The Counsels of the Apostle Paul

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In our meetings at Velia, you may remember that we once spoke about the Apostle Paul. You remember also because his feast is the day after tomorrow. In general, I would say that we know many things, but we do not study the Apostle Paul. We know a great deal and read a great deal, yet we do not read the Gospel. We could benefit greatly, because Paul has dealt with every subject that can make a person truly blessed. His writings answer all our questions and help prepare us for the life to come. He is the man who was counted worthy to reach the Third Heaven. And if we take into account what John Chrysostom says about the Apostle Paul, he says: “When you hear Paul, understand that Christ is speaking, and that Christ Himself moved Paul’s soul.” Young people especially should read Paul—and, of course, the whole New Testament, which was written in our own language

for our sake, though we do not consider it worthy of our attention. But we should read Paul above all, because he touches upon every matter that concerns the human person. Wherever you open his writings—whatever epistle, chapter, or verse—you will find something that will benefit you. Tonight I shall do what I did the day before yesterday. Then I drew upon...

his Epistle to the Colossians, chapter three, where he said that even now the believer is in heaven. Only one brief event is needed, the event called death: he leaves his body here, this brick of clay, and he himself is taken up into heaven. Tonight I shall take another subject, one that Paul addresses in his First Epistle to Timothy. Many people speak about humanity’s misery. They say that conditions are bad, people are bad, those who govern are bad, and that, in general, our life in this world lacks harmony. But here is the mistake:

although we say that everyone else is bad, we never say that we ourselves are bad. The priest is no good, the ruler is no good, the state is no good, the police are no good, the neighbor is no good—the one upstairs, downstairs, next door, over there, and so on. But we are good! If everyone thinks this way, then the whole world ought to be good. Yet it is not. It is true that people are not good. They do not remain at their proper post or fulfill their calling. They do not play the part entrusted to them as God-fearing people. Each person looks no further than himself and seeks to satisfy his own interests, his own ego, or both.

Every day you see fraud, scandals, and all kinds of situations. Those looking on from outside imagine themselves to be little angels; they take offense, and the whole story goes around again. Do we bear any responsibility for this entire situation? Some think we do not. “How am I to blame if the ruler is not upright? How am I to blame if the teacher is not upright? How am I to blame if the priest is not upright? How am I to blame if this or that person is not upright?” How can you say that you are not to blame? Who, then, is to blame? Is God to blame? We are to blame. Because of us, this situation is not right. That is the point. If we could understand this, things would turn out very differently.

We have not understood it, and that is precisely why we suffer and a vicious circle forms around us. Things could be set right, both in particular and as a whole, if each person understood that he is one member of the whole, that the next person is another member, and the next another. We are all individual members, yet together we form one body. If each person faithfully performs the work appointed to him, there will be harmony and blessing in the world. What can set this entire situation in order is prayer, and prayer is what people lack—both the great

and the small, both those who govern us and those of us who are governed by them. This prayer is missing, though it can accomplish something. “Do you expect those people to pray?” No, I do not expect it of them, because they do not believe. But do I, who believe, actually pray? That is the question. I do not expect them to pray. I expect it of myself, of you, of the next person. I expect religious people to pray. And if believing people pray, they call upon the grace of God. Then even an unbelieving ruler may, without realizing it, be made to serve the people of God, despite what he himself may be like. This is something

I want Christians to take seriously and put into practice, as Paul shows us. The face of the earth will change. For Christ is able to enlist even Satan himself and place him in the service of His Christian people—even the devil himself. I mean the devil in person, not merely a human being used as his instrument. And if Christ can use the devil, why could He not use a human being? Yet the so-called believer does not pray. In the second chapter of his First Epistle to Timothy, Paul writes:

“I exhort, therefore, first of all”—first of all, before everything else—“that supplications, prayers, intercessions, and thanksgivings be made.” In other words, offer every kind of prayer: alone and together, petitions and supplications, everything you can offer through prayer. “For whom should I pray, Paul?” “For all people.” That is what is missing among us. Our prayer does not embrace all people. It has become narrow. A mother wants her child to pray for grandmother, dear father, mother, and grandfather. A Greek mother prays that her child will succeed in high school and pass the national university entrance examinations.

If the child goes on a journey, she prays for a safe and successful return. These are the kinds of prayers people usually offer. You see schoolboys and schoolgirls passing churches, going in to light candles, and so on. Now that examination time has arrived, everyone is running to the little chapels to light a candle so that they may pass. But there is no conscious awareness that, if I want peace in the world, peace in the Church, peace in my neighborhood, security and tranquility, and the ability to sleep peacefully, then I must pray for those who are responsible for protecting me. We do not do this, and as long as we do not, things will not improve. Paul says: “You shall pray for all people, for kings and for all who are in authority.”

In Paul’s day there were no baptized kings; all the kings were idolaters. Does that mean it was their concern alone? No, Paul says, it is your concern. You must pray for the king, and God will enlist him and move him to make laws for your benefit, even though the king himself may care nothing about your concerns. Pray “for all who are in authority”—those who hold public office, ministers, and powerful people. You must pray for them. Why does Paul tell us to pray for them? He explains immediately: “that we may lead a quiet and peaceable life in all godliness and dignity.” He did not tell them to go out and find a good ruler. Where would they find one? Even if one good man appeared among fifty others, would the majority recognize him? The many do not recognize the good man.

A bad ruler emerges through the power of the many who are themselves bad. What happens then? Must we suffer because of their wickedness? We need not suffer. If we understand this and ask Christ to govern us, you will see laws enacted and circumstances created that serve our good. This is true; it is true. Who binds the hands of God? We do. God has the power to speak to each person according to what will benefit His faithful people. Yet we demand everything from the rulers themselves. They are atheists, and we give them no help through our prayers. Instead, we undermine them—both the civil authorities and the authorities of the Church. We keep undermining them

at every opportunity. Why, then, do we expect to make progress? There can be no progress in this way. Paul says these things, and I believe he is not mistaken. People are not our danger; we are a danger to ourselves. We are the ones who bind God’s hands, so that He does not enlist people to serve our good. You know that we remained enslaved under the Turks for four hundred years. Yet throughout those four centuries of Turkish rule, the Holy Mountain remained in its place, and the Turks themselves assumed responsibility for protecting Mount Athos.

All the holy places there were preserved, along with firmans, imperial chrysobulls, lead-sealed decrees, and other documents granting rights and privileges to the monasteries. Yet these things are being lost today, when we are no longer enslaved to the Turks; they are being lost through so-called rationalist Greeks. Did you know that? How did God enlist the Turks to protect the Holy Mountain then, while today the Holy Mountain is endangered by Orthodox Christians? Does this require some elaborate philosophy? No philosophy at all. It is exactly what Paul says. Therefore, if you want the face of the earth to change, if you want to secure quiet, well-being, and tranquility in this world, learn to pray, regardless of who stands above you as ruler.

If, in humility, you accept that you do not deserve better leadership, you will humble yourself and say, “My people, I did not deserve better leadership.” Do you have someone better to elect? And since the majority say that this person is the best, what else can happen? The majority say that he is the best. Are we to listen to the minority instead? We listen to the choice of the many, and afterward it becomes evident whether the person whom the majority called the best truly is the best. Why does this happen? Because the majority themselves are not the best. If the people are not good, it is natural that there will be no good person at their head. But if people desire Christ to intervene and put matters in order, then everything changes. And each person holds in his hand

an atomic weapon, a personal weapon. Russia has atomic weapons. America has atomic weapons. Various nations have atomic weapons. But the Christian also has his own personal, “atomic” weapon. Nations possess atomic bombs and tremble over them. Yet the Christian can pray, and even if a bomb falls beside you—a bomb costing millions of dollars and powerful enough to destroy a hundred countries the size of Greece—it may fall and fail to explode, because there is another and greater bomb called Christ. But who goes and knocks at Christ’s door? Who kneels down to pray, regardless of who is in power? Who does this? We have not grasped it. We place our trust “in rulers, in the sons of men.”

What does David say? “Do not put your trust in rulers, in the sons of men.” No. Place your trust in the Lord, in Him, and He has the power to help and transform circumstances, whoever may be in authority. He has the power to turn their minds. Christ is an engineer: He holds the tools in His hand and turns people’s minds for the sake and benefit of His people. But we do not acknowledge Christ’s omnipotence. That is the sin. As I told you, our prayers are only for little John, for mother, father, grandfather, and grandmother. That is all.

“For kings and for all who are in authority,” because they do not bear the sword in vain, and so forth; “that we may lead a quiet and peaceable life in all godliness and dignity.” What is our concern? That we may live well. As for the ruler, if he wishes, he too may come to believe. God will place so many circumstances before him during his life that, if he chooses, he can believe and be saved. His impiety cannot condemn me to Hell. I shall pray that the providence of God may use even that Satan for my salvation. You know that pharmacies contain poisons that are also used as medicine. There is a special locked cabinet in pharmacies where poisons are kept, and these poisons can be used medicinally.

Man takes a deadly poison, uses it as medicine, and brings forth life from it. Christ is not powerless; the problem is that man does not pray. If you take these things seriously, then change your prayers. Stop praying only for your own people. Stop praying only for your own requests. When you go to Church, do not seek yourself. Pray for the needs of others. Pray for the state. Pray for those who govern us. Pray for those who govern the Church. Pray for the clergy and the monasteries. Pray for such things. And if one person prays in the same way,

and another also prays in the same way, will there not be a prayer offered on your behalf as well? When you pray only for your own concerns, it is as though you take a little rifle and fire—bang—once toward heaven, then bang again, and again, and again. But if the whole world prays, then heaven is being bombarded from every direction at once. And when God sees that you are not praying for your own affairs but for another person, putting into practice the words, “Be tenderly affectionate to one another with brotherly love,” then God sends rain upon everyone. He shows mercy to everyone and takes up everyone’s needs. Therefore, change the way you pray.

Learn how to pray. Do not try to impress God with clever words. We cannot deceive God. He does not need cleverness, legal arguments, or special pleading. He needs a pure heart. “My God, we are sinners. I beseech You, take care of us. Protect my country; protect those who govern us; protect my Church. Protect those in authority; protect the parents who struggle for their children; protect all the children of the world. Stop the mothers who kill their children; stop the teachers who teach atheism to children. You intervene, my God.” These are prayers. Prayer is not, “Help my grandmother and my dear grandfather, and let my child succeed and be admitted,” and so forth. Never say that! Let the child sit down, study, and earn admission. What matters is the common good, so that all of us may be protected.

We possess this power; we hold this umbrella in our own hands, yet we neither know we have it nor ever use it. When Christ sees someone kneeling there in prayer, or someone walking down the road murmuring a prayer, or praying in the car, or praying while washing at the sink, or stirring the pot and praying for all the concerns of the world, God will never abandon that person. Never, ever. We face the danger of running out of water. Before long, there will be no water. How can people produce it by themselves? How? If God stops sending rain, where will they bring water from? But if a few people pray, then for the sake of these children of His, all the other millions will also receive water. Yet among us there are not even five people who truly pray.

Everyone pours out poison against everyone else. But what if God pours out poison against you? You pour it out against Karamanlis, against Papandreou, against communism, against socialism, against the Americans, against the Russians—you pour and pour and pour. Very well! If God turns against you, where will you stand? All those people may yet repent and enter Paradise, while I remain outside saying, “That priest did this, that man did that, and someone else did the other thing.” They may enter Paradise when they repent and say, “Most Holy Theotokos, I have sinned. I acted according to human weakness.”

“I wore a body; I was made of earth, and I made a mistake.” God will forgive that person. So what do we gain by condemning him? Think about this, and beginning tonight, modify and change your prayer. Do not continue praying as you have until now. The ten, one hundred, two hundred, five hundred of us gathered here—however many we are—must take up this work. Then we must tell someone else. Our prayer must change if we wish to draw the grace of God upon us and obtain mercy for our country, our families, and all our fellow human beings. It is a great honor and a great blessing when someone possesses a talent and uses it for the common good. Suppose I knew of a cure for scabies—or even for cancer. Should I bury it?

My desire should be to do good and use it for my fellow human beings. Prayer is like that as well. It is an art. It is not simply a matter of filling the air with words, empty talk, and concern for material things. Let each person do whatever he can. Today, more than ever, everyone must be mobilized. The whole world is called to find a way to rise up and pray. Can someone do nothing else? Can he neither speak nor write? Does he have no money to buy a book or a recording to give to someone? He can still pray. In doing so, he offers the greatest act of mercy both to himself and to humanity. And Christ stands ready. Every day Satan goes to Christ

and demands the sinners from Him, saying, “This one belongs to me. He did this last night, this this morning, and that the other day. He is mine; give him to me. Why will You not give him to me?” Christ turns, points to you, and says, “Because at this very moment that person is praying for him. For his sake, I will not give him to you.” Do you remember the prayer offered by one man, Abraham? What did he say to God when He was about to burn Sodom and Gomorrah? “If there are a hundred people within the five cities, will You destroy the righteous together with the unrighteous?” “No,” God said. “What if there are eighty?” “No.” “What if there are sixty?” “No.” “What if there are fifty?” “No.” “What if there are forty?” “No.” Abraham went that far and did not continue. But there was only one righteous man there—Lot, and no one else.

If there had been ten such people, Sodom and Gomorrah would not have been destroyed. See, then, how precious the people of God are in the eyes of God. And what terrible sins were being committed there—sins like those of Sodom, unnatural orgies, sins at which even an angel covers his face. These are acts so shameful that an angel cannot even bring himself to describe them: relations between men and women, and between men and men—things beyond all measure. Yet if even ten righteous people had been there, my dear friends, the five cities—what we call Sodom and Gomorrah—would have been saved. Take this seriously, then, and change your prayers wherever you may be. You do not need to leave your work, take up your prayer book, and begin reciting prayers aloud.

The passage continues: “For this is good and acceptable before God our Savior.” This, it says, is good and acceptable before God our Savior. If you do this,

how good, acceptable, safe, and pleasing it is before God our Savior—that is, before Christ, for Christ is our Savior. How greatly this pleases Him! We ourselves do something similar. We pass through the marketplace and say, “Buy a couple of ice creams; George likes them. Buy two.” Or if there is something else he especially likes, we buy it for him.

When we know that someone likes something, we want to make him happy and win his gratitude. Here, then, Paul says that Christ is pleased when He sees people praying for everyone without exception. Yet we think that we deserve better fortune and special treatment. Do you know that there are people who know nothing about Christianity and yet do not commit the things that we Christians commit? Do you remember the story I once told you? A Christian woman from among our own people went to a private clinic here for her seventh abortion. In the same room she found a Jewish woman who was expecting her fifth child, and she thought it disgraceful that she had been placed in the same room as a Jewish woman.

She thought she ought to speak to the Jewish woman about Christianity. But the Jewish woman turned on her and said, “I would never accept a religion that produces such beasts. I have heard that today you committed your seventh murder.” What are we to do with a religion lived in that way? Stubborn self-righteousness is weighed against murder. Do you see how things appear? God sees what a person does and judges it accordingly. Praying for everyone is pleasing, acceptable, and good before God our Savior, “who desires all people to be saved and to come to the knowledge of the truth.”

He desires the whole world to be saved: Muslims, Roman Catholics, and everyone else—black people, yellow people, red people. You who have come to know Christ today, do you pray? Do you ask God to raise up pastors and teachers who will proclaim Christ? Do you ask Him to raise up laborers for the Church who will carry the Gospel of Christ to others? Do you offer sacrificially from your family and from your own life so that the Church may bring Christ and the Gospel to the world? He desires everyone to be saved. But you will not be saved if you behave like those who, once they climb onto a roof, kick away the ladder so that no one else can come up.

When Christ sees us kick away the ladder to prevent anyone else from climbing up, He will leave us there. He will truly take the ladder away, and we will remain on the roof, consumed by the cold and the heat. Christ wants all people to help one another. He leaves some of the work to us; He does not do everything alone, but gives us a share in His concern for others. The Apostle Paul traveled back and forth across Europe and Asia more times than I can count. He wore himself out on the road. Yet we will not even walk from one bus stop to the next. How can the world be illumined and saved when we do not give a single coin, offer anything from what little we possess for the spreading of the Gospel, or even pray to shelter others? Prayer is an umbrella.

When I pray for someone, I place an umbrella over him. I protect him and give him time, so that he is not struck down by the burning sun or by the frost. If he chooses to make use of the time during which I hold that umbrella over him, he can be saved. When a person is under temptation and someone prays for him, a halo of light forms around his nous, his spiritual intellect. Satan comes with fiery arrows to strike him, but they are deflected and cannot find a place to lodge, because someone is praying for that person. When prayer is offered for someone, a fiery halo forms around his nous, and Satan cannot penetrate it. That is how it is. People pray for one another. I once heard Satan say about a certain man, “What can I do to you, wretch, when three people on the Holy Mountain are praying for you?” Satan took very seriously the fact that prayer was being offered

for that man, for his heart, and for his nous, his spiritual intellect. And so the man found mercy. When one person prays for another, prayer passes over him like a helicopter hovering above and shelters him. God desires this from all people on behalf of all people. He desires “all people to be saved.” He desires Toumba to be saved, Omonia to be saved, Constantinople to be saved, Xerokampos to be saved—the whole world to be saved. For everyone, regardless of where they come from or what they believe, possesses a soul. Christ died and desires them also to come to know Him and receive Baptism. They do not take our place. It is absurd to imagine that if the whole world is saved, someone will lose his place. Thank you.

Suppose we are holding the forty-day memorial for someone who has died, and a person asks, “May we add other names to the list?” Why should we not add others? “But we are holding the memorial for this particular person.” If your loved one goes out into the sunlight today, must no one else go out and enjoy the sun? Do they take away your loved one’s sunlight? It is the same here. Christ can save the whole world. Does He need to deprive one person in order to give to another? He does not take from one to give to another; He gives to everyone. If I go out into the sun, and the whole world goes out under the noonday sun on the same day, each of us receives the sunlight we need without depriving anyone else. Christ is like that. Therefore, He desires “all people to be saved.” We do not carry this word “all” within us. “But that man is black,” someone says. So what if he is black? Can he not be saved? He can. But have you prayed that God will send missionaries there?

Have you gone there yourself? “But can I go?” You can send someone else with your money. You can economize, set some money aside, and give it to the mission so that someone who is able may go. It is like the story I once told you. While I was speaking, a woman said, “Oh, Panagiotis’s words ought to have wings!” I turned and looked at her, and at the end I asked, “I heard you say that you wanted my words to become like winged ants. Why?” “So that these words may travel throughout the whole world,” she said, “and everyone may hear them.” I replied, “You have the wings in your handbag—and plenty of them. Open your handbag, buy two thousand recordings, and send them out.” If a person truly desires it, he can do many things. But people do not desire it.

Instead, each person wants everyone else to serve him. He thinks that he is the saint and everyone else is sinful, and that is where everything becomes confused. The truth is completely the opposite, and a person must learn to think in the opposite way if he is to be saved. This, then, is pleasing to God. When God sees a person struggling, it pleases Him, because He desires each of us to help the others advance, and all of us to advance together. For He desires “all people to be saved and to come to the knowledge of the truth.” Paul continues with another doctrinal statement: “For there is one God.” There is one God, he says, “and one mediator between God and men.” There is also one who stands between God and humanity. Who is He? “The man Christ Jesus,” the One who took flesh from the Most Holy Theotokos, the Virgin. Here Paul presents three realities: the believer, God, and Christ between the believer and God.

“The man Jesus”—He is the One who unites me, the believer, with God. Because of this verse, the entire Protestant world and the Jehovah’s Witnesses reject the intercessions of the Theotokos. They tell us that no one needs to intercede for me and that no one can stand in between, because there is only one mediator. Where is their mistake? I do not know whether you have noticed it. What did Paul say? I will repeat the verse: “For there is one God, and one mediator between God and men, the man Christ Jesus.” There is one God, he says, and one mediator between God and the believer. That is precisely what I say, and precisely what the Orthodox Church says.

“But you say that the Most Holy Theotokos also intercedes; you do not say that Christ alone intercedes.” Yes, we say that the Most Holy Theotokos intercedes, without disturbing the order of hierarchy. Christ intercedes with God, while the Theotokos intercedes with Christ. That is the difference. When we speak of the intercessions of the Theotokos, we do not remove Christ from the middle. The Most Holy Theotokos and the Saints do not intercede directly with God. Christ stands between the believer and God. The Most Holy Theotokos and the Saints stand between the believer and Christ. They are here, in between. We say, “Intercede with Him who was born of you.”

“Lady of the world, become an intercessor for me with Him who was born of you”—with Christ, not with God. Intercede with Christ, and Christ intercedes with God. Therefore, we are not acting contrary to the Gospel. “Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us.” What we say is correct, and what we do is right. Keep this in mind, then, if you ever hear it said that we do wrong by invoking intercessions—that is, by using an intermediary, a “medium,” as such things are called. Do we place the Most Holy Theotokos between the believer and God? God forbid! We place the Most Holy Theotokos between the believer and Christ. “Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us”—not “O Father.” Christ stands between the believer and God; the Theotokos stands between the believer and Christ. Have you understood this exactly as it is?

“Who gave Himself as a ransom for all.” Where we ought to have shed our own blood and still could not have been saved, He shed His blood so that we might be saved. Even if all human blood were shed, it could not save a single person—not even oneself, much less another person. Even if all the blood in the world were shed, it would not save anyone. But the blood of Christ was shed, and it saves all people as a ransom. Man had been taken captive by the devil, and a ransom had to be paid—just as robbers who take someone captive demand a ransom before releasing him. That is the difference. “Who”—that is, Christ—“gave Himself,” His own self,

“as a ransom for all”—for every human being. Even though not everyone will be saved, there is nevertheless a deposit for everyone in the treasury of God. If they wish, they may receive it; but they do not wish to receive it. There was once a mother who knew that her child was starving. She learned that he had gone abroad and was dying of hunger, so she sent him a check. He was notified to come and collect it, but when he learned that it had come from home, his pride kept him from going. The check was returned, and he died of hunger. This is the unbeliever’s relationship with Christ. Christ sacrificed Himself and established the conditions of salvation for the whole world, but people do not wish to make use of them. “A ransom,” then, “for all, the testimony given at the proper time,” when He bore witness upon the Cross at the appointed time.

He sends him to preach Christ, not simply God. If only the Jehovah’s Witnesses were willing to read this, they would not be Jehovah’s Witnesses but witnesses of Christ. Does Paul not write to the Galatians, “God, who set me apart from my mother’s womb, was pleased”? He had set me apart from my mother’s womb. What did Paul know? Did he know the course he would follow? Did he know that he would persecute Him? Did he know that he would ravage His Church? But God knew where to set the snare that would capture me, just as He knows when each one of us will become ready and how each will be caught. Have all those who returned to Christ returned in the same way? He has caught different people in different ways. So when God was pleased, it was not because of my own righteousness. It was His good pleasure, His love, His grace. For if we are here tonight, it is not because we ourselves willed it, but because He drew us and created the right conditions for us. He took the initiative to reveal Himself and the way of salvation to us. We did not take the initiative.

A person does not go to Christ because Christ exposes his sinful way of life, and so he does not want Christ. When, then, “God, who set me apart from my mother’s womb and called me through His grace, was pleased”—not because of my righteousness, but by His grace—“to reveal His Son in me,” it means that God revealed His Son to me, not merely Himself. God revealed His Son to me and showed me the role Christ fulfilled when He came into the world: “His Son in me, that I might proclaim Him among the nations.” He gave Christ to me so that I might take Him everywhere and make Him known among the nations. In the same way, He came to us here, who were idolaters and had filled Athens with marble images of gods, and He brought us the true God.

So this is exactly what the passage I was reading says: “For this I was appointed a preacher and an Apostle”—to carry Christ and the name of Christ to others, proclaiming that He was crucified, that He died, that He was buried, that He ascended, and that one day He will judge mankind. He has appointed a day on which He will judge the world in righteousness, as Paul said when he came here to our forefathers in Athens. What I am telling you is the truth; I speak “in Christ, and do not lie.”

A teacher: “a teacher of the nations in faith and truth.” He appointed me to teach the nations, perhaps because Paul was an educated man. He knew philosophy, poetry, and all these things. As you know, Paul was extraordinarily learned, and naturally he could move his hearers. Indeed, if you remember, he told our own people here, “What I am telling you has also been said by your own poets: ‘As even some of your own poets have said.’” Your own poets have written the very things I am telling you. Even if you do not know how to interpret them, I am not telling you anything foreign. Your own wise men and poets have written about your faith and about this unknown God whose altar you have here, though you do not know Him. So, he says, I am telling you the truth. He appointed me Apostle to the Nations, and I tell you these things “in faith and truth.” “I desire, therefore”—that is, I wish—

“that the men pray”—that the men should pray—“in every place,” wherever they may be. It is not a question of saying, “I must go to church.” I may also be outside the church. My work may keep me outside the church; I may have to be at my workplace and be unable to be in church. “I desire,” then, “that the men pray in every place,” wherever they are, “lifting up holy hands”—pure hands—“without anger or disputing,” without bitterness or malice toward anyone. For when a person harbors bitterness or malice, or seeks revenge against someone, this hinders his prayer.

Prayer is like a dove released from your mouth and sent flying toward the throne of God, so that it may bring grace down from there, returning to you with divine grace. But as it tries to fly, its malice and enmities are tied to its feet. They are like a piece of iron fastened to the dove’s legs, preventing it from flying. Even if you are in the Church, it cannot rise above the roof; the same is true in your home. This is why God desires purity: the hands must not be defiled, nor the heart, nor the mouth, nor the eyes. “Holy hands.” Because of these words of Paul, there is a place in the Church’s iconography

for depicting a person standing in prayer with hands raised toward heaven. We also see this earlier, when Moses prayed upon the mountain all day, with Aaron supporting one arm and Hur supporting the other, and his armies defeated the Amalekites. This signifies that when a person prays with arms outstretched, he takes the form of a cross. The human person becomes a cross, and thus calls to mind the Crucified One, and his prayer is heard. Paul, then, says to pray with clean hands. He does not mean hands merely washed with soap. I am not saying that a person may come with physically dirty hands—no, that is not what I mean. He means hands clean from sins. They should, of course, be clean from ordinary dirt, but also clean from sins. “Holy hands,” pure hands, without

“anger or disputing.” A person must not be divided within himself, must hold nothing against another, must not be angry, and must not be entangled in lawsuits and such things. These hinder a person’s prayer. That concerns the men. “Likewise also the women, in respectable apparel.” A woman, he says, should be dressed in respectable clothing.

For the most part, women today are not respectably dressed. “They are to adorn themselves with modesty and self-control”—with a sense of shame. At this point, I would say that a woman should be modest and properly clothed not only in church,

and she should have a sense of modesty.

She should not display her flesh or dress provocatively, even when she is by herself. A woman should not be naked even when alone; she should always remain covered. The same is forbidden to men. I remember once speaking with a father about this: even when changing clothes, she should turn off the light and change in darkness. In this way she will avoid many evils, and God will reward her chastity. What we see today in the Church, in the streets, and at the beaches does nothing but bring the wrath of God upon us. We will burn like Sodom and Gomorrah. Here Paul says that he wants women to be chaste and self-controlled.

Such a person is honorable and morally upright. Chastity is not only a matter of the mind, but also of the body. It presupposes purity both before and after Holy Matrimony. A married woman does not cease to possess chastity, nor may she behave dishonorably with someone else. No; remain chaste with your husband, so that you may have boldness before God. “Not with braided hair, or gold, or pearls, or costly clothing.” You know, there were never hair salons for women in the past. Now hair salons have been created, and women go there to have their hair styled. When a woman has her hair styled, it is not simply to put her hair in order, but to display her head. She arranges her hair to show that she has no sense.

When a woman becomes firmly established in the place Christ has given her, she will no longer go to the barber or the hair salon. What will her hair look like? She will be pleased with its natural simplicity. Everyone will be impressed by the dignity that her holiness and Christ give her. Today she displays her head through various styles, because she does not style her hair for Christ, but for the world. She does not change its colors for Christ; she does so for the world. The Holy Spirit does not desire these things, and the grace of the Holy Spirit does not rest upon such a head. Others load themselves with gold jewelry, accessories, and expensive clothes, and then go to church. Once, in a church, there was a charitable society. A certain lady used to come on its behalf and collect small coins.

The jewelry she wore on her hands and body was worth millions—even then, as I remember, thirty years ago. If she had sold a single bead from it, she would have raised everything she came to collect from our small coins throughout the whole year. Yet although she wore five million drachmas on her hands, she collected fifteen or twenty drachmas for the poor. God does not desire such things. Do you understand? Let us therefore pay attention to all these matters, because Paul opposes them, and consequently so does the Holy Spirit. I pray that, in Christ, something of what has been said may remain with you, through His intercessions and His grace. Amen.

Μαζί στις εργασίες μας στο Βελία, θα θυμάστε ότι μιλήσαμε κάποτε για τον Απόστολο Παύλο. Θυμάστε και λόγω της εορτής του μεθαύριο. Σε γενικές γραμμές έχω να πω ότι ξέρουμε αυτά που δεν μελετούμε τον Απόστολο Παύλο. Πολλά πράγματα ξέρουμε, πολλά διαβάζουμε, αλλά Ευαγγέλιο δεν διαβάζουμε. Είχαμε να ωφεληθούμε πολλά, διότι έχει καταπιαστεί με όλα τα θέματα που τον άνθρωπο τον κάνουν ευτυχισμένο. Του λύνουν όλες τις απορίες και τον βοηθούν σε μια άλλη ζωή. Και ότι είναι ο άνθρωπος ο οποίος αξιώθηκε να φτάσει Τρίτου Ουρανού. Και αν θα λάβουμε υπόψη μας αυτά που λέγει ο Ιωάννης Χρυσόστομος για τον Απόστολο Παύλο, λέγει: «Όταν ακούς Παύλο, να λες ότι ομιλεί ο Χριστός και ότι Αυτός εκινούσε την αυτού ψυχή». Και τα νιάτα κατεξοχήν να διαβάζουμε τον Παύλο. Ολόκληρη, βέβαια, την Καινή Διαθήκη, που είναι γραμμένη στη γλώσσα

ημών ένεκεν, και δεν την καταδεχόμεθα, αλλά κατ’ εξοχήν τον Παύλο, ο οποίος άπτεται όλων των θεμάτων που απασχολούν τον άνθρωπο. Όπου να ανοίξεις, όποια επιστολή, όποιο κεφάλαιο, όποιο εδάφιο, θα βρεις κάτι που να ωφελεί. Και απόψε θα κάνω το ίδιο, αυτό που έκανα και προχθές. Προχθές είχα επιστρατεύσει...

την επιστολή του προς Κολοσσαείς, από το Γ΄ κεφάλαιο, εκεί που ανέφερε ότι ο πιστός είναι από σήμερα στον ουρανό, αλλά χρειάζεται ένα μικρό επεισόδιο που λέγεται θάνατος, να αφήσει το κορμί εδώ, το τούβλο, και να μεταφερθεί αυτός στον ουρανό. Απόψε θα πάρω ένα άλλο θέμα, το οποίο το έχει καταπιαστεί στην προς Τιμόθεον επιστολή του. Πολλοί άνθρωποι ομιλούν περί κακοδαιμονίας της ανθρωπότητας, ότι οι καταστάσεις δεν είναι καλές, οι άνθρωποι δεν είναι καλοί, οι διοικούντες δεν είναι καλοί και γενικά έχουμε μια όχι αρμονική ζωή εδώ στον κόσμο. Εκείνο που είναι το λάθος είναι το εξής: ότι

εφόσον λέμε ότι όλοι δεν είναι καλοί, για τον εαυτό μας δε λέμε ότι δεν είμαστε καλοί εμείς. Ο παπάς δεν είναι καλός, ο κυβερνήτης δεν είναι καλός, το κράτος δεν είναι καλό, η αστυνομία δεν είναι καλή, ο γείτονας δεν είναι καλός, από πάνω, από κάτω, από δίπλα, από εκεί και λοιπά. Εμείς είμαστε καλοί, εμείς. Και αν συμβαίνει αυτό για τον καθένα, τότε όλος ο κόσμος θα πρέπει να είναι καλός. Αλλά δεν είναι έτσι. Είναι αλήθεια, όμως, ότι δεν είναι καλοί οι άνθρωποι. Δεν στέκονται στη θέση τους οι άνθρωποι, στην αποστολή τους. Δεν παίζουν τον ρόλο που τους έδωσε να παίξουν σαν θεοφοβούμενοι άνθρωποι. Ο καθένας από το μέρος του δεν βλέπει πέρα από τον εαυτόν του, να ικανοποιήσει ή το συμφέρον του ή το εγώ του ή και τα δύο.

Βλέπετε καθημερινώς απάτες και βλέπετε καθημερινώς σκάνδαλα και βλέπετε καθημερινώς καταστάσεις, που οι άλλοι απ’ έξω θεωρούν τον εαυτόν τους ότι είναι αγγελούδια, σκανδαλίζονται και γίνεται μια βόλτα. Εμείς έχουμε καμία ευθύνη έναντι όλης αυτής της καταστάσεως; Ορισμένοι νομίζουν όχι. «Τι φταίω εγώ εάν ο κυβερνήτης δεν είναι εντάξει; Τι φταίω εγώ εάν ο καθηγητής δεν είναι εντάξει; Τι φταίω εγώ εάν ο παπάς δεν είναι εντάξει; Τι φταίω εγώ εάν ο άλφα δεν είναι εντάξει;» Πώς εσύ δε φταις; Ποιος φταίει τότε; Μήπως ο Θεός; Φταίμε εμείς. Εξαιτίας ημών δεν είναι εντάξει αυτή. Αυτό είναι το θέμα. Αυτό, αν μπορούσαμε να το καταλάβουμε, τα πράγματα θα έρχονταν πολύ διαφορετικά.

Δεν το έχουμε καταλάβει και γι’ αυτό ακριβώς υποφέρουμε και γίνεται γύρω μας ένας φαύλος κύκλος. Θα μπορούσαν τα πράγματα να διορθωθούν και μερικώς και γενικώς, εάν ο άνθρωπος ήθελε να αντιληφθεί ότι είναι μία μονάδα μέσα στο όλο, και ο άλλος μονάδα μέσα στο όλο, και ο άλλος μονάδα μέσα στο όλο, και όλοι είμαστε μονάδες αλλά αποτελούμε σύνολον. Και αν ο καθένας από τη θέση του κάνει σωστά τη δουλειά του, όπως είναι ταγμένος σε κάποια δουλειά, τότε θα γίνει μια αρμονία και μια ευλογία στον κόσμο. Αυτό που μπορεί να ρυθμίσει όλη αυτή την κατάσταση είναι η προσευχή, η οποία λείπει από τους ανθρώπους. Και από τους μεγάλους

και από τους μικρούς. Και από αυτούς που μας διοικούν και από εμάς που διοικούμεθα από αυτούς. Λείπει αυτή η προσευχή. Κάτι κάνει. «Μα περιμένεις από αυτούς να προσευχηθούν, ε;» Όχι, δεν περιμένω από αυτούς, γιατί δεν πιστεύουν αυτοί. Αλλά προσεύχομαι εγώ άραγε που πιστεύω; Αυτό είναι το θέμα. Από αυτούς δεν περιμένω εγώ, ούτε περιμένω από αυτούς να προσευχηθούν. Αλλά περιμένω από τον εαυτό μου, περιμένω από σένα, περιμένω από τον άλλον, από τον θρησκευόμενο κόσμο περιμένω να προσευχηθεί. Και αν ο θρησκευόμενος κόσμος προσευχηθεί, αυτός επιστρατεύει τη χάρη του Θεού, μπορεί, χωρίς να το ξέρει, να εξυπηρετήσει τους ανθρώπους του Θεού, παρότι είναι αυτός που συναντάται. Αυτό είναι κάτι

που θέλω να το προσέξουν οι Χριστιανοί και να το εφαρμόσουν, όπως δείχνει στην πράξη ο Παύλος. Το πρόσωπο της γης θα αλλάξει. Διότι ο Χριστός είναι ικανός να επιστρατεύσει και αυτόν τον σατανά ακόμη, να τον βάλει στην υπηρεσία του ανθρώπου Του, του χριστιανού. Αυτόν τον διάβολο ακόμα. Ο προσωπικός διάβολος, όχι ως όργανο στους ανθρώπους των γερόντων, και αν τον διάβολο μπορεί, γιατί να μην μπορεί τον άνθρωπο; Αλλά ο λεγόμενος πιστός δεν προσεύχεται. Στην πρώτη του επιστολή προς Τιμόθεον ο Παύλος, στο δεύτερο κεφάλαιο, γράφει:

Παρακαλώ, λοιπόν, πρώτον πάντον, πρώτον πάντον, δε θα πόλα, πρώτον πάντον, ποιήσε δε ήρθε. «Κάνετε», λέει, «δεήσεις, προσευχάς, εντεύξεις, ευχαριστίας», δηλαδή παντός είδους προσευχήν, μεμονωμένα, μαζί, παρακλήσεις, ό,τι μπορείς που έχεις και εσύ με την προσευχή. «Για ποιον να προσευχηθώ, Παύλε;» «Ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων», για όλους τους ανθρώπους. Αυτό λείπει από εμάς. Δεν υπάρχει στην προσευχή τη δικιά μας για όλους τους ανθρώπους. Η δικιά μας η προσευχή έχει περιορισθεί. Η μητέρα μας θέλει το παιδί να προσεύχεται για τη γιαγιά, να προσεύχεται για τον πατερούλη, για τη μανούλα, για τον παππού. Προσεύχεται η Ελληνίδα να πετύχει στο Λύκειο, να πετύχει στις Πανελλήνιες.

Ταξίδι που θα πάει, με ευοδία να γυρίσει. Τέτοιες προσευχές γίνονται και τέτοιες συνήθως. Βλέπετε μαθητάς, μαθητρίας, εκκλησίες, περνούν, ανάβουνε κεριά και λοιπά. Τώρα για τις εξετάσεις έφτασαν χαιρετίσματα. Τρέχουν στα ξωκκλήσια, στα ξωκκλήσια να περάσουν, να ανάψουν κερί. Δεν υπάρχει τίποτα συνειδητοποιημένο, ότι είμαι υποχρεωμένος, εάν θέλω να υπάρχει ειρήνη στον κόσμο, ειρήνη στην Εκκλησία, ειρήνη στη γειτονιά, ασφάλεια, γαλήνη, να κοιμηθώ ήσυχος, ότι πρέπει να προσεύχομαι, κάποιος να με φυλάξει. Δεν γίνεται αυτό και, όσο δεν γίνεται, δεν πρόκειται να πάει. Εδώ ο Παύλος λέει: «Θα κάνετε ὑπὲρ πάντων ἀνθρώπων, ὑπὲρ βασιλέων καὶ πάντων τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων».

Επί των ημερών του Παύλου δεν υπήρχαν βασιλείς βαφτισμένοι, όλοι ειδωλολάτρες βασιλείς. Δηλαδή, δική τους δουλειά, λέει; Η δική σου, λέει. Εσύ θα προσεύχεσαι υπέρ του βασιλέως και ο Θεός θα τον επιστρατεύσει αυτόν και θα φτιάχνει νόμους υπέρ σου, αδιαφορώντας αυτός για τη δική του δουλειά. «Ὑπὲρ τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων», που έχουν τα αξιώματα, που κρατούν, υπουργούς, δυνατούς. Θα προσεύχεστε υπέρ αυτών. Γιατί λέγει να προσεύχεστε υπέρ αυτών; Το αναφέρει στη συνέχεια: «ἵνα ἤρεμον καὶ ἡσύχιον βίον διάγωμεν ἐν πάσῃ εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι». Δεν έλεγε να πάει να βρει τον καλόν. Πού να τον βρει τον καλόν; Στους χαρουσιάζει πενήντα ή τον βλέπουν τον καλόν; Δεν τον βλέπουν οι πολλοί.

Βγαίνει ένας κακός, δυνάμει των πολλών κακών. Τι θα γίνει τώρα; Θα υποφέρουμε δυνάμει των κακών; Μπορούμε να μην υποφέρουμε. Εάν εμείς θελήσουμε να το καταλάβουμε και να ζητήσουμε από τον Χριστό τη διακυβέρνησή μας, θα δείτε ότι θα ψηφίζονται νόμοι, θα δημιουργούνται καταστάσεις έτσι που θα μας εξυπηρετούν. Αυτή είναι αλήθεια, αυτή είναι αλήθεια. Ποιος δένει τα χέρια του Θεού; Εμείς. Και ο Θεός έχει τη δύναμη να μιλήσει στον καθέναν, κατ’ αναλογία του συμφέροντος του πιστού λαού. Εμείς όμως τα ζητάμε από αυτούς. Αυτοί είναι άθεοι, εμείς δεν τους βοηθάμε καθόλου με τις προσευχές, τους ροκανάμε από κάτω, και άρχοντες της πολιτείας και άρχοντες της Εκκλησίας, τους ροκανάμε από κάτω

περιπτωτικά. Γιατί περιμένουμε να πάμε μπροστά; Δεν μπορεί να έχεις έτσι καμιά πρόοδο. Ο Παύλος τα λέει. Εγώ πιστεύω ότι δεν κάνει λάθος. Δεν κινδυνεύουμε από τους ανθρώπους. Κινδυνεύουμε από τους εαυτούς μας. Και αυτοί μας είναι εκείνοι που δένουν τα χέρια του Θεού, ώστε να μην επιστρατεύσει ανθρώπους να μας εξυπηρετήσουν. Ξέρετε ότι μείναμε τετρακόσια χρόνια υπόδουλοι στους Τούρκους. Ξέρετε ότι τα τετρακόσια τόσα χρόνια που ήμασταν υπόδουλοι στους Τούρκους, το Άγιον Όρος ήταν στη θέση του και οι Τούρκοι ευθύνονταν στο Άγιον Όρος.

Όλα τα προσκυνήματα που υπάρχουν, και υπάρχουν φιρμάνια και υπάρχουν χρυσόβουλα και μολυβδόβουλα και λοιπά, με εξουσίες δοσμένες σε μονές και λοιπά, τα οποία χάνονται σήμερα, καθ’ ην στιγμήν δεν είμαστε υπόδουλοι στους Τούρκους, από ορθολογιστές λεγόμενους Έλληνες χάνονται σήμερα. Αυτά το ξέρετε; Πώς επιστράτευσε τους Τούρκους και φύλαγε το Άγιον Όρος τότε; Και πώς κινδυνεύει το Άγιον Όρος σήμερα από τους χριστιανούς Ορθοδόξους; Θέλει φιλοσοφία; Δεν θέλει καθόλου φιλοσοφία. Είναι αυτό που λέγει ο Παύλος. Εάν, λοιπόν, θέλεις, άνθρωπε, να αλλάξει το πρόσωπο της γης, αν θέλεις να εξασφαλίσεις την ησυχία σου στον κόσμο τούτον, την ευημερία σου στον κόσμο τούτον, τη γαλήνη σου στον κόσμο τούτον, μάθε να προσεύχεσαι ανεξαρτήτως ποιος είναι στο κεφάλι σου.

Αν εν ταπεινώσει δεχτείς ότι δεν αξίζεις καλύτερη ηγεσία, από εκεί και κάτω θα ταπεινωθείς και θα πεις: «Δήμος, δεν άξιζα και καλύτερη ηγεσία». Έχεις κανέναν καλύτερο να βγάλεις; Και εφόσον οι περισσότεροι λένε ότι αυτός είναι ο καλύτερος, πώς έρχεται η ταύτιση; Οι περισσότεροι λένε ότι αυτός είναι ο καλύτερος. Τι, θα ακούσουμε τους λιγότερους; Θα ακούσουμε τέτοιους. Και αποδεικνύεται από αυτούς που λένε οι περισσότεροι ότι αυτός είναι ο καλύτερος ή δεν είναι ο καλύτερος. Γιατί; Διότι οι περισσότεροι δεν είναι οι καλύτεροι. Και εφόσον η πόλη δεν είναι καλή, φυσικό είναι να μην υπάρχει καλός στο κεφάλι. Αν όμως θέλει ο άνθρωπος να επεμβαίνει ο Χριστός και να ρυθμίζει τα θέματα, τα πράγματα αλλάζουν. Και έχει ο άνθρωπος στο χέρι του

όπλο, ατομικό όπλο. Έχει η Ρωσία ατομικά όπλα. Έχει η Αμερική ατομικά όπλα. Έχουν οι κόσμοι διάφοροι ατομικά όπλα. Έχει ο Χριστιανός όμως τα δικά του ατομικά όπλα. Έχουν οι βόμβες ατόμου και τρέχουνε. Αλλά ο Χριστιανός μπορεί να προσευχηθεί και η βόμβα να πέσει δίπλα σας. Μπορεί να έχει εκατομμύρια δολάρια η βόμβα αυτή και μπορεί να έχει τη δύναμη να χαλάσει εκατό Ελλάδες, αλλά πέφτει και δεν σκάει, γιατί υπάρχει άλλη βόμβα μεγαλύτερη που λέγεται Χριστός. Αλλά ποιος πάει να Του χτυπήσει την πόρτα, αυτού του Χριστού; Ποιος γονατίζει να προσευχηθεί, ανεξαρτήτως ποιος είναι επάνω; Ποιος το κάνει αυτό; Αυτό δεν το έχουμε πιάσει. Εμείς έχουμε την πεποίθησή μας «ἐπ’ ἄρχοντας, ἐφ’ υἱοὺς ἀνθρώπων».

Τι λέγει ο Δαβίδ; «Μὴ πεποίθατε ἐπ’ ἄρχοντας, ἐφ’ υἱοὺς ἀνθρώπων». Όχι. Εσύ στον Κύριο, σε Εκείνον, και Αυτός έχει τη δύναμη τα πράγματα να τα βοηθήσει και να τα τροποποιήσει. Ας είναι οποιοσδήποτε επάνω. Έχει τη δύναμη να τους στρίψει το μυαλό. Μηχανικός είναι ο Χριστός. Κατσαβίδια κρατάει στο χέρι Του και στρίβει τα μυαλά των ανθρώπων, για λογαριασμό και προς το συμφέρον των ανθρώπων Του. Αλλά εμείς δεν Του αναγνωρίζουμε, του Χριστού, παντοδυναμία. Αυτή είναι η αμαρτία. Και σας είπα ότι οι προσευχές οι δικές μας για τον Γιαννάκη, για τη μανούλα, για τον πατέρα, για τον παππού, για τη γιαγιά... Αυτό είναι.

«Ὑπὲρ βασιλέων καὶ πάντων τῶν ἐν ὑπεροχῇ ὄντων», διότι αυτοί δεν φέρουν τη μάχαιρα εις μάτην και ούτω καθεξής. «Ἵνα ἤρεμον καὶ ἡσύχιον βίον διάγωμεν, ἐν πάσῃ εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι». Τι έχουμε εμείς; Να περάσουμε καλά. Αν θέλει, αυτός πιστεύει. Ο Θεός θα του παρουσιάσει τόσα περιστατικά στη ζωή του που, αν θέλει, πιστεύει και σώζεται και αυτός. Η ασέβεια η δικιά του δεν μπορεί να με κολάσει εμένα. Εγώ θα προσεύχομαι, ώστε η πρόνοια του Θεού να χρησιμοποιήσει αυτόν τον σατανά στη σωτηρία μου. Ξέρετε ότι υπάρχει δηλητήριο στα φαρμακεία και χρησιμοποιείται ως φάρμακο; Το ξέρετε; Υπάρχει ειδική θυρίδα στα φαρμακεία που έχουν τα δηλητήρια, τα οποία χρησιμοποιούνται και ως φάρμακο.

Ο άνθρωπος το δηλητήριο του θανάτου το χρησιμοποιεί ως φάρμακο και βγάζει ζωή. Δεν είναι αδύνατος ο Χριστός, αλλά ο άνθρωπος δεν προσεύχεται. Αν, λοιπόν, αυτά τα λαμβάνετε σοβαρώς υπόψη, τροποποιήστε τις προσευχές. Σταματήστε να προσεύχεστε για τους δικούς σας. Σταματήστε να προσεύχεστε για τα αιτήματά σας. Όταν πάτε στην εκκλησία, μην γυρεύετε τον εαυτό σας. Να προσεύχεστε για τα αιτήματα των άλλων, να προσεύχεστε διά το κράτος, να προσεύχεστε διά τους κυβερνώντας εμάς, να προσεύχεστε διά τους κυβερνώντας την Εκκλησία, να προσεύχεστε διά τον κλήρο, να προσεύχεστε διά τας μονάς, να προσεύχεστε διά τέτοια πράγματα. Και αν ο άλλος προσεύχεται πάλι κατά τον ίδιο τρόπο,

ο άλλος προσεύχεται κατά τον ίδιο τρόπο, δεν θα έχεις υπέρ σου μίαν προσευχή; Διότι, όταν προσεύχεσαι για τα ζητήματά σου, είναι σαν να παίρνεις ένα λιανοντούφεκο και να αρχίζεις να κάνεις «παφ» μία στον ουρανό, «παφ» μία στον ουρανό, «παφ» μία στον ουρανό, «παφ» μία στον ουρανό. Όλος ο κόσμος, αν προσεύχεται, βομβαρδίζεται ταυτόχρονα ο ουρανός. Και όταν δει ο Θεός ότι δεν προσεύχεσαι για τα δικά σου, αλλά προσεύχεσαι για τον άλλον και εφαρμόζεις εκείνο που λέγει, ότι «τῇ φιλαδελφίᾳ εἰς ἀλλήλους φιλόστοργοι», τότε ο Θεός βρέχει σε όλους. Κάνει έλεος σε όλους. Αναλαμβάνει τα αιτήματα όλων. Τροποποιήστε, λοιπόν, την προσευχή σας.

Μάθετε να προσεύχεστε. Μη λέτε λόγια έξυπνα στον Θεό. Δεν είναι να Τον γελάσουμε τον Θεό. Δεν χρειάζεται καπατσοσύνη, ούτε δικηγοροσύνη, ούτε δικολαβισμός για τον Θεό. Χρειάζεται καθαρή καρδιά. «Θεέ μου, είμαστε αμαρτωλοί. Σε παρακαλώ, ανάλαβέ μας. Σκέπασε το κράτος μου, σκέπασε αυτούς που μας κυβερνούν, σκέπασε την Εκκλησία μου. Σκέπασε τους διοικούντες, σκέπασε τους γονείς που αγωνίζονται για τα παιδιά τους, σκέπασε όλα τα παιδιά του κόσμου. Πρόλαβε τις μανάδες που σκοτώνουν τα παιδιά τους, πρόλαβε τους δασκάλους που διδάσκουν τα παιδιά αθεΐα. Πρόλαβε, Θεέ μου, Εσύ». Αυτές είναι οι προσευχές. Δεν είναι προσευχές «τη γιαγιά μου και τον παππούλη μου και να πάει και να πετύχει κάτι, να μου εισαχθεί και να μπει» και λοιπά. Ποτέ μην πει! Να κάτσει να διαβάσει και να μπει. Θέμα είναι το γενικότερο, για να σκεπαστούμε όλοι.

Την έχουμε τη δύναμη αυτήν και την ομπρέλα αυτήν την έχουμε εμείς στα χέρια μας, την οποίαν ούτε ξέρουμε ότι την έχουμε ούτε καν τη χρησιμοποιούμε. Και όταν βλέπει ο Χριστός έναν άνθρωπο κάτω εκεί γονατισμένο ή όταν βλέπει έναν άνθρωπο που πηγαίνει στον δρόμο και παραμιλάει, πηγαίνει στο αυτοκίνητο και προσεύχεται, ή είναι πάνω στη σκάφη και πλένει και προσεύχεται, ανακατεύει την κατσαρόλα και προσεύχεται για όλα τα θέματα του κόσμου, αυτόν τον άνθρωπο δεν θα τον αφήσει ποτέ ο Θεός. Ποτέ, μα ποτέ δεν θα τον αφήσει. Κινδυνεύουμε από νερό. Σε λίγο καιρό δεν θα έχουν νερό. Πώς να φτιάξουν μόνοι τους; Πώς να φτιάξουν; Αν θα σταματήσει ο Θεός να βρέχει, πού θα το κουβαλήσουν; Αν άνθρωποι όμως προσεύχονται, για το χατίρι των παιδιών αυτών θα ποτίζονται όλα τα άλλα τα εκατομμύρια. Αλλά εδώ δεν υπάρχουν ούτε πέντε να προσεύχονται πραγματικά.

Όλοι χύνουν δηλητήριο κατά των άλλων. Αν ο Θεός χύσει δηλητήριο κατά σου; Εσύ χύνεις κατά του Καραμανλή, χύνεις κατά του Παπανδρέου, χύνεις κατά του κομμουνισμού, χύνεις κατά του σοσιαλισμού, χύνεις κατά των Αμερικανών, χύνεις κατά των Ρώσων, χύνεις, χύνεις, χύνεις. Έτσι! Αν χύσει ο Θεός εναντίον σου, πού θα σταθείς; Και όλοι αυτοί μπορεί να μετανοήσουν και να πάνε στον Παράδεισο. Εγώ κάτω απ’ έξω και λέω «ο πρεσβύτερος έκανε εκείνο και εκείνος έκανε εκείνο και ο άλλος έκανε τ’ άλλο». Και αυτοί να πάνε στον Παράδεισο και, όταν μετανοούν, «Παναγιά μου, ήμαρτον. Φέρθηκα άνθρωπος».

Σώμα φορούσα, χώμα ήμουνα και έκαμα λάθος. Ο Θεός θα τον συγχωρήσει. Τι βγαίνει; Για σκεφτείτε το και από απόψε τροποποιήστε, αλλάξτε την προσευχή σας. Μην προσεύχεστε όπως προσεύχεστε. Πρέπει να υπηρετήσετε οι δέκα, εκατό, διακόσιοι, πεντακόσιοι, πόσοι είμαστε εδώ πέρα. Εμείς θα το πούμε σε έναν άλλον. Πρέπει να τροποποιηθεί η προσευχή, αν θέλουμε να έλξουμε τη χάρη του Θεού απάνω μας και να έχουμε έλεος και στο κράτος μας και στην οικογένειά μας και στους συνανθρώπους μας γενικά. Και μεγάλη τιμή και μεγάλη ευλογία είναι στον άνθρωπο που έχει ένα τάλαντο και το χρησιμοποιεί για το γενικότερο καλό. Σου εύχομαι να ξέρω εγώ ένα φάρμακο, φερ’ ειπείν, για την ψώρα, ξέρω εγώ, για τον καρκίνο, και να το θάψω;

Εύχομαι να ευεργετείς, να το χρησιμοποιώ για τους συνανθρώπους μου. Έτσι είναι. Είναι και αυτή μια τέχνη. Δεν είναι απλό να γεμίζει τον αέρα λόγια και ανεμολογία και υλικά πράγματα. Ό,τι μπορεί ο καθένας. Σήμερα κατ’ εξοχήν πρέπει να γίνει πανστρατιά. Καλείται όλος ο κόσμος να βρει έναν τρόπο να ξεσηκωθεί, να προσεύχεται. Δεν μπορεί τίποτα άλλο να κάνει; Δεν μπορεί να μιλήσει; Δεν μπορεί να γράψει; Δεν έχει χρήματα να αγοράσει ένα βιβλίο, μια κασέτα να δώσει; Μπορεί να προσευχηθεί όμως. Και κάνει τη μεγαλύτερη ελεημοσύνη στον εαυτό του και στην ανθρωπότητα. Και ο Χριστός είναι έτοιμος. Ο σατανάς πηγαίνει κάθε μέρα

ζητάει τους ανθρώπους τους αμαρτωλούς από τον Χριστό και Του λέγει: «Αυτός είναι δικός μου. Έκαμε αυτό χτες το βράδυ, έκαμε αυτό σήμερα το πρωί, έκαμε εκείνο την άλλη μέρα. Είναι δικός μου, δώσ’ μου τον. Γιατί δεν μου τον δίνεις;» Σε γυρίζει και δείχνει ο Χριστός και λέγει: «Διότι ταυτόχρονα εκείνος προσεύχεται γι’ αυτόν. Για το χατίρι αυτού δεν σου τον δίνω». Θυμόσαστε την προσευχή που έκανε ο Αβραάμ, ένας; Τι Του είπε του Θεού όταν έπρεπε να πάει να κάψει τα Σόδομα και τα Γόμορρα; «Αν υπάρχουν», Του λέει, «εκατό μέσα στην Πεντάπολη, θα κάψεις τους δικαίους με τους αδίκους;» «Όχι», λέει. «Αν υπάρχουν ογδόντα;» «Ούτε». «Αν υπάρχουν εξήντα;» «Ούτε». «Αν υπάρχουν πενήντα;» «Ούτε». «Αν υπάρχουν σαράντα;» «Ούτε». Έφτασε εκεί, δεν πήγαινε παρακάτω. Αλλά υπήρχε μόνον ένας, ο Λωτ, μόνον αυτός.

Αν υπήρχαν δέκα άνθρωποι, δεν επαίρνοντο τα Σόδομα και τα Γόμορρα. Και δείτε τι αξία έχουν οι άνθρωποι του Θεού στα μάτια του Θεού. Και τι αμαρτίες, ε; Σοδομιτικές αμαρτίες, ε; Παρά φύσιν όργια. Μια αμαρτία για την οποία ο άγγελος τρίβει το πρόσωπό του. Και όλες τις αμαρτίες ο άγγελος και του λέει: «Αυτή την αμαρτία μεταξύ ανδρών και γυναικών και ανδρών και ανδρών δεν μπορεί να δηλώσει», για πράγματα που δεν κατορθώνει κανένας. Και εντούτοις, και δέκα να ήταν, θα εσώζετο, βρε παιδί μου, η Πεντάπολη. Αυτά εδώ λέγομεν, τα Σόδομα και Γόμορρα. Λάβετε, λοιπόν, σοβαρώς υπόψη αυτό και τροποποιήστε τας προσευχάς σας, όπου κι αν βρίσκεστε. Δεν είναι ανάγκη να αφήσεις τη δουλειά σου, να πάρεις τη Σύνοψη, τη φυλλάδα σου, να προσεύχεσαι και να παραμιλάς.

Αυτό το χωρίο συνεχίζει και λέγει: «Τούτο γαρ καλόν και αποδεκτόν ενώπιον του Σωτήρος ημών Θεού». Τούτο, λέει, λοιπόν, γαρ καλόν και αποδεκτόν ενώπιον του Σωτήρος ημών Θεού. Αυτό το πράγμα, λέει, αν κάνετε.

πόσο καλό και πόσο αποδεκτό και πόσο ασφαλές και πόσο αρεστό ενώπιον του Σωτήρος ημών Θεού, δηλαδή του Χριστού. Διότι ο Σωτήρ ημών είναι ο Χριστός. Πόσο αρέσει αυτό το πράγμα! Κι έτσι κάνουμε εμείς. Περνάμε από την αγορά και λέμε: «Πάρε δύο, ξέρω εγώ, παγωτά. Του αρέσουνε του Γιώργου, πάρε δύο, πάρε δύο, για να, ξέρω γω, του αρέσει κάτι ιδιαίτερα, πάρε, ξέρω εγώ, μια φωτιά».

Του αρέσουν κάποιοι, να του κάνουμε χαρά, να τον υποχρεώσουμε και τέτοια. Πάντως, λέει εδώ, αρέσει στον Χριστό όταν βλέπει τους ανθρώπους να προσεύχονται γενικά για όλους. Γενικά, γιατί εμείς νομίζουμε ότι πρέπει να έχουμε καλυτέρας τύχης και ιδιαιτέρας μεταχειρίσεως. Ξέρετε ότι υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν ξέρουν τίποτα από Χριστιανισμό και δεν κάνουν αυτά που κάνουμε εμείς, το ξέρετε; Θυμόσαστε ένα βράδυ που σας είπα που μια κυρά δικιά μας, Χριστιανή, εδώ σε μια ιδιωτική κλινική, πάει και έκανε την εβδόμη έκτρωσή της και βρήκε την Εβραία μέσα, η οποία είχε το πέμπτο παιδάκι της, και το θεώρησε άσχημο το ότι ευρέθηκε μέσα στο ίδιο δωμάτιο με Εβραία.

Σκέφτηκε να της μιλήσει, της Εβραίας, να της μιλήσει δήθεν για τον Χριστιανισμό. Και την άρχισε η Εβραία, λέει: «Ούτε ποτέ εγώ θα δεχτώ να ακολουθήσω μια θρησκεία που βγάζει τέτοια θηρία, όπως άκουσα είναι ο έβδομος φόνος που έχετε κάνει σήμερα». Τι να την κάνουμε αυτή τη θρησκεία; Το πείσμα μετριέται με το φόνο. Πώς βλέπει; Όταν βλέπει, λοιπόν, ο Θεός τι κάνει ο άνθρωπος, το εκτιμάει αυτό το πράγμα. Είναι αρεστό, είναι αποδεκτό, είναι καλό ενώπιον του Σωτήρος ημών Θεού αυτό το πράγμα, «ος πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν».

Ενδιαφέρεται να σωθεί όλος ο κόσμος. Και οι Μωαμεθανοί και οι Παπικοί και οι άλλοι και οι μαύροι και οι κίτρινοι και οι κόκκινοι. Προσεύχεσαι εσύ που εγνώρισες σήμερα; Προσεύχεσαι; Παρακαλείς να βγουν ποιμένες και διδάσκαλοι να μιλήσουν τον Χριστό; Παρακαλείς να βγουν εργάτες της Εκκλησίας, το Ευαγγέλιο του Χριστού να μεταφέρουν; Δίδεις αίμα από την οικογένειά σου, από τον εαυτό σου, για την Εκκλησία, να μεταφέρουν τον Χριστό και το Ευαγγέλιο; Θέλει όλους να σωθούν. Δεν θα σωθείς εσύ, γιατί εμείς είμαστε σαν μερικούς που, όταν ανεβούμε επάνω στην ταράτσα, κλωτσάμε τη σκάλα να μην ανεβεί άλλος.

Όταν δει αυτό το πράγμα ο Χριστός, ότι κλωτσάμε τη σκάλα να μην ανεβεί άλλος, θα μας αφήσει εκεί επάνω, θα μας πάρει πραγματικά τη σκάλα και θα κάτσουμε εκεί επάνω. Και το κρύο θα μας φάει και η ζέστη θα μας φάει. Ο Χριστός θέλει τους ανθρώπους όλους να βοηθούν ο ένας τον άλλον. Αφήνει και σε εμάς δουλειά, δεν την κάνει όλη τη δουλειά μόνος Του, αφήνει και σε εμάς το ενδιαφέρον μας. Ο Παύλος όργωσε την Ευρώπη, την Ασία, δεν ξέρω πόσες φορές. Έλιωσε μέσα στον δρόμο. Και εμείς δεν πάμε από στάση σε στάση με το πόδι. Πώς είναι δυνατόν να γίνει διαφώτιση και σωτηρία εκ του κόσμου, όταν εμείς δραχμή δεν δίνουμε και τίποτα δεν προσφέρουμε από το υστέρημα για τη διάδοση του Ευαγγελίου, ούτε προσευχές κάνουμε για να σκεπάσουμε; Διότι η προσευχή είναι μια ομπρέλα.

Προσεύχομαι για κάποιον, του βάζω μια ομπρέλα επάνω και τον φυλάσσω και του δίδω περιθώριο να μην πάθει ηλίαση ή να μην πάθει από τον παγετώνα. Και αυτός, αν θέλει και εκμεταλλευτεί τον χρόνο που του κρατώ εγώ με την ομπρέλα από πάνω, μπορεί να σωθεί. Όταν ο άνθρωπος πειράζεται και προσεύχεται, δημιουργεί ένα φωτοστέφανο στον νου του. Και έρχεται ο σατανάς με πύρινα βέλη να τον βάλει και εξοστρακίζεται, δεν μπορεί να σταθεί. Διότι ο άνθρωπος προσεύχεται. Και όταν ο άνθρωπος προσεύχεται, γίνεται γύρω-γύρω στον νου του ένα πύρινο φωτοστέφανο. Και δεν μπορεί ο σατανάς να διεισδύσει. Έτσι είναι. Προσεύχονται. Άκουσα κάποτε τον σατανά που είπε για έναν: «Τι να σου κάνω, κερατά, εσένα που προσεύχονται στο Άγιον Όρος τρεις για σένα;». Το λάμβανε σοβαρώς υπόψη του ο σατανάς, ότι προσεύχεται

τον άνθρωπο και την καρδιά του ανθρώπου και τον νου του ανθρώπου. Και βρίσκει έλεος ο άνθρωπος. Πηγαίνει όπως πηγαίνει το ελικόπτερο από πάνω και τον σκεπάζει τον άνθρωπο, όταν προσεύχεται ο ένας για τον άλλο. Αυτό το θέλει, λέει, ο Θεός από όλους τους ανθρώπους για όλους τους ανθρώπους. Θέλει «πάντας σωθήναι». Θέλει να σωστεί η Τούμπα, να σωστεί η Ομόνοια, να σωστεί η Κωνσταντινούπολη, να σωστεί το Ξηρόκαμπο, όλος ο κόσμος να σωθεί, γιατί όλοι, ανεξαρτήτως από πού προέρχονται, ανεξαρτήτως τι πιστεύουν, έχουν ψυχές. Ο Χριστός απέθανε και θέλει και αυτοί να γνωρίσουν, να βαφτιστούν, και δεν μας παίρνουν τη θέση μας. Είναι πολύ αστείο να νομίζει κανείς ότι, αν σωθεί όλος ο κόσμος, θα πάρει τη θέση κανενός. Ευχαριστώ.

Κάνουμε, λέει, μνημόσυνο για έναν που πέθανε, που κάνουν τα σαράντα. «Μπορούμε», λέει, «να βάλουμε κι άλλους στο χαρτί;». Γιατί να μην βάλουμε άλλους; «Ε, μα το κάνουμε γι' αυτόν». Δηλαδή θα βγει ο άνθρωπός σου σήμερα να ηλιαστεί, ε, να μη βγούνε οι άλλοι και ηλιαστούνε; Παίρνουν τον ήλιο του ανθρώπου σου; Ε, έτσι είναι. Και όλο τον κόσμο μπορεί να τον σώσει. Μπορεί να στερήσει κανέναν από κανέναν; Ούτε θα πάρει από τον Α για να δώσει στον Β, αλλά όλους. Όπως βγαίνει στον ήλιο κι εγώ, όλος ο κόσμος, αν βγούμε στον ήλιο του μεσημεριού την ίδια ημέρα, θα πάρουμε το ανάλογο από τον ήλιο, χωρίς ο ένας να στερήσει τον άλλο. Έτσι είναι ο Χριστός. Λοιπόν, λέει, «πάντας σωθήναι». Αυτό το «πάντας» δεν το έχουμε μέσα εμείς. Μαύρος, του λέει, είναι αυτός. Τίποτα να είναι μαύρος, δεν μπορεί να σωθεί; Μπορεί να σωθεί, αλλά προσευχήθηκες να στείλει ο Θεός εκεί πέρα Ιεραποστόλους;

Πήγες εκεί; «Μα μπορώ εγώ να πάω;». Μπορείς να στείλεις κάποιον άλλο με τα λεφτά σου, να κάνεις μια οικονομία, να βγάζεις στην άκρη, να δώσεις για την Ιεραποστολή, να πάει κάποιος άλλος που μπορεί να πάει. Όπως αυτό που σας έλεγα, που είπε μια γυναίκα όταν ομιλούσα: «Αχ», λέει, «έπρεπε να έχουν φτερά, λέει, τα λόγια αυτά του Παναγιώτου». Γύρισα, λοιπόν, την είδα και στο τέλος την ερώτησα. Λέω: «Άκουσα, ήθελες να τα κάνεις, λέω, μερμήγκια τα λόγια μου, να κάνουν φτερά;». «Γιατί», λέω; «Να πάνε», λέει, «σε όλο τον κόσμο αυτά τα λόγια, να τα μάθει ο κόσμος». «Στην τσάντα σου», λέω, «τα έχεις τα φτερά και τα πλούσια. Στην τσάντα σου τα έχεις τα φτερά. Άνοιξε την τσάντα σου, πάρε δυο χιλιάδες κασέτες και στείλ' τα». Αν θέλει ο άνθρωπος, πολλά πράγματα κάνει, αλλά δεν θέλει ο άνθρωπος.

Όλους τους άλλους στην υπηρεσία του. Αυτός είναι ο Άγιος, όλοι οι άλλοι είναι αμαρτωλοί, και εκεί τα μπλέκει. Πόσο είναι το τελείως αντίθετο και πρέπει να σκέφτεται το τελείως αντίθετα για να μπορέσει να σωθεί. Αυτό αρέσει, λοιπόν, στον Θεό, διότι όταν βλέπει ο Θεός τον άνθρωπο να αγωνίζεται, Του αρέσει, γιατί θέλει ο ένας να προωθήσει τον άλλον και όλοι μαζί, γιατί θέλει «πάντας σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν». Και συνεχίζει και λέγει ένα άλλο δογματικό: «Εις γαρ Θεός». Ένας, λέει, είναι ο Θεός. «Εις και μεσίτης Θεού και ανθρώπων». Υπάρχει και ένας μεταξύ του Θεού και των ανθρώπων. Ποιος είναι αυτός; «Άνθρωπος Χριστός Ιησούς». Αυτός που φόρεσε σάρκα από την Παναγία Παρθένο. Εδώ παρουσιάζει τρεις καταστάσεις. Παρουσιάζει πιστό, παρουσιάζει Θεό. Μεταξύ του πιστού και του Θεού υπάρχει ο Χριστός, λέγει.

«Άνθρωπος Ιησούς», Αυτός με συνδέει εμένα τον πιστό με τον Θεό. Εξαιτίας αυτού του εδαφίου όλος ο Προτεσταντικός κόσμος και ο Χιλιαστικός κόσμος απορρίπτουν τις πρεσβείες της Θεοτόκου. Μας λένε ότι δεν χρειάζεται κανένας να με μεσιτεύσει και δεν μπορεί να μπει κανείς στη μέση, διότι ένας είναι ο μεσίτης. Τι κάνουν λάθος; Δεν ξέρω κι εσείς αν έχετε προσέξει. Τι είπε; Θα σας επαναλάβω το εδάφιο. Τι λέει; «Εις γαρ Θεός, εις και μεσίτης Θεού και ανθρώπων, άνθρωπος Χριστός Ιησούς». Ένας, λέει, ο Θεός, ένας είναι και μεσίτης μεταξύ του Θεού και του πιστού. Και εγώ αυτό λέω και η Εκκλησία η Ορθόδοξος αυτό λέει.

«Μα εσείς λέτε και την Παναγία να πρεσβεύει, δεν λέτε μόνο τον Χριστό να πρεσβεύει». Ναι, λέμε και την Παναγία να πρεσβεύει, χωρίς να χαλάμε την ιεραρχία. Ο μεν Χριστός πρεσβεύει στον Θεό, η δε Θεοτόκος πρεσβεύει στον Χριστό. Αυτή είναι η διαφορά. Εμείς, λέγοντας τις πρεσβείες της Θεοτόκου, δεν βγάζουμε τον Χριστό από τη μέση. Η Παναγία μας, οι Άγιοι, δεν πρεσβεύουν στον Θεό. Ο Χριστός είναι μεταξύ πιστού και Θεού. Η Παναγία, οι Άγιοι, είναι μεταξύ πιστού και Χριστού. Εδώ στη μέση. Εμείς λέμε: «Πρέσβευε εις τον εκ σου τεχθέντα».

«Δέσποινα του κόσμου, γενού μεσίτρια στον εκ σου τεχθέντα», τον Χριστό, όχι τον Θεό. Πρέσβευε στον Χριστό και ο Χριστός πρεσβεύει στον Θεό. Κατά συνέπεια δεν είμεθα αντιευαγγελικοί. «Διά πρεσβειών Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς». Και σωστά λέμε και καλώς πράττουμε. Έχετε το υπόψη σας, λοιπόν, αν το ακούσετε καμιά φορά, ότι εμείς δεν ενεργούμε σωστά και ότι χρησιμοποιούμε πρεσβείες, μεσάζοντα δηλαδή, medium όπως λέγονται αυτά. Μεταξύ πιστού και Θεού την Παναγία; Θεός φυλάξοι! Μεταξύ πιστού και Χριστού την Παναγία. «Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς», όχι «Πάτερ». Μεταξύ πιστού και Θεού είναι ο Χριστός, μεταξύ πιστού και Χριστού είναι η Θεοτόκος. Το αντιληφθήκατε αυτό όπως έχει ακριβώς;

«Ος έδωκεν εαυτόν αντίλυτρον υπέρ πάντων». Εκεί που έπρεπε εμείς να χύνουμε το αίμα μας και να μη σωζόμεθα, έχυσε Αυτός το αίμα Του για να σωθούμε. Όλο το αίμα το ανθρώπινο να χυθεί, έναν άνθρωπο δεν πρόκειται να τον σώσει. Όχι τον εαυτόν του, έναν άνθρωπο. Όλο το αίμα του κόσμου να χυθεί. Εχύθη το αίμα του Χριστού και σώζει όλους τους ανθρώπους, αντίλυτρο. Ο άνθρωπος αιχμαλωτίστηκε στον διάβολο και έπρεπε να πληρώσει λύτρα. Όπως όταν αιχμαλωτίζουν οι ληστές κάποιον, ζητούν λύτρα για να τον αφήσουν. Αυτή είναι η διαφορά. «Ος», ο Χριστός, «ος εαυτόν έδωσε», τον εαυτόν Του,

«αντίλυτρον υπέρ πάντων», για όλους τους ανθρώπους. Αδιαφόρησε αν δεν σωθούνε όλοι οι άνθρωποι, όμως για όλους υπάρχει κεφάλαιο στην τράπεζα του Θεού. Εάν θέλουν, το λαμβάνουν· δεν θέλουν να το λάβουν. Ήταν μια μάνα που ήξερε ότι το παιδί της λιμοκτονεί. Έμαθε ότι εκεί που πήγε έξω και λοιπά λιμοκτονεί. Και του έστειλε μια επιταγή. Και ειδοποιείται να πάει να πάρει και, όταν έμαθε ότι είναι από το σπίτι, δεν πηγαίνει πάλι από τον εγωισμό του. Και η επιταγή επιστρέφεται, αυτός πεθαίνει στην πείνα του. Αυτή είναι η σχέση του απίστου με τον Χριστό. Ο Χριστός εθυσιάσθη, δημιούργησε προϋποθέσεις σωτηρίας για όλο τον κόσμο, οι άνθρωποι όμως δεν θέλουν να Τον χρησιμοποιήσουν. «Αντίλυτρον», λοιπόν, «υπέρ πάντων, το μαρτύριον καιροίς ιδίοις», που εμαρτύρησε πάνω στον Σταυρό σε έναν καιρό δικό.

της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγελισμός, Αποστέλλει να κηρύττει τον Χριστό, όχι τον Θεό. Και μόνο αυτό να ήθελαν οι Ιεχωβίτες να διαβάσουν, δεν θα ήταν Ιεχωβίτες, αλλά θα ήταν Χριστοβίτες. Ό,τι δεν γράφει προς Γαλάτας ο Παύλος: «Ευδόκησεν ο Θεός, ο αφορίσας με εκ κοιλίας μητρός μου», ο οποίος με έχει ξεχωρίσει από την κοιλιά της μάνας μου. Τι ήξερε; Θα κάνω την τροχιά μου, τι ήξερε; Θα Τον διώξω, τι ήξερε; Θα πορθήσω την Εκκλησία Του. Αλλά ήξερε και πού να μου στήσει την παγίδα να με συλλάβει, όπως ξέρει για τον καθένα μας πότε ο καθένας θα ωριμάσει και με ποιον τρόπο θα συλληφθεί. Γι' αυτό όσοι άνθρωποι επέστρεψαν εις Χριστόν έχουν επιστρέψει κατά ίδιον τρόπο; Με άλλον τρόπο συνέλαβε άλλους. Όταν, λοιπόν, ευδόκησε ο Θεός, όχι η δικιά μου η δικαιοσύνη· ευδοκία δικιά Του, αγάπη, χάρη δικιά Του. Διότι αν είμαστε εμείς απόψε το βράδυ εδώ, δεν είμαστε γιατί το θέλαμε εμείς, αλλά γιατί μας τράβηξε Εκείνος και μας δημιούργησε τις προϋποθέσεις. Εκείνος, Αυτός ενδιαφέρθηκε να μας πληροφορήσει τον εαυτόν Του και τον τρόπο της σωτηρίας. Εμείς δεν ενδιαφερθήκαμε.

Δεν πάει στον Χριστό γιατί του ελέγχει τον παράνομο βίο του και δεν Τον θέλει τον Χριστό. Πότε, λοιπόν, «ευδόκησεν ο Θεός, ο αφορίσας με εκ κοιλίας μητρός μου και καλέσας διά της χάριτος Αυτού», όχι για τη δικαιοσύνη μου, από τη χάρη Του, «αποκαλύψαι τον Υιόν Αυτού εν εμοί», να μου αποκαλύψει τον Υιόν Του, όχι τον εαυτόν Του ο Θεός. Ο Θεός να μου αποκαλύψει τον Υιόν Του, τι ρόλο έπαιξε ο Χριστός στον κόσμο που ήρθε, «τον Υιόν Αυτού εν εμοί, ίνα ευαγγελίζωμαι Αυτόν εν τοις έθνεσι». Να Τον πάρω, μου Τον έδωσε, να Τον πάρω, να Τον γυρίσω, να Τον γνωρίσουν οι άνθρωποι στα έθνη. Όπως όταν ήρθε και σε εμάς εδώ, τους ειδωλολάτρες, που είχαμε γεμίσει την Αθήνα από μάρμαρα με θεούς, ήρθε και μας έφερε τον πραγματικό Θεό.

Λοιπόν, ακριβώς εκείνο λέει εδώ πέρα, σας διάβαζα: «Εις ο ετέθην εγώ κήρυξ και Απόστολος», να μεταφέρω τον Χριστό, το όνομα του Χριστού, ότι εσταυρώθη, ότι απέθανε, ότι ετάφη, ότι ανελήφθη και ότι θα κρίνει τον άνθρωπο μίαν ημέρα. Έχει προσδιορίσει ημέρα κατά την οποία θα κρίνει τον κόσμο εν δικαιοσύνη, όπως είπε όταν ήρθε εδώ στους παππούληδές μας στην Αθήνα. Αυτά που σας λέγω αλήθεια λέγω, «εν Χριστώ, ου ψεύδομαι».

Διδάσκαλος. «Διδάσκαλος εθνών εν πίστει και αληθεία». Εμένα με τοποθέτησε διδάσκαλο εθνών. Ίσως λόγω του ότι ήταν εγγράμματος άνθρωπος. Λόγω του ότι ήξερε φιλοσοφία, την ποίηση, όλα αυτά τα ήξερε. Γιατί, όπως ξέρετε, ήταν τέρας μορφώσεως ο Παύλος. Και βέβαια θα τους συγκινούσε. Άλλωστε, όπως ξέρετε, τους δικούς μας εδώ τούς είπε, αν θυμήστε: «Αυτά που σας λέγω τα λένε και οι ποιηταί οι δικοί σας. Ως τινες και των καθ' υμάς ποιητών ειρήκασι», λέει. Αυτά που σας είπαν οι ποιηταί οι δικοί σας τα έχουν γράψει, λέει, αυτά που σας λέγω εγώ. Αδιαφόρως αν εσείς δεν ξέρετε να τα ερμηνεύετε, δεν σας λέγω ξένα πράγματα. Οι σοφοί οι δικοί σας και οι ποιητές οι δικοί σας έχουν γράψει για την πίστη σας, γι' αυτόν τον άγνωστο Θεό που έχετε το άγαλμά Του εδώ, μα δεν Τον ξέρετε. Σας λέγω, λοιπόν, λέει, αλήθεια. Με κατέστησε Απόστολο των Εθνών και σας τα λέω αυτά «εν πίστει και αληθεία». «Βούλομαι ουν», επιθυμώ, λοιπόν,

«προσεύχεσθαι τους άνδρας», τους κυρίους, οι κύριοι να προσεύχονται «εν παντί τόπω», όπου βρίσκονται δηλαδή. Δεν είναι θέμα, πρέπει να πάω στην εκκλησία. Μπορεί να είμαι και έξω από την εκκλησία. Είναι η δουλειά μου που είμαι έξω από την εκκλησία. Είναι η δουλειά μου που πρέπει να είμαι στη δουλειά μου. Δεν μπορώ να είμαι στην εκκλησία. «Βούλομαι», λοιπόν, επιθυμώ, «προσεύχεσθαι τους άνδρας εν παντί τόπω», όπου βρίσκονται, «επαίροντας», σηκώνοντας, «οσίους χείρας», καθαρά χέρια, «χωρίς οργής και διαλογισμού», χωρίς να έχουν πικρία ή κακία κατά κανενός άλλου. Διότι όταν ο άνθρωπος έχει πικρία ή κακία ή τρέφει εκδίκηση κατά κάποιου, δυσκολεύει την προσευχή.

Η προσευχή είναι σαν ένα περιστέρι που το αφήνεις από το στόμα σου και το στέλνεις να πετάξει στον θρόνο του Θεού για να κατεβάσει από εκεί τη χάρη ή να ανταποπέμψει μεν τη θεία χάρη. Όμως πάει να πετάξει, αλλά στα πόδια του κάτω βρίσκονται δεμένες οι κακίες του, οι έχθρες του. Αυτές αποτελούν, τρόπον τινά, ένα σίδερο δεμένο στα πόδια του περιστεριού. Δεν το αφήνουν να πετάξει. Και στην Εκκλησία αν βρίσκεσαι, δεν πηγαίνει επάνω από την οροφή. Στο σπίτι σου το ίδιο. Και αυτό θέλει, να είναι καθαρά τα χέρια, ούτε τα χέρια μολυσμένα, ούτε η καρδιά μολυσμένη, ούτε το στόμα μολυσμένο, ούτε τα μάτια μολυσμένα. «Οσίας χείρας». Εξαιτίας αυτών των λόγων του Παύλου έχουν τη θέση τους στα σχέδια της Εκκλησίας

να κουβαλεί τα χέρια του ο άνθρωπος και να στέκεται προσευχόμενος εις τους ουρανούς. Και πιο πίσω, από εκεί που ο Μωυσής με το ένα μέρος βοηθών του Ααρών και με το άλλο μέρος βοηθών του Ωρ, επί του όρους προσηύχετο όλη την ημέρα και νίκησαν τα στρατεύματά του τους Αμαληκίτας. Αυτό είναι ενδεικτικό ότι, όταν ο άνθρωπος είναι με ανοιχτά τα χέρια και προσεύχεται, είναι σε θέση σταυρού. Ο άνθρωπος είναι ένας σταυρός, άρα αναμιμνήσκεται του Εσταυρωμένου και γίνεται εισακουστή η προσευχή του. Ο Παύλος, λοιπόν, λέει με καθαρά χέρια. Δεν εννοεί πλυμένα, σαπουνισμένα. Με αυτό δεν λέγω ότι μπορεί να πάει με βρώμικα ο άνθρωπος, όχι, δεν εννοώ αυτό. Με καθαρά από αμαρτίες. Καθαρά, βέβαια, από άλλες ακαθαρσίες, αλλά καθαρά και από αμαρτίες. «Οσίας χείρας», καθαράς χείρας, χωρίς

«οργής και διαλογισμού», να μην είναι διχοτομημένος, να μην έχει τίποτα κατά του άλλου, να μην είναι θυμωμένος, να μην έχει δικαστήρια, πράγματα. Αυτά δυσκολεύουν την προσευχή του ανθρώπου. Αυτά για τους άνδρες. «Ωσαύτως και τας γυναίκας εν καταστολή κοσμία». Η γυναίκα, λέει, να είναι με στολή κοσμία.

Επί το πλείστον η σημερινή γυναίκα δεν έχει κοσμία περιβολή. «Μετά αιδούς και σωφροσύνης κοσμείν εαυτάς». Με εντροπή. Θα ήθελα στο σημείο αυτό όχι μόνον στην εκκλησία η γυναίκα να είναι συνεσταλμένη και ενδεδυμένη.

και να είναι ντροπαλή.

Να μην επιδεικνύει τις σάρκες της και να μην γίνεται προκλητική, αλλά και όταν βρίσκεται καθεαυτή. Ούτε μόνη της όταν είναι η γυναίκα δεν πρέπει να είναι γυμνή· πρέπει να είναι πάντοτε καλυμμένη. Και στους άντρες απαγορεύεται αυτό. Θυμήθηκα κάποτε που μιλούσα με ένα πατέρα, ε, και όταν αλλάζει ακόμη, να κλείνει το φως και να αλλάζει. Θα προλάβει πολλά κακά και ο Θεός θα ανταμείψει τη σωφροσύνη της αυτή. Αυτά που βλέπουμε σήμερα στην Εκκλησία, αυτά που βλέπουμε στους δρόμους, αυτά που βλέπουμε στις θάλασσες, δεν κάνουν τίποτα άλλο, μόνο να επιφέρουν την οργή του Θεού επάνω μας. Θα καούμε σαν τα Σόδομα και τα Γόμορρα. Εδώ λέγει, τις γυναίκες τις θέλω να είναι σωφρονούσες.

Είναι ο άνθρωπος ο οποίος είναι ο τίμιος, ο ηθικός. Δεν είναι μόνο στο μυαλό, αλλά και στο σώμα. Η σωφροσύνη προϋποθέτει τιμιότητα προ του γάμου και μετά τον γάμο. Διότι και η έγγαμος δεν έπεται ότι δεν έχει παρθενία, ότι μπορεί να είναι άτιμος με κάποιον άλλον. Όχι, σωφρονούσα με τον σύζυγο, για να έχεις στον Θεό παρρησία. Μη εν πλέγμασιν ή χρυσώ ή μαργαρίταις ή ιματισμώ πολυτελεί. Ξέρετε, γυναίκα δεν είχε κομμωτήρια ποτέ στον κόσμο. Τώρα έφτιαξε κομμωτήρια και χτενίζεται, λέει, η γυναίκα. Όταν η γυναίκα χτενίζεται, δεν χτενίζεται για να φτιάξει το κεφάλι της, αλλά για να επιδείξει το κεφάλι της. Και φτιάχνει τα μαλλιά για να δείξει ότι δεν έχει μυαλά.

Η γυναίκα προσδεθεί στη θέση που την έχει ο Χριστός, δεν θα ξαναβγεί στο κουρείο. Δεν θα ξαναβγεί στο κομμωτήριο. Πώς είναι τα μαλλιά της; Θα της αρέσει της η Βία. Και όλοι θα εντυπωσιάζονται με αυτήν την αξιοπρέπεια που θα της δίνει η αγιότητά της και ο Χριστός. Σήμερα θα επιδεικνύει το κεφάλι της με διάφορα και δια χτενίσματος. Διότι δεν χτενίζεται για τον Χριστό, χτενίζεται για τον κόσμο. Δεν αλλάζει τα χρώματα για τον Χριστό, θα αλλάξει για τον κόσμο. Αυτά δεν τα θέλει το Πνεύμα το Άγιο. Και σε κανένα κεφάλι τέτοιο δεν κάθεται η χάρη του Πνεύματος του Αγίου. Άλλοι που φορτώνονται με χρυσαφικά, με πράγματα, με φορέματα και πηγαίνουν στην εκκλησία. Μα μια φορά, σε μια εκκλησία, ήτο φιλόπτωχος. Ήτο μία κυρία η οποία ερχόταν για το φιλόπτωχο και μάζευε δεκάρες.

Μπιζού που είχε στα χέρια της και πάνω της, τότε θυμάμαι εγώ, προ τριάντα ετών, φτάσανε εκατομμύρια. Δηλαδή μια χάντρα να πουλήσει από αυτά, θα έβγαζε όλα εκείνα που ερχόταν να μαζέψει με τις δεκάρες τις δικές μας όλο το χρόνο. Και εντούτοις, εφόσον είχε πέντε εκατομμύρια στα χέρια της, μάζευε δεκαπέντε ή είκοσι δραχμές για τους φτωχούς. Αυτά δεν τα θέλει ο Θεός. Καταλάβατε; Ας προσέχουμε λοιπόν όλες αυτές τις περιπτώσεις, διότι ο Παύλος διαφωνεί, κατά συνέπεια το Πνεύμα το Άγιο. Εύχομαι, στο Χριστό, μαζί σας να μείνει κάτι επ’ αυτού, με τις πρεσβείες του και με τη χάρη του. Αμήν.