,

επερίμενε πέντε λεπτά, επερίμενε δέκα λεπτά, επερίμενε ένα τέταρτο, αλλά ο αμπελουργός δεν εφάνη. Σκέφτηκε λοιπόν ότι την εξεγέλασε και έχασε και την ώρα της, που θα πήγαινε σιγά-σιγά, έστω και βασανισμένη, έστω και διψασμένη, και έτσι ξεκίνησε να φύγει. Και πράγματι απεμακρύνθη αρκετά από την πόρτα. Όμως, έπειτα από λίγα λεπτά που έφυγε αυτή, να σου και βγαίνει ο αμπελουργός εκεί. Κοιτάζει από εδώ, κοιτάζει από εκεί, τίποτε. Τη βλέπει λοιπόν στο βάθος κάτω και έφευγε. Της φωνάζει λοιπόν: «Έλα», της λέει, «πίσω, έλα πίσω». Αυτή άκουσε. «Τι με θέλει τώρα να πάω πίσω;» σου λέει. Εν πάση περιπτώσει, εγύρισε πίσω.

«Έφυγες;» της λέει. «Να με συμπαθάς που άργησα. Μα θα ήθελα να διαλέξω μερικά και όχι μόνο να σου δώσω τώρα, αλλά να πάρεις και λίγα σε ένα κοφινάκι μαζί σου. Γι’ αυτό άργησα. Με συγχωρείς πάρα πολύ». Έβαλε το κεφάλι κάτω, ευχαρίστησε και έφυγε. Η απλή αυτή υπόθεση κρύβει μέσα της ένα μεγάλο μάθημα για μας. Πολλές φορές, είναι αλήθεια αυτό και δεν μπορούμε να το αρνηθούμε, στην προσευχή μας ζητάμε από τον Κύριο κάτι ή από την Παναγία μας ή από έναν Άγιο. Και, μην παίρνοντας άμεση απάντηση, θαρρούμε πως ο Θεός αδιαφορεί για μας. Αλλά μετά από λίγο καιρό η απάντησή Του έρχεται, μάλιστα πολλές φορές

πλούσια και ευλογημένη, όσο δεν μπορούσαμε να τη φανταστούμε. Και μας πιάνει τότε η ντροπή για την ολιγοπιστία μας. Ο Θεός είχε αργήσει γιατί ήθελε να γεμίσει το πανέρι των ευλογιών Του πριν να το προσφέρει στην ψυχή που ζητούσε ένα μόνο τσαμπί. Άλλωστε, πολλές φορές ο Θεός δεν απαντά, διότι δεν πρέπει να απαντήσει, και βλέπουμε εκ των υστέρων και λέγαμε: «Πω πω, τι θα παθαίναμε! Ας έχει δόξα ο Θεός, ο οποίος δεν μας το έδωσε αυτό που ζητούσαμε». Αλλοίμονό μας, αγαπητοί μου, αν κάθε φορά που ζητούσαμε από τον Θεό εμείς τις τρέλες μας, μας τις έδιδε ο Θεός. Τα βλέπουμε εκ των υστέρων, αλλά τα αποδίδουμε στην τύχη, δεν τα αποδίδουμε στην πρόνοια του Θεού και στην αγάπη του Θεού. Διότι δεν είναι πάντοτε ο Θεός μαζί μας όταν μας δίδει εκείνο που ζητάμε·

και όταν δεν μας δίδει, και πάλι είναι ο Θεός μαζί μας. Αλλά δεν ξέρουμε εμείς να ευχαριστήσουμε περισσότερο τον Θεό όταν δεν μας δίδει ή όταν αργεί να μας το δώσει, παρά όταν μας το δίδει αμέσως. Διότι, όπως λέγει ο θείος Χρυσόστομος, αν μας δώσει, λέει, ο Θεός κάτι που Του ζητήσαμε, πρέπει να Του πούμε ένα ευχαριστώ. Αν όμως δεν μας το δώσει αυτό που Του ζητήσαμε, πρέπει να Του πούμε χίλια ευχαριστώ, διότι δεν ήταν προς το συμφέρον μας να μας το δώσει αυτό. Αλλά πού να τα βρούμε εμείς αυτά και πού να τα αντιληφθούμε; Ένα άλλο πάλι που θα μπορούσε να μας ωφελήσει μέσα σε αυτή τη ζωή είναι κάτι που θα ήθελα να σας πω ακόμη. Ο άνθρωπος

να είναι ευγνώμων προς τον Θεό. Και γι’ αυτά τα άσημα ακόμη που συμβαίνουν στη ζωή του, τα κακά τα λεγόμενα —που κακό είναι μόνο η αμαρτία· όλα τα άλλα είναι λεγόμενα κακά και νομιζόμενα κακά. Όμως ο άνθρωπος πρέπει πάντοτε να έχει ενδακρύστους τους οφθαλμούς του. Οι οφθαλμοί του πρέπει να είναι πάντοτε γεμάτοι δάκρυα από όλες τις εκδηλώσεις. Θα σας πω ένα παράξενο τώρα, που ασφαλώς δεν μπορούσατε να το έχετε σκεφτεί ποτέ σας. Λέγεται ότι κάποτε δύο άγιοι γέροντες ερημίτες έκαναν ένα μικρό περίπατο μαζί, ανταλλάσσοντες βέβαια ψυχοφελείς σκέψεις. Εκεί λοιπόν λέει ο ένας ξαφνικά ένα αθώο αστείο κι ο άλλος εγέλασε.

Λέει ο δεύτερος στον πρώτο: «Ας γονατίσουμε, αδελφέ, να ευχαριστήσουμε τον Κύριο για το γέλιο, το πολύτιμο αυτό δώρο που μας χάρισε ο Δημιουργός μας». Ακούτε; Και γεμάτοι κατάνυξη γονάτισαν ευθύς και ευχαρίστησαν τον Θεό. Γιατί; Για το γέλιο. Σκέφτηκε κανένας ποτέ του τι είναι αυτό το γέλιο και πού το βρήκε; Του το έδωσε η μητέρα του; Το έφτιαξε αυτός; Το απόκτησε αυτός; Το έχουμε σκεφτεί ποτέ αυτό το πράγμα; Και εντούτοις, και τα δάκρυα είναι από τον Θεό και το γέλιο είναι από τον Θεό. Όλα ωφελούν τον άνθρωπο και τον βοηθούν να επιστρέψει και να σκεφτεί: «Δημιουργό».

Δημιουργό, κάποιον που τον έφτιαξε και του τα χάρισε όλα αυτά τα πράγματα.

Ένας μεγάλος μουσικοσυνθέτης συνομιλούσε με δύο φίλους του για τους πόνους γενικά, για τις δοκιμασίες και τη θλίψη της ζωής. Και ο ένας εξ αυτών του απαντά και του λέει: «Εγώ», του λέει, «όταν είμαι στενοχωρημένος, το ρίχνω στο κρασί και έτσι ξεχνώ». Ο άλλος του λέει: «Εγώ καταφεύγω στη μουσική». Ένας τρίτος: «Εγώ», του λέει, «καταφεύγω στο χαρτί. Κι έτσι ξεχνώ, γιατί, βλέπεις, οι θλίψεις είναι στον κόσμο πολλές και, αν τα πάρεις σοβαρά και δεν το ρίξεις λιγάκι έξω, δεν θα κατορθώσεις να τα βγάλεις πέρα με αυτές τις δυσκολίες της ζωής». Ακούει τώρα αυτός και απαντά ως εξής: «Τι να σας πω; Όταν είμαι λυπημένος,

ούτε στο κρασί ούτε στο χαρτί ούτε στη μουσική βρίσκω παρηγοριά. Πηγαίνω κάπου απόμερα, μόνος μου. Εκεί γονατίζω, σηκώνω τα χέρια απάνω και προσεύχομαι στον Κύριο, προσεύχομαι στον Θεό, Του λέω τον πόνο μου και η ψυχή μου γαληνεύει». Αγαπητοί μου, δεν ξέρω εσείς αν γαληνεύετε, διότι συνήθως τόσο το γλέντι όσο η μουσική, όσο το χαρτί, όσο το κρασί, όσο η ηδονή, μπορεί για μια στιγμή τον άνθρωπο να τον αποτραβούν από τον πόνο, από τη στενοχώρια, από τη θλίψη, από το άγχος. Αλλά παίζουν έναν ρόλο μιας ασπιρίνης. Περνά η επίδραση αυτή και έπειτα έχουμε τα

ίδια και χειρότερα. Ναι, είναι ανάγκη ο άνθρωπος να καταφεύγει στην πηγή, στον μόνο δυνάμενο. Γι’ αυτό η προσευχή είναι ένα μεγάλο όπλο όλων των ανθρώπων εκείνων που δεν θέλουν να μείνουν στα χέρια του σατανά, να τους φέρει σε απόγνωση. Διότι ο Σατανάς είναι τεχνίτης και προσθέτει επάνω στους ανθρώπους θλίψη επί των θλίψεων και τους φέρνει μέχρι αυτοκτονίας. Προσέξτε το λοιπόν. Είναι το μόνο φάρμακο, το μόνο όπλο που δύναται τον άνθρωπο να τον βοηθήσει κατ’ εξοχήν στις δύσκολες στιγμές του. Πριν λίγα χρόνια αναφέρεται ότι πέθανε σε ένα άσυλο ανιάτων

αλκοολικών, μάλιστα, σωστό σωματικό ερείπιο και πάμπτωχος, ένας Αμερικανός ονόματι Χέρι Ουάτσον. Αυτός, τι λέτε, ο ίδιος είχε γράψει ένα βιβλίο, ήταν συγγραφεύς, και το βιβλίο επεγράφετο «Πώς θα πετύχεις στη ζωή», που είχε βέβαια μεγάλη κυκλοφορία στις ημέρες του. Στο βιβλίο αυτό, λοιπόν, ο τραγικός εκείνος ναυαγός της ζωής έδινε συμβουλές στους νέους, όμορφα φτιαγμένες, αλλά αντίθετες όμως με τη θρησκεία. Αποτέλεσμα; Φάνηκε στον ίδιο τον συγγραφέα. Πέθανε σε ένα άσυλο αλκοολικών, ένα σκουπίδι, όχι σαν άνθρωπος, ούτε σαν ζώο, ούτε σαν τίποτα. Αυτό κάνουν οι άνθρωποι και αυτά είναι τα αποτελέσματα των ανθρώπων χωρίς Θεό, χωρίς πίστη. Οποιαδήποτε συνταγή να δώσει ο άνθρωπος έξω από τον Θεό, έξω από την ηθική, έξω από την πίστη, έξω από τη θρησκεία, έξω από την ψυχή, έξω από τη ζωή πέραν του τάφου, έξω από όλα αυτά, είναι αστεία. Και τα πρώτα αποτελέσματα όλων αυτών των θεωριών θα τα δρέψει αυτός ο ίδιος, ο οποίος είναι και εφευρέτης αυτών των δήθεν μέσων της ευτυχίας, όπως εν προκειμένω. Κάτι άλλο παράξενο επίσης, που μας διδάσκει να μη σπεύδουμε πολλές φορές,

δεν ξέρουμε να ερμηνεύσουμε εμείς όπως ο Θεός, είναι αυτό που θα σας πω. Αναφέρεται ότι ένας ναυαγός κάποτε κατόρθωσε, παλεύοντας ώρες με τα κύματα, να βγει σε ένα έρημο νησάκι. Εκεί, με πολλούς κόπους, έφτιαξε μια πρόχειρη καλυβούλα, χρησιμοποιώντας κλαδιά, και κάθε μέρα προσευχόταν, κοιτάζοντας στον ορίζοντα μήπως φανεί κανένα πλοίο. Ένα απόγευμα είχε απομακρυνθεί λίγο από την καλυβούλα του να βρει κάνα χόρτο, κάτι και λοιπά. Και εκεί που γύριζε, τον έπιασε μια απελπισία μπροστά σε αυτό το θέαμα. Τι δηλαδή; Ό,τι είχε κατορθώσει να φτιάξει με τόσους κόπους, σας τώρα τη φωτιά να το μεταβάλλει σε στάχτες. Αυτός, διότι δεν είχε πολλά μέσα να ανάβει φωτιά, δεν την έσβησε τη φωτιά για να ξανά την ανάψει έπειτα, όταν απεμακρύνθη, και την άφησε αναμμένη. Ποιος ξέρει τώρα τι έγινε· φύσησε κάτι, έπιασε και έγινε στάχτη. Λέγει λοιπόν μόνος του: «Αυτό ήταν το χειρότερο που μπορούσα να πάθω». Έτσι σκέφτηκε με την περιορισμένη ανθρώπινη κρίση του. Αλλά τι ήταν, λέτε, αυτό που εκείνος το θεωρούσε συμφορά; Το έκανε ο Θεός για τη σωτηρία του, που τόσο θερμά το ζητούσε. Την άλλη μέρα ένα βαπόρι πλησίασε και τον παρέλαβε. «Καλά», του λέει, λέει στον καπετάνιο,

«με είδατε εμένα εδώ πέρα;» «Είδαμε τη φωτιά», λέει, «χθες και ήρθαμε». Ποιος μπορούσε να φανταστεί αυτή τη λύση στο πρόβλημά του; Κανένας. Μην απογοητεύεστε ποτέ. Αφήνετε απλά, με την προσευχή σας, στα χέρια του Θεού την υπόθεσή σας.

Κι αν τη βλέπετε ότι πηγαίνει ανάποδα, εσείς να έχετε απόλυτον εμπιστοσύνη ότι ο Θεός οδηγεί την υπόθεσή σας σωστά και θα το δείτε αργότερα, όπως το είδε κι αυτός την επαύριο.

Ρώτησαν κάποτε έναν σοφό γιατρό του Βυζαντίου, που είχε βρει πολλές μεθόδους θεραπείας βαρέων ασθενειών: «Ποια», του λέει, «είναι η σπουδαιότερη ανακάλυψη από όσα έκανες στη ζωή σου;» Εκείνος συλλογίστηκε λίγο και ύστερα, με ένα χαμόγελο, απήντησε: «Αγαπητοί μου, δεν θα το πιστέψετε αυτό που θα σας πω. Η σπουδαιότερη ανακάλυψη που έκανα στη ζωή μου ήταν ότι ο Χριστός είναι ο Δημιουργός μου και ο Σωτήρας μου». Δεν ξέρω αν έχετε μέρος να το βάλετε. Όμως αυτή είναι η μεγαλύτερη ανακάλυψη. Όλα τα άλλα είναι αστεία. Γιατί, θα μου πείτε; Διότι η δύναμις Αυτού, Αυτός με εφώτισε

να κάνω τις υπόλοιπες ανακαλύψεις. Και δεν με φώτισε για να γίνω μεγάλος εγώ, αλλά για να βοηθηθούν οι δικοί Του, οι άνθρωποί Του. Γι’ αυτό με βοήθησε. Γι’ αυτό μη ζητάτε απαντήσεις σε τέτοια πράγματα.

Ένας επίσκοπος έκαμε κάποτε παρατηρήσεις σε έναν κληρικό, για τον οποίο είχε πληροφορίες ότι συνήθιζε πού και πού να πίνει κανένα ποτήρι. «Πίστεψέ με», λέγει ο ιερεύς, «ότι ποτέ δεν ήπια εν υπηρεσία, Δέσποτά μου». Βέβαια, προσπαθώντας να δικαιολογηθεί. «Εν υπηρεσία;» είπε ο επίσκοπος. «Και πότε ο κληρικός ή ο χριστιανός ή γενικά ο άνθρωπος δεν βρίσκεται εν υπηρεσία; Πότε υπάρχουν ώρες για τον χριστιανό και κατ’ εξοχήν για τον ιερέα, και αν γίνει για τον άνθρωπο οποιαδήποτε υπηρεσία και αν κάνει, που δεν πρέπει να είναι εκτός του;»

Δεν είναι εν υπηρεσία;

Ο καλός ποιμήν και ο καλός χριστιανός δεν είναι εν υπηρεσία μόνο όταν λειτουργεί ή όταν κηρύττει από τον άμβωνα ή ο χριστιανός γενικά όταν βρίσκεται σε μια κάποια δουλειά. Πρέπει να κάνει έργο Θεού με ολόκληρη τη ζωή του. Αν ο Κικέρων, αγαπητοί μου, έλεγε ότι δεν υπάρχει στιγμή χωρίς καθήκον,

το ίδιο μπορεί να λεχτεί και για κάθε χριστιανό και κατ’ εξοχήν για τον εργάτη του Θεού. Δεν υπάρχει για τον καθένα μας στιγμή που να μην καλούμεθα να υπηρετήσουμε τον Κύριο και τον εαυτό μας. Διότι, κηρύττοντας τον Κύριο και κάνοντας μια ζωή που δοξάζεται ο Θεός, βλέποντας αυτά τα πράγματα επάνω μας, ταυτόχρονα...

ευχαριστούμε τον εαυτό μας.

Να το λάβουμε σοβαρώς υπόψη και αυτό, διότι πολλοί ξεχνούμε, νομίζουμε ότι ορισμένες ώρες, ορισμένες στιγμές στη ζωή μας θα πρέπει να προσέξουμε τα του Θεού και του εαυτού μας, εφόσον πρέπει πάντοτε. Ο άνθρωπος δεν ξέρει πότε θα φύγει από τον κόσμο αυτόν.

Ένας Ινδός ιεραπόστολος, που τον έλεγαν, λέγει, Σαντού, διέσχιζε κάποτε τις παγωμένες εκτάσεις του Θιβέτ, κηρύσσοντας το Ευαγγέλιο στους ειδωλολάτρες ιθαγενείς. Είχε μάλιστα μαζί του για συνοδό και έναν άλλον εκεί οδηγό. Το κρύο μια μέρα ήταν τόσο ανυπόφορο, που κινδύνευαν να ξυλιάσουν. Στη μέση του δρόμου, λοιπόν, συναντούν ένα ανθρώπινο σώμα παγωμένο και σχεδόν αναίσθητο. Λέει λοιπόν: «Ας μεταφέρουμε σε καμιά καλύβα παρακάτω αυτόν τον άνθρωπο. Ζει ακόμη· ίσως προλάβουμε και τον σώσουμε». «Εγώ δεν μπορώ να σύρω τα πόδια μου», του λέει ο οδηγός, «όχι να φορτωθώ τόσο βάρος», και προχώρησε. Ο Σαντού όμως

δεν μπορούσε να προχωρήσει. Ένιωθε υποχρεωμένος. Έπρεπε να βοηθήσει στην περίπτωση αυτή, όσο μπορούσε. Φρόντισε λοιπόν σιγά-σιγά, γονάτισε κάτω και έβαλε τον άνθρωπο στην πλάτη του. Και, καταβάλλοντας κάθε προσπάθεια, άρχισε σιγά-σιγά να περπατά. Από την πολλή όμως προσπάθεια που έκανε, θερμάνθηκε, ίδρωσε υπερβολικά το σώμα του Σαντού και αυτή η ζέστη μετεδόθηκε στο παγωμένο σώμα του ανθρώπου που κουβαλούσε. Αποτέλεσμα τι; Να επανέλθει αυτό το σώμα στη ζωή. Έτσι, σε λίγο περπατούσαν και οι δυο πλάι-πλάι, κατηφορίζοντας, δοξάζοντας τον Θεό. Όμως, προχωρώντας αρκετή ώρα, τι συνήντησαν;

Νεκρό τον οδηγό που είχε αρνηθεί να δώσει τη βοήθειά του. Είχε παγώσει αυτός, είχε ξυλιάσει και πέθανε αυτός. Ναι, υπάρχουν πολλές τέτοιες περιπτώσεις που θα μπορούσαμε να τις προσέχουμε, διότι έχουμε τη γνώμη εμείς ότι το να βοηθήσουμε έναν άνθρωπο δεν είναι η δική μας δουλειά πάντοτε. Μπορεί βέβαια να μην μπορούμε να τον βοηθήσουμε απόλυτα, αλλά όσο μπορούμε πρέπει να κάνουμε μια προσπάθεια, κάποιο τρόπο. Δεν μπορούμε να σηκώσουμε ένα ξύλο μεγάλο, ναι, μα δυο μαζί μπορεί να το πορεύσουμε. Γιατί λοιπόν εν συνδυασμώ αυτός με τον κήρυκα δεν προσέφερε; Δεν μπορώ εγώ. Όσο μπορείς κάνε μια προσπάθεια, τώρα εσύ.

Ευρέθηκε σε σένα, δεν ευρέθη κανείς. Πόσες τέτοιες περιπτώσεις συμβαίνουν στη ζωή μας που είναι πολύ διδακτικές και εντούτοις όμως δεν το κατορθώσαμε αυτό να το επιβάλλουμε στον εαυτό μας, για να το κάνουμε βίωμά μας. Ας το προσέξουμε λοιπόν, ίσως μας χρειαστεί κάποτε. Αναφορικώς με την προσευχή θα έχετε ακούσει πολλά θαύματα. Είναι κάτι το παντοδύναμο, είναι κάτι που μπορεί να θεωρηθεί το ατομικό όπλο του χριστιανού. Θα σας διηγηθώ κάτι το οποίο έλαβε χώρα κάποτε. Αναφέρεται ότι τον Οκτώβριο του 1947, σε ένα νησί του Ειρηνικού, ξέσπασε παραδόξως μια μεγάλη πυρκαγιά. Μέσα δε σε λίγη ώρα, εξαιτίας των σφοδρών ανέμων, η φωτιά έφαγε τις δασωμένες πλαγιές,

παρανάλωμα τις υπαίθριες κατοικίες, και ο κόσμος έξαλλος έτρεχε προς την ακρογιαλιά, θρηνώντας και απελπισμένος. Μπροστά τους όμως φουρτουνιασμένη η θάλασσα, πίσω τους οι αχόρταγες φλόγες φωτιάς. Καμιά ελπίδα λοιπόν σωτηρίας, όλοι περίμεναν το θάνατο. Εκεί ξαφνικά ακούγεται μια φωνή, μια φωνή ενός χριστιανού, ο οποίος σκέφτηκε σωστά και φωνάζει και λέει το εξής: «Αδέλφια, πέστε στα γόνατα να προσευχηθούμε. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος σωτηρίας». Θες από πίστη, θες από φόβο αυτοσυντηρήσεως, θες δεν ξέρω τι θες, όλοι γονάτισαν, όσοι άκουσαν, και άρχισαν να προσεύχονται με κατάνυξη, δάκρυα. Και το θαύμα έγινε. Ο αέρας παραδόξως

απότομα, και όχι μόνο αυτό, αλλά αρχίζει να πνέει και αντίθετος δυνατός άνεμος που απομάκρυνε τις φλόγες από τους ανθρώπους και η φωτιά σιγά σιγά, από στιγμή σε στιγμή, έσβησε. Καταλαβαίνετε τώρα, ε; Όλοι τότε καταχαρούμενοι φώναξαν ένα μεγάλο ευχαριστώ στο Θεό. Αυτός ο Θεός δεν πέθανε, ζει και θα ζει, ζούσε, ζει και θα ζει. Σε οποιαδήποτε λοιπόν στιγμή και αν βρεθούμε, που για μας πολλές φορές είναι τέτοια η ζωή, γιατί την έχουμε φτιάσει τέτοια να είναι, μπρος βαθύ και πίσω ρέμα, μη απελπιστούμε, υπάρχει και τρίτη κατάσταση. Οι άνθρωποι δυστυχώς στις δύσκολες στιγμές τους την άγκυρά τους τη ρίχνουν στο πορτοφόλι τους.

Τη ρίχνουνε στους συνανθρώπους τους, τη ρίχνουνε στη δύναμή τους, στην εξυπνάδα τους, στην επιστήμη τους, στο εγώ τους. Δεν κάνουνε καλά. Χωρίς να παραβλέπουν όλα αυτά, την εμπιστοσύνη τους και την άγκυρά τους θα πρέπει να τη ρίχνουν στο Χριστό. Στους Εβραίους, αγαπητοί μου, αν διαβάσετε στο έκτο κεφάλαιο, στο τελευταίο εδάφιο, θα βρείτε εκεί πέρα ότι η προτροπή του Παύλου είναι ο χριστιανός να ρίχνει την άγκυρά του στον ουρανό, διότι εκεί ο Χριστός πήγε ως πρόδρομος υπέρ ημών. Να μην τη ρίχνει στον εαυτόν του. Είδατε ποτέ σας να ρίχνουν στα αμπάρια τους τα πλοία την άγκυρα; Όχι. Δεν έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτόν τους. Τη ρίχνουν στη θάλασσα. Εκεί πιάνονται, εκεί αγκυροβολούν.

Ασφαλίζονται. Για μας είναι ο Χριστός. Ποτέ σας μην τα βάλετε κάτω. Ποτέ σας μην καταποθείτε από δύσκολες στιγμές. Προσευχή, ανοίγει ένα δρομάκι. Εκεί που έχουν κλείσει όλα επί κακώ. Ανοίγει ένα δρομάκι. Δημιουργεί καταστάσεις. Κάνει νεκραναστάσεις σε υποθέσεις. Νεκραναστάσεις σε σώματα. Νεκραναστάσεις σε ψυχές. Προσεύχεστε, προσεύχεστε, προσεύχεστε.

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο όπλο, ασφαλέστερο όπλο και ωφελιμότερο όπλο για τον άνθρωπο. Είναι το οξυγόνο της ψυχής. Οποιεσδήποτε αναθυμιάσεις από τις ενοχλήσεις και την κακία της ζωής, εάν μας αποπνίγουν και μας φέρουν σε απελπιστική κατάσταση, θα έχουμε υπόψη μας ότι υπάρχει...

Προσευχή που τακτοποιεί τα πράγματα και δίνει λύσεις εκεί που δεν περιμένει ο άνθρωπος. Αλλά δυστυχώς, εμείς δεν τα προσέχουμε αυτά. Ένας πλοίαρχος Ευρωπαίος λέγεται ότι κάλεσε κάποτε στο καράβι του τον αρχηγό μιας ινδικής φυλής, για να του κάνει ένα τραπέζι με την ακολουθία του. Ετοίμασαν πράγματι ωραία φαγητά για να τους ευχαριστήσουν. Ο πλοίαρχος, μόλις αυτοί έφτασαν, τους έδειξε τις θέσεις τους, κάθισε και αυτός μαζί τους και άρχισε να τρώει. Με έκπληξή του όμως είδε πως εκείνοι δεν άγγιζαν τίποτα. Παραξενεύτηκε τότε και ρώτησε τον ιεραπόστολο που τους συνόδευε γιατί δεν έτρωγαν. Μήπως δεν τους άρεσαν τα φαγητά, μήπως έλειπε τίποτε; Απαντά λοιπόν ο ιεραπόστολος και λέει: «Πράγματι, καπετάνιο μου, λείπει κάτι. Γνωρίζετε ότι οι χριστιανοί Ινδοί δεν τρώνε ποτέ χωρίς να προηγηθεί προσευχή».

Να συνεχίσουμε από τα μικρά-μικρά, προκειμένου να ωφεληθούμε κι εμείς. Αναφέρεται ότι σε ένα καλοφραγμένο περιβολάκι, μια καλοκαιριάτικη μέρα, η νοικοκυρά είχε ξεχάσει ανοιχτή μια μικρή πορτίτσα που έβλεπε προς το δημόσιο δρόμο. Κάποια λοιπόν στιγμή ορμά και μπαίνει από εκεί ένα γουρουνάκι, το οποίο κυκλοφορούσε εκεί στο δρόμο. Η γυναίκα μόλις το είδε έτρεξε να το διώξει. Μα εκείνο φοβισμένο άρχισε να πηδάει από εδώ και από εκεί, από μια άκρη στην άλλη, όπου σε λίγο όλα τα άνθη, όλα τα λαχανικά, τα πάντα του μπαξέ κατεπατήθησαν.

Παρουσίαζε ο μπαξές εκείνος, το περιβολάκι εκείνο, μια εικόνα, καταστροφική εικόνα, βιβλική. Καταστροφή έγινε μέσα εκεί. Σκέφτηκες ποτέ, αγαπητέ μου, πως αφήνοντας ίσως ανοιχτή την πιο μικρή πόρτα της καρδιάς σου, ότι θα πάθεις το ίδιο; Ότι ο αρχαίος αυτός εχθρός θα εισέλθει από εκεί και θα καταστρέψει ό,τι το ωραίο, ό,τι το ευγενικό, ό,τι το τίμιο, ό,τι το ηθικό, ό,τι το σωστό που υπάρχει εντός σου; Πρόσεχε, πρόσεχε, πρόσεχε. Αν ο άνθρωπος εξετάσει

με τι τρόπο έφτασε εκεί που έφτασε, θα βρει ότι πράγματι κάποτε δεν πρόσεξε κάποια μικρή πορτούλα. Πάρετε έναν διάσημον άνθρωπο, ένα μεγάλο χαρτοπαίκτη. Πώς έγινε να φτάσει σε αυτή την κατάσταση, ώστε και το σακάκι του να πουλήσει, που λέμε ακόμη, να εξευτελίζεται; Απλώς έπαιρνε την τράπουλα κάποτε και έριχνε πασιέντζες, έριχνε την τύχη του. Απλώς έπαιζε μια κοντσίνα, να ξεσκάσει, και αυτός έφτασε σήμερα να είναι ένας διάσημος χαρτοπαίκτης. Ένας δηλαδή απατεών, με όλη τη σημασία της λέξεως. Διότι όταν λέμε χαρτοπαίκτης, λέμε απατεών. Κανένας δεν κάθεται για να χάσει. Ευχαριστώ.

Θα μετέλθει τα πάντα, για να κερδίσει. Γι' αυτό είναι ληστής ταυτόχρονα, ληστεύει τον άλλον. Και αν γνωρίζετε από χαρτιά, θα μπορείτε να με δικαιολογήσετε το τι κομπίνες, το τι απάτες γίνονται στα καζίνα, στα χαρτοπαίγνια, τα μεγάλα, μα και τα μικρά ακόμα. Εάν θα δούμε μίαν διάσημον πόρνη, ξέρετε πόθεν ξεκίνησε αυτή και έφτασε; Από ένα φλερτ, από ένα χαμόγελο, από ένα χάδι, από μία αθώα συναναστροφή, από ένα αθώο πάρτι. Από εκεί ξεκίνησε και έγινε αυτή που κοκκίνιζε να ακούσει λόγον, να κοκκινίσεις εσύ τώρα να την ακούς και να τη βλέπεις. Έτσι ξεκίνησε. Ένας αλκοολικός, πώς έφτασε εκεί; Απλώς.

Ουζάκι για την όρεξη. Από εκεί ξεκίνησε και έφτασε σήμερα να χρειάζεται όλα τα βαρέλια του Τυρνάβου και ένα καζάνι, και δεν ξέρω πού να φτάνει. Όλα τα πάθη, όλες οι κακίες, όλες οι ασωτίες, όλες οι αμαρτίες ξεκινούν από το μηδέν. Υπάρχει μία ωραία εικόνα. Πηγαίνετε, αν θέλετε, την άνοιξη έξω στους αγρούς. Θα δείτε ωραίες πρασινάδες, θα καθίσετε επάνω, θα ευχαριστηθείτε. Πηγαίνετε στο ίδιο μέρος και το θέρος και θα δείτε παραδόξως ότι εκείνα τα χόρτα που ήσανε πράσινα, που ήσαν μαλακά, που καθίσατε επάνω την άνοιξη, που τα χρησιμοποιήσατε, τώρα είναι αγκάθια και δεν μπορείτε να περάσετε καν από εκεί. Έτσι είναι η αμαρτία. Έτσι παρουσιάζεται στην αρχή.

Εξελίσσεται σε αγκάθι. Έχει μία ανειδήτητα, όμως έχει μία σιχαμάρα εκ των υστέρων. Αυτή είναι η περίπτωση εν προκειμένω και εδώ. Προσέξετε τις αιτίες, αν θέλετε να προλάβετε τα αποτελέσματα. Προσέξετε το μάτι σας, μην αφήνετε τη σκέψη σας. Προσέξετε τα χέρια σας, προσέξετε τη γλώσσα σας. Προσέξτε τις αισθήσεις σας, προσέξτε τα πέντε ζεύγη βοών της παραβολής, που είναι οι πέντε αισθήσεις του ανθρώπου. Προσέξτε το σατανά, το γουρουνάκι αυτό προσέξτε το. Μην το βάζετε στη ζωή σας, μην ανοίγετε το σπίτι σας, μην ανοίγετε την καρδιά σας, μην ανοίγετε τίποτα, μην έχετε εμπιστοσύνη σε αυτόν, διότι θα πάθετε ό,τι έπαθε το περιβόλι αυτό. Το ψυχικό σας δηλαδή, το δικό σας περιβόλι, θα πάθει

ό,τι έπαθε το περιβόλι αυτό αυτής της νοικοκυράς. Ναι, θα με δικαιολογείτε νομίζω, διότι κι εσείς θα ξέρετε ότι εκ του μηδενός ξεκινήσατε και καταστραφήκατε. Διότι δεν προσέξατε. Δεν μας αφήνει βέβαια ο εγωισμός να το ομολογήσουμε, ότι έτσι ξεκινήσαμε και έτσι κατρακυλήσαμε. Είναι μια χιονοστιβάς η αμαρτία, αλλά ξεκινάει από το μηδέν, από την κορυφή, και κατεβαίνοντας παίρνει άλλα μαζί της και έχει τα ολέθρια αποτελέσματα στο πέρασμά της. Ρώτησαν κάποτε το Μέγα Αντώνιο, που δεν ήξερε καν να διαβάσει, πώς κατόρθωσε να γίνει τόσο σοφός ώστε να τον συμβουλεύονται ακόμη και επίσκοποι, μα και βασιλείς

σοφοί των ημερών του. Και αυτός ταπεινά απήντησε: «Έχω κι εγώ ένα βιβλίο πάντοτε ανοιχτό μπροστά μου. Οι πρώτες του σελίδες είναι η γη, με τα άνθη, τα δέντρα και τα απειράριθμα ζώα. Οι κατόπινες σελίδες του είναι η απέραντη θάλασσα, με το πλήθος των ψαριών της, και παρακάτω είναι ο αέρας με τα ποικιλόχρωμα και καλλικέλαδα πουλιά. Οι πιο πέρα σελίδες είναι ο ουρανός με τα αναρίθμητα άστρα του. Σε αυτό λοιπόν το μεγάλο βιβλίο γνώρισα την άπειρο σοφία του Θεού». Δεν ξέρετε ότι τα έργα του ομιλούν για Αυτόν;

«Οἱ οὐρανοί», λέγει το Πνεύμα το Άγιο διά του Δαβίδ, «διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ». Και εντούτοις οι άνθρωποι σεμνύνονται να έρχονται από τον πίθηκο, να έχουν πατέρα τον πίθηκο και όχι δημιουργό το Θεό.

Φωνή μισοσβησμένη κάποτε πρόλαβε να πει μια διεύθυνση και να προσθέσει: «Το οξυγόνο τελειώνει, πνίγομαι». Αυτό ήταν μόνο. Το ακουστικό το σήκωσε κάποιος άγνωστος. Στην αρχή τα έχασε, σάστισε. Τι πάει να πει; Οδός τάδε, αριθμός τάδε, το οξυγόνο τελειώνει, πνίγομαι. Τι πάει να πει; Εν πάση περιπτώσει, δεν αργοπόρησε. Αμέσως τηλεφώνησε στις Πρώτες Βοήθειες. Ανέφερε το περιστατικό. Αυτό και αυτό. Ένα τηλέφωνο ανώνυμο πρόλαβε να μου πει κι εγώ να ακούσω οδό, αριθμό και «το οξυγόνο τελειώνει, πνίγομαι». Ευχαριστώ.

Από εκεί και πέρα όλα έγιναν γρήγορα. Έτρεξε αμέσως σε βοήθεια ένα ασθενοφόρο αυτοκίνητο. Και τι βρήκανε; Βρήκαν σε ένα δωματιάκι μια γερόντισσα μόνη να χαροπαλεύει και το ακουστικό του τηλεφώνου να είναι κρεμασμένο κάτω. Δεν είχε τη δύναμη να το επαναφέρει από εκεί που έφτιαξε τον αριθμό και εκάλεσε σε βοήθεια. Σε λίγο ένα άλλο τηλεφώνημα από το Πρώτων Βοηθειών παίρνει τον άνθρωπο αυτό που είχε δεχτεί το τηλεφώνημα της άγνωστης φωνής και του λέγει και μαθαίνει πως η γερόντισσα σώθηκε χάρη στην άμεση επέμβασή σου. Καταλαβαίνετε τώρα ο άνθρωπος πώς αισθάνθηκε. Θα μου πείτε: «Αυτό γιατί μας το λες;» Ακούστε, αγαπητοί.

Το περιστατικό αυτό θέλω να ξέρετε ότι συνέβηκε κάποτε εδώ στην Αθήνα, ανάμεσα σε δυο αγνώστους ανθρώπους. Η γυναίκα που χαροπάλευε πήρε στην τύχη έναν αριθμό τηλεφώνου. Το καλώδιο μετέδωσε μια έκκληση για βοήθεια και εκείνος που την άκουσε δεν αδιαφόρησε. Ούτε έμεινε σε μια επιπόλαιη συναισθηματική ανησυχία, αλλά κινήθηκε δραστήρια, έγκαιρα. Έκανε αυτό που μπορούσε. Τι μπορούσε; Ένα τηλεφώνημα στην αρμοδία υπηρεσία. Και έτσι με ελάχιστο κόπο έσωσε μια ζωή. Έχετε τη γνώμη ότι εμείς είμαστε τόσο άχρηστοι στον κόσμο αυτόν; Δεν μπορούμε εμείς να θέσουμε την υπηρεσία μας και στην υπηρεσία του άλλου, να προσφέρουμε τίποτα καλό λέτε; Και πολλές φορές στωικότατα αδιαφορούμε.

Κλείνουμε την πόρτα και πάμε μέσα. Ας να τους θρέψει το φιλόπτωχο, να τους προσέξει το Υπουργείο Κοινωνικής Προνοίας. Γι' αυτό είναι οι σύλλογοι της φιλανθρωπίας, να πάνε στον Οίκο Γαλήνης και χίλια δυο άλλα πράγματα, για να δικαιολογήσουμε τον εαυτό μας ότι εμείς δεν έχουμε καμία ευθύνη έναντι αυτών, διότι δεν το μπορούμε. Είπα και γρηγορότερα ότι μπορούμε, και αν δεν μπορούμε, μαζί με έναν άλλον μπορούμε, και αν δεν μπορούμε οι δύο, μπορούμε τρεις, μπορούμε πέντε, μπορούμε δέκα. Έχουμε υποχρέωση, αγαπητοί μου. Δέστε το καλά στο νου σας. Έχουμε υποχρέωση. «Ο δυνάμενος», λέγει ο Ιάκωβος,

«καλὸν ποιεῖν καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν». Δε θα λογοδοτήσουμε μόνον για τις αμαρτίες που κάναμε την ημέρα, αλλά και για τα καλά που μπορούσαμε να κάνουμε και δεν τα κάναμε. Είναι αμαρτία, έχουμε υποχρέωση. Δεν το μπορώ μόνος μου, το μπορούμε πολλοί μαζί. Πώς πιάνουμε το τηλέφωνο για να κάνουμε χίλιες δυο παρεκτροπές στη ζωή μας, να παρακαλέσουμε, να διατάξουμε, να κλάψουμε και λοιπά, και δεν μπορούμε να κάνουμε το καλό; Ο Χριστός μας, ενθυμείστε, που εδιακονείτο «ἐκ τῶν ὑπαρχόντων» ορισμένων κυριών. Για διαβάστε το Λουκά.

Ορισμένα έξοδα, είχαν ορισμένες ανάγκες. Δεν μπορούσε μία κυρία, πολλές μαζί σήκωναν το βάρος αυτό των εξόδων, των αναγκών της κινήσεως του Χριστού μας. Αυτό τούτο πρέπει να συμβαίνει και μέχρι σήμερα. Μη μένουμε ποτέ αδιάφοροι. Δεν το μπορούμε εμείς, να το πούμε σε κάποιον παρακάτω. Να πάρουμε το τηλέφωνο να ειδοποιήσουμε κάποιον άλλον, κάποιον άλλον, κάποιον άλλον. Πρέπει να δείξουμε το ενδιαφέρον μας. Και δεν ξέρουμε εμείς πού σταματά η λύση του προβλήματος και της ανάγκης εκείνου του ανθρώπου που μας καλεί με την περίστασή του να φανούμε. Δυστυχώς δεν το προσέχουμε όσο πρέπει, δεν το προσέχουμε.

Λέγεται... Λέγεται επίσης, για ένα άλλο ζήτημα βέβαια, ότι το 1654, ένας μεγάλος φυσικός και μαθηματικός, ο Πασκάλ, ο Βλάσιος,

πίστεψε στον Χριστό, μετενόησε για την προτέρα του ζωή και ο εσωτερικός του κόσμος είναι τώρα πλημμυρισμένος κατά κάποιον τρόπο από το φως και τη χάρη του Χριστού. Παίρνει τότε ένα χηνόφτερο, ένα φτερό δηλαδή από χήνα, και γράφει μερικά λόγια. Θα έχετε την καλοσύνη να ακούσετε τι λόγια έγραψε. Ακούσετε. Έγραψε λοιπόν ο Πασκάλ: «Θεέ του Αβραάμ, Θεέ του Ισαάκ, Θεέ του Ιακώβ. Όχι των φιλοσόφων και των επιστημόνων. Θεέ βεβαιότης, Θεέ χαρά, Θεέ ειρήνη. Θεέ του Ιησού Χριστού. Χαρά, χαρά, χαρά».

Δάκρυα χαράς. Σε αρνήθηκα, σε ξανασταύρωσα, ας μη σε αποχωριστώ ποτέ πια. Είναι μια αυθόρμητη ομολογία ενός, όπως ξέρετε, από τα μεγαλύτερα πνεύματα των αιώνων μπροστά στον δωτήρα της αληθινής χαράς, τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, που δυστυχώς σήμερα τα παιδάκια τα σημερινά, που δεν βγήκανε ακόμη από τα γεννοφάσκια τους, που τα μάθανε δυστυχώς όλα από την ανάποδη, αρνούνται τον Θεόν, απορρίπτουν ως κατεστημένο και την πίστη και γι' αυτό έχουμε τα αποτελέσματα που βλέπετε, τα οποία έχουμε.

Ένας εφημέριος, λέγεται, που η εκκλησία του είχε ανάγκη από επισκευές, πήγε στο σπίτι κάποιου πλουσίου ενορίτη του κάποτε. Όμως, μόλις έκανε να χτυπήσει το κουδούνι της πόρτας, ακούει μέσα να γίνεται ένας μεγάλος καβγάς. Ανάστατος, εμάλωνε αυστηρά τον γιο του γιατί είχε ανάψει χωρίς ανάγκη ένα σπίρτο. Αστείο βέβαια για μας αυτό, ε! Όταν άκουσε αυτά ο ιερεύς, είπε καθ' εαυτόν, απ' έξω στην πόρτα, πριν κτυπήσει ακόμη: «Πολύ τσιγκούνης είναι αυτός ο άνθρωπος. Πού να πάω, πού να πάω να του ζητήσω χρήματα, όταν κάνει τέτοιο καβγά για ένα σπίρτο;»

Να γυρίσει να φύγει, αλλά όμως μια άλλη σκέψη τού είπε: «Γιατί έφτασες μέχρι εδώ; Χτύπησε, προχώρησε και, αν συναντήσεις δυσκολία, φεύγεις, κλείνεις μια υπόθεση, να στραφείς τουλάχιστον κάπου αλλού». Πράγματι, χτύπησε. Ο οικοδεσπότης αμέσως άνοιξε, τον δέχτηκε με ευγένεια και του έδωσε μάλιστα προθυμότατα ένα πολύ σεβαστό ποσό εν σχέσει με εκείνο το οποίο του ζήτησε αυτός. Ο παπάς παραξενεύτηκε και δεν μπόρεσε τώρα να κρατήσει την άδικη κατηγορία που του είχε κάνει απέξω από την πόρτα. Του φανέρωσε λοιπόν τη σκέψη του. Εκείνος όμως, χαμογελώντας, του απήντησε:

«Με αδίκησες, Πάτερ μου, αλλά δεν πειράζει. Αν δεν έκανα έτσι, Πάτερ μου, δεν θα είχα σήμερα τίποτα, ούτε θα είχα αυτές τις λίγες δραχμές να σας τις δώσω για το ωραίο σας αυτό έργο. Πάτερ μου, να μη γίνεται καμιά σπατάλη και να ξοδεύω εκεί που πρέπει. Αυτή ήταν η αρχή μου. Αν δεν είχα αυτή την αρχή από τα πρώτα βήματα της ζωής μου, δεν θα κατόρθωνα να προκόψω, δεν θα κατόρθωνα να κάνω τίποτα. Πάντως, γνώριζε, όταν ξαναχρειαστείς κάτι για την Εκκλησία μας, έλα πάλι από μένα, ίσως κάτι έχω να σου δώσω ακόμη». Μεγάλο μάθημα αυτό. Μεγάλο μάθημα η οικονομία μετά διακρίσεως.

Μάθημα. Αλλά εμείς είμεθα σπάταλοι εκεί που δεν πρέπει και είμεθα δήθεν οικονόμοι εκεί που πρέπει και είμεθα τσιγκούνηδες. Τόση σπατάλη γίνεται γύρω μας, που αν λογαριάζαμε καθημερινώς το τι σπαταλούμε, που δεν μας χρειαζόταν, περιττό, και πολλές φορές αυτά που σπαταλούμε, μας κάνουν και ζημιά και έχουν άλλα επακόλουθα. Αν τα σκεπτόμεθα αυτά, θα είμαστε πολύ διαφορετικοί άνθρωποι. Αλλά δυστυχώς, όταν πρόκειται να βάλουμε το χέρι μας στην τσέπη για κάτι που πρέπει και εμείς να προσφέρουμε, τότε υπάρχει κάβουρας μέσα και το δαγκώνει το χέρι. Δεν αφήνει να δώσουμε. Υποσχόμεθα καμιά φορά, ούτε το τάμα μας δεν κάνουμε εκ των υστέρων

μας.

Αρνούμεθα και αυτόν τον Θεόν και βρισκόμαστε δεσμευμένοι την ημέρα εκείνη, διότι αρνηθήκαμε εκείνο που υποσχεθήκαμε να δώσουμε. Ας το προσέξουμε εν πάση περιπτώσει κι αυτό, αν χρειάζεται βέβαια σε κανέναν.

Σε ένα χωριό της Αργολίδος συνέβη κάποτε ένα θαύμα, που είναι το εξής: Ο εφημέριος του χωριού αυτού, Παπαδημήτρης Μούκιος ελέγετο, ήτο κάποιος που έζησε τον περασμένο αιώνα. Ήτο πράγματι τύπος και υπογραμμός λευίτου. Ευσεβής, σεμνός, ταπεινός, άκακος, ελεήμων, φρόντιζε το ποίμνιό του σαν πραγματικός πατέρας. Όλοι οι κάτοικοι του χωριού τον αγαπούσαν και τον εκτιμούσαν. Η εκκλησία δε του χωριού είναι αφιερωμένη στον Άγιο Δημήτριο. Ένα Σάββατο βράδυ λοιπόν, ενώ ο Παπαδημήτρης κοιμότανε στο σπίτι του ήσυχος,

ξαφνικά ένα χέρι να τον σκουντά κάπως δυνατά και ανασηκώθηκε, πετάχθηκε τρομαγμένος. Συγχρόνως άκουσε και μια φωνή να του λέγει: «Εγώ καίγομαι και εσύ κοιμάσαι;» Σηκώνεται βιαστικά, πηγαίνει στην εκκλησία και τι βλέπει; Ήταν γεμάτη καπνούς που δεν τον άφηναν να μπει. Χτυπά τότε την καμπάνα και σε λίγα λεπτά όλο το χωριό μαζεύτηκε εκεί. Πηγαίνουν στο ιερό και βλέπουν φωτιά να κατατρώγει το πίσω μέρος της εικόνος του Αγίου Δημητρίου. Ενώ, ω του θαύματος, το εμπρός μέρος της έμενε ανέπαφο. Τι είχε συμβεί; Ο εκκλησάρης

ξέχασε να σβήσει το βράδυ ένα κερί που είχε κολλήσει κάποιος πίσω από την εικόνα του Αγίου και αυτό είχε κάνει όλη αυτή την κατάσταση, φωτιά. Μέχρι σήμερα, θέλω να γνωρίζετε, βρίσκεται στην εκκλησία του χωριού η εικόνα αυτή του Αγίου Δημητρίου. Είναι τοποθετημένη στο τέμπλο και το πίσω μέρος έχει τα ίχνη της φωτιάς. Ο Θεός είναι πάντοτε μαζί με τους δικούς Του και προλαμβάνει πολλά κακά πράγματα, τα οποία η ολιγωρία η δικιά μας, η αδυναμία η δικιά μας, δεν μπορεί να τα προλάβει· τα προλαμβάνει ο Θεός. Αλλά εμείς δεν έχουμε τόση εμπιστοσύνη στον Θεό μας. Έχουμε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας. Σας ευχαριστώ.

Το καντήλι δεν ανάβουνε μπροστά στην εικόνα του Χριστού τους, γιατί το θεωρούνε ως περιττό, στους Αγίους, στο προσκυνητάρι τους. Είναι άλλοι που το ανάβουνε μόνον κάθε Σαββατοκύριακο· τις άλλες μέρες δεν χρειάζεται. Λυπούνται, μετρούνε και ζυγίζουνε το λάδι, ότι θα φτωχύνουνε που θα βάλουν λάδι στο καντήλι. Άσε αυτούς που βάζουν το πιο σκάρτο και παραπονούνται έπειτα ότι δεν καίει ούτε το καντήλι. Και εντούτοις όμως, όταν ο άνθρωπος είναι του Θεού και ξυπνάει με το όνομα του Θεού και κοιμάται με το όνομα του Θεού, πρέπει να κοιμάται ήσυχα και ξένοιαστος. Ο Θεός έχει τη φροντίδα Του και για αυτά τα υλικά πράγματα, εκτός από τα πνευματικά. Εμπιστοσύνη, αγαπητοί μου, στον Θεό, εμπιστοσύνη. Εκεί να ακουμπάμε όλοι μας πάντοτε και να είμαστε

σίγουροι ότι Αυτός, ο οποίος αγρυπνά για όλες τις περιπτώσεις, θα μας βοηθήσει εκεί που πρέπει και όσο πρέπει. Κάποτε ρώτησαν τον Κανάρη — ξέρετε περί Κανάρη, ε; — σε τι χρωστούσε τα τόσα κατορθώματά του. «Στην απόφαση», αποκρίθηκε. «Και στου Θεού το θέλημα, ναύαρχε», προσέθεσε ένας άλλος φίλος του, νεότερος στα χρόνια. «Ναι, παιδί μου, ναι», έσπευσε να συμφωνήσει ο γενναίος αυτός πυρπολητής. «Από μικρός, στο όνομα του Θεού ακουμπούσα πάντα την απόφασή μου. Πάντα την απόφασή μου». Αυτό είπε. Και είναι επιβεβαίωση των λόγων που σας είπα γρηγορότερα, ότι όποιος εμπιστεύεται στον Θεό μπορεί να κοιμάται ήσυχος.

Πράγμα... πρέπει να προσέχει ο άνθρωπος είναι το θέμα των αμαρτιών του. Δεν υπάρχει άλλο θέμα που να συγκινεί τον ουρανό. Και όταν ο άνθρωπος φροντίζει να τακτοποιεί το θέμα των αμαρτιών του στον κόσμο τούτο, θα πρέπει να είναι ήσυχος ότι ευχαριστεί τον ουρανό και ότι είναι εις θέσιν ανά πάσαν στιγμήν, αν κληθεί, να παρουσιαστεί ενώπιον του Κυρίου του. Για έναν μεγάλο πατέρα της αρχαίας Εκκλησίας, τον Όσιο Ιερώνυμο, αναφέρεται το εξής περιστατικό. Μια χριστουγεννιάτικη νύχτα, λέγεται, είχε φτάσει στο σπήλαιο της Βηθλεέμ και προσηύχετο εκεί. Ξαφνικά ακούει τη φωνή του Ιησού: «Ιερώνυμε,

τι έχεις να μου προσφέρεις για την ημέρα των γενεθλίων μου;» «Ω θείο Βρέφος», απαντά εκείνος, «το ξέρεις. Για σένα παράτησα όλα τα μεγαλεία και όλες τις χαρές του κόσμου και ασκητεύω τόσα χρόνια. Όλη μου η διάνοια, η καρδιά μου, η ύπαρξίς μου σου ανήκουν. Τι άλλο μπορώ να σου προσφέρω; Δεν έχω τίποτα άλλο». «Ιερώνυμε, έχεις κάτι ακόμη και το ξεχνάς. Το θέλω». «Μα τι είναι αυτό, ω αγάπη της αγάπης μου, ω ζωή της ζωής μου; Πώς έχω κάτι ακόμα και το κρατώ για μένα; Πες μου, τι ξέχασα να το προσφέρω;»

Μεσολάβησαν λίγες στιγμές σιωπής και η φωνή ξανακούστηκε: «Ιερώνυμε, δώσ' μου τις αμαρτίες σου». «Τις αμαρτίες μου, Πανάγιε Θεέ; Τι να τις κάνεις; Τέτοια σιχαμερή συμφορά!» «Μα γι' αυτές ήλθα στον κόσμο, Ιερώνυμε. Αυτές αναζητώ σε κάθε άνθρωπο, για να τις συγχωρώ». Και εντούτοις, μόνο αμαρτίες δεν προσφέρουμε εμείς. Δίδουμε κεριά, δίδουμε λιβάνια, παίρνουμε λάδι, φτιάχνουμε εικόνες, φτιάχνουμε πολυελαίους, κάνουμε μοναστήρια, κάνουμε εκκλησίες. Αμαρτίες δεν δίδουμε.

Αγαπητοί μου, η μόνη παραγωγή του ανθρώπου είναι αμαρτίες και ο Θεός θέλει κάτι δικό μας. Με όλα λοιπόν τα καλά που κάνουμε, να δώσουμε και τις αμαρτίες μας, όσοι δεν τις έχουμε δώσει ακόμη, εν μετανοία και εξομολογήσει, για να γίνει χαρά στον ουρανό, την οποία εύχομαι σε όλους εμάς. Αμήν.