Addenda for Christians

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

With God's help, this evening I would like to say a few things that may be regarded as a continuation of the last two talks: some further points about what we Christians have neglected, having entered the new year without making any new resolutions.

As you know, Christ grants us more time so that we may use it well, think, take stock, weigh things carefully, and make the appropriate decisions.

As I have said before, our entering the new year was not a chance occurrence; nor did we enter it simply because we ourselves wished to.

For our part, we did so because He wills it, and He has a purpose; and for us, there are many reasons. If each of us reflects on his life—on what he has done, what he is doing, and what he ought to be doing, that is, on what he is obliged to do in response to the goodness and long-suffering of God—he will find many things that he should have done and still has to do. And yet…

Man has shut himself within himself. Satan deceives him, and he imagines that he has no obligations, perhaps not even toward himself. Yet our obligations in response to God's goodness and longsuffering are many.

A person is, of course, an individual, but he also belongs to the whole: to a family, to a society, or to the Church. He is therefore not insignificant. We cannot simply say, “Go your own way. Come now, what do we care? What concern is it of ours?” Nor can we say, as the common expression goes, “Shut the door, go inside, and let them say whatever they like,” not to mention the cruder expression people use.

No, we have obligations, and God will hold us accountable. He did not give us our talents without purpose. Listen to the Gospel this coming Sunday, the Sunday of the Talents, and see what it says. Apply it to yourself, and examine the talents God has given you as a human being.

He has given talents to each one of us, including certain gifts that not everyone possesses. We must consider how we are going to use them.

These things, then. We have an obligation. Someone may say, “I do not have the strength to take on the burdens of others. I cannot even help myself; what can I do for anyone else? I am an unknown, insignificant person. I am not educated, and a thousand and one other obstacles stand in the way.” And yet, a person always has something he can do for others. Thank you.

Thank you. We have personal obligations, family obligations, and obligations toward the Church.

Someone will say: «How am I supposed to meet all these? I don't have the means, I can't.» Let me help you with that: through prayer. You can't go, you can't run to them, you can't help, you can't have a word with the person, you can't show up, you have no presence, no standing, you can't, you can't.

But can you not pray? Which of us, when the year changed, realized that during 1977 we had not prayed as much as we should have for our own needs, for the needs of our families and those around us, and for the needs of the Church?

And who recognized that he truly had failed to do this and said, “This year I am making new resolutions. From now on, I will keep a little list at my icon corner, and I will bring each matter on it before God whenever I pray”?

I will mention my personal needs and the needs of my family, but I will also remember the needs of those beyond my own circle.

Beyond that, I have a duty. Remember what God said to Abraham: “If even ten righteous people had been found there, He would not have burned Sodom and Gomorrah.” So, in the Sodom and Gomorrah of our own day—when all of us say with one voice, without hesitation or doubt, that we truly are living in an age like theirs—what are we doing about it?

For which neglected obligation of ours will God not hold us accountable? Every day Satan asks Christ for us: “Give me this man. Give me this woman. Permit me to take them.” Yet Christ does not give them to him.

Why does He not give them to him? Because someone is praying, and that prayer carries weight before God. “Why will You not give me these people?” Because of these five, or those ten, who pray. This year we thought of placing ourselves among those few who pray, among those anonymous faithful whom we do not know?

Because there is a remnant that has not come to terms with the devil. It is what God said to Elijah, when Elijah said that he had been left all alone, that “I am the only one left,” he says, “only I.” “You’re mistaken,” God tells him. “There are still seven thousand who have not bowed the knee to Baal. You don’t know them, but I know them.”

Even today there are people who have nothing to do with Sodom and Gomorrah: young men and women, wives and mothers, fathers, clergy, and many others. This anonymous multitude is what holds up the heavens.

Meanwhile, we do the things we do and say the things we say, and so forth. Have we therefore thought this year of placing ourselves within that anonymous company, so that we too may help hold up the heavens and restrain the wrath that threatens us both from without and from within?

If I answer no, I hope I am not speaking falsely. None of this has happened: no new thought and no new resolution.

Why? Because we haven't weighed it, we haven't added it up, we haven't come to see that we are guilty on this point, and that we too ought to have some place of our own within this community in which God has placed us. Take a house as an example. A house, in order to be lit, probably needs five or six or eight or even ten lights.

But if it does not have ten lights and has only eight, is the house not still illuminated? Is that the same as having no light at all? Of course it is illuminated. The same is true if it has six lights, five, four, three, two, or even only one.

Is that not better than having no light at all? Of course it is. That is exactly how it is. The person who prays in a household also gives light to the others. He gives them light so that they do not stumble into one another face-first.

He makes things easier for them. Folk wisdom has a saying: “When the basil is watered, the flowerpot is watered too.” May everyone in the household be a light. But even if they are not all lights, if there is even one, mercy is shown to that household.

God shows forbearance. Satan demands the family for himself, so that he may tear it apart, cast it aside, and blow it to pieces. But for the sake of that one person, Christ does not hand it over. In the same way, He would have handed over the Church, but for the sake of the few who pray and who are true Christians, He does not hand over the Church, despite the weaknesses of both clergy and laity.

This, then, is what I say we have failed to put into practice. And I take this opportunity to speak of it now, while we are still at the beginning of the year.

—of the year, revise the program of your prayer. Bring into it people from outside as well, beyond your own home — though they are not really outsiders; they are our own. Because if you pray for your neighbor, is he a stranger to you? If you pray for the clergy, are they strangers? If you pray for those who govern us, are they strangers? Do we not come from the same baptismal font? Are we not brothers? Do we not share the same sorrows, as we say?

There is a unity among us, as Paul says. Are only brothers according to the flesh truly brothers?

God is waiting for us. And someone will say, "But will God really listen to us?" I know He will. How does He put it? "Knock, and I will open to you." How does He put it? "Ask, and I will give to you." How does He put it? "Knock, and it shall be opened unto you." What more could He say? He is waiting for us.

Has anyone importuned God about these things? No one has. We nearly dried up completely, until almost nothing was left standing. The streams dried up, the rivers dried up, and the fish were left exposed and died. The municipalities poured fuel over them and burned them so that they would not become sources of disease. Did anyone bend the knee and pray? Did anyone make prayer part of his daily rule? Do you understand? God is waiting for us. “Did you ask Me, and I refused to give?” Yet we do not think about these things.

But if some little lump appears somewhere in the body, then all the alarm bells begin to ring. Then the Paraklesis services begin, and then the cries begin.

Does cancer have to appear before we come to our senses? If cancer does not appear, we do not come to our senses. We do not turn to Christ. Yet going to God out of necessity rather than love is not something that moves Him.

But apart from that, who afterward thanked God for doing this and supplying the land with water for ten years? Tell me, who thanked God? Five or ten people thanked Him. What did everyone else do? “It was a harsh winter. Terrible weather!” Was it terrible weather, or blessed weather?

“But the villages were cut off,” they say. “They had no bread.” And who told them not to keep any bread? They were passing their time in the café. In earlier days people stayed prepared because they knew better. Now everyone waits for the cart or the motorcar to bring bread right to the house.

Why aren't you expecting winter to come? Put five okas of flour aside in a corner. Put two bales of hay aside for your animal. Why not do that much? Of course, you'll say to me, there's poverty as well. Today, with the state we've been reduced to.

But the basic problem is not poverty. It is indifference. Indifference is the problem. There are exceptions. I do not say this applies to everyone. Perhaps five percent truly had nothing. But did you have absolutely nothing? Could you not have gathered five loads of firewood?

Oh, you had it — but you were sitting there playing cards at the coffee shop. And you never went and brought in five loads of firewood, so that you'd have some, so that you could face ten days of snow. And why? Because for ten, twenty, thirty years no snow had fallen.

That was it, you thought. It would never snow again.

Who afterward gave thanks for this mercy God showed, despite the damage that occurred? Tell me who did. No one. If He does something on His own, we neither ask Him for it beforehand nor thank Him afterward.

In other words, we do not see God. We do not include God in our work, our family, our very being, or our life. He is something foreign to us. He is far away, somewhere over there beside an oil lamp, with a little oil burning, or beside some small candle. That, to us, is God.

But He is within my life. He cares for me day and night and never forgets me, even if I am a sinner. He remembers me far more than He would if I were righteous. A mother, after all, cares more for her gravely ill child than for all her other children who are well.

She does so even if that gravely ill child is the worst-behaved of them all. She leaves the others and devotes herself to that one. God acts in exactly the same way. Let no one be afraid because he is a sinner. Do not say, “God does not care about me.” Untie His hands, and you will see how deeply He cares.

He is still waiting for you and still giving you time, and so much more. This is love, but people do not understand what it means. It is like a walnut that must be cracked open so that you can discover what is inside and understand what the love of God truly is.

We see God’s love only in terms of money, the flesh, worldliness, and such things. But here we come to see God and His love differently. It is written in Isaiah—I do not know whether this passage is read—the forty-ninth chapter.

He says, “Can a mother forget the infant at her breast?” A mother is deeply concerned for her little child; she can hear its voice from far away. And yet, He says, although it seems impossible, sometimes even she may forget her child.

Perhaps she is talking about fashion on the telephone, or leaning out the window chatting with another woman across the way, while her child might fall into the fire. But even if a mother does what she should never do, God says, “I will neither leave you nor forsake you.”

“Behold,” He says, “I have engraved you upon My hands; I hold you before Me and see you day and night.” This is God, do you understand? It is not I who say this; I am no miracle-worker. It is God Himself. Yet who thanks God even for this alone? Who thanks Him?

And who places all his troubles before the judgment of God, leaving it to Him whether something should happen or not? If it does not happen, I thank You a thousand times; if it does, I thank You once. Where is that wisdom now? And so, just as we passed through 1977, here comes 1978.

Many people, at this point, may have an objection. What is their objection? “But Mr. Panagopoulos, what you are saying has nothing to do with me, because I pray—I always pray.” Yes, you do well to pray.

But I want to ask you this: Is your prayer joined to anything else? Is it surrounded and supported by anything, or is it merely a prayer offered out of need, or for some other reason? Does your prayer have its proper setting? Prayer must also be surrounded and supported by love.

And love has works behind it; love is accompanied by works. So there is a threefold unity: prayer, love, and works. All three are enclosed within a shell called faith. Faith is like the shell of a walnut; break it open, and inside you will find prayer, love, and works.

This whole unity must be present in people.

And those who have not succeeded in possessing this should take care to acquire it. For they do not know whether they will live beyond 1978. We have entered this year, but whether we shall come out of it, we do not know. I do not know how many entered it, nor how many will leave it. He alone knows. Therefore, each person must take responsibility in these present moments. For when a person merely prays, but at the same time...

At the same time, when a person doesn't also have the works of love toward their neighbor, their prayer is dry. Did you notice what James the Brother of God says there? He says that telling someone, "Yes, brother, go with God's blessing" — that doesn't warm them, he says, not if you don't give them something for the heating oil, for bread, and so on.

So, if you can, within the limits of your means, you must help him with his need. Otherwise, he will not be warmed. Through your prayer, you warmed his soul a little, but you did not warm his body.

For he has a body as well, and he is more conscious of the needs of his body than of his soul. If you want to see what I mean, remember the place where Christ once took His disciples so that they might rest.

But the people, driven by need, discovered where He had gone and brought their sick to Him. Christ first healed their sick, and only afterward did He preach and speak to them. He did not speak to them first and heal them afterward.

This means that when someone is lying there sick, you cannot simply speak to him about God. First you must arrange for his injections, a doctor, his medicine, and so on; then you can speak to him about God. If you merely tell him in words to get well, he will not get well.

He needs medicine and a doctor; he needs bread and money for the rent, and perhaps many other things. This is what God desires. God is moved when someone prays for another person or for a particular situation, while at the same time showing through his works a broader love for the neighbor beside him.

I once read something that I would like to share with you. I dare say it is very relevant to what I am speaking about at this moment. There was a group of people who had appointed a particular day on which they would always gather to pray.

Even here in Athens, I know of one or two places where people gather to pray. They have appointed a particular day on which they meet for prayer.

One evening, when the time for prayer came, one member of the group, an elderly man, had not arrived. That night they were praying especially for a very poor household, asking God to help that family, along with all the other things one might say in such circumstances.

The man who did not attend had sent his son in his place. The boy arrived and found the others inside praying. At one point they asked him, “Where is your father? Why did he not come? Is he well?” The boy replied, “My father is well.”

“But he had a great deal of work to do on the farm and could not come, so he sent me. Our wagon is outside, loaded with potatoes, flour, and oil. His prayer is there too. He told me that he is sending his prayer together with the potatoes, the oil, and everything else. So please come, and let us take them to that poor man.”

This is prayer made active through love. It is good to pray in the abstract, asking God to enlighten you, to help that person, and so on, while never putting your hand in your pocket. But if you are able to provide him with warmth, remember that he has a body, children, and a family. It is this love, this prayer embodied in your good works, that moves God.

Sadly, most people do not have this. A person does not consider it his duty to seek out someone who is poor. He says, “I do not know anyone like that.” As though there were no poor people! There are. Go and ask the priest of your parish. Go and ask the charitable committee in the parish to which you belong.

Go there. There are women serving on the committee; they keep a list and collect offerings in a box belonging to the Church.

...of the Church, and they take out one drachma and sixty lepta from it. For no one considers it his duty, when he enters the Church, to contribute. He lights candles before the Most Holy Theotokos, Saint George, Saint Nektarios, and so on. But it never occurs to him to put even one drachma into that box. He would rather spend it on a candle. Someone may ask me, “Should he not light a candle?” Light five hundred candles—but also put a drachma there, toward this living candle. Pour a little oil into this lamp that is flickering and about to go out. What will they find in the box? What will this committee have to distribute?

The committee, every Saturday, hands out thirty drachmas here, twenty drachmas there, to fifty families — what are they going to give? Why is it that I, and you, and this person and that person, don't set aside a collection — five or ten drachmas a week that we drop in there — so that they could hand out a thousand drachmas a week? Or two thousand, or five thousand. They could hand out a hundred thousand a week! Who has ever given this a thought? Instead, how we pour out our prayers into thin air, while people go and have supplication services, Paraklesis services, chanted at the Panagia Gregorousa, the Watchful Mother of God, and at Saint Nectarios, and so on. We have filled heaven with words.

But there are no works. We do this now, just as we did before. We have entered another year as the same people, without making even one decision that I, too, must respond to someone’s need. Saturday evening comes, and you spend so many drachmas on your Sunday enjoyment.

Do you send even a small bag of provisions to anyone? Do you offer anything elsewhere? Have you ever gone to buy even a little milk for someone?

Have you gone to the milkman there and said to him, “I will pay you for the milk. Take a bottle of milk to that elderly woman, and another bottle to that family with four, five, or six children. I will pay the bill”? Have you done that? How much of this can you do without dying or destroying yourself? Why do you not do it? Because there is no love. You stand there praying and doing all the rest—but where is your love? “Show me your love by your works, so that I may know who you are,” says Saint John.

John Climacus says, “We offer every form of devotion that costs us nothing.” We offer every form of devotion that costs us nothing. These matters have passed unnoticed, and at this point I would like to remind you that Jesus does not accept prayer without love.

Nor, let me add, does He accept love without obedience. There is another virtue called obedience, and many people do not possess it. Why? Because they do not love Christ as they should. For if we loved Christ as we should, we would do whatever He says: “If anyone loves Me, he will keep My word.”

When I do not keep His commandments, I do not love Him. I disregard His commandments; I do not take Him seriously or give Him due heed. And the consequences are grievous.

Christ says, “My children, what you failed to do in 1977, have you resolved to do in 1978?” No, everything remains the same. The Church calls you to fast. You did not fast in 1977; have you resolved to fast in 1978? Nothing. You pay no attention at all.

How, then, can such a person rightly say that 1977 has passed and that he has entered 1978? How long will this continue? This God... There are certain details that escape our notice. Do you remember what He said to Peter?

“Simon, son of Jonah, do you love Me more than these?” “Yes, Lord,” he says, “You know that I love You.” He said this to Peter three times: “Simon, son of Jonah, do you love Me more than these?” Do you know what He meant by this? “From now on, Peter, you will obey.”

That is how these words are to be understood. Until then, he had followed his own will and had reached the very depths of Hades.

Into the belly of Hades — and why? Because he said, "I don't know what the others will do; as for me, I'm going to make it," and so on. "You're going to make it? Before the cock crow, thou shalt deny me thrice. Not even my own prayer is going to hold you up. You will make it, all right — you will make it as far as the belly of Hades."

“You will strike the very gates of Hades, and you will escape from there.”

“And when you have returned, strengthen your brethren. From now on, you will obey Me. From now on, you will follow Me.” This obedience to Christ is absent from most of us. Consider what Christ says and what we human beings actually do.

You will see that, since we do not do what He says, it means that we do not love Him. And since we do not love Christ, we do not obey Him or take Him seriously. So we remain exactly as we were in previous years.

Whoever loves Christ carries out His will and obeys Him. Whoever reveres Him and takes Him seriously carries out His will and obeys Him.

Only when a person obeys Christ is he secure.

Then Christ takes responsibility for him; then He will guard him and watch over him. Then, and only then, will all these things come to pass. If a person does not do this, he will not succeed. He will be secure and protected only when he obeys Christ.

I will give you an example.

It is said that a family lived in a mountainous region. The father used to accompany his young son to school, which was outside the village. There were bears in that area, so he would take the boy to school and bring him home again.

When the child grew a little older, his father said to him, “Listen. From now on, you will go to school by yourself.”

“Be careful not to take another road or stray from the path I have shown you. You must always follow this road.” Then he gave him a second instruction. The first was not to stray from the path, but to follow the road his father had shown him.

“Second, if a bear should suddenly appear before you, stand perfectly still where you are. Do not run, because a bear will not devour you if you remain motionless.”

“Do you understand?” “Yes, Father.” And so the boy began going to school alone, along the road his father had shown him. His father, however, secretly followed and watched him. He watched the child just as we do when our child first goes out alone: we stand at the corner and watch as far as the kiosk when we send him to buy some yogurt or something else.

We do not yet trust the child completely, because he lacks the necessary experience. In the same way, the father secretly watched his son. Then one day, as the boy was walking along the road, a bear suddenly appeared and charged at him.

The child stood as still as a pillar, just as his father had told him. The bear came close, placed one paw upon him, and did not devour him. It remained there with its right paw resting on the child, without harming him.

From where he was standing, the father steadies himself — bang — he fires a single shot and kills her. So the boy was rid of the bear, and he was overjoyed and all the rest of it. "Dad, where were you that you saw her?" and so on. "Yes, my child," his father says to him, "it wasn't my killing her that saved you."

“You were saved because you obeyed what I told you and did nothing according to your own judgment. Had you acted on your own, you would not be here now.”

This is how God acts. But when? When you walk along the road He has shown you. When you and I do what He has commanded, then He knows how to destroy all those who surround and threaten us.

This obedience is absent from us. A woman once said to me, “You know what the world is like today...” Yes, I know. But I also know that He is above us, and one day the cup will overflow. Then we shall discuss all these things you claim to know.

This is precisely what, as you know, is lacking in most of us. A person, then, must remain both faithful and obedient: faithful to the path and obedient to the commandments. Many of us do not keep the commandments.

We keep neither the commandments of the Law nor those of grace. The commandments of grace are more subtle, while those of the Law are more evident. Many flatter themselves with the satanic thought that they keep most of them. But if you fail to keep even one, it is the same as failing altogether.

It is as though you do nothing at all. “If you keep the whole law but stumble in one point, you are guilty of breaking the whole law,” he says.

Let me put it this way. Suppose the first-prize lottery number contained five fives: 55,555. If you had four of those fives, you would have most of the digits. But would you win first prize? No. Why? Because you did not have every five that was required. You may have had many of them, four or three, but you did not have the complete number. It is exactly the same when a person fails to observe the Law.

When you do not observe the Law, you leave an opening through which Satan has every opportunity to enter. If you yourself open that door, Do not expect God to come and protect you. God does not protect you. Do not expect God to guard you when you yourself create the conditions that allow Satan to harm you.

Many people blame Satan during Holy Confession. But do not blame Satan. Satan is not the one at fault. Saint Gregory the Theologian says, “Why do you blame the wretched one?” That is what he calls him. Satan merely strikes the match. You and I placed the gunpowder and laid down the dry brushwood; he only set it alight. Is he to blame? Why does he not set fire to the sea? Because the sea cannot burn.

We are the ones at fault. We create the situations ourselves, in such a way that Satan is not in the wrong. That is his job. So when we refuse to obey the commandments of Christ, when we refuse to obey and to walk that road He told us to walk, then whatever happens to us, we deserve the fate we get.

Examine your past.

You will find that whatever happened, happened because of us.

Someone may ask, “Are there never temptations that we ourselves did not create? Are there not temptations that God permits, that God sends?” If you are Paul, then yes. But who among us is Paul, so that he should be given a thorn to buffet him and keep him from becoming proud?

Who among us is like that? We are rags; we are nothing. We create these situations ourselves, through our ego, our flesh, our belly, our eyes, our carelessness, and our fashions. We create the conditions through which Satan enters and brings about this whole situation.

And that, my beloved, is precisely why the situation remains unchanged. The whole of 1977, with all its filth and weaknesses, has fortunately passed, yet it carries on into 1978 as though nothing had happened.

No new decisions were made, and so we could put it this way: one more year has been added to our life. But, as I told you at the beginning, this addition of time, this added year, has two sides to it. It can be a blessing, and it can be a curse.

For those who use this time for good—to put right what has happened in the past, to settle their past debts, and to prevent new ones—it is a good thing; it is a blessing. But for those who simply let it pass, it is a curse. Many discussions take place, time and again, with non-Christians and with Christians. Non-Christians cannot understand what it is that a person finds.

Close to Christ, a person comes to stillness — to hesychia, that true rest of the soul. Everyone else points to ways of finding happiness and peace of soul outside of Christ, outside the Church. And you can see how outward-turned people have become today, especially the young — though of course we don't leave out the older ones either.

Those who do not recognize the sickness of the soul, and those who do not know the Physician of the soul, think in this way.

When do you go to a doctor? Once you recognize your illness, then you go. Many people, although gravely ill and already suffering, have still not discovered the condition they are in. They do not seek Jesus, so that they may see a change, find consolation, and find peace.

A doctor once put this question to a Christian: “What do you find in this so-called Christ of yours? What rest, what peace do you find in Him? How do you go to Him?” The Christian replied, “When I became ill and realized that I was sick, I came to you so that you could attend to me, write me a prescription, give me medicine, and make me well. In the same way, I recognize that my soul is sick, and I go to that Physician.”

Most people do not know Christ. And among those who do know Him, there are some who do not want Him. They want a Christ made to suit their own way of life, one who will accommodate their flesh and their weaknesses.

They want that kind of Christ, with that kind of Gospel. But Christ does not fashion such things, as you know. That is precisely why many remain far away. To have an informed judgment about Christ, you must live Christ.

The Holy Spirit said it in advance, through David, and He says in one of the psalms, in Psalm 33: “Taste and see that the Lord is good.” Try Him, He says, and you will see that the Lord is useful to you — chrestos, with an eta, not Christos; the Lord is chrestos, He is good to you and of real benefit.

People have not tried Him. They have rushed to suicide, thinking it a solution, and have done a thousand other things, without ever making an effort to know Christ. They have made no effort to find Him.

Those who make the effort to find Christ will see that they need Christ. The human soul was made for Christ alone.

There is something I do not know whether you have noticed. Some people try to increase their happiness through material possessions. This is a mistake.

It is quite absurd. Imagine putting a few grains of corn in one place and a few fish in another, and then giving the fish to the rooster and the corn to the cat. Neither food is suited to the one receiving it. The rooster wants the corn, and the cat wants the fish.

The soul was not made for material things. Suppose I give you a golden basin in which to spit blood. What good does that do you?

Roosevelt’s daughter was once asked, I do not know whether those of you who read widely have come across this, how happy she felt because of her great wealth. She replied, “I am very sorry that you still do not know that happiness is not found in money.”

That is what she said: happiness is not found in money. If you wish, visit wealthy homes and see how much misery people have there. They lack neither food nor fine furnishings nor means of transportation.

What they lack are the means of communion between souls, and these are given by Christ alone. No one else can give them; only Christ.

In such a case, then, a person needs to reflect and discover where he stands and where he ought to turn. For if you throw gold coins and grains of corn before a rooster, as I said earlier, the rooster will kick the coins aside and go looking for the corn and the worms it can eat.

There are many people like this. They do not know Christ, the leader of the treasures of faith, love, and obedience. They cast Him aside and occupy themselves with material things, imagining that these can bring them happiness.

A fable tells how a lion once gave a banquet for the animals of the wilderness.

There were choice foods of every kind, beyond anything the human mind could imagine. Among the guests was a pig. The pig came to the table and began sniffing around. The lion said, “Sit down. What are you looking for? Sit at the table.” The pig replied, “But there are no acorns anywhere.”

Many people are like that. They speak about acorns, not about Christ or the Kingdom of Heaven. They do not speak about the spiritual life to come; they speak about acorns. There is another story that I once read and wrote down. A captain of a whaling ship was sailing in the far north and came to a harbor where there was a small chapel.

They came ashore and went to the church. That captain sat down with them as well. When the service was over, the priest there spoke to them in their own language, and so on: "Welcome, safe voyage," and things of that sort. "You who are travelling," he says, "all this time, and there's no church to be found anywhere — right now, in this hour, in here, how did your heart feel? Was your heart filled?" "Let me tell you the truth, Father," he says.

“I was wondering whether we might find a whale. You would sooner find a whale in my heart right now than anything you have spoken about.” There are people who go to Church, yet remain outside the Church.

There are people who go to Vespers, yet receive nothing from it. They take nothing away with them, and consequently no change takes place in them. They leave exactly as they entered, if not worse.

The Holy Spirit has already dealt with this very case, ahead of time. I don't know whether you read the texts of our Church, but there is a place where it speaks about people who come into the church, and the service reaches the «Through the prayers of our holy fathers» — the final dismissal — and it's over. Yes, it's over.

But where were you traveling in your thoughts? Your mind had gone elsewhere. You have never struggled to take yourself by the ear, as it were, and bring yourself back inside, so that you do not keep running outside. You have never made that effort or waged that struggle. You imagine that merely appearing there will somehow change you by magic.

But you do not change, and you receive absolutely nothing. The text says: “Often, while offering hymns, I found myself committing sin. With my tongue I uttered songs, but in my soul I entertained improper thoughts. Correct both through repentance, O Christ our God, and save me.”

This is a condition found in many people. It happened in the past, and it still happens. You may ask why. It is because we make no effort and reach no firm decision: “Today I shall go to Church, and I shall truly be there.”

Whatever may happen. But if the door shuts behind us or even creaks, we immediately turn to see who came in, what they are wearing, and what they are doing. Someone may object, “Is that possible? You are human; surely you will hear such things.” Yet once, in Patras, something happened that shows it is possible.

A fire broke out one morning in the Church of the Evangelistria. The fire brigade arrived, water was poured everywhere, and there was great commotion at the bell tower, just to the right as one enters, where the stairs lead upward. The whole place filled with smoke. It was a major incident.

Many people were inside. Among them was a man who came out two or three hours later, after the fire had been extinguished and the service had ended. He asked, “What is all this?” They said, “Was there not a fire?” “When did the fire happen?” he asked. “When I came in this morning, everything was fine.” They told him, “The fire brigade came afterward, and there was all this commotion.”

"I didn't notice. I didn't notice the fire." Do you see? That is exactly what we are like during the service ourselves. And since we are not really there, this year we have made a decision to put up a struggle, to be there. Take a place in church — not next to the lady you're going to sit and chat with about the house and so on; next to someone you don't know. Sit off in some corner, a stranger among strangers, so that you can pray.

Why did you go to church—to show off your outfit? Why? What was your purpose? All these basic things we are discussing now have remained just as they were in 1977. We have not changed; we have made no decision about any of these things that we need.

Now there is something else I would like to mention. A proverb says, “Never borrow sorrow, not even from the past.” I do not know whether you have heard it, but this proverb does exist.

“Never borrow sorrow.” Someone may ask, “How can a person borrow sorrow?” The proverb answers, “Not even from the past.”

Although God desires a person to be content, to remain composed, not to drown in a spoonful of water, as the saying goes, and not to be gloomy, embittered, or tormented, Satan manages to turn his life into a martyrdom.

And this is what happens to a person because he has overlooked one important detail: he does not trust in God. Worrying about tomorrow makes him miserable. And the things Satan makes him imagine will happen to him, whether because he has a family or because he is in poor health, may never happen at all.

And yet he is distressed ahead of time, and he loses his good cheer. "Glory to Thee, O God" — that "Glory to Thee, O God" would not come out of his mouth. Why? Because he was not paying attention. Or someone else borrows his troubles from the past as well.

He remembers things that happened back in 1910 and brings them all up again: “Ah, if only this or that had happened then.” Come now, leave those things behind; press forward from where you are today. What did the Apostle Paul say? What did he teach?

Paul says, “One thing I do: forgetting what lies behind and reaching forward to what lies ahead, I press on toward the prize.” Whatever happened has happened; it is over. Do not bring it all back again. Let us move forward now. Why keep discussing the past? Why bring it up again? Why load it onto your mind and torment yourself until you cannot even raise your hand, make the sign of the Cross, and say, “Glory to You, O God”? Why do you do this? Because Satan is deceiving you. Listen to something you must keep in mind. I believe I once used this image in another talk.

Man stands between Heaven and earth.

Man stands between Heaven and earth. His purpose is to pass from here to there. And to pass from today into tomorrow, there is a bridge in between that connects the two. Yesterday was what day? Wednesday.

And tomorrow we have Friday. So what is the bridge between these two days? Thursday.

So today we are crossing this little bridge called Thursday.

Tomorrow, what will we have? Thursday behind us and Saturday ahead. We will lift up Friday and set it down as a little bridge so that we can cross into Saturday.

On ordinary days, this little bridge can bear only a certain weight, say ten kilos.

Do not bring onto it the weight of Saturday, Sunday, and Monday as well, turning ten kilos into a hundred. It will collapse beneath you; you cannot carry all that. What does Christ say? “Sufficient for the day is its own trouble.” Tomorrow will take care of itself. But you never say, “God will provide.” That is where the harm is done.

The saying tells us, “Do not borrow sorrow.” But when will you stop borrowing sorrow? The other one, Satan, sets before you so many worries, imagined events, and alarming possibilities. You will stop when you learn to say, “God will provide.”

If you do not learn to say, “God will provide,” you will always be sorrowful and tormented. Learn, then, to open only one little envelope each day. I remember my mother asking my father, “What shall we prepare for tomorrow?” And he would answer, “Let us wait until morning comes.”

He never once gave orders the night before about what should be cooked for the next day. I remembered that from when I was a child, and now, of course, after fifty years, I find that in reality this is exactly how it ought to be done.

Let morning come; let us first live to see the dawn. But we torment ourselves with thoughts: “What is going to happen? The children are growing up. What if our daughter never marries?” And then this worry and that worry. Yet the next day a car may strike them, and they may all be gone.

All that remains of their worries is wasted sorrow. Why? Because, for them, God does not provide. Satan is like a penniless vagrant with an empty tent. He has nothing. God has everything. Yet Satan makes these people feel poor. They have learned nothing from the past.

They learned nothing. Think how many things a person chases after, again and again, things he never once attained, and yet they left him deeply tormented in this world. Examine yourselves. You will find that you are carrying all sorts of dreams, all sorts of anxieties, all sorts of torments.

There are various torments, but they never actually come to pass. Satan simply loads them into your head in order to torment you and make you suffer, for no other reason. Therefore, if we do not understand it in this sense, we should say, “God will provide.”

Με τη βοήθεια του Θεού και απόψε το βράδυ, να πω μερικά πράγματα που θα θεωρηθούν και αυτά στη συνέχεια των δύο τελευταίων ομιλιών, σαν παραλειπόμενα εκ μέρους των χριστιανών, οι οποίοι περάσαμε στον καινούργιο χρόνο χωρίς καινούργιες αποφάσεις.

Ο Χριστός μας, όπως ξέρετε, προσθέτει τον χρόνο στον άνθρωπο για να τον χρησιμοποιεί, να σκέπτεται, να λογαριάζει, να υπολογίζει και να παίρνει τις ανάλογες αποφάσεις του.

Δεν είναι τυχαίο περιστατικό, όπως ξανά έχω πει, ότι περάσαμε στον καινούργιο χρόνο και δεν περάσαμε γιατί το θέλαμε εμείς.

Εμείς πράξαμε γιατί το θέλει αυτός και έχει κάποιο λόγο, και οι λόγοι για μας είναι πολλοί. Αν ο καθένας σκεφτεί τη ζωή του, τι έκανε, τι κάνει και τι θα έπρεπε να κάνει, δηλαδή τι έχει υποχρέωση να κάνει έναντι της χρηστότητας και της μακροθυμίας του Θεού, θα βρει και πολλά πράγματα που έπρεπε να κάνει και που έχει να κάνει, και εντούτοις…

Έχει κλείσει ο άνθρωπος τον εαυτόν του, τον ξεγελά ο Σατανάς και νομίζει ότι δεν έχει υποχρεώσεις, ίσως και έναντι του εαυτού του δεν έχει υποχρεώσεις. Οι υποχρεώσεις του ανθρώπου έναντι αυτής της χρηστότητος και της μακροθυμίας του Θεού είναι πολλές.

Ο άνθρωπος είναι μία μονάς, βέβαια, αλλά είναι από το σύνολο ή κάποιας οικογενείας ή κάποιας κοινωνίας ή κάποιας Εκκλησίας. Κατά συνέπεια, δεν είναι αμελητέα ποσότης. Δεν είναι «τράβα τον δρόμο σου, πάμε, τι μας νοιάζει, τι μας ενδιαφέρει;» ή ακόμη, όπως λέμε λαϊκά, «κλείσ' την πόρτα και μπες μέσα και άσ' τους να λένε», ή να μην πω κάποια άλλη λέξη που λένε.

Όχι, έχουμε υποχρεώσεις. Θα μας ζητήσει ευθύνες. Δεν μας τα έδωσε τυχαίως τα τάλαντα ο Θεός. Για ακούστε την ερχομένη Κυριακή, που είναι η Κυριακή των Ταλάντων. Να δείτε τι λέγει εκεί. Και ερμηνεύσετε στον εαυτό σας και εξετάσετε τα τάλαντα που σας έχει δώσει σαν άνθρωπο.

Τον καθέναν. Και ειδικά ορισμένα που δεν τα έχουν όλοι. Να δούμε πώς θα χρησιμοποιήσουμε αυτά τα πράγματα.

Τα πράγματα. Έχουμε, λοιπόν, υποχρέωση. Θα πει κανείς ότι εγώ δεν έχω και δυνάμεις για να αναλάβω υποχρεώσεις άλλων. Εγώ τον εαυτό μου δεν μπορώ να βοηθήσω· τι μπορώ να κάνω στους άλλους; Εγώ είμαι ένας άσημος άνθρωπος, μα να, δεν ξέρω και γράμματα, και χίλια δυο άλλα εμπόδια παρεμβάλλονται. Και εν τούτοις, ο άνθρωπος έχει πάντοτε κάτι να κάνει για τους άλλους. Ευχαριστώ.

Ευχαριστώ. Υποχρεώσεις ατομικές, υποχρεώσεις οικογενειακές, εκκλησιαστικές.

Θα πει κανείς: «Πώς θα ανταποκριθώ σε αυτές; Δεν έχω, δεν μπορώ». Να σε βοηθήσω εγώ: διά της προσευχής. Δεν μπορείς να πας, δεν μπορείς να τρέξεις, δεν μπορείς να βοηθήσεις, δεν μπορείς να πεις στον άνθρωπο, να παρουσιαστείς, δεν έχεις παρουσία, δεν, δεν.

Να προσευχηθείς, δεν έχεις; Ποιος από εμάς, κατά την ημέρα της αλλαγής του έτους, ανεκάλυψε ότι δεν προσευχήθη όσο έπρεπε να προσευχηθεί το 1977 για τις ανάγκες τις δικές του, για τις ανάγκες της οικογένειάς του, του περιβάλλοντός του και για τις ανάγκες της Εκκλησίας;

Και ποιος ευρήκε ότι πράγματι δεν το έκανε αυτό και ότι εφέτος παίρνω καινούργιες αποφάσεις; Από φέτος θα υπάρχει στο προσκυνητάρι μου ένα χαρτάκι, για το οποίο θα γίνεται συζήτηση κάθε φορά στην προσευχή μου.

Θα αναφέρω τα ατομικά μου, θα αναφέρω τα οικογενειακά μου, αλλά θα αναφέρω και τα παραπέρα.

Παραπέρα, έχω υποχρέωση, διότι θυμόσαστε τι είπε ο Θεός στον Αβραάμ: «Και δέκα, λέει, αν υπήρχαν εκεί, τα Σόδωμα και τα Γόμορα δεν θα τα έκαιγε». Αν, λοιπόν, και στα σημερινά Σόδωμα και Γόμορα, που όλοι μας με ένα στόμα και χωρίς καμιά σκέψη και κανένα εμπόδιο λέμε ότι πράγματι είμαστε σε εποχή Σοδόμων και Γομόρρων, τι κάνουμε έναντι αυτής της υποθέσεως;

Σε ποια υποχρέωση δικιά μας δεν θα μας το ζητήσει; Ο Σατανάς καθημερινώς μας ζητάει από τον Χριστόν. «Δώσ' τον μου αυτόν, δώσ' τη μου αυτή, επιτρέψέ μου». Και ο Χριστός δεν τον δίδει.

Γιατί δεν τον δίδει; Διότι κάποιος προσεύχεται, έχει κάποιο αντίκρισμα. Γιατί δε μου τους δίδεις αυτούς; Για τους πέντε αυτούς, για τους δέκα εκείνους, οι οποίοι προσεύχονται. Εμείς σκεφτήκαμε φέτο να θέσουμε τον εαυτό μας μαζί με εκείνους τους λίγους, τους άλλους που προσεύχονται, τους ανωνύμους αυτούς που εμείς δεν τους ξέρουμε.

Γιατί υπάρχει ένα υπόλοιπο το οποίο δεν έχει συνθηκολογήσει με τον διάβολο. Είναι εκείνο που είπε ο Θεός στον Ηλία, όταν είπε ότι έμεινε μόνος του, ότι «εγώ είμαι», λέει, «μόνον εγώ». «Λάθος», του λέει, «έκανες. Επτά χιλιάδες ακόμη δεν έχουν κλίνει γόνυ στον Βάαλ. Συ δεν τους ξέρεις, τους ξέρω εγώ όμως».

Και σήμερα υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν σχέση με τα Σόδομα και τα Γόμορρα. Και νέοι και νεάνιδες και κυρίες και μητέρες και πατέρες και κληρικοί και, και. Και αυτό το ανώνυμο πλήθος είναι εκείνο που κρατάει τον ουρανό.

Και κάνουμε εμείς αυτά που κάνουμε και λέμε εμείς αυτά που λέμε και ούτω καθεξής. Σκεφτήκαμε λοιπόν εμείς φέτο να θέσουμε και εμείς τους εαυτούς μας μέσα στο γκρουπ αυτό το ανώνυμο, να βαστάξουμε τον ουρανό και την οργή η οποία μας απειλεί εξωτερικώς και εσωτερικώς.

Εάν πω όχι, ελπίζω να μην ψεύδομαι. Τίποτα από αυτά, ουδεμία καινούργια σκέψη, ουδεμία καινούργια απόφαση.

Γιατί; Διότι δεν ζυγίσαμε, δεν λογαριάσαμε, δεν βρήκαμε ότι είμαστε ένοχοι στο σημείο αυτό και ότι θα πρέπει να έχουμε και εμείς κάποια θέση μέσα σε αυτή την κοινωνία, στην οποία μας έχει τοποθετήσει ο Θεός. Πάρτε παράδειγμα ένα σπίτι. Ένα σπίτι, για να φωτιστεί, πιθανόν να θέλει και 5 και 6 και 8 και 10 φώτα.

Αν όμως δεν υπάρχουν 10 φώτα και υπάρχουν 8, δεν φωτίζεται το σπίτι; Είναι σαν να μην έχει καθόλου φως; Φωτίζεται. Αν παραδεχτούμε ότι έχει έξι, ότι έχει πέντε, ότι έχει τέσσερα, ότι έχει τρία, ότι έχει δύο, ότι έχει ένα.

Δεν είναι καλύτερα από το να μην έχει κανένα; Είναι καλύτερα. Έτσι ακριβώς είναι. Ο άνθρωπος ο οποίος στο σπίτι προσεύχεται φωτίζει και τους άλλους. Φωτίζει τους άλλους να μην χτυπιόνται πρόσωπο προς πρόσωπο.

Τους διευκολύνει. Ένα λαϊκό έχει βρει η σοφία του ανθρώπου και λέγει: «Για το χατήρι του βασιλικού ποτίζεται κι η γλάστρα». Είθε όσοι είναι στο σπίτι να είναι φώτα. Αλλά και αν δεν είναι όλοι στο σπίτι φώτα, και ένας να είναι ακόμη, γίνεται έλεος στο σπίτι αυτό.

Μακροθυμεί ο Θεός. Ο Σατανάς εξαιτεί την οικογένεια, να τη διαλύσει, να την πετάξει, να την ανατινάξει στον αέρα. Αλλά για το χατήρι αυτού του ενός, ο Χριστός δεν την παραδίδει. Όπως και την Εκκλησία θα την είχε παραδώσει, αλλά για το χατήρι μερικών που προσεύχονται, που είναι πραγματικοί χριστιανοί, δεν την παραδίδει την Εκκλησία, παρά τις αδυναμίες και του κλήρου και του λαού.

Αυτό λοιπόν, λέγω, εμείς δεν το έχουμε βάλει. Και δράττομαι της ευκαιρίας, τώρα που είμαστε ακόμη στην αρχή του έτους.

Του έτους, τροποποιήστε το πρόγραμμα της προσευχής σας. Βάλτε μέσα και ξένα στοιχεία, εκτός από το σπίτι, που δεν είναι ξένα στοιχεία, είναι δικά μας. Διότι, αν προσευχηθείς για τον γείτονα, είναι ξένος; Αν προσευχηθείς για τον κλήρο, είναι ξένος; Αν προσευχηθείς για τους κυβερνώντες μας, είναι ξένοι; Δεν είμεθα από την ίδια κολυμβήθρα; Δεν είμεθα αδελφοί; Δεν έχουμε τις ίδιες οδύνες, όπως λέμε;

Είναι ένας, όπως λέγει ο Παύλος. Μόνο οι σαρκικοί αδελφοί είναι αδελφοί;

Από μας περιμένει ο Θεός. Και θα πει κανείς: «Και θα ακούσει εμάς ο Θεός;» Ξέρω εγώ. Πώς το λέει; «Χτυπάτε και θα σας ανοίξω». Πώς το λέει; «Ζητάτε και θα σας δώσω». Πώς το λέει; «Κρούετε και ανοιγήσεται». Τι άλλο να πει; Περιμένει από μας.

Τον όχλησε κανένας τον Θεόν για αυτά τα πράγματα; Δεν τον όχλησε. Κοντέψαμε να ξεραθούμε, να μην μείνει τίποτα όρθιο. Ξεραθήκαν τα ρυάκια, ξεραθήκαν τα ποτάμια, ξεραθήκαν, βγήκαν τα ψάρια έξω και ψόφησαν και τα άκαψαν οι δήμοι, έβαλαν πετρέλαιο και τα άκαψαν για να μην δημιουργήσουν εστίες. Έβαλε κανένας το γόνατο κάτω να προσευχηθεί; Το έβαλε στο πρόγραμμά του να προσευχηθεί; Καταλάβατε; Από μας περιμένει ο Θεός. «Μου ζήτησες και δεν σου έδωσα;» Εν τούτοις, δεν τα σκεπτόμεθα.

Αν βέβαια κάνα ογκίδιον παρουσιαστεί πουθενά, τότε αρχίζουν τα σήμαντρα και χτυπάνε. Τότε αρχίζουν οι παρακλήσεις, τότε αρχίζουν οι φωνές.

Πρέπει να παρουσιαστεί καρκίνος για να βάλουμε μυαλό εμείς. Εάν δεν παρουσιαστεί καρκίνος, δεν βάζουμε μυαλό εμείς. Δεν γυρίζουμε στον Χριστό. Αλλά αυτό όμως δεν είναι κάτι που συγκινεί τον Θεό, όταν πηγαίνεις από ανάγκη και δεν πηγαίνεις από αγάπη.

Αλλά εκτός αυτού, ποιος ευχαρίστησε εκ των υστέρων τον Θεό που έκανε αυτό και τροφοδότησε τη γη για δέκα χρόνια νερό; Πείτε μου, ποιος τον ευχαρίστησε τον Θεό; Τον ευχαρίστησαν πέντε-δέκα. Οι υπόλοιποι τι κάνανε; «Έκανε βαρύ χειμώνα. Κακοκαιρία!» Κακοκαιρία ή ευλογοκαιρία είναι αυτή;

Μα έμειναν τα χωριά, λέει, ξέρεις, δεν είχαν ψωμί. Και ποιος τους είπε να μην έχουν; Παίζαν στο καφενείο. Γιατί παλιότερα μέναν, το ξέραν και μέναν. Τώρα περιμένει να πάει το κάρο και το αυτοκίνητο να τους πάει ψωμί στο σπίτι.

Γιατί δεν περιμένεις χειμώνα; Βάλε πέντε οκάδες αλεύρι σε μια άκρη. Βάλε δυο πακέτα σανό για το ζώο σου. Γιατί να μην το κάνεις αυτό το πράγμα; Βέβαια, θα μου πεις, υπάρχει και φτώχεια. Σήμερα, όπως έχουμε καταντήσει.

Δεν υπάρχει γι' αυτό το στοιχειώδες. Αδιαφορία υπάρχει. Αδιαφορία υπάρχει. Είναι περιπτώσεις, δεν βάζω 100%, είναι ένα 5% άνθρωποι που βέβαια δεν είχαν. Αλλά δεν είχες τίποτα; Να κάνεις πέντε φορτώματα ξύλα, δεν είχες;

Είχες, αλλά καθόσουν κι έπαιζες κοντσίνα εκεί πέρα, στο καφενείο. Και δεν πήγες να κάνεις πέντε φορτώματα ξύλα να έχεις, να αντιμετωπίσεις δέκα μέρες χιόνι. Αλλά διότι δέκα, είκοσι, τριάντα χρόνια δεν έριξε χιόνι.

Πάει, δεν θα ρίξει.

Ποιος ευχαρίστησε εκ των υστέρων γι' αυτό το έλεος που έκανε ο Θεός, παρά τις ζημιές που έγιναν; Πες μου ποιος. Τίποτα από αυτά, αν κάνει τίποτα αφ' εαυτού του. Εμείς ούτε του ζητάμε ούτε εκ των υστέρων τον ευχαριστούμε.

Δηλαδή δεν τον βλέπουμε τον Θεό εμείς, δεν τον έχουμε μέσα στη δουλειά μας, στην οικογένειά μας, στην ύπαρξή μας, στη ζωή μας τον Θεό. Είναι ξένο στοιχείο. Είναι μακριά, κάπου εκεί, με ένα καντήλι, με κάποιο λάδι που καίει, κάποιο αυτό κεράκι. Αυτός είναι ο Θεός.

Ότι είναι μέσα στη ζωή μου, που ενδιαφέρεται μέρα νύχτα για μένα, που δεν με ξεχνάει ποτέ, και αμαρτωλός αν είμαι. Με θυμάται πολύ περισσότερο από ό,τι αν ήμουν δίκαιος. Διότι, όπως η μητέρα αγαπά το βαριά άρρωστο παιδί, Περισσότερο από όλα τα καλά παιδιά της, τα άλλα.

Παρότι αυτό το βαριά άρρωστο είναι και το χειρότερο παιδί. Και εν τούτοις διώχνει όλα τα άλλα και καταπιάνεται με αυτό. Έτσι ακριβώς και ο Θεός. Μην φοβηθεί κανείς διότι είναι αμαρτωλός. Σε ποιο ο Θεός δεν ενδιαφέρεται για μένα Λύσ' Του τα χέρια και να δεις πόσο ενδιαφέρεται.

Και ότι ακόμη σε περιμένει και ότι ακόμη σου δίνει χρόνο και λοιπά. Αυτό είναι αγάπη, αλλά δεν ξέρουν την ερμηνεία. Είναι ένα καρύδι που πρέπει να το σπάσεις, να βρεις τι είναι μέσα. Και ποια είναι η αγάπη του Θεού.

Εμείς την αγάπη του Θεού τη βλέπουμε μόνο σε λεφτά, μόνο σε σάρκα, μόνο σε κοσμικότητα και λοιπά. Εδώ βλέπουμε και διαφορετικά τον Θεό και την αγάπη Του. Γράφει στον Ησαΐα, δεν ξέρω αν διαβάζεται στο τεσσαρακοστό ένατο κεφάλαιό του.

Λέγει: «Η μητέρα είναι δυνατόν να ξεχάσει το θηλάζον βρέφος αυτής;» Η μητέρα κόπτεται για το μικρό· ακούει από μακριά τη φωνή του. Και εν τούτοις, λέει, δεν είναι δυνατόν, αλλά καμιά φορά μπορεί να το ξεχάσει.

Κουβεντιάζει για μόδα στο τηλέφωνο, ξέρω εγώ, ή κρεμασμένη στο παράθυρο και κουβεντιάζει με την άλλη από εκεί. Και το παιδί μπορεί από εδώ να πέσει στη φωτιά. Και αν, λέει, η μάνα, που δεν πρέπει να το κάνει, το κάνει, «εγώ», λέει, «ουδέ σε ανώ, ουδέ σε καταλείπω».

«Ιδού, εν τη χειρί μου», λέει, «σε έχω επάνω και σε έχω ζωγραφισμένο και σε βλέπω μέρα νύχτα». Θεός είναι αυτός, ε; Δεν είμαι εγώ, δεν είμαι θαϊμής, Θεός είναι αυτός. Αλλά γι' αυτό το πράγμα και μόνο, ποιος Τον ευχαριστεί, το Θεό, και ποιος Τον ευχαριστεί, το Θεό;

Και ποιος τα προβλήματά του όλα τα θέτει στην κρίση του Θεού, να γίνει αυτό ή να μην γίνει. Εάν δεν γίνει, Σε ευχαριστώ χίλιες φορές· αν γίνει, Σε ευχαριστώ μια φορά. Πού η φιλοσοφία αυτή που... Όπως περάσαμε, λοιπόν, το 1977, να σου και το 1978.

Πολλοί, στο σημείο αυτό, ίσως να έχουν μια αντίρρηση. Δηλαδή ποια είναι η αντίρρηση; «Εγώ, κύριε Παναγόπουλε, αυτά που λες δεν έχω σχέση μαζί τους. Γιατί εγώ προσεύχομαι, πάντοτε προσεύχομαι». Ναι, καλά κάνεις και προσεύχεσαι.

Θέλω να σε ρωτήσω το εξής. Η προσευχή σου συνδέεται με τίποτα άλλο; Είναι πλαισιωμένη ή είναι μια προσευχή κάτω από ανάγκη ή δεν ξέρω τι; Είναι πλαισιωμένη η προσευχή; Η προσευχή πρέπει να είναι πλαισιωμένη και με αγάπη.

Η αγάπη πίσω έχει έργα, έχει έργα η αγάπη πίσω. Είναι δηλαδή ένα τρίπτυχο: προσευχή, αγάπη, έργα. Και όλα αυτά σε μια φλούδα μέσα που λέγεται πίστη. Δηλαδή είναι ένα καρύδι που, αν του βγάλεις την πίστη, θα βρεις μέσα προσευχή, αγάπη και έργα.

Αυτό το σύμπλεγμα πρέπει να υπάρχει στους ανθρώπους.

Και όσοι δεν έχουν κατορθώσει αυτό να το έχουν, να φροντίσουν να το αποκτήσουν. Διότι δεν ξέρουν αν βγουν το 1978 πέρα. Εισήλθομεν, αλλά αν θα εξέλθομεν δεν το ξέρουμε. Δεν ξέρω πόσοι εισερχόμενοι, ούτε ξέρω πόσοι εξερχόμενοι. Αυτό το ξέρει αυτός. Και κατά συνέπεια ο άνθρωπος να αναλάβει τας ευθύνας των στιγμών αυτών. Διότι όταν ο άνθρωπος απλώς προσεύχεται μόνο, αλλά ταυτόχρονα

Παράλληλα, όταν δεν έχει και τα έργα της αγάπης προς τον συνάνθρωπο, είναι ξηρά η προσευχή του. Είδατε τι λέγει εκεί πέρα στον αδελφόθεο Ιάκωβο; Λέγει, το να πεις στον άλλον, «Ναι, αδελφέ, πήγαινε στην ευχή του Θεού», δεν θερμαίνεται, λέει, εάν δεν του δώσεις για το πετρέλαιο, για το ψωμί κλπ.

Πρέπει δηλαδή, εάν μπορείς, μέσα στο πλαίσιο των δυνάμεών σου, να τον βοηθήσεις σ' αυτό το πράγμα. Γιατί διαφορετικά δεν θερμαίνεται. Του θέρμανες λίγο την ψυχή με την ευχή, αλλά δεν του θέρμανες το σώμα όμως.

Γιατί αυτός έχει και σώμα και περισσότερο στέκεται στο σώμα και λιγότερο στην ψυχή. Αν θέλετε δε να το δείτε αυτό που σας λέγω, θα πάτε εκεί που είχε πάει ο Χριστός μας κάποτε τους μαθητάς του να ξεκουραστούνε.

Και οι άλλοι, λόγω ανάγκης, βρήκανε πού είχε πάει και πήραν τους αρρώστους και πήγαν εκεί. Ο Χριστός μας τους εθεράπευσε τους αρρώστους πρώτα και έπειτα τους εκήρυξε, έπειτα τους μίλησε. Δεν τους μίλησε πρώτα και έπειτα τους εθεράπευσε.

Αυτό πάει να πει: όταν ο άλλος είναι άρρωστος κάτω, δεν μπορεί να του μιλάς για τον Θεό. Θα του κανονίσεις ενέσεις πρώτα, τον γιατρό, το φάρμακό του κλπ., και έπειτα του μιλήσεις για τον Θεό. Αν του πεις με λόγια μόνο να γίνει καλά, δεν θα γίνει καλά.

Έχει την ανάγκη και του φαρμάκου και του ιατρού και του ψωμιού και του ενοικίου και δεν ξέρω τι άλλες ανάγκες μπορεί να έχει ένας άνθρωπος. Αυτό το θέλει ο Θεός. Συγκινείται ο Θεός όταν ο άνθρωπος προσεύχεται για έναν άνθρωπο, για μια κατάσταση, αλλά ταυτόχρονα δείχνει και με τα έργα του την αγάπη του γενικότερα προς τον συνάνθρωπό του, ο οποίος υπάρχει δίπλα του.

Διάβαζα κάποτε κάτι και θέλω να σας το μεταφέρω και εσάς, που είναι, τολμώ να πω, πολύ ενδιαφέρον επάνω σε αυτό το οποίο λέγω τώρα, αυτή την ώρα. Ήτανε μια συντροφιά, οι οποίοι είχαν τάξει ημέρα που πηγαίνανε πάντοτε και προσηύχοντο.

Και εδώ, στας Αθήνας, ξέρω κανά δυο στέκια που πηγαίνουν και προσεύχονται, έχουν τάξει ημέρα που πηγαίνουν και προσεύχονται.

Ένα βράδυ ήτανε ώρα της προσευχής. Ένας από τη συντροφιά δεν είχε πάει, ένας ηλικιωμένος δεν είχε πάει από τη συντροφιά. Το βράδυ εκείνο, κατ’ εξοχήν, είχανε στην προσευχή τους ένα σπίτι πολύ φτωχό και προσηύχοντο στον Θεό να το βοηθήσει το σπίτι κτλ., κτλ., που μπορεί να πει ένας άνθρωπος σε τέτοιες περιπτώσεις.

Ένας, λοιπόν, δεν πήγε και έστειλε το παιδί του στην προσευχή. Πήγε, λοιπόν, ο μικρός εκεί και βρήκε τους άλλους που ήσαν μέσα και προσηύχοντο. Και τους είπε, σε μια στιγμή που τον ερώτησαν: «Πού είναι ο πατέρας σου; Γιατί δεν ήρθε; Είναι καλά;» Είπε ο μικρός ότι καλά είναι ο πατέρας μου.

Όμως είχε πολλή δουλειά στο κτήμα και δεν μπόρεσε να έρθει. Και έστειλε εμένα. Έξω έχω το αμάξι μας, που επάνω έχει πατάτες, έχει αλεύρι, έχει λάδι. Ευχή έχει. Μου είπε ότι στέλνει κι αυτός την προσευχή του με τις πατάτες, με το λάδι, με τα άλλα υπόλοιπα, και σας παρακαλώ να έρθετε να τα πάμε στον άνθρωπο αυτόν».

Προσευχή αυτή, ενεργουμένη με αγάπη. Το να προσεύχεσαι στον αέρα, αλλά να μην βάνεις το χέρι στην τσέπη, το να προσεύχεσαι ο Θεός να σε φωτίσει, να τον βοηθήσει, να τον κάνει κτλ., καλό είναι, αλλά αν μπορείς, όμως, να τον θερμάνεις αυτόν, διότι έχει και σάρκα, έχει και παιδιά, έχει και οικογένεια, πρόσεξε, αυτή η αγάπη, αυτή η προσευχή μέσα στα καλά σου αυτά έργα, είναι εκείνη η οποία συγκινεί τον Θεό.

Αυτό, δυστυχώς, δεν υπάρχει στους περισσότερους. Δεν θεωρεί υποχρέωσή του ο άνθρωπος να αναζητήσει έναν φτωχόν. Δε ξέρω λέει κανέναν, ώστε δεν υπάρχουν πτωχοί. Υπάρχουν. Για πήγαινε να ρωτήσεις τον παπά της ενορίας, για πήγαινε να ρωτήσεις την επιτροπή του φιλοπτώχου μιας ενορίας, στην ενορία σου που είσαι.

Πήγαινε, είναι κυρίες εκεί πέρα, έχουν κατάλογο και ανοίγουν ένα κουτί εκεί πέρα της Εκκλησίας.

Εκκλησίας και βγάλουνε μία και εξήντα από μέσα. Διότι κανείς δεν θεωρεί υποχρέωσή του, όταν μπαίνει στην εκκλησία. Ανάβει κεριά στην Παναγία, στον Άγιο Γιώργη, στον Άγιο Νεκτάριο κ.λπ. Αλλά εκεί να ρίξει μια δραχμή δεν το σκέφτεται. Προτιμεί να τα ανάψει κερί εκεί πέρα. Θα μου πει κανείς να μην ανάψει κερί; Να ανάψεις πεντακόσια κεριά, αλλά ρίξε και μια δραχμή εκεί, στο ζωντανό αυτό κερί. Ρίξε λίγο λάδι σ’ αυτό το καντηλάκι που τρεμοσβήνει. Τι θα βγάλουνε; Τι θα μοιράσει αυτή η επιτροπή;

Η επιτροπή, κάθε Σάββατο, 30 δραχμές και 20 δραχμές να δώσουν σε 50 οικογένειες, τι θα δώσουνε; Γιατί εγώ, εσύ, ο Α, ο Β δεν κάνουμε μια λογία στην άκρη, που 5-10 δραχμές την εβδομάδα να τα ρίξουμε εκεί μέσα, να μοιράσουν 1.000 δραχμές την εβδομάδα, να μοιράσουν 2.000, 5.000, 100.000 μπορούν να μοιράσουν την εβδομάδα; Ποιος το σκέφτηκε αυτό το πράγμα; Πώς ευχόμεθα στον αέρα και κάνουν παρακλήσεις στη Γρηγορούσα, στον Άγιο Νεκτάριο κτλ. Έχουμε γεμίσει εμείς τον ουρανό από λόγια.

Αλλά έργα δεν υπάρχουν. Και το κάνουμε τώρα, το κάναμε και γρηγορότερα. Και περάσαμε τώρα από εδώ οι ίδιοι, ούτε μία απόφαση ότι πρέπει απαραιτήτως κι εγώ κάπου να ανταποκριθώ. Έρχεται Σάββατο βράδυ και χαλάς τόσες δραχμές γι' αυτή την Κυριακή.

Στέλνεις πουθενά κάποια σακουλίτσα; Στέλνεις κάπου αλλού; Έχεις πάει σε κανένα γαλατάκι

Τον γαλατά εκεί, του είπες: «Εγώ θα σου πληρώνω το γάλα, να πηγαίνεις στη γιαγιά αυτή ένα μπουκάλι γάλα, να πηγαίνεις στην οικογένεια εκεί που έχει τέσσερα, πέντε, έξι παιδιά ένα μπουκάλι γάλα. Εγώ θα σου πληρώνω το λογαριασμό»; Το έκανες αυτό; Πόσο μπορείς να το κάνεις χωρίς να πεθάνεις και χωρίς να αυτοκτονήσεις; Γιατί δεν το κάνεις; Δεν υπάρχει αγάπη. Προσεύχεσαι εκεί και στέκεσαι και λοιπά. Πού είναι η αγάπη σου; Δείξου μου την αγάπη σου εκ των έργων σου, να καταλάβω ποιος είσαι, λέγει ο Άγιος Ιωάννης.

Ο Ιωάννης της Κλίμακος λέει: «Όλην την αδάπανον ευσέβειαν την προσφέρουμε». Όλην την αδάπανον ευσέβειαν την προσφέρουμε. Είναι λοιπόν πράγματα αυτά τα οποία πέρασαν απαρατήρητα και θα ήθελα στο σημείο αυτό να σας το υπενθυμίσω, ότι ο Ιησούς δεν παραδέχεται προσευχή χωρίς αγάπη.

Ούτε αγάπη, να πω κάτι ακόμη, χωρίς υπακοή. Είναι και μια άλλη αρετή, η υπακοή η λεγομένη, η οποία υπακοή δεν υπάρχει σε πολλούς. Γιατί; Γιατί δεν αγαπάνε τον Χριστό όσο πρέπει. Διότι, αν αγαπούμε τον Χριστό όσο πρέπει, θα πράττουμε ό,τι λέγει Αυτός. «Ο αγαπών με τον λόγον μου τηρήσει».

Μην τηρώντας τα σεντολάς παραπείω δεν τον αγαπώ, τα σεντολάς δεν τον αγαπώ, δεν τον λογαριάζω, δεν τον υπολογίζω. Και τα αποτελέσματα είναι θλιβερά.

Λέγει ο Χριστός, παιδιά, δεν έκανες το 1977, πήρες την απόφαση να κάνεις το 1978; Όχι, το ίδιο. Λέγει η Εκκλησία νηστεία, δεν ενήστεψες το 1977, πήρες απόφαση να νηστέψεις το 1978; Τίποτα, πέρα βρέχει.

Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, ο άνθρωπος αυτός επαξίως να λέει ότι πέρασε το 1977 και ήρθε στο 1978; Μέχρι πότε; Αυτός ο Θεός... Είναι κάτι λεπτομέρειες οι οποίες μας διαφεύγουν. Θυμόσαστε τι είπε στον Πέτρο;

«Σίμων Ιωνά, αγαπάς με πλείον τούτων;» «Ναι, Κύριε», λέει, «ξέρεις ότι φιλώ σε». Του το είπε τρεις φορές, του Πέτρου. «Σίμων Ιωνά, αγαπάς με πλείον τούτων;» Δηλαδή ξέρετε τι ήθελε να πει αυτό; «Θα υπακούεις από εδώ και πέρα, Πέτρε.»

Αυτό έτσι ερμηνεύεται. Γιατί μέχρι τώρα έκαμε το δικό του και έφτασε σε κοιλίαν άδου.

Σε κοιλίαν άδου, γιατί είπε: «Εγώ δεν ξέρω τι θα κάνουν οι άλλοι, εγώ θα φτάσω» και λοιπά. «Θα φτάσεις; Πριν ἀλέκτορα φωνῆσαι, τρίς ἀπαρνήσῃ με. Ούτε η προσευχή μου δεν πρόκειται να σε κρατήσει. Θα φτάσεις στην κοιλία του άδου».

Θα χτυπήσεις την πόρτα του άδου και θα γλιτώσεις από εκεί πέρα.

Και συ ποτέ επιστρέψας στήριξον τους αδελφούς σου. Θα με υπακούεις από εδώ και πέρα. Θα με ακολουθείς από εδώ και πέρα. Αυτή η υπακοή εις Χριστόν δεν υπάρχει στους περισσότερους από μας. Σκεφτείτε να δείτε τι λέγει ο Χριστός και τι κάνουμε εμείς οι άνθρωποι.

Και θα δείτε ότι, εφόσον δεν κάνουμε, πάει να πει δεν αγαπούμε. Και εφόσον δεν αγαπούμε τον Χριστό, δεν του κάνουμε και υπακοή, δεν τον λογαριάζουμε. Και είμεθα και εμείς πάλι όπως είμεθα τα άλλα χρόνια.

Όποιος αγαπά τον Χριστό εκτελεί, υπακούει. Όποιος σέβεται, όποιος τον λογαριάζει, εκτελεί, υπακούει.

Μόνον όταν ο άνθρωπος υπακούει στον Χριστό είναι εξασφαλισμένος.

Τότε τον αναλαμβάνει, τότε θα τον φυλάξει, τότε θα τον προσέξει. Τότε, τότε, τότε θα γίνουν όλα αυτά τα πράγματα. Εάν δεν το κάνει ο άνθρωπος αυτό το πράγμα, δεν πρόκειται να έχει επιτυχία. Θα είναι εξασφαλισμένος, θωρακισμένος, μόνο όταν υπακούει στον Χριστό.

Θα σας πω ένα παράδειγμα στη συνέχεια.

Λέγεται ότι σε ένα ορεινό μέρος υπήρχε μια οικογένεια. Ο πατέρας συνόδευε έναν μικρόν που είχε στο σχολείο, το οποίο ήταν έξω από το χωριό. Η περιοχή εκείνη είχε και αρκούδες, αρκτούς. Το πήγαινε στο σχολείο και το γύριζε από το σχολείο.

Όταν το παιδάκι μεγάλωσε λίγο, του είπε το εξής: «Άκου εδώ, τώρα θα πηγαίνεις μόνος σου στο σχολείο».

Πρόσεχε, δε θα αλλάξεις δρόμο, δε θα παρεκτραπείς της οδού που σου λέγω. Το δρόμο αυτό που σου λέγω, από αυτόν θα πηγαίνεις. Ακόμη, πρόσεξε ένα άλλο που θα σου πω. Του έδωσε δυο συμβουλές. Δε θα παρεκτραπείς της οδού, θα πάει το δρόμο που του υποδειχτεί.

Και δεύτερον, αν τυχόν και παρουσιαστεί άρκτος, αρκούδα, αν τυχόν και σου παρουσιαστεί απρόπτως. Ο μικρός, θα σταθείς εκεί που είσαι, ακίνητος, δεν θα τρέξεις, διότι η αρκούδα έχει το ιδίωμα, όταν σταματήσεις, δεν σε τρώει.

Σύμφωνε, ναι πατέρα. Πράγματι, λοιπόν, ο μικρός άρχισε τώρα να πηγαίνει σχολείο από το δρόμο που του είχε υποδείξει ο πατέρας του, μόνος του. Ο πατέρας του, όμως, κρυφά παρακολουθούσε το παιδί. Το παρακολουθούσε το παιδί, όπως εμείς βγαίνουμε όταν πρώτο το παιδί βγαίνει έξω στη γωνία και βλέπουμε πού θα πάει, μέχρι το περίπτερο, που θα το στείλουμε να μας φέρει ένα γιαούρτι, ξέρω εγώ, κάτι, το παρακολουθούμε.

Δεν έχουμε ακόμη εμπιστοσύνη, διότι δεν έχει ούτε την πείρα που χρειάζεται. Αυτός κρυφά το παρακολουθούσε το παιδί. Και να σου, μια μέρα, στο δρόμο που πήγαινε, να σου μια αρκούδα. Και χύνεται, πετιέται εναντίον του παιδιού.

Το παιδί εστάθη κολώνα, όπως του είχε πει ο πατέρας του. Εστάθη κολώνα. Έφτασε η αρκούδα κοντά στο παιδί και βάνει το ένα της πόδι επάνω στο παιδί, χωρίς να το φάει. Και στέκεται σε αυτή τη θέση, το ένα της, το δεξί πόδι, επάνω στο παιδί, χωρίς να το φάει.

Αυτός, από εκεί που ήταν, στέκεται, μπαμ, της ρίχνει μία και τη σκοτώνει. Το παιδί λοιπόν απαλλάγηκε και χάρηκε και λοιπά. «Μπαμπά, πού ήσουν και την είδες;» και τα λοιπά. «Ναι, παιδί μου», του λέει, «δεν σε έσωσε το ότι τη σκότωσα εγώ».

Σε έσωσε διότι υπήκουσες σ’ αυτό που σου είπα, να μην κάνεις τίποτα το δικό σου. Διότι, αν έκανες κάτι το δικό σου, τώρα δεν θα ήσουν εδώ.

Αυτός είναι ο Θεός. Πότε, όμως; Όταν πηγαίνεις στον δρόμο που έχει πει Αυτός. Και όταν κάνεις και κάνω αυτά που έχει πει Αυτός, τότε Αυτός ξέρει πώς θα εξοντώσει όλους αυτούς οι οποίοι σ’ έχουν κυκλώσει και σε απειλούν.

Αυτό δεν υπάρχει σε μας. Ξέρεις, μια κυρία μού είπε αυτό: «Ξέρεις, ο κόσμος σήμερα...» Ξέρεις, ξέρω. Αλλά ξέρω ότι κι Αυτός από πάνω υπάρχει και κάποτε θα ξεχειλίσει το ποτήρι. Και τότε να τα συζητήσουμε, ότι ξέρεις.

Αυτό είναι το θέμα, το οποίο, όπως ξέρετε, λείπει από τους περισσότερους από εμάς. Χρειάζεται, λοιπόν, από τον άνθρωπο να μένει και πιστός και υπάκουος. Πιστός στον δρόμο και υπάκουος στις εντολές. Πολλοί από εμάς τις εντολές δεν τις τηρούμε.

Ούτε του νόμου ούτε της χάριτος. Της χάριτος είναι λεπτές οι εντολές. Του νόμου είναι χοντρές οι εντολές. Πολλοί κολακεύονται με τη σατανική σκέψη ότι κάνουν τα περισσότερα. Και ένα εάν δεν κάνεις, είναι το ίδιο.

Σαν να μην κάνεις τίποτα. Εάν όλον τον νόμον τηρήσεις, εν ενί πταίσεις, είσαι ένοχος, λέγει, όλου του νόμου.

Σας λέγω μέχρι την ως, το πρώτο βοηθείο είχε 5 πεντάρια 55, 555 Αν έπαιρνες τέσσερα πεντάρια, έπαιρνες τα περισσότερα νούμερα. Θα ερχόταν το πρώτο λαχείο; Δεν θα ερχόταν. Γιατί; Γιατί δεν πήρες τα πεντάρια ολόκληρα, όλα όσα έπρεπε. Πήρες μεν πολλά, πήρες τέσσερα, πήρες τρία, δεν ξέρω πόσα πήρες. Σωστά δεν πήρες. Έτσι ακριβώς είναι και όταν ο άνθρωπος δεν εφαρμόζει τον νόμο.

Όταν δεν εφαρμόζεις τον νόμο, αφήνεις κάποια τρύπα, που έχει όλο το δικαίωμα ο Σατανάς να έρθει μέσα. Μην περιμένεις, εφόσον εσύ ανοίγεις, να έρθει ο Θεός να σε φυλάξει. Δεν σε φυλάει ο Θεός. Μην περιμένεις να σε φυλάξει ο Θεός, εφόσον εσύ μόνος σου δημιουργείς την κατάσταση ώστε ο Σατανάς να σου κάνει ζημιά.

Κατηγορούνε πολλοί στην εξομολόγησή τους τον Σατανά. Μα, μην τον κατηγορείς τον Σατανά. Δεν φταίει ο Σατανάς. «Τι κατηγορείτε», λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, «τον δύστυνον;» Έτσι τον λέει. «Τον δύστυνον τον κατηγορείτε», λέει. Αυτός, λέει, σπίρτα ανάβει. Τα μπαρούτια τα έβαλες εσύ. Εσύ έβαλες τα φρύγανα κι εγώ, κι αυτός έβαλε φωτιά. Φταίει αυτός; Γιατί δεν βάζει και στη θάλασσα φωτιά; Δεν βάζει.

Εμείς φταίμε, δημιουργούμε τις καταστάσεις έτσι που δεν έχει άδικο ο Σατανάς. Η δουλειά του είναι αυτή. Όταν εμείς, λοιπόν, δεν θελήσουμε να υπακούσουμε στις εντολές του Χριστού, δεν θελήσουμε να υπακούσουμε και να πάμε από τον δρόμο εκείνο που μας είπε Αυτός, ό,τι και αν μας συμβεί, είμεθα άξιοι της τύχης μας.

Εξετάστε τα περασμένα σας.

Θα βρείτε ότι, ό,τι συνέβη, συνέβη εξαιτίας μας.

Θα πει κανείς: «Δεν έρχονται πειρασμοί ποτέ, τους οποίους δεν δημιουργούμε εμείς; Δεν υπάρχουν πειρασμοί που τους επιτρέπει ο Θεός, που τους δίδει ο Θεός;» Άμα είσαι Παύλος, τότε ναι. Αλλά ποιος είναι Παύλος από εμάς, ώστε να του δοθεί σκόλοψ, να τον κολαφίζει, να μην υπεραίρεται;

Ποιος είναι από εμάς; Εμείς είμαστε ρετάλια, τίποτα δεν είμαστε. Μόνοι μας δημιουργούμε, με το εγώ μας, με τη σάρκα μας, με την κοιλιά μας, με τα μάτια μας, με την προσοχή μας, με τη μόδα μας. Με τις προϋποθέσεις από εκεί που εισέρχεται ο σατανάς και δημιουργεί όλη αυτήν την κατάσταση.

Γι' αυτό ακριβώς, αγαπητοί μου, η κατάσταση είναι ίδια. Ευτυχώς πέρασε ολόκληρο το 1977 με όλες τις βρωμιές του και τις αδυναμίες του και ταξιδεύει στο 1978 σαν να μην συνέβη τίποτα.

Αποφάσεις καινούριες δεν ελήφθησαν και, κατά συνέπεια, θα μπορούσαμε να πούμε: στη ζωή μας προσετέθη ένας χρόνος. Αλλά, όπως σας είπα στην αρχή, η πρόσθεση του χρόνου έχει δύο όψεις. Μία ευλογία και μία κατάρα.

Για τους ανθρώπους οι οποίοι θα χρησιμοποιήσουν τον χρόνον αυτόν για το καλό, να διορθώσουν τα περασμένα, να εξοφλήσουν τα περασμένα και να προλάβουν νεότερα, είναι αγαθόν, είναι ευλογία. Για τους ανθρώπους όμως που θα το αφήσουν έτσι, είναι κατάρα. Γίνονται πολλές συζητήσεις, πολλές φορές, με ανθρώπους μη χριστιανούς, με χριστιανούς. Δεν μπορούν να ερμηνεύσουν οι μη χριστιανοί τι βρίσκει ο άνθρωπος.

Ησυχεί ο άνθρωπος κοντά στον Χριστό. Όλοι υποδεικνύουν τρόπους ευτυχίας και ειρήνης της ψυχής έξω από τον Χριστό, έξω από την Εκκλησία. Και βλέπετε πόσο εξωστρεφείς έγιναν σήμερα οι άνθρωποι και μάλιστα οι νέοι, χωρίς να εξαιρούμε βέβαια και τους μεγαλύτερους.

Όσοι δεν γνωρίζουν την αρρώστια της ψυχής και όσοι δεν γνωρίζουν το γιατρό της ψυχής σκέπτονται έτσι.

Πότε πηγαίνεις στο γιατρό; Όταν αναγνωρίσεις την ασθένειά σου, τότε πηγαίνεις στο γιατρό. Πολλοί, παρότι είναι βαριά άρρωστοι και ταλαιπωρημένοι εκ προοιμίου, δεν έχουν ανακαλύψει ακόμη σε ποια κατάσταση είναι και δεν αναζητούν τον Ιησούν για να ιδούνε την αλλαγή, να βρούνε την παρηγορία, να βρούνε την ειρήνη.

Αυτό ήταν ένα ερώτημα κάποτε ενός ιατρού, ο οποίος ρωτούσε κάποιον χριστιανό: «Τι βρίσκετε εσείς, τι ανάπαυση, τι ειρήνη βρίσκετε σε αυτόν τον λεγόμενο Χριστό σας; Πώς πάτε εκεί;» Και του είπε: «Όπως αρρώστησα και ανεκάλυψα ότι είμαι άρρωστος και ήρθα σε εσάς για να επιληφθείτε, να μου γράψετε συνταγή, να μου δώσετε φάρμακα και να γίνω καλά, έτσι αναγνωρίζω ότι και ψυχικά είμαι άρρωστος και πηγαίνω σε εκείνον τον ιατρόν».

Περισσότεροι άνθρωποι τον Χριστό δεν τον ξέρουν, εκτός από αυτούς οι οποίοι δεν τον θέλουν. Τον ξέρουν και δεν τον θέλουν. Θέλουν ένα Χριστό σύμφωνο με τον τρόπο τους, που θα τους εξυπηρετεί τη σάρκα τους, τις αδυναμίες τους.

Θέλουν ένα τέτοιο Χριστό με ένα τέτοιο Ευαγγέλιο. Αλλά ο Χριστός τέτοια βέβαια δεν φτιάχνει, όπως ξέρετε. Και γι' αυτό ακριβώς πολλοί μένουν μακριά. Για να έχεις γνώμη γύρω από την υπόθεση του Χριστού, πρέπει να τον ζήσεις τον Χριστό.

Πρόλαβε το Πνεύμα το Άγιο διά του Δαβίδ και λέγει σε έναν ψαλμό, στον 33: «Γεύσασθε και ίδετε ότι χρηστός ο Κύριος». Δοκιμάστε, λέει, και θα δείτε ότι σας είναι χρήσιμος ο Κύριος· χρηστός με ήτα, χρηστός ο Κύριος.

Δεν εδοκίμασαν οι άνθρωποι, έτρεξαν να αυτοκτονήσουν, το βρήκαν ως λύσιν και χίλια δυο άλλα πράγματα έκαναν, χωρίς όμως να έχουν ποτέ τους ενεργήσει να γνωρίσουν τον Χριστό. Δεν έχουν κάνει προσπάθεια να τον βρούνε.

Οι άνθρωποι που θα κάνουν προσπάθεια να τον βρούνε τον Χριστό, θα δούνε ότι τον έχουν ανάγκη τον Χριστό. Και η ψυχή του ανθρώπου είναι φτιαγμένη μόνον διά Χριστόν.

Υπάρχει, δεν ξέρω εάν έχετε προσέξει. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι κοιτάζουν να αυξήσουν την ευτυχία τους με υλικά πράγματα. Αυτό είναι λάθος.

Είναι πολύ αστείο. Σκεφτείτε εδώ να ρίξεις λίγα καλαμποκόσπυρα και από εκεί να ρίξεις λίγα ψάρια και να βάλεις τα ψάρια στον πετεινό και τα καλαμποκόσπυρα στον γάτο. Δεν είναι για αυτόν. Ο πετεινός θέλει τα καλαμποκόσπυρα και η γάτα θέλει τα ψάρια.

Δεν είναι η ψυχή φτιαγμένη για υλικά πράγματα. Να σου δώσω μια χρυσή λεκάνη να φτύνεις το αίμα μέσα. Τι γίνεται από αυτό;

Ερωτήθη κάποτε του Ρούσβελτ η κόρη, δεν ξέρω αν έτυχε να το διαβάσετε, εσείς που διαβάζετε πολλά, πώς νιώθει ευτυχισμένη, σαν πόσο νιώθει ευτυχισμένη, λόγω των χρημάτων των πολλών που είχε. Λέει: «Λυπούμαι πάρα πολύ που δεν γνωρίζετε ακόμη ότι μέσα στα χρήματα δεν είναι η ευτυχία».

Έτσι είπε η κόρη αυτή. Μέσα στα χρήματα δεν είναι η ευτυχία. Και αν θέλετε, πλησιάστε σπίτια πλούσια και λοιπά, να δείτε τι δυστυχία έχουν οι άνθρωποι. Δεν τους λείπουν φαγητά, δεν τους λείπουν στρωσίδια ούτε μέσα συγκοινωνίας.

Μέσα ψυχικής επικοινωνίας τους λείπουνε, που αυτά τα διαθέτει μόνο ο Χριστός, κανένας άλλος, μόνο ο Χριστός.

Χρειάζεται, λοιπόν, στην περίπτωση αυτή ο άνθρωπος να φιλοσοφήσει και να βρει πού είναι, πού είναι, πού πρέπει να τρέξει. Διότι, όταν ρίξεις φλουριά και καλαμποκόσπυρα, όπως είπα γρήγορα, στον πετεινό, ο πετεινός θα κλωτσήσει τα φλουριά και θα πάει να βρει τα καλαμποκόσπυρα και τα σκουλήκια να φάει.

Είναι πολλοί τέτοιοι άνθρωποι. Των θησαυρών της πίστεως, των θησαυρών της αγάπης, των θησαυρών της υπακοής, με αρχηγό τον Χριστό, δεν τον ξέρουν, τον βγάζουν στην άκρη και καταπιάνονται με πράγματα υλικά, που νομίζουν ότι μπορούν να φτιάξουν ευτυχία.

Λέει ένας μύθος ότι κάποτε ένα λιοντάρι έκανε τραπέζι στα ζώα της ερήμου.

Πάσης φύσεως εκλεκτά φαγητά, που δεν μπορεί να τα συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Μεταξύ των προσκεκλημένων ήταν και ένα γουρούνι. Ήρθε ο χοίρος, λοιπόν, στο τραπέζι και άρχισε «ζου, ζου, ζου» και λοιπά. Καθίσε του λέει, τι κοιτάτε, καθίσε στο τραπέζι, λέει βελανίδια λέει, δεν έχει πουθενά

Έτσι είναι πολλοί. Για βελανίδια μιλούν, δεν μιλούν για Χριστό, δεν μιλούν για Βασιλεία Ουρανών. Δεν μιλούν για άλλη ζωή πνευματική, για βελανίδια ομιλούν. Υπάρχει και ένα άλλο, που το είχα διαβάσει και το έχω γράψει, που λέγει το εξής: ότι επήγε κάποτε ένας κυβερνήτης ενός πλοίου, που κυνηγούσαν φάλαινες στα μέρη έξω, τα βόρεια, και έφτασε σε ένα μέρος, σε ένα λιμάνι που ήταν ένα εκκλησάκι.

Βγήκαν έξω και πήγαν στην εκκλησία. Εκάθισε και ο καπετάνιος αυτός. Όταν τελείωσε η εκκλησία, ο ιερεύς εκεί τους μίλησε στη γλώσσα τους και λοιπά. «Καλώς ήρθατε, καλοταξίδια» και τα τοιαύτα. «Εσείς που ταξιδεύετε», λέει, «τόσο καιρό και δεν βρίσκεται εκκλησία, αυτή την ώρα τώρα μέσα εδώ πώς αισθάνθηκε η καρδιά σας; Γέμισε η καρδιά σας;» «Να σου πω την αλήθεια, πάτερ μου», λέγει.

Εγώ σκεπτόμουν να λέει αν βρούμε καμιά φάλαινα λέει «Και αν μάλλον φάλαινα θα βρεις μες στην καρδιά μου», λέει, Τώρα λέει παρά τίποτα από αυτά τα οποία είπες Είναι οι άνθρωποι, Οι άνθρωποι που και στην εκκλησία πηγαίνουν, αλλά είναι έξω της εκκλησίας.

Είναι άνθρωποι που και στον εσπερινό πηγαίνουν, αλλά τίποτα δεν παίρνουν. Τίποτα δεν σηκώνουν από εκεί και, κατά συνέπεια, δεν έχουν και καμία αλλαγή. Γι' αυτό, όπως εισέρχονται, εξέρχονται, να μην πω χειρότεροι.

Το Πνεύμα το Άγιο έχει προλάβει στην περίπτωση αυτή. Δεν ξέρω αν διαβάζετε τα κείμενα της Εκκλησίας μας, που λέγει σε ένα μέρος για αυτούς που μπαίνουν μέσα στην εκκλησία και φτάνει η εκκλησία στο «Δι’ ευχών», τελειώνει, ναι, τελειώνει.

Πού ταξίδευες εσύ; Ή έφευγε αλλού. Δεν έχει κάμει αγώνα ποτέ, να πιάσει τον εαυτό του από το αυτί και να τον φέρει μέσα εκεί, να μην τρέχει έξω. Δεν το έχει κάνει τον αγώνα, δεν αγωνίστηκε ποτέ. Νομίζει ότι θα παρουσιαστεί μέσα και κατά κανένα μαγικό τρόπο μπορεί να αλλάξει.

Δεν αλλάζει και δεν παίρνει τίποτα καθόλου. Λέγει λοιπόν: «Πολλάκις την υμνωδίαν εκτελών, ευρέθην την αμαρτίαν εκπληρών. Τη μεν γλώττη άσματα φθεγγόμενος, τη δε ψυχή άτοπα λογιζόμενος. Αλλ’ εκάτερα διόρθωσον, Χριστέ ο Θεός, διά της μετανοίας, και σώσε με».

Είναι μια κατάσταση αυτή που συμβαίνει σε πολλούς, συνέβαινε και συμβαίνει. Θα μου πείτε γιατί; Διότι δεν κάνουμε κανέναν αγώνα, δεν παίρνουμε καμιά απόφαση ότι σήμερα θα πάω στην εκκλησία και θα είμαι εκεί.

Οτιδήποτε και αν γίνει. Εμείς, η πόρτα να χτυπήσει πίσω, να τρίξει η πόρτα, αμέσως: ποιος μπήκε, τι φοράει, τι κάνει; Στην Πάτρα κάποτε, γιατί μπορεί να πει κανείς: «Είναι δυνατόν αυτό; Ο άνθρωπος δεν είσαι, δεν θα ακούσεις;» και λοιπά.

Στον ναό της Ευαγγελιστρίας έγινε πυρκαγιά το πρωί. Ήρθε η πυροσβεστική, χυθήκανε νερά, πράγματα, στο καμπαναριό. Όπως μπαίνουμε μέσα, στην πόρτα δεξιά, που ανεβαίνει το καμπαναριό. Ντουμάνι έγινε, μεγάλο πράγμα.

Μέσα υπήρχε διάφορος κόσμος, μεταξύ αυτών ήταν και ένας, ο οποίος έπειτα, όταν της βάλανε τέλος, τελείωσε η εκκλησία, έπειτα από δυο-τρεις ώρες έβγαινε. Τι είναι λέει αυτά εδώ λέει «Δεν έγινε πυρκαγιά;» Πότε λέει έγινε πυρκαγιά Εγώ λέει που πέρασα το πρωί μέσα λέει ήταν καθαρό Πότε «Μα έπειτα εδώ ήρθε πυροσβεστική», λέει, «έγινε τόση φασαρία».

«Δεν επρόσεξα. Δεν επρόσεξα την πυρκαγιά». Καταλάβατε; Είμεθα κι εμείς κατ’ αυτήν. Και εφόσον δεν είμεθα, φέτος πήραμε απόφαση να κάνουμε έναν αγώνα, να είμεθα εκεί. Πιάσε μια θέση, όχι με την κυρία με την οποία θα λέτε για το σπίτι και λοιπά· με καμιά που δεν τη γνωρίζεις. Κάτσε σε καμιά άκρη, ένας ξένος μεταξύ ξένων, για να προσευχηθείς.

Γιατί έπηγες στην εκκλησία, να επιδείξεις την τουαλέτα σου, γιατί; Ποιος ήταν ο σκοπός; Όλα αυτά τα βασικά πράγματα, τα οποία συζητούμε αυτή την ώρα, έχουν μείνει όπως επέρασαν από το 1977. Δεν αλλάξαμε, δεν πήραμε καμιά απόφαση γύρω από όλα αυτά τα οποία μας χρειάζονται.

Τώρα, ένα άλλο που θα ήθελα να πω στην περίπτωση αυτή είναι ότι υπάρχει μια παροιμία η οποία λέγει το εξής: «Ποτέ μη δανείζεσαι στενοχώρια, ούτε από το παρελθόν». Δεν ξέρω αν το έχετε ακούσει εσείς. Υπάρχει όμως αυτή η παροιμία.

«Ποτέ μη δανείζεσαι στενοχώρια». Μα θα πει κανείς: «Πότε ένας άνθρωπος μπορεί να δανειστεί στενοχώρια;» Ούτε, λέει, από το παρελθόν.

Ο Σατανάς, παρότι ο Θεός τον θέλει τον άνθρωπο να είναι ευχαριστημένος, να έχει τον εαυτόν του, να μη χάνεται σε μια κουταλιά νερό κ.λπ., να μην είναι κατσούφης, να μην είναι πικραμένος, να μην είναι βασανισμένος, ο Σατανάς κατορθώνει να του κάνει τη ζωή μαρτύριο.

Κι έτσι παθαίνει αυτή τη δουλειά ο άνθρωπος, διότι δεν έχει προσέξει μια λεπτομέρεια, μη έχοντας εμπιστοσύνη στον Θεό. Η φροντίδα για την αύριο τον κάνει δυστυχισμένο τον άνθρωπο. Και αυτά που του παρουσιάζει ο Σατανάς ότι θα του συμβούν, είτε διότι είναι οικογενειάρχης είτε διότι είναι φιλάσθενος, μπορεί να μην του συμβούνε ποτέ.

Και εν τούτοις αυτός στενοχωρείται προκαταβολικώς και χάνει την ευθυμία του. «Δόξα σοι ο Θεός»· δεν έβγαινε η «δόξα σοι ο Θεός» από το στόμα του. Γιατί; Διότι δεν πρόσεχε. Ή άλλος δανείζεται και από το παρελθόν.

Θυμάται πράγματα που συνέβησαν το 1910 και τα βγάζει επάνω... Αχ, αν ήταν τότε τούτο, τ' άλλο. Βρε, άστα κείνα, ρε· εδώ τράβα μπροστά τώρα. Τι είπε, τι εδίδαξε ο Παύλος;

Παύλος: «Εν πράττω, τα όπισθεν επιλανθανόμενος, στα έμπροσθεν επεκτεινόμενος. Πάω», λέγει, «το βραβείο». Ό,τι έγινε, έγινε, πάει. Δεν ξαναφέρνεις μπροστά. Πάμε τώρα εδώ. Τι τα συζητείς τα πρώτα; Τι τα φέρνεις; Τι τα φορτώνεις στο κεφάλι σου και βασανίζεσαι και δεν μπορείς να σηκώσεις το χέρι σου, να κάνεις ένα σταυρό και να πεις «δόξα σοι ο Θεός»; Γιατί το κάνεις; Γιατί σε γελάει ο σατανάς. Ακούστε κάτι που θα πρέπει να έχετε στο νου σας. Κάποτε άλλοτε, νομίζω, σε μια άλλη ομιλία είχα δώσει αυτή την εικόνα.

Ο άνθρωπος βρίσκεται μεταξύ ουρανού και γης.

Μεταξύ ουρανού και γης βρίσκεται ο άνθρωπος. Σκοπός του είναι να περάσει από εδώ εκεί. Για να περάσεις από την σήμερον εις την αύριον, μέσα στη μέση εδώ υπάρχει μια γέφυρα η οποία σε συνδέει. Έχουμε χθες, τι είχαμε; Τετάρτη.

Έχουμε αύριο Παρασκευή. Ποια είναι η γέφυρα των δύο ημερών αυτών; Η Πέμπτη.

Σήμερα, λοιπόν, περνάμε τη γεφυρούλα αυτή που λέγεται Πέμπτη.

Αύριο τι θα γίνει, θα έχουμε Πέμπτη και Σάββατο. Θα σηκώσουμε και θα βάλουμε την Παρασκευή γεφυρούλα, να περάσουμε στο Σάββατο.

Αυτή η γεφυρούλα τις ημέρες τις καθημερινές βαστάζει ορισμένο βάρος, 10 κιλά.

Μην φέρεις τώρα το βάρος εσύ και του Σαββάτου και της Κυριακής και της Δευτέρας, το κάνεις 100 κιλά. Θα σε πάει κάτω, δεν μπορείς να το κρατήσεις. Τι λέει σε ένα μέρος, αρκεί η κακία της ημέρας ταύτης λέει ο Χριστός Αύριο λέει αύριο θα με ρυμνήσει τα έα αυτής Αλλά δεν το λες ποτέ, «έχει ο Θεός». Εκεί την παθαίνεις τη ζημιά.

Ο μεν σατανάς, ο μεν λέγει, «μη δανείσαι στενοχώρια». Πότε όμως δεν θα δανειστείς στενοχώρια; Πόσες τόσες φροντίδες, πράγματα, θάματα σου παρουσιάζει μπροστά ο άλλος. Όταν μάθεις να λες «έχει ο Θεός».

Αν δεν μάθεις να λες «έχει ο Θεός», θα είσαι πάντοτε θλιμμένος και πάντοτε βασανισμένος. Μάθε, λοιπόν, να ανοίγεις κάθε μέρα ένα φακελάκι. Θυμούμαι, η μητέρα μου ρωτούσε τον πατέρα μου: «Τι θα φτιάξουμε για αύριο;» Έλεγε αυτός: «Άφησε να ξημερώσουμε».

Ποτέ του από βραδύς δεν έδινε εντολή τι θα μαγειρευτεί δια την αύριο. Αυτό το θυμούμουν μικρός και το βρίσκω εγώ τώρα, βέβαια, έπειτα από 50 χρόνια, το βρίσκω στην πραγματικότητα ότι έτσι πρέπει να γίνεται.

Άφησε να ξημερώσει, να ξημερώσουμε πρώτα. Εμείς με τη σκέψη τώρα, τι θα γίνει, και τα παιδιά μεγαλώνουνε, και το κορίτσι μας μείνει στο ράφι, και τούτο και τ' άλλο. Και την άλλη μέρα τους πατάει ένα αυτοκίνητο και φεύγουν όλοι.

Τους έμειναν στενοχώριες. Γιατί; Διότι δεν έχει ο Θεός για αυτούς. Ο σατανάς είναι γύφτος. Ο σατανάς είναι με άδειο τσαντίρι. Δεν έχει. Ο Θεός έχει. Και τους κάνει φτωχούς τους ανθρώπους αυτούς. Δεν εδιδάχθησαν τίποτα από τα περασμένα.

Δεν εδιδάχθησαν. Πόσα ο άνθρωπος, πολλές φορές, πράγματα τα οποία ποτέ του δεν τα έφτασε, που τον έκαναν πολύ βασανισμένο στον κόσμο τούτο. Εξετάστε τον εαυτό σας. Θα βρείτε ότι έχετε διάφορα όνειρα, διάφορες στενοχώριες, διάφορα βάσανα.

Υπάρχουν διάφορες βασανίσεις. Όμως, δεν φτάνουν στην πραγματοποίησή τους. Απλώς ο σατανάς σας τα φορτώνει στο κεφάλι για να σας βασανίσει και να υποφέρετε. Για κανέναν άλλο λόγο. Γι' αυτό, εάν δεν το πάρουμε κατά αυτήν την έννοια, να πούμε, έχει ο Θεός.