Small Matters (Part 1)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Perhaps you have heard some of these stories in various talks I have given. In this talk, I wanted to present certain incidents that I have gathered over the course of my brief ministry,

and which I would like to publish one day, because I believe that they too may offer some small benefit. This experience should not remain hidden.

They are various little incidents that teach us something.

Many things have happened at different times, with outcomes from which a person can benefit—and can benefit others—if afterward he takes care to reflect on them and apply them to his own life. So what you will hear in this recording consists of brief incidents, each of which bears its own blessing from God. Each person need only take what he needs, for the Word of God, as you know, is useful to everyone.

If, during certain difficult moments in our lives, we remembered incidents from the experience of others, or even from our own past, we would face the events of our lives somewhat differently. There was a man who had the good habit of saying, even when things went wrong or turned upside down, “This is for my good.” One day he wanted to make a journey. But he was delayed—I do not know why—and then ran toward the quay to catch the ship. As he was running, he slipped, fell, and broke his leg. “This is for my good,” he was heard saying. Someone who heard him asked, “But how can this be for your good, man, when you have broken your leg?” The villager replied, “I do not know, but God, who permitted it, knows.” Two days later, news arrived that the ship

the villager had wanted to board had sunk, and the entire crew and all the passengers had drowned. How much we can learn from this! God always knows; He always understands. But because we do not entrust these things to God, this does not become a reality for us. It may seem foolish or amusing. Here is something else that can help in many situations, especially in our own days, when we have become birds of prey—not to say vultures. This is what happened in one village:

Sadly, two brothers were quarreling over the boundaries of their fields. Since neither was willing to yield in the least, they could not settle their dispute. So they called a sensible elderly fellow villager and explained the whole matter to him. They thought he would resolve their case. The old man listened carefully to both of them and then went with them to the fields. At the disputed spot, he knelt down, bent toward the earth, and asked it which of the two brothers owned

that disputed piece of land. A strange thing indeed. Then he stood up and said to them, “I have received the earth’s answer.” “What did it tell you?” they asked. “It told me that they belong to me; I do not belong to them.” Do we grasp this? Do we understand it? The earth answered the two men who were quarreling over it when asked, “To whom does this land belong?” It said, “They belong to me; I do not belong to them.” If only we could understand this, my beloved! The courts would be emptied

and the lawsuits would cease, because we kill one another over an inch of land. In any event, here is another story that could greatly help our so-called progressive modern society. A theologian was once invited to a friend’s house for tea. After they had finished, the hostess invited their guest to play cards with them. At first he did not object. But when the cards were brought out and they were about to begin, the theologian said, “First, let us pray and ask for God’s blessing.” “Ask for God’s blessing?” said the hostess. “I have never heard of people saying a prayer before they begin playing cards.” This gave the theologian the opportunity to say, “Should we, then, do something for which we cannot ask God’s blessing?” His words caused them never to play cards in that house again. Indeed, card-playing...

does not have God’s blessing and, consequently, must be driven from the home. But who will undertake to do that? No one does. Here is something else. What I am about to tell you happened in a poor village in Thrace, when, after the liberation, a collection was being taken up to rebuild the churches. It is said that, as soon as the talk about the importance of this nationwide charitable effort had ended, a little old woman, bent by years and hardships, slowly approached the village priest and said to him, “Father, you know that I am the poorest woman in the village and live on the help of other Christians. I have nothing in my home except one little hen. I will go and sell it so that I too may give something toward rebuilding our church.” That is how the churches we now despise were built. They were built with the blood of Christians—not only that of the Saints, but also that of Christians in more recent times. Yet today the Churches are under attack; the sacred temples are under attack.

People prefer schools and technical colleges, but not spiritual schools, which are the churches. Once, an impious ruler was insulting the Church of Christ in the presence of a holy clergyman. The clergyman turned to him and said, “My lord, the Church has been commanded by her Lord to receive blows without returning them. So say whatever you wish. But you must not forget that the Church of God is an anvil upon which many hammers like you have been broken.” Yes, my beloved, however fiercely the Church may be fought, let us not forget that the Church will always remain, because she has Christ.

Something else that can greatly help in modern life is the answer once given by an old boatman who was taking a young man for a ride in his boat. It is said that on one oar the old boatman had written the word “prayer,” and on the other, the word “work.” The young man noticed this and smiled mockingly. “Grandfather,” he said, “you are behind the times. A person who works has no need to pray.” The old man did not answer. He simply let go of the oar marked “prayer” and continued rowing with the other, which bore the word “work.” But, as you understand—and as was inevitable—the boat no longer moved forward at all. It simply kept circling in the same place. In this way, he helped the young man understand a great truth: work must be accompanied by prayer if both our work and we ourselves are truly to progress. But we prefer to whistle while we work, or to sing away like the snail, rather than to pray.

Saint Philothei the Athenian, that great Saint who shone in Athens during the Ottoman occupation and crowned her life with martyrdom, is said to have once decided to establish an orphanage for girls. Yet her entire capital amounted to only a few coins. When people heard of her plans, they asked her, “Can you build an orphanage with so few coins?” She replied, “With a few coins alone, Philothei can do nothing.

But with God and those few coins, Philothei can do everything.” And indeed, she did everything. It is God who gives the increase. It is God who blesses even the little we have, provided there is a willing heart and faith in God. But we do not take this God into account; we do not reckon with Him. We place our trust elsewhere, not in God.

There is a related story that confirms what we have just said. It concerns the old general, Theodoros Kolokotronis.

Nearly everyone who reads history knows that, after the Revolution of 1821, the great powers of that time—England, France, and Russia—tried to influence Greek politicians and military leaders and turn them into their instruments, each power acting, of course, in its own interest. So someone once asked Theodoros Kolokotronis, “General, whose side are you on? Are you perhaps an Anglophile?” “No,” the old man replied. “Then you must be a Francophile?” “No.” “Are you, then, a Russophile?” “No.” “Then what are you?” And with his customary folk wisdom, the old man answered, “I was, I am, and I shall remain a lover of God. Neither an Anglophile, nor a Francophile, nor a Russophile, but a lover of God, because no one loves Greece as God does.” Have young Greeks today ever read this? They have not. Nor have the grown-ups among the Greeks read it or paid attention to it. That is why we hear strange things about our Greece today.

Here is another story that can also edify us, and whose lesson our age greatly needs. It is said that some ladies once gathered in a fashionable drawing room to organize a beauty contest for hands.

We often witness strange things. Some years ago, we even saw beauty contests for dogs, so why not for hands? They entrusted the judging to an elderly gentleman who was known for his consistently prudent and sensible judgment. He

watched the display.

He was in no hurry to announce who had come first. “Be patient for a little while,” he said. “First I want to ask the poor, and they will enlighten me so that I may reach the right decision. First I want to ask the parents, and they will help me reach the right decision. For I believe that the most beautiful hands are those that wipe away an orphan’s tears, feed the hungry, give drink to the thirsty, and care for their parents.” If this took place today, and if the so-called ladies paid attention to it, there would be no need for so-called nursing homes, for whose establishment many will be called to give a dreadful account before God. Another man gave a fine answer that we need in a different matter. In his own way, he said that the Christian life is not theory but praxis—it is something lived out in action. It is said that a workman once asked a fellow worker what he did besides his job. The other replied, “I translate the Gospel.” The first man, who knew

Knowing that his colleague was not a highly educated man, he looked at him in astonishment and asked, “But are you learned enough to do that?” “No,” his colleague replied. “You misunderstood me. What I am trying to do is translate the teaching of the Gospel into my daily life—that is, to turn its words into my deeds.” Do we do that? No, we do not. There is also an example of words being turned into deeds in something the aforementioned Kolokotronis once did. I do not know whether you have read about it.

Though this elder was illiterate, he was deeply imbued with the spirit of the Gospel. Among other things, he knew how to forgive those who had wronged him—something we, the so-called advanced Christians of the twentieth century, do not know how to do. Once he welcomed his brother’s murderer to his table. His mother could not bear it and said to him, “My child, what are you doing? You have invited the murderer of my son, your own brother, to eat with us?” And that magnanimous fighter replied, “Be still, Mother.

This is the finest memorial offering for the one who was killed.” Indeed. Let those who hold memorial services today while having countless enemies hear this. And let us hear it too, we so-called advanced Christians who refuse to forgive, yet continue to say in the Our Father, “Forgive us our debts, as we forgive our debtors,” and thus speak falsely.

Here is another story that can edify us in its own way, found among the anecdotes about Isocrates. It is said that a young man of his time, known throughout Athens for his endless chatter, once went to enroll in Isocrates’ school of rhetoric. To his astonishment, he heard Isocrates ask him for twice the tuition paid by the other students. Puzzled, he asked, “But why, teacher, do you want twice the tuition from me? Is that not unfair?”

The wise orator and teacher replied, “It is not unfair at all.” “Why?” “Because I shall have twice the work with you. I must teach you not only to speak well, but also to keep silent.” That is good, is it not? As someone else says, if you remember: “It is better to be silent than to speak.”

There is another story in this collection which, sadly, we shall need very soon, yet will not have learned. It was, they say, the summer of 1771. In Athens, an Ottoman denounced Michael Paknanas to the local qadi. Michael was a Christian youth, the son of a greengrocer. There was only one charge against him: Michael believed fervently in Christ and proclaimed Him to others wherever he went. That was enough for the Turks to condemn him to death as an enemy of Muhammad.

The qadi therefore imprisoned him for thirty days. With threats and flattery, he struggled to make him deny Christ. But the courageous young man remained unshaken in the faith. At last, seeing that nothing worked, the qadi ordered the executioner to draw his sword and finish it. To frighten Michael even more, the executioner lightly pierced him with the sword, and blood began to flow. But the young man was anything but afraid. He even cried out to the executioner, “Strike properly! I am a Christian, and a Christian I shall remain.” Indeed. And even now—I do not know whether you are aware of it—on one of the stones near the Columns of Olympian Zeus, a half-erased inscription survives: “1771, July 9: Michael Paknanas was beheaded.”

Let me now say something concerning the tongue. It is said that Demosthenes was once due to speak before the Assembly of the People—that is, the governing assembly of ancient Athens. The day before, a friend met him walking along, absorbed in thought. “Surely,” he said, “you are thinking about what you will say tomorrow.” “No,” replied the great orator. “I am thinking about the opposite: what I must not say.”

There is the lesson! “The tongue is a consuming fire,” writes the Apostle James in chapter 3, verse 6, and sadly we do not guard it. My dear friends, a person is judged not only by what he says, but also by what he refrains from saying. If putting someone in his place with my words means that I myself step out of my proper place, then better to leave it unsaid; nothing is gained. “But I am defending my dignity,” someone says. Yes, you may defend your dignity, but take care not to lose your Christian dignity, for then the other will be of no use to you.

Next, we spoke of something that might also help us when we find ourselves in difficult circumstances and everything around us seems to be closing in for our harm. This took place during the Occupation, in a mountain village on Crete. There lived a shepherd, a man who tended flocks.

He kept a flock of sheep. One morning, while he was at the sheepfold, he saw an eagle stealthily watching

the flock. It swooped low, seized a lamb, immediately rose into the air, and disappeared. You can understand the difficult position this man found himself in. The next morning the eagle descended again, seized another lamb, and once more vanished. The shepherd was in a desperate situation, all the more so because it was during the Occupation. The Germans had forbidden people to carry weapons. He did not even have a double-barreled shotgun with which to kill it. What could he do?

He considered every possibility but found no way out. Then one thought, one of the logismoi, came to him: “I will go into the city and see the German commander. I will ask him to give me a temporary permit so that I may defend myself, because at this rate the eagle will take my entire flock.” So he went to the city, but, as might be expected, his request was refused; the commander would not give him permission to carry a weapon. Then, in despair, he turned toward God, as we might say. The same thing happens with us. Only after we have exhausted every other possibility,

and return empty-handed and disappointed by everyone, do we finally turn to the Church. Near the village there was a monastery whose abbot was renowned for his holiness. The shepherd went to him with tears in his eyes and told him what had happened. The kindhearted abbot listened carefully and said at last, “Do not weep, my child. God has the means.” “God may have the means,” replied the shepherd, “but I do not. I do not even have a weapon with which to kill the eagle.” The abbot continued, “My child, what is impossible for us is possible for God. Do not despair. I shall call the whole village together, and we shall pray. We shall ask God to deliver you from this evil, since you cannot deliver yourself from it.” The shepherd looked and listened, but he did not believe. He had no connection with the Church and knew nothing of these things. Beyond his own strength, his flock, and whatever he earned from it, he knew nothing else. His strength and his whole life were there. What the abbot said sounded like a dream to him.

In any case, this is what happened. That afternoon the entire village, led by the abbot, went in procession and prayed fervently for the shepherd and his lambs. The next morning, filled with anxiety and curiosity, he went to see what would happen. And there was the eagle again. This fine gentleman swooped down, seized what seemed to be another lamb, and began to rise. You can imagine the shepherd’s state of mind. Strangely, however, he saw that the eagle was not climbing as easily as on the previous occasions. It seemed to be struggling with whatever it held in its talons. He watched it struggle, and after a little while he saw something fall. He ran to the spot, and what did he see? A dreadful sight: the eagle lay torn to pieces and dead, and beside it lay a wildcat, also dead. What had happened? Apparently, as the eagle came to seize the lamb, the wildcat happened to be nearby. Instead of taking the lamb,

the eagle seized the wildcat—or the wildcat seized the eagle—and in the struggle the wildcat tore the eagle to pieces and strangled it. Evidently the eagle, in turn, killed and strangled the wildcat, and they both fell to the ground. In this astonishing way, through this wondrous act of God’s providence, which came in answer to the villagers’ prayer, the shepherd was saved from ruin. Indeed, this is our God. When everything closes in around us for our harm, God is there and is able to resolve every difficult problem,

every Gordian knot that we ourselves have created beside us and around us, leaving us to say, “A precipice ahead and a torrent behind.” No such impasse exists for Almighty God.

Another story that may edify us concerns Alexander the Great. It is said that after a battle, Alexander showed great kindness to his defeated enemies. What did he do? He released them from their chains, loaded them with rich gifts, and set them free to return to their homes. When his generals saw this, they said to him, “What have you done, our king? You should have punished them, not treated them well.” “Why?” Alexander asked with a smile. “Quite simply, because you defeated them in battle.” “You are not thinking rightly,” he replied.

“Only when I have also won their hearts shall I be a true victor.” That is the point. We too do not win the hearts of others; we make no effort to do so. Yet to win another person’s heart requires humility, faith in God, and longsuffering. Yes, we have always learned the spirit of revenge. But let us hear another related story that may help us and confirm the lesson of the previous one. It is said that the Byzantine emperor Arcadius

once became fiercely enraged with Saint John Chrysostom, who fearlessly denounced the corruption of the imperial court. One day, Arcadius asked five trusted courtiers, men known for their corrupt hearts, what they thought he should do to crush such a hated opponent—John Chrysostom. The first advised him to send John into exile. The second said to confiscate all his possessions. The third said to imprison him. The fourth said to put him to death. But the fifth, who had

whose thinking was satanic, said: “All of you are mistaken, Your Majesty. None of these things will enable us to take revenge on Bishop John. Wherever we exile him, he will regard it as his homeland. And what possessions could we confiscate, when he owns nothing in this world except the cassock he wears? If we imprison him, we cannot shut his soul out of Heaven. And if we send him to the executioner, he will rejoice greatly, because he will reach his God all the sooner. There is only one way to take revenge on him: find a way to force him to sin. I know him well.”

“There is nothing he detests more, nothing he fears more, nothing that makes him tremble more than sin. Yet I greatly fear that we cannot succeed in taking such revenge, because everyone knows that John will never yield to sin in any way. His whole life until now proves this beyond all doubt.” That is the point: the greatest evil is sin. Everything else is only thought to be evil.

Only thought to be evil.

After this, here is another story that sheds light on a different aspect of our own lives. It comes from the life of Saint John the Merciful, Patriarch of Alexandria. It is said that in his time there lived two sandal-makers on the same street—two shoemakers, as we would call them today. One of them, although he had a large family, managed to provide for them well and even had something left over. The other, although unmarried, could barely earn enough to stay alive.

He even worked on Sundays and feast days, unlike the first man, who worked neither on Sundays nor on feasts. One day he told his fellow craftsman about his financial troubles and asked how he managed to make ends meet so easily. “My friend,” the other replied, “don’t you know? I have a hidden treasure, and every Sunday I take from that treasure whatever I need.” “Could you show me,” he asked, “or tell me something about this treasure?” “Gladly,” the other said. “Come with me next Sunday, and I will show it to you.”

So on Sunday he took him to the Church. They attended the Divine Liturgy, and after the dismissal he said: “As you have seen, my friend, my treasure is here in the Church. By taking part in the Divine Liturgy, I receive God’s blessing. You too should keep the Lord’s Day and the feast days holy by participating in divine worship and the Mysteries, and above all in Holy Communion. Believe me: this great treasure found within this Church—Christ Himself—is rich enough never to leave hungry those who seek refuge in Him.” Unfortunately, however, as you know, people today seek their happiness elsewhere, and not in Jesus,

not in the Church. According to the statistics, only two or three percent of Christians attend Church today. The rest seek happiness elsewhere. That is why the psychiatric hospitals are full; that is why people have lost their sleep, their peace, and their inner calm. That is why there is anxiety, why there are suicides, why there is all this suffering.

It will be found among those who return to Christ and to His Church. Here is another story, also taken from ancient times. One day, it is said, a military detachment arrived in the Thebaid of Egypt, commanded by an imperial officer named Pachomius.

They were all exhausted, hungry, and thirsty, but the local people hurried to care for them with great love. Astonished, Pachomius asked why they had treated them with such extraordinary kindness. They replied: “We are Christians, and our faith requires us to act this way toward everyone.” Pachomius then drew this conclusion: “A faith that inspires such love can only be divine.” So he too became a Christian, shone forth as a great hermit in the Thebaid, and from that time onward his name has shone

immortal in the memory of the Church. This is what is lacking in us today. It is not there, and that is why we fail to move the hearts of those around us. For the most part, we are people of words, not deeds. We must become people of praxis, putting the active Christian life into action. We must not remain in theory, but descend into praxis. Here is another story that is also needed in our own days. Two old friends, it is said, once met after being apart for about ten years. One had remained an unbeliever, just as he had been before.

The other, however, had meanwhile repented of his sinful life and become truly alive, a faithful member of the Church. He attended Church, prayed, went to Holy Confession, and received Holy Communion. Naturally, they shook hands warmly, and the first said mockingly to the second: “Vangelaki, I heard religion has gone to your head a little. Is that true?” “Not to my head,” the other replied with a gentle smile. “It touched my heart and granted me a life far more beautiful than the one I had before.” That is how it is. The faith of Jesus is not a matter of knowledge or of the head;

it is a matter of the heart. The Fathers say that the human nous—the spiritual intellect—is in the pay of the heart. Joy to those who have given their hearts. That is why, in the Old Testament, God says through the author of Proverbs: “My son, give me your heart.” He does not ask for a person’s intellect, academic credentials, wallet, or work; He asks for the human heart. For even if someone gives everything else to God but does not give Him his heart, leaving it instead as the dwelling place and throne of Satan, he will receive no benefit at all. Everything begins there.

The question is this: Have we given our hearts? Perhaps we give candles and incense, bring oil, and make votive offerings—but have we given our hearts to God? That is the great question. Yet how is this possible for someone who does not study the Word of God, does not live the Word of God, and does not live according to the teaching of Jesus? Let those of us who wish to do so consider this as well, because God forces no one. He says, “Whoever desires to come after Me.” Joy to those who desired it and followed Jesus in this life.

Here is one more story that may leave us with a small lesson. It comes from the life and sayings of Saint Anthony the Great. This great Anthony, the foremost ascetic of the ancient Church, always lived in the desert, yet his name was renowned, we might say, throughout the whole world. Even Emperor Constantine the Great had heard of his virtue and admired him from afar. One day, the emperor sent him a royal letter expressing his admiration. But when Saint Anthony received and read it, he remained undisturbed, as though nothing had happened. The other monks living around him considered this a great event and were curious to learn what the emperor had written to the saint—and even how they themselves might one day be counted worthy to receive such a letter. But Anthony called out to them: “What is the letter of a man compared with the one God has left us? Can the first possibly be compared in value with the second?”

“What letter has God left us?” someone asked. The Holy Gospel—the written words of Jesus. What better thing could an earthly king tell us than what the King above the heavens, the King of Heaven, our Lord, tells us?

The same observation could be made today about many Christians who neglect to read the Holy Gospel and waste hours reading other useless or immoral texts, or sitting before a screen, watching and listening to things—

unnecessary things, things that lead to Hell.

A person could be greatly benefited by that answer.

Here is another story I can offer to your love. It is said that the great Greek statesman Charilaos Trikoupis once met a washerwoman one winter morning. Despite the bitter cold, she continued washing a basketful of clothes in her yard, while her three small children stood nearby shivering. She did not, of course, know who he was. He asked her, “My good woman, how do you manage to endure such a hard life?”

“Sir,” she replied, “every morning I first go to the Church and say to God, ‘My God, give me strength for another twenty-four hours.’ That is how I manage to carry on. I have been doing this for ten years now. So do not worry about us. We are happy.”

If you wish, hold on to these little nuggets of wisdom, born of experience, love, miracles, and the providence of God. Whichever one you feel speaks to you, put it into practice in your life. Keep it, make it your own, and pass it on to others as well. It is a great blessing to share with others the knowledge and the blessing God has given you. This is my heartfelt prayer for you.

Ίσως έχετε ακούσει που έχουν λεχθεί σε διάφορες ομιλίες εκ μέρους μου. Σε αυτή την ομιλία μου ήθελα να παρουσιάσω ορισμένα περιστατικά που, μέσα στη διάρκεια αυτής της μικράς μου διακονίας,

έχω τεθησαυρίσει και θα ήθελα κάποτε να τα κυκλοφορήσω, διότι θέλω να πιστεύω ότι θα υπάρξει μια μικρή ωφέλεια και εξ αυτών και δεν επιτρέπεται η πείρα αυτή να μένει καλυμμένη.

Είναι διάφορα μικρά περιστατικά τα οποία διδάσκουν.

Σε διαφόρους καιρούς έχουν λάβει χώρα πολλά, με αποτελέσματα που, εάν κάποιος εκ των υστέρων θελήσει να τα προσέξει και να τα βάλει στη δικιά του τη ζωή, έχει να ωφεληθεί και να ωφελήσει. Γι' αυτό, αυτά τα οποία θα ακούσετε σε αυτή την ταινία είναι μικρά-μικρά περιστατικά που έχουν και αυτά τη δικιά τους την ευλογία από τον Θεό. Αρκεί μόνο ο καθένας να πάρει αυτό που του χρειάζεται. Διότι ο Λόγος του Θεού, όπως ξέρετε, είναι χρήσιμος για όλους τους ανθρώπους.

Αν σε ορισμένες δύσκολες στιγμές της ζωής μας είχαμε ορισμένα περιστατικά από την πείρα άλλων ανθρώπων ή και τη δικιά μας του παρελθόντος, κάπως διαφορετικά θα αντιμετωπίζαμε τα περιστατικά της ζωής μας. Ο οποίος είχε αυτή την καλή συνήθεια και στο στραβό ακόμη και στο ανάποδο να λέγει: «Είναι για το καλό μου». Κάποτε, λοιπόν, ήθελε να ταξιδέψει. Καθυστέρησε όμως, δεν ξέρω για ποιο λόγο, και τότε έτρεχε για να προλάβει το πλοίο στην προκυμαία. Και εκεί που έτρεχε, γλίστρησε, έπεσε και έσπασε το πόδι του. «Αυτό είναι για το καλό μου», ακούστηκε να λέει. Κάποιος που τον άκουσε τον ρώτησε: «Μα πώς είναι για το καλό σου, άνθρωπε, αφού έχεις σπάσει το πόδι σου;» Και ο χωρικός του απαντά: «Εγώ δεν ξέρω, αλλά ξέρει ο Θεός που το επέτρεψε». Σε δύο μέρες έφτασε η είδηση ότι το πλοίο εκείνο

στο οποίο ήθελε ο χωρικός να επιβιβαστεί ναυάγησε. Και όλο το πλήρωμα και οι επιβάτες πνίγηκαν. Πόσα δεν μπορούμε να διδαχτούμε! Ότι ο Θεός πάντα ξέρει, πάντα γνωρίζει. Αλλά, διότι εμείς δεν τα αφήνουμε στον Θεό, γι' αυτό ακριβώς αυτό για μας δεν ισχύει. Φαίνεται φαιδρό, φαίνεται ιλαρό. Κάτι άλλο επίσης που μπορεί να βοηθήσει σε πολλές περιπτώσεις, και μάλιστα στις ημέρες μας όπου είμεθα πολύ αρπακτικά πουλιά, να μην πω όρνεα. Σε ένα χωριό, λοιπόν, συνέβη το εξής:

Αδέλφια, δυστυχώς, φιλονικούσαν για τα σύνορα των χωραφιών τους. Μη μπορώντας, λοιπόν, διότι κανένας δεν έκανε τον μικρότερο, να δώσουν λύση στη διαφορά τους, φώναξαν έναν μυαλωμένο γέροντα συγχωριανό τους και του είπαν τα καθέκαστα. Αυτά. Νόμιζαν ότι αυτός θα τακτοποιήσει την υπόθεσή τους. Αυτός, ο γέρων, τους άκουσε προσεκτικά και τους δυο και ύστερα πήγε μαζί τους στα χωράφια. Γονάτισε τότε στο διαφιλονικούμενο μέρος, έσκυψε στη γη και τη ρώτησε σε ποιον από τους δύο αδελφούς ανήκε

το διαφιλονικούμενο αυτό κομμάτι, δηλαδή. Παράξενα πράγματα αυτά. Κατόπιν σηκώθηκε και τους λέει: «Πήρα την απάντηση από τη γη». «Τι σου είπε, λοιπόν;» ρωτούνε αυτοί. «Μου είπε ότι αυτοί ανήκουν σε εμένα και όχι εγώ σε αυτούς». Το πιάνουμε αυτό; Το καταλαβαίνουμε; Απάντησε η γη, να πει στους δύο που διαφιλονικούσαν γι' αυτή: «Σε ποιον ανήκει αυτή;» Ότι αυτοί ανήκουν σε μένα και όχι εγώ σε εκείνους. Να μπορούσαμε να το καταλάβουμε αυτό το πράγμα, αγαπητοί μου! Άδειαζαν τα δικαστήρια,

σταματούσαν, γιατί σκοτωνόμεθα για μια σπιθαμή γης. Τέλος πάντων, ένα άλλο πάλι που πολύ μπορεί να βοηθήσει τη σύγχρονη λεγόμενη προοδευμένη κοινωνία μας. Ένας θεολόγος κάποτε προσεκλήθη στο σπίτι ενός φίλου του για να πάρουν ένα τσάι. Αφού το πήρανε, η οικοδέσποινα κάλεσε τον φιλοξενούμενό τους να παίξει χαρτιά μαζί τους. Αυτός δεν έφερε αντίρρηση για μια στιγμή. Όταν όμως ήλθαν τα χαρτιά και ήσαν να αρχίσουν το παιχνίδι, είπε ο θεολόγος: «Ας προσευχηθούμε πρώτα και να ζητήσουμε την ευλογία του Θεού». «Να ζητήσουμε την ευλογία του Θεού;» λέει η οικοδέσποινα. «Ποτέ δεν άκουσα να παίζουν χαρτιά και, πριν να αρχίσουν, να κάνουν προσευχή». Και τότε δόθηκε ευκαιρία στον θεολόγο και είπε: «Πρέπει, λοιπόν, να κάνουμε κάτι για το οποίο δεν μπορούμε να ζητήσουμε την ευλογία του Θεού;» Τα λόγια του αυτά έγιναν αιτία να μην ξαναπαίξουν χαρτιά στο σπίτι εκείνο. Πράγματι, τα χαρτιά...

δεν έχουν την ευλογία του Θεού και, κατά συνέπεια, πρέπει να φύγουν από το σπίτι. Αλλά ποιος το αναλαμβάνει αυτό να το κάνει; Δεν το αναλαμβάνει. Κάτι τι άλλο. Αυτό συνέβη σε ένα φτωχό χωριό της Θράκης, που θα σας πω, όταν μετά την απελευθέρωση γινόταν ένας έρανος για την ανοικοδόμηση των εκκλησιών. Μόλις τελείωσε, λέγεται, η σχετική ομιλία για τη σημασία της πανελληνίου αυτής προσπάθειας ευαγγελίας, μια γριούλα κυρτωμένη από τα χρόνια και τα βάσανα πλησίασε σιγά-σιγά τον ιερέα του χωριού και του λέει: «Δέσποτα, ξέρεις πως είμαι η πιο φτωχή γυναίκα του χωριού και ζω από τη βοήθεια των χριστιανών. Δεν έχω τίποτα στο σπίτι μου παρά μόνον μια κοτούλα. Θα πάω να την πουλήσω και να δώσω κι εγώ κάτι για να φτιαχτεί η εκκλησία μας». Έτσι έχουν γίνει οι εκκλησίες, αυτές που σήμερα εμείς τις περιφρονούμε. Έχουν γίνει μαζί με το αίμα των χριστιανών, εκτός των Αγίων αλλά και των συγχρόνων χριστιανών. Βάλλονται όμως σήμερα οι Εκκλησίες, βάλλονται οι Ναοί.

Προτιμούν σχολεία και σχολές τεχνικές και όχι σχολεία πνευματικά, που είναι οι εκκλησίες. Ένας ασεβής κάποτε ηγεμών έβριζε την Εκκλησία του Χριστού μπροστά σε έναν άγιο κληρικό. Και γυρίζει ο κληρικός και του είπε: «Άρχοντά μου, η Εκκλησία έχει εντολή από τον Κύριό της να δέχεται κτυπήματα χωρίς να τα ανταποδίδει. Πες, λοιπόν, ό,τι θέλεις. Δεν πρέπει όμως να λησμονείς ότι η Εκκλησία του Θεού είναι ένα αμόνι που πάνω του έχουν σπάσει πολλά σφυριά μέχρι σήμερα σαν και εσένα». Ναι, οσοδήποτε κι αν πολεμηθεί, αγαπητοί μου, η Εκκλησία, μην ξεχνάμε ότι η Εκκλησία πάντοτε θα μένει, γιατί έχει τον Χριστό.

Κάτι άλλο που μπορεί να βοηθήσει πολύ στη σύγχρονη ζωή είναι η απάντηση ενός γέρου βαρκάρη που πήγαινε κάποτε βόλτα με τη βάρκα του έναν νεαρό. Ο βαρκάρης, ο γέρων αυτός, λέγεται ότι στο ένα κουπί είχε γραμμένη τη λέξη «προσευχή» και στο άλλο τη λέξη «εργασία». Ο νέος το πρόσεξε αυτό και χαμογέλασε ειρωνικά. «Παππού», του λέγει, «πηγαίνεις πολύ αργά. Όποιος εργάζεται δεν έχει ανάγκη να προσεύχεται». Ο γέρων δεν του απάντησε. Μόνο άφησε το κουπί που είχε τη λέξη «προσευχή» και συνέχισε να κωπηλατεί με το άλλο, που έγραφε επάνω «εργασία». Αλλά, όπως αντιλαμβάνεστε και ήταν και επόμενο, η βάρκα τώρα δεν προχωρούσε καθόλου. Γύριζε πάντοτε στο ίδιο μέρος. Έτσι έδωσε στον νεαρό να καταλάβει μια μεγάλη αλήθεια: ότι μαζί με την εργασία χρειάζεται και η προσευχή, για να προοδεύει αληθινά και η εργασία και ο άνθρωπος. Αλλά εμείς προτιμούμε να σφυρίζουμε την ώρα που εργαζόμεθα, να τραγουδούμε σαν το σαλίγκαρο και όχι να προσευχόμεθα.

Η Οσία Φιλοθέη η Αθηναία, η μεγάλη αυτή Αγία που έλαμψε στην Αθήνα κατά την Τουρκοκρατία και στεφάνωσε τον βίο της με το μαρτύριο, λέγεται ότι κάποτε απεφάσισε να ιδρύσει ένα ορφανοτροφείο θηλέων. Αλλά ως κεφάλαιο δεν είχε παρά λίγα γρόσια. Όταν άκουσαν, λοιπόν, τις σκέψεις αυτές, τη ρώτησαν: «Μα μπορείς να φτιάξεις το ορφανοτροφείο με τόσα λίγα γρόσια;» Τότε εκείνη αποκρίθηκε και είπε: «Με λίγα γρόσια η Φιλοθέη δεν μπορεί να κάνει τίποτα.

Με τον Θεό μαζί και τα λίγα γρόσια, η Φιλοθέη όλα μπορεί να τα κάνει». Και πράγματι τα έκανε όλα. Ο Θεός είναι εκείνος ο οποίος αυξάνει. Ο Θεός είναι εκείνος ο οποίος ευλογεί και τα λίγα, αρκεί να υπάρχει η πρόθεση και η πίστη προς τον Θεό. Αλλά εμείς αυτόν τον Θεό δεν τον λογαριάζουμε, δεν τον υπολογίζουμε. Αλλού έχουμε την εμπιστοσύνη μας, όχι στον Θεό.

Σχετικώς υπάρχει κάτι που δικαιώνει τους λόγους μας αυτούς. Είναι συσχετισμένο με τον γέροντα, τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Είναι γνωστό σχεδόν σε όλους που διαβάζουν: μετά την Επανάσταση του 1821, οι μεγάλες δυνάμεις εκείνης της εποχής, δηλαδή η Αγγλία, η Γαλλία και η Ρωσία, προσπαθούσαν να επηρεάσουν και τους Έλληνας πολιτικούς και στρατιωτικούς και να τους κάνουν οργανά τους, η καθεμιά βέβαια για λογαριασμό της. Κάποτε, λοιπόν, ρώτησε τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη κάποιος: «Εσύ, στρατηγέ μου, με ποιον είσαι; Μήπως είσαι Αγγλόφιλος;» «Όχι», αποκρίθηκε ο γέρος. «Τότε θα είσαι Γαλλόφιλος;» «Ούτε». «Είσαι, λοιπόν, Ρωσόφιλος;» «Ούτε». «Μα τι είσαι;» Και ο γέρος, με τη συνηθισμένη του θυμοσοφία, απάντησε: «Ήμουν, είμαι και θα είμαι Θεόφιλος. Ούτε Αγγλόφιλος ούτε Γαλλόφιλος ούτε Ρωσόφιλος, αλλά Θεόφιλος. Γιατί σαν τον Θεό κανείς δεν αγαπά την Ελλάδα». Το διάβασαν αυτό ποτέ οι σύγχρονοι ελληνόπαιδες; Δεν το διάβασαν. Ούτε οι Έλληνες οι μεγάλοι το διάβασαν και δεν το πρόσεξαν. Γι' αυτό ακούμε παράξενα πράγματα σήμερα για την Ελλάδα μας.

Άλλο που μπορεί επίσης να ωφελήσει και το έχει ανάγκη η εποχή μας είναι κάτι που διδάσκεται στο εξής περιστατικό. Λέγεται ότι μερικές κυρίες συναθροίστηκαν κάποτε σε ένα κοσμικό σαλόνι να οργανώσουν καλλιστεία χεριών.

Παράξενα πολλές φορές παρακολουθούμε. Ως και καλλιστεία σκύλων παρακολουθήσαμε προ ετών, πολλώ μάλλον χεριών. Την κρίση την ανέθεσαν σε έναν ηλικιωμένο κύριο, που διακρινόταν για τη φρόνιμη και τη λογική του πάντοτε σκέψη. Αυτός

την επίδειξη

Δεν βιάστηκε καθόλου να αναγγείλει ποια ήρθε πρώτη. «Κάνετε λίγη υπομονή», είπε. «Θέλω να ρωτήσω πρώτα τους φτωχούς και αυτοί θα με φωτίσουν να βγάλω σωστή απόφαση. Θέλω να ρωτήσω πρώτα τους γονείς και αυτοί θα με βοηθήσουν να βγάλω σωστή απόφαση. Γιατί πιστεύω ότι τα ωραιότερα χέρια είναι αυτά που σπογγίζουν τα δάκρυα ενός ορφανού, που χορταίνουν έναν πεινασμένο, που ποτίζουν έναν διψασμένο και που περιποιούνται και τους γονείς τους». Εάν αυτά συνέβαιναν σήμερα και τα πρόσεχαν οι λεγόμενες κυρίες, δεν θα έπρεπε να υπάρχουν οι λεγόμενοι οίκοι ευγηρίας, για την ίδρυση των οποίων εν πολλοίς θα ζητηθεί φρικτός λόγος από τον Θεό. Ένας άλλος πάλι έχει δώσει μια ωραία απάντηση που μας χρειάζεται σε κάτι τι άλλο. Δηλαδή, η ζωή η χριστιανική, λέει αυτός με τον δικό του τρόπο, δεν είναι θεωρία αλλά πράξη. Ρώτησε, λέγεται, κάποτε ένας εργάτης έναν συνάδελφό του με τι ασχολείται εκτός από τη δουλειά του, με τι άλλο. Και εκείνος του απάντησε: «Μεταφράζω το Ευαγγέλιο». Ο άλλος, που ήξερε

ότι δεν ήταν άνθρωπος πολλών γραμμάτων, έκπληκτος τον κοίταξε και τον ερώτησε: «Μα ξέρεις τόσα γράμματα;» «Όχι», του αποκρίθηκε ο συνάδελφός του. «Δεν με κατάλαβες. Αυτό που προσπαθώ να κάνω είναι να μεταφράζω τη διδασκαλία του Ευαγγελίου στην καθημερινή μου ζωή. Να κάνω, δηλαδή, τα λόγια του πράξεις μου». Το κάνουμε εμείς αυτό; Δεν το κάνουμε. Κάτι που γίνεται λόγος πράξη υπάρχει και σε μια ενέργεια επίσης του προαναφερθέντος Κολοκοτρώνη. Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει.

Αγράμματος αυτός ο γέρων, ήταν βαθιά ποτισμένος από το πνεύμα του Ευαγγελίου. Ανάμεσα, λοιπόν, στα άλλα ήξερε να συγχωρεί αυτούς που του έκαναν κακό. Πράγμα που δεν το ξέρουμε εμείς, του 20ού αιώνος οι λεγόμενοι προχωρημένοι χριστιανοί. Μια φορά φιλοξενούσε στο τραπέζι του τον φονιά του αδελφού του. Η μητέρα του δεν το άντεξε αυτό και του λέει: «Παιδί μου, τι κάνεις; Τον φονιά του γιου μου και αδελφού σου έβαλες να φάει μαζί μας;» Και ο μεγαλόψυχος εκείνος αγωνιστής της απαντά: «Σώπα, μάνα.

Αυτό είναι το καλύτερο μνημόσυνο για τον σκοτωμένο». Μάλιστα. Ας το ακούσουν εκείνοι που κάνουν μνημόσυνα σήμερα και έχουν χίλιους δυο εχθρούς. Ας το ακούσουμε εμείς, οι προχωρημένοι λεγόμενοι χριστιανοί, οι οποίοι δεν συγχωρούμε και εξακολουθούμε να λέμε με το Πάτερ ημών: «Άφες ημίν τα οφειλήματα, ως και ημείς αφίεμεν», και λέμε ψέματα.

Άλλο ακόμη που μπορεί να ωφελήσει και αυτό από την πλευρά του είναι το εξής, το οποίον το βρίσκουμε στου Ισοκράτη τα περιστατικά. Ένας νέος, λέγεται, της εποχής του, γνωστός σ' όλη την Αθήνα για τη φλυαρία του, πήγε κάποτε να γραφτεί στη ρητορική σχολή του Ισοκράτη. Με έκπληξή του όμως τον ακούει να του ζητά διπλάσια δίδακτρα από εκείνα που πλήρωναν οι άλλοι μαθηταί. Απόρησε λοιπόν και ρωτά τον Ισοκράτη: «Μα γιατί, δάσκαλε, θέλεις από μένα διπλά δίδακτρα; Δεν είναι άδικο αυτό;»

Του αποκρίνεται ο σοφός ρήτωρ, ο διδάσκαλος: «Καθόλου δεν είναι άδικο». «Γιατί;» «Γιατί θα κάνω διπλό κόπο για σένα. Δεν θα σου μάθω μονάχα να μιλάς όμορφα, θα σου μάθω και να σωπαίνεις». Ωραίο αυτό, ε; «Το σιγάν κρείττον εστί του λαλείν», που λέει κάποιος άλλος, αν το ενθυμείστε.

Μέσα στη συλλογή υπάρχει και ένα άλλο, το οποίο δυστυχώς θα μας χρειαστεί λίαν συντόμως και δεν θα το έχουμε. Ήταν, λέγεται, καλοκαίρι του 1771. Στην Αθήνα, κάποιος Οθωμανός κατήγγειλε στον κατή τότε τον Μιχάλη Πακνανά, ένα χριστιανόπουλο, παιδί κάποιου μανάβη. Η κατηγορία ήταν μια και μόνη: ότι ο Μιχάλης πίστευε φλογερά στον Χριστό και τον κήρυττε και στους άλλους, όπου και αν βρισκόταν. Αυτό έφτανε για να τον στείλουν οι Τούρκοι στο θάνατο σαν εχθρό του Μωάμεθ.

Ο κατής λοιπόν τον έκλεισε τριάντα μέρες στη φυλακή. Με απειλές και καλοπιάσματα πάσχιζε να τον κάνει να αρνηθεί τον Χριστό. Αλλά το γενναίο παλικάρι έμεινε ακλόνητο στην πίστη. Είδε κι απόειδε ο κατής, προστάζει τον δήμιο να βγάλει το σπαθί του για να τον τελειώνουν. Ο δήμιος, για να τον φοβήσει περισσότερο τον Μιχάλη, τον τρυπά λίγο με το σπαθί και το αίμα αρχίζει να τρέχει. Αλλά ο νέος κάθε άλλο παρά τρομάζει. Φωνάζει μάλιστα στον δήμιο και του λέει: «Κτύπα καλά, είμαι και μένω χριστιανός». Μάλιστα, τώρα δε, δεν ξέρω αν ξέρετε, σε μια πλάκα από τις Στήλες του Ολυμπίου Διός Σώζεται, μισοζυσμένη επιγραφή, εντός παρενθέσεως, 1771, Ιουλίου 1, 9, Απεκεφαλίστη ο Πακνανάς Μιχάλης

Στη συνέχεια να πω κάτι που έχει σχέση με τη γλώσσα. Λέγεται ότι ο Δημοσθένης επρόκειτο κάποτε να μιλήσει στην Εκκλησία του Δήμου, δηλαδή τη Βουλή της Αρχαίας Αθήνας. Την προηγουμένη μέρα ένας φίλος του τον συνάντησε να περπατά απορροφημένος στις σκέψεις του. «Ασφαλώς», του λέει, «θα σκέπτεσαι τι πρόκειται να πεις αύριο». «Όχι», αποκρίθηκε ο μεγάλος αυτός ρήτωρ. «Σκέφτομαι το αντίθετο, τι δεν πρέπει να πω».

Το δίδαγμα, ε! «Η γλώσσα είναι πυρ κατακαίον», γράφει ο Απόστολος Ιάκωβος στο γ' κεφάλαιο, στίχος 6, και εμείς δυστυχώς δεν την προσέχουμε. Ο άνθρωπος, αγαπητοί μου, δεν κρίνεται από ό,τι θα πει, αλλά και από ό,τι δεν θα πει. Το να βάλω κάποτε κάποιον στη θέση του με το λόγο μου, όταν πρόκειται να βγω εγώ από τη θέση μου, ας λείπει αυτό, δεν είναι αποτέλεσμα. «Μα την αξιοπρέπειά μου υποστηρίζω». Ναι, μπορεί να υποστηρίξεις την αξιοπρέπειά σου, αλλά πρόσεξε μην χάσεις τη χριστιανοπρέπειά σου και τότε σου είναι περιττή. Τη συνέχεια μας

λέγαμε κάτι που θα μπορούσε και σε εμάς να χρησιμεύσει κάποτε, όταν βρισκόμεθα σε δύσκολες καταστάσεις, που τα πάντα κλείνουν επί κακώ γύρω μας. Είναι κάτι το οποίο έλαβε χώραν στην περίοδο της Κατοχής και συγκεκριμένως σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης. Εκεί ήταν ένας τσέλιγκας, ένας ποιμήν όπως θα λέγαμε.

Διατηρούσε ένα κοπάδι από πρόβατα. Κάποιο λοιπόν πρωί, ενώ βρισκόταν στο μαντρί, βλέπει με τρόπο πονηρό, κατά κάποιον τρόπο, έναν αετό να παρατηρεί

το κοπάδι, να κατεβαίνει χαμηλά, να αρπάζει ένα αρνί και να υψώνεται αμέσως στον αέρα και να χάνεται. Καταλαβαίνετε τώρα σε τι δύσκολη κατάσταση βρέθηκε ο άνθρωπος αυτός. Την άλλη μέρα πάλι το πρωί κατέβηκε ξανά ο αετός. Άρπαξε άλλο αρνί και πάλι χάθηκε. Ο τσέλιγκας ήρθε σε δύσκολη στιγμή, σε δύσκολη κατάσταση. Απελπίστηκε και πιο πολύ γιατί ήταν Κατοχή. Οι Γερμανοί απαγόρευαν την οπλοφορία. Ούτε ένα δίκανο δεν είχε να τον σκοτώσει. Τι να κάνει λοιπόν;

Σκέφτηκε από όλες τις πλευρές, δεν βρήκε καμιά διέξοδο, μόνον ένας λογισμός που του έλεγε: «Ας πάω στην πόλη, να πάω μέχρι τον Γερμανό διοικητή. Θα του ζητήσω να μου δίνει μια προσωρινή άδεια, μήπως και μπορέσω και αμυνθώ, διότι όπως πάνε τα πράγματα θα μου το πάρει όλο το κοπάδι αυτό». Πηγαίνει λοιπόν στην πόλη, αλλά, ως ήτο φυσικόν, δεν του έγινε η χάρη, δεν του έδωσε ο διοικητής άδεια για να οπλοφορήσει. Τότε, απελπισμένος, εστράφη, όπως θα λέγαμε, προς τα θεία. Πράγμα το οποίο συμβαίνει και σε μας. Όταν εξαντλούμε τα πάντα,

γυρίζουμε με άδεια τα χέρια και απογοητευμένοι από τους πάντας, τότε γυρίζουμε και στην Εκκλησία. Κοντά λοιπόν εκεί στο χωριό ήταν ένα μοναστήρι. Ο ηγούμενος του μοναστηριού φημιζόταν για την αγιότητά του. Πήγε λοιπόν ο τσέλιγκας αυτός με δάκρυα στα μάτια και του διηγήθηκε τι του είχε συμβεί. Ο ηγούμενος, καλοκάγαθος άνθρωπος, τον άκουσε με προσοχή. Και στο τέλος του λέει: «Μην κλαις, παιδί μου, έχει ο Θεός». «Ο Θεός έχει», απαντά ο τσοπάνης. «Εγώ όμως δεν έχω. Δεν έχω ούτε ένα όπλο να σκοτώσω τον αετό». Και ο ηγούμενος συνεχίζει: «Εκείνα, παιδί μου, που είναι αδύνατα σε μας, είναι δυνατά στον Θεό. Μην απελπίζεσαι. Θα καλέσω το χωριό να κάνουμε μια προσευχή. Θα παρακαλέσουμε τον Θεό να σ' απαλλάξει από αυτό το κακό, εφόσον δεν μπορείς να απαλλαγείς μόνος σου». Βλέπει ο τσέλιγκας, ακούει ο τσέλιγκας, αλλά δεν πιστεύει ο τσέλιγκας. Διότι δεν είχε σχέση με την Εκκλησία, ούτε ήξερε. Αυτός, πέρα από τη δύναμή του, από το κοπάδι του και από ό,τι κέρδιζε εξ αυτού, δεν γνώριζε τίποτα άλλο. Η δύναμή του, το παν, ήτο εκεί. Αυτά τα άκουγε σαν όνειρο.

Εν πάση περιπτώσει, το αποτέλεσμα είναι το εξής: το απόγευμα όλο το χωριό, με επικεφαλής τον ηγούμενο, έκανε λιτανεία και προσευχήθηκε θερμά για τον τσέλιγκα και τα αρνιά του. Την άλλη μέρα τώρα το πρωί πάει αυτός, όλος αγωνία και περιέργεια, να δει τι θα συμβεί. Και να, ο αετός ξανά, ο κύριος αυτός, κατεβαίνει και του αρπάζει πάλιν άλλο αρνί και άρχισε να ανεβαίνει. Καταλαβαίνετε τώρα την ψυχοσύνθεση του τσοπάνου. Όμως παραδόξως βλέπει ότι ο αετός δεν ανέβαινε εύκολα όπως ανέβαινε τις άλλες φορές. Του φάνηκε να παλεύει με αυτό που κρατούσε στα νύχια του. Έβλεπε ότι πάλευε και, ύστερα από λίγο, βλέπει να πέφτει κάτι. Τρέχει εκεί που έπεσε και τι να δει ο τσέλιγκας; Βλέπει ένα φρικτό πράγμα. Βλέπει τον αετό καταξεσκισμένον και νεκρό. Και δίπλα του βλέπει ένα νεκρό επίσης αγριόγατο. Τι είχε συμβεί; Προφανώς, τη στιγμή που πήγαινε να αρπάξει το αρνί, ήτο εκεί κοντά, φαίνεται, ο αγριόγατος. Και ο αετός, αντί να αρπάξει το αρνί,

άρπαξε τον αγριόγατο ή ο αγριόγατος άρπαξε τον αετό και, στην πάλη αυτή, τον καταξέσκισε τον αετό, τον έπνιξε. Προφανώς ο αετός πάλι ενέκρωσε, έπνιξε το γάτο και πέσανε και οι δύο κάτω. Έτσι σώθηκε, κατά καταπληκτικόν αυτόν τρόπον και με την καταπληκτική αυτήν ενέργειαν της προνοίας του Θεού, που ήταν το αποτέλεσμα της προσευχής των χωρικών, από την καταστροφή ο τσέλιγκας. Μάλιστα, αυτός είναι ο Θεός. Εκεί που κλείνουν τα πάντα επί κακώ για μας, εκεί είναι ο Θεός που δύναται να λύσει όλα τα δύσκολα προβλήματα,

όλους τους γόρδιους δεσμούς που έχουμε δημιουργήσει εμείς δίπλα μας και γύρω μας και φτιάξαμε εκείνο το απόφθεγμα: «Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα». Δεν υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις για τον Παντοδύναμο Θεό.

Άλλο που μπορούσε και αυτό να ωφελήσει είναι συσχετισμένο με τον Μέγα Αλέξανδρο. Λέγεται ότι, ύστερα από μια μάχη, ο Μέγας Αλέξανδρος έδειξε μεγάλη καλοσύνη στους νικημένους εχθρούς του. Δηλαδή τι; Τους έλυσε από τα δεσμά τους, τους φόρτωσε με δώρα πλούσια και τους άφησε ελευθέρους να γυρίσουν στα σπίτια τους. Οι στρατηγοί του, σαν το είδαν αυτό, του είπαν: «Τι έκανες, βασιλιά μας; Να τους τιμωρήσεις έπρεπε κι όχι να τους ευεργετήσεις». «Γιατί;» ρωτά χαμογελαστά ο Αλέξανδρος. «Μα, απλούστατα, γιατί τους νίκησες στον πόλεμο». «Δεν σκέφτεστε σωστά», απαντά.

«Μόνον αν κατακτήσω και την καρδιά τους θα είμαι πραγματικός νικητής». Αυτό είναι το θέμα. Δεν κατακτούμε κι εμείς τις καρδιές των άλλων. Δεν το φροντίζουμε αυτό. Αλλά για να κατακτήσεις την καρδιά του άλλου χρειάζεται ταπείνωση, χρειάζεται πίστη στον Θεό, χρειάζεται μακροθυμία. Ναι, εμείς πάντοτε εμάθαμε το πνεύμα της εκδικήσεως, αλλά ας ακούσουμε μια άλλη περίπτωση σχετική που μπορεί να μας βοηθήσει, ας είναι σαν επίρρωση του προηγουμένου. Αναφέρεται ότι ο αυτοκράτωρ του Βυζαντίου Αρκάδιος

είχε εξοργιστεί κάποτε φοβερά εναντίον του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, ο οποίος άφοβα, όπως θα λέγαμε, στηλίτευε τη διαφθορά τότε του παλατιού. Μια μέρα λοιπόν ρώτησε πέντε εμπίστους αυλικούς του, γνωστούς για τη διεστραμμένη τους καρδιά, τι πρέπει να κάνει, κατά τη γνώμη τους, για να εξουθενώσει τέτοιο μισητό αντίπαλο, τον Ιωάννη δηλαδή. Ο πρώτος τον συμβούλευσε να τον εξορίσει. Ο δεύτερος να του δημεύσει όλα τα αγαθά. Ο τρίτος να τον φυλακίσει. Ο τέταρτος να τον θανατώσει. Ο πέμπτος όμως, που είχε

σατανική σκέψη, είπε: «Όλοι σας, βασιλεύ, πέφτετε έξω. Με τίποτα από αυτά δεν μπορούμε να εκδικηθούμε τον Επίσκοπο Ιωάννη. Όπου και να τον εξορίσουμε, θα είναι σαν πατρίδα του. Και τι αγαθά να του δημεύσουμε, αφού δεν έχει άλλο στον κόσμο από το ράσο που φορεί; Αν τον φυλακίσουμε, δεν μπορούμε να κλείσουμε την ψυχή του έξω από τους ουρανούς. Και αν τον στείλουμε στον δήμιο, μεγάλη θα είναι η χαρά του, γιατί έτσι θα βρεθεί νωρίτερα κοντά στον Θεό του. Μόνο μια εκδίκηση υπάρχει γι' αυτόν. Βρείτε τρόπο να τον εξαναγκάσετε να αμαρτήσει. Τον ξέρω καλά.

Ο άνθρωπος τίποτα άλλο δεν σιχαίνεται, τίποτα άλλο δεν φοβείται, τίποτα άλλο δεν τρέμει, όσο την αμαρτία. Φοβάμαι όμως πολύ ότι τέτοια εκδίκηση δεν μπορούμε να επιτύχουμε. Γιατί όλοι ξέρουν πως ο Ιωάννης δεν υποκύπτει στην αμαρτία με κανένα τρόπο. Η ως τώρα ζωή του άλλωστε το αποδεικνύει περιτράνως αυτό». Αυτό είναι το θέμα. Το μεγαλύτερο κακό είναι η αμαρτία. Όλα τα άλλα είναι νομιζόμενα κακά.

Νομιζόμενα κακά.

Μετά από αυτό, κάτι άλλο για μια άλλη πλευρά διαφωτιστική δικιά μας. Αυτό είναι παρμένο από τη ζωή του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, του Πατριάρχου Αλεξανδρείας. Αναφέρεται λοιπόν πως κατά την εποχή του ζούσαν δύο σανδαλοποιοί που κατοικούσαν στον ίδιο δρόμο, δυο υποδηματοποιοί που θα λέγαμε σήμερα. Ο ένας, αν και είχε μεγάλη οικογένεια, κατάφερνε να τη συντηρεί καλά και μάλιστα του περίσσευε κιόλας. Ο άλλος, αν και ανύπαντρος, μόλις που τα έβγαζε πέρα για να κρατιέται στη ζωή.

Δούλευε ακόμη και την Κυριακή και τις γιορτές, εν αντιθέσει με τον πρώτον, ο οποίος δεν δούλευε ούτε τις Κυριακές ούτε τις εορτές. Μια μέρα λοιπόν διηγήθηκε στον συνάδελφό του την οικονομική του κατάσταση και του ζήτησε να μάθει πώς αυτός κατόρθωνε να τα βγάζει πέρα, και μάλιστα τόσο εύκολα. «Φίλε μου», του απαντά εκείνος, «δεν το ξέρεις; Έχω ένα κρυμμένο θησαυρό και κάθε Κυριακή παίρνω από αυτόν το θησαυρό όσα μου χρειάζονται». «Θα μπορούσες», του λέει, «να μου δείξεις, να μου πεις κάτι περί αυτού του θησαυρού;» «Ευχαρίστως», του λέει. «Την άλλη Κυριακή έλα μαζί μου να στον δείξω».

Την Κυριακή λοιπόν τον παίρνει και τον πάει στην Εκκλησία. Παρακολουθούν εκεί τη Θεία Λειτουργία και μετά την απόλυση του λέει: «Όπως είδες, φίλε μου, εδώ στην Εκκλησία βρίσκεται ο θησαυρός μου. Μετέχοντας στη Λειτουργία έχω την ευλογία του Θεού. Αγίαζε λοιπόν και εσύ τις ημέρες του Κυρίου, καθώς και τις γιορτές, μετέχοντας στη Θεία Λατρεία και στα μυστήρια και κατεξοχήν εις την Θεία Κοινωνία, και πίστεψέ με πως ο μεγάλος αυτός θησαυρός που βρίσκεται μέσα σε αυτή εδώ την Εκκλησία, δηλαδή ο ίδιος ο Χριστός, είναι τόσο αρκετά πλούσιος για να μην αφήσει νηστικούς όσους καταφεύγουν σε Αυτόν». Δυστυχώς όμως, όπως ξέρετε, οι άνθρωποι οι σημερινοί αλλού αναζητούν την ευτυχία τους και όχι στον Ιησού,

στην Εκκλησία. Αυτοί οι οποίοι φοιτούν σήμερα στην Εκκλησία είναι 2 με 3 τοις εκατό των χριστιανών, κατά τα στατιστικά. Οι υπόλοιποι αλλού αναζητούν. Γι' αυτό εγέμισαν όλα τα φρενοκομεία, γι' αυτό εχάθη ο ύπνος και η ειρήνη και η γαλήνη από τον άνθρωπο. Γι' αυτό το άγχος, γι' αυτό οι αυτοκτονίες, γι' αυτό τα πάντα.

Στους ανθρώπους που θα επιστρέψουν εις τον Χριστόν και εις την Εκκλησίαν Του. Κάτι τι άλλο, το οποίο είναι παρμένο κι αυτό από την παλαιά εποχή. Μια μέρα, λέγεται, ότι έφτασε στη Θηβαΐδα της Αιγύπτου ένα στρατιωτικό απόσπασμα που το διοικούσε ένας αξιωματικός του αυτοκράτορος ονόματι Παχώμιος.

Όλοι τους ήσαν κουρασμένοι. Πεινασμένοι και διψασμένοι, οι κάτοικοι όμως έτρεξαν να τους περιποιηθούν με πολλή αγάπη. Τότε ο Παχώμιος, έκπληκτος, ρώτησε για ποιο λόγο τούς είχαν δείξει τόσο εξαιρετική περιποίηση. Και αυτοί του απήντησαν: «Είμαστε χριστιανοί και η θρησκεία μας μάς επιβάλλει να κάνουμε έτσι σε όλους». Ο Παχώμιος τότε έβγαλε το συμπέρασμα και λέγει: «Μια θρησκεία που εμπνέει τέτοια αγάπη δεν μπορούσε παρά να είναι θεία». Έγινε λοιπόν και αυτός χριστιανός, έλαμψε σαν μεγάλος ερημίτης στη Θηβαΐδα και το όνομά του από τότε λάμπει

Αθάνατος στη μνήμη της Εκκλησίας. Αυτό λείπει σήμερα από μας. Δεν υπάρχει, γι' αυτό και δεν συγκινούμε τους πέριξ μας. Εμείς είμαστε των λόγων άνθρωποι, ως επί το πλείστον, ουχί των έργων. Τόσο θα πρέπει να είμαστε πρακτικοί άνθρωποι, να μην στεκόμαστε στη θεωρία, αλλά να καταβαίνουμε και στην πράξη. Ακόμη ένα άλλο που κι αυτό χρειάζεται για τις ημέρες μας είναι: δυο παλιοί φίλοι συναντήθηκαν, λέγεται, κάποτε, ύστερα από δέκα χρόνια χωρισμού περίπου. Ο ένας είχε μείνει άπιστος, όπως ήταν και πρώτα.

Ο άλλος όμως, στο μεταξύ, είχε μετανιώσει για την αμαρτωλή του ζωή και είχε γίνει ένας ζωντανός άνθρωπος, ένα πιστό μέλος της Εκκλησίας. Εκκλησιάζεται, προσεύχεται, εξομολογείται, κοινωνούσε. Έσφιξαν, όπως ήταν φυσικό, τα χέρια εγκάρδια και ο πρώτος λέγει στο δεύτερο ειρωνικά: «Βαγγελάκη, άκουσα πως η θρησκεία σε χτύπησε λίγο στο κεφάλι, ε; Είναι αλήθεια;» «Όχι στο κεφάλι», του απαντά ο άλλος με άκακο χαμόγελο, «στην καρδιά με χτύπησε και μου χάρισε μια ζωή πολύ πιο όμορφη από την παλιά μου». Έτσι είναι. Η θρησκεία του Ιησού δεν είναι της γνώσεως, δεν είναι της κεφαλής,

της καρδίας. Ο νους του ανθρώπου είναι αργυρώνητος της καρδίας, λέγουν οι Πατέρες. Χαρά στους ανθρώπους οι οποίοι έδωσαν την καρδιά τους. Γι' αυτό, στην Παλαιά Διαθήκη, διά του Παροιμιαστού, ο Θεός λέγει: «Υιέ μου, δος μοι σην καρδίαν». Δεν ζητάει τον νουν του ανθρώπου, δεν ζητάει τας περγαμηνάς του ανθρώπου, δεν ζητάει το πορτοφόλι του ανθρώπου, δεν ζητάει την εργασία του ανθρώπου· ζητάει την καρδία του ανθρώπου. Διότι, όλα εάν τα δώσει ο άνθρωπος εις τον Θεόν, την καρδία του δεν δώσει και την αφήσει κατοικητήριον και έδρα του σατανά, δεν έχει να ωφεληθεί τίποτα. Από εκεί ξεκινάει.

Το ερώτημα είναι: εμείς έχουμε δώσει την καρδία μας; Κεριά ίσως δίδουμε, θυμιάματα δίδουμε, έλαιον προσκομίζουμε, τάματα κάνουμε· την καρδία μας την έχουμε δώσει όμως εις τον Θεόν; Αυτό είναι το θέμα το μεγάλο. Αλλά πώς είναι δυνατόν ο άνθρωπος ο οποίος δεν μελετά τον Λόγο του Θεού, δεν ζει τον Λόγο του Θεού, τη διδασκαλία του Ιησού δεν την ζει, πώς είναι δυνατόν; Ας το κοιτάξουμε λοιπόν και αυτό, όσοι θέλουμε, διότι δεν εκβιάζει κανέναν ο Θεός. «Όστις θέλει», λέγει, «οπίσω μου ελθείν». Χαρά στους ανθρώπους που ηθέλησαν και ηκολούθησαν τον Ιησού στην ζωή αυτή.

Ακόμη ένα που μπορεί και αυτό να αφήσει μια μικρή διδασκαλία είναι παρμένο από τη ζωή και τα λεγόμενα του Μεγάλου Αντωνίου. Ο Μέγας αυτός Αντώνιος, ο κορυφαίος των ασκητών της αρχαίας Εκκλησίας, παρόλο που έμενε πάντα στην έρημο, ήταν ένα όνομα περίφημο, όπως θα λέγαμε, σ' όλη την οικουμένη. Ακόμη και ο αυτοκράτωρ Μέγας Κωνσταντίνος είχε μάθει για την αρετή του και τον θαύμαζε, έστω και από μακριά. Μια μέρα, λοιπόν, του στέλνει ένα βασιλικό γράμμα και δι' αυτού του γράμματος εξέφραζε τον θαυμασμό του. Όμως ο Μέγας Αντώνιος, σαν το έλαβε και το διάβασε, έμεινε ατάραχος, σαν να μην συνέβη τίποτα. Οι μοναχοί όμως οι άλλοι που ζούσαν γύρω του, βλέποντας το γεγονός αυτό σαν σπουδαίο, ήσαν περίεργοι να μάθουν τι έγραφε άραγε στον Άγιο ο βασιλιάς και, κατά κάποιον τρόπον ακόμη, πώς θα μπορούσαν κι αυτοί να αξιωθούνε κάποτε ένα τέτοιο γράμμα. Ο Αντώνιος όμως τους φώναξε και τους λέει: «Τι είναι το γράμμα ενός ανθρώπου μπρος σ' εκείνο που μας άφησε ο Θεός; Μπορεί να συγκριθεί σε αξία το πρώτο με το δεύτερο;»

«Ποιο είναι το γράμμα που μας άφησε ο Θεός;» ρωτάει κάποιος. Το Ιερό Ευαγγέλιο, ο γραπτός λόγος του Ιησού. Τι καλύτερο μπορεί ένας επίγειος βασιλιάς να μας πει από ό,τι μας λέγει ο Υπερουράνιος, ο Βασιλεύς των Ουρανών, ο Κύριός μας;

Ίδια παρατήρηση θα μπορούσε να γίνει και σήμερα για πολλούς χριστιανούς που αμελούν την ανάγνωση του Ιερού Ευαγγελίου και χάνουν ώρες διαβάζοντας άλλα ανωφελή ή ανήθικα κείμενα ή ευρίσκονται ενώπιον μιας οθόνης, βλέποντας και ακούοντας πράγματα.

Πράγματα περιττά, πράγματα κολάσιμα.

Θα μπορούσε να ωφεληθεί ο άνθρωπος από την απάντηση αυτή.

Αυτό που μπορώ να παραθέσω στην αγάπη σας είναι το εξής. Ο μεγάλος αυτός πολιτικός, ο Τρικούπης, ο Χαρίλαος, που εγνώρισε η Ελλάς, λέγεται ότι κάποτε, ένα πρωί, συνάντησε μια πλύστρα που, παρόλο το χειμωνιάτικο εκείνο κρύο, συνέχιζε να πλένει στην αυλή της ένα καλάθι με ρούχα, έχοντας και κοντά της τρία μικρά παιδάκια, τα οποία τουρτούριζαν εκεί από το κρύο. Χωρίς βέβαια να γνωρίζει αυτή ποιος είναι αυτός, την ερώτησε και της λέγει: «Πώς τα καταφέρνεις, κυρά μου, να κάνεις μια τέτοια σκληρή ζωή;»

«Κύριε», του λέγει, «κάθε πρωί πηγαίνω πρώτα στην Εκκλησία και λέω στον Θεό: “Δώσ' μου, Θεέ μου, δύναμη για 24 ακόμη ώρες”. Και γι' αυτό κατορθώνω και αντεπεξέρχομαι. Αυτό δε, έχω τώρα που το κάνω 10 χρόνια. Γι' αυτό μη στενοχωρείστε. Είμαστε ευτυχισμένοι».

Κρατήσετε, αν θέλετε, τα ψήγματα αυτά, τα οποία απορρέουν από πείρα, από αγάπη, από θαύματα, από πρόνοια του Θεού. Όποιο νομίζετε ότι σας κάνει, βάλτε το στη ζωή σας. Κρατήστε το, αφομοιώστε το και μεταδώστε το και στους άλλους. Είναι μια μεγάλη ευλογία να μεταδίδει ο άνθρωπος από τις γνώσεις του, της ευλογίας του Θεού. Το εύχομαι αυτό από όλη μου την καρδιά. Ο Θεός μαζί σας.