Addenda for Christians

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Tonight’s talk will, in a sense, continue the one we gave the night before last. In our previous talk, those of us who were together spoke about how some of us spent these festive days.

We could have had other things in mind as well, since God in His goodness granted us another new year. Yet some of us, as I told you, stopped merely at wishing one another “many years,” at enjoying the festive table and satisfying the belly, and went no further—as you will clearly remember.

At the end, we said that we had simply mentioned a few things left unsaid. That is why the talk was described as the first concerning matters left over from the festive season.

Tonight, once again, I would like to share some things that have come to mind and that I have outlined here in my notes.

Perhaps these things might help someone—someone who truly wished to be helped, of course—because when a person does not want it, even God Himself cannot help him. I do not know whether you have noticed that almost everyone, even those who are indifferent, wishes others many happy years. And yet, the years are neither many nor happy.

How have we not grown tired, then, of telling lies?

It has been proven that nothing, absolutely nothing, depends on this wish of ours.

We cannot secure either long life or happiness, for ourselves or for others.

Why is that? Come, then, let us show that nothing depends on us. Longevity comes from one source, and happiness from another. There is another factor at work. Yet no one speaks about this factor. Of course, when I say “no one,” I am speaking in absolute terms.

Strictly speaking, that is bad, because there are some who have understood the matter and pay attention to it. My beloved, if our wishes, which at first glance appear good, bear no fruit, it is because man has been sold into sin.

That is the reason. Both the one who often offers the wish and the one who often receives it are sold, enslaved to sin. Sin. And it is sin that prevents this wish from being fulfilled, though at first glance it is good, and we all desire it and offer it to one another.

The exceptions are those who, because of malice, hostility, or some other reason, never open their mouths to offer such a wish. The issue is sin. Worse still, people do not want Christ, who grants both eternity and happiness.

and many years as well — many years in this present age, and in the age to come, happiness.

Have you ever read the fifth chapter of John? Read it and see how our Christ answers the Jews there.

The Jews had read the Scriptures, and He said to them, “Search the Scriptures, for you think that in them you have eternal life.” You read the Scriptures, He says, because you think that eternal life is found in them. “And these are they which testify of Me”—these very Scriptures, He says, bear witness to Me. “But you are not willing to come to Me, that you may have eternal life.” They speak about Me, yet you do not want Me, though it is by coming to Me that you may have eternal life.

How, then, can the wish for many happy years bear fruit for someone who has no relationship at all with Christ, the One who possesses eternal life? It cannot.

This, then, is the serious matter: a person who has no relationship with Christ offers this wish to another person, or receives it from someone who likewise has nothing to give. That is why all our wishes for “many years” are barren, though they constantly travel through the air, across the seas and over the land, and so forth, passing from one person to another as if they could convey longevity and happiness.

Sin on the one hand, and the rejection of Christ on the other, leave a person cut off. He is like a sheep separated from the fold. What will become of that sheep? It will be torn apart by wolves.

That is what happens. And so we passed from 1977 into 1978.

We carried along with us our little sack of malice, corruption, unbelief, and all the rest. Since we brought with us the same person we were in 1977, 1976, 1975, and however many years before that, and carried that person into 1978 as well, all our wishes come to nothing.

They have no effect whatsoever. Even if the whole world were to gather and offer a single prayer for one person, it would not move so much as a hair on his head or have any influence on him. A person must seek all happiness, long life, and eternity in Christ, because he must understand that outside Christ, no matter how long he may live, he will die.

Would you like to live to be 969 years old, like Methuselah? Yet Methuselah died. What did he gain, even though he lived for 969 years and saw more days filled with human wickedness? Perhaps he sinned more, or perhaps he ate and enjoyed the good things of God.

What came of it? Nothing. The point is that he too died and was buried, even though he reached the age of 969. The same is true of others who lived very long lives, such as the ten or so people I mentioned to you one evening, who lived for 800 years, 700 years, or 930 years, as Adam did, and so forth.

This, then, is why, although we exchange wish after wish, nothing comes of them, either for ourselves or for others. The reason is simply this: we are far from Christ; we have no relationship with Christ, and consequently we have neither long life nor happiness.

Yet many people did live to enter 1978 because of the goodness and forbearance of God. But they did not deserve it; they did not enter it triumphantly, as though it were theirs by right. A person must take this to heart and say, “My God, though I do not even take You into account or give You any thought, I still receive the gifts of Your goodness and forbearance, and You add more days to my life.”

Why does a person not want Christ? The first answer one might give is that he knows almost nothing about Christ. Or, if he does know something, it is only the rudimentary things he learned in primary school, which were then contradicted in secondary school or completely torn out of him at university.

Consequently, he remains utterly deprived of the knowledge of the person of Jesus Christ. Naturally, such a person is driven here and there, and nothing comes of his life. For any life not governed by Christ, however happy the world may call it, is a lie; it is nothing. Christ is the One who brings happiness, consoles a person, and gives meaning to his life. Such a person finds joy in his work, even when it is tiring, because he has an ultimate purpose and his eyes can see beyond the grave, to where Christ is, having become the Forerunner on our behalf.

When many people hear about reading Holy Scripture, they hear that it is Holy Scripture that bears witness to Jesus Christ, and that apart from it you cannot learn the truth about these matters. You surely remember the fine answer Christ gave to those who referred to the Mosaic Law: if a man took a wife and then died before she had borne children, his brother had the right to take her as his wife, so as to raise up offspring and preserve his brother’s name.

And if that brother also died without the woman bearing children, the third brother could take her, and so on. They put this question to the Lord, saying, “There were seven brothers. All seven took this woman as their wife, one after another, and none of them had children with her.”

Well then, in this Kingdom you speak of, whose wife will she be, since all seven of them took her as wife one after another? And our Christ answered them: “You are deceived, not knowing the Scriptures.” What you are asking me is already answered.

In the Kingdom of Heaven there are no marriages and no married couples. Those who are there are equal to the angels — isangeloi — belonging to neither sex; there are no genders there, no male and female. But you are deceived, not knowing the Scriptures — you would not be putting this question to me at all — because you never once wanted to bend over your own Scriptures and read them.

Now, if we were to approach all those who celebrated Christmas with an abundance of material pleasures, and who received everything this Christ gave them, gifts, a thirteenth month’s salary, holidays, rich food, and all manner of things, and if they were asked why they know nothing more about Christ, their answer would be, “We have no time for such things.”

The example of that drunkard who earned one drachma and twenty lepta fits such people perfectly.

He would set aside sixty lepta for wine, twenty for bread, five for salt, five for oil, and the rest for food and other needs. But his one drachma and twenty lepta were not enough. So he worked out his budget again: sixty lepta for wine, twenty for bread, four for oil. He kept reducing everything else, but the wine remained at sixty. He would not reduce the wine. Less bread, less oil, less food, less of everything, but still sixty lepta for wine.

These are the same gentlemen who have time for everything else, everything except this. And the latest addition is this demon-box, the television. One hour, two, three, four, five hours. Where did they find those hours? Some of them are still sitting in there past midnight, and the television is blazing away.

They are not even watching it anymore; sleep has overtaken them, but they remain sitting there. Where did they find the time for everything else? There is a wedding, an engagement, a death, an illness, a journey, the news, gossip, politics.

How do you find time for all these things, yet cannot find time to read one page a day? You are lying; you are lying. One day you will be judged because you refused to learn from this guide, which must become known to every person in the world.

Otherwise, the person who fails to learn it and strays from this rule will not merely be punished, but punished eternally.

Just the other day, I went to buy something at the greengrocer’s, and I saw the woman who ran the shop, who did not even know how to sign her own name,

reading the highway code so that she could take the examination and obtain a private motor vehicle licence.

Now, indeed, everyone will read the new highway code. And if another edition comes out, everyone will read it and everyone will buy it. For if someone breaks its rules, they will take away his licence and registration plates, put him in prison, or fine him.

He learns the whole thing, he'll know it by heart, because he has to. But the one guidebook that never changes, that is never altered, that can never be added to by anything — that one a person doesn't read. "You wicked one, by your own works I judge you," Christ will say to you tomorrow.

Alas, tomorrow you will find time to die; you will find time to fall ill; you will find time for this and that and everything else. But you do not want to read, and, what is more, the devil does not allow you to read. He permits you to read everything except this; this alone he forbids you to read.

You will have to fight; you will come to blows with him, with the devil himself. You will come to blows with your husband, with your wife, with your children, with your acquaintances, with your friends, with everyone, just to read Scripture. You will be forced to shut your door, to send away all those with whom you have no spiritual bond, so that you may finally manage to read Scripture.

Otherwise, I will forbid you, Satan, from reading Scripture, because it is the one book, the one guide, that leads people rightly toward eternity. This, then, must also be taken seriously.

No one else is to blame; we ourselves are to blame, because we have not made a firm decision. “My God, I do not know what I have been doing up to 1977. But this year I make a spiritual vow: I will change my life. I will struggle and strive to read, to learn what You have said concerning me and what awaits me.”

I have seen people preparing to go to Germany, or elsewhere, to do manual labor. You see them in Omonia Square buying Greek-German and German-Greek phrasebooks, or Greek-English and English-Greek ones, depending on the country to which they are going. Though they are uneducated, they study so that, when they arrive, they will know how to find their way.

Yet here you are about to make a journey from which there is no return. The ticket for this journey is not a round-trip ticket; it is one-way, and it can be used only once. If you go to Germany and things become difficult, you can return home, go back to your village, and take up your shepherd’s flute again.

No one prevents you. But once you go among the cypress trees and the gravel of the cemetery, you will not know how to return. What will happen then? Where will your wisdom be? Will you find time then? That is the question. And man is supposed to be rational.

And today, man is educated. Humanity has advanced. We have reached the stars; we have reached the moon. But what will become of us?

Once, while reading, I learned that Emperor Theodosius not only read a chapter of Holy Scripture every day, but also copied it out by hand. I believe that manuscript still exists, though I do not know in which monastery. Emperor Theodosius copied the entire Gospel.

How did an emperor find the time to do this, while we cannot? It is also recorded that a prince of Transylvania named George had read Holy Scripture twenty-seven times, while we do not even know what its cover looks like.

And a king of Aragon, according to the writer who records these things, had read Holy Scripture fourteen times and knew the Gospel according to John by heart. The divine John Chrysostom knew the whole of Scripture by heart.

What could you possibly say to him in reply?

Many people, of course, neglect this book. They consider it secondary, or put it last, as though it were unnecessary, while every other book is deemed necessary. That is why, even today, you see libraries worth a great deal of money, yet Holy Scripture is missing. Or, if it is there, all the other books may be somewhat worn, but you will find Holy Scripture untouched.

Put it up there, but do not open it or disturb it! And bear in mind a certain superstition among women. They say it is good to own a Book of the Four Gospels. So they obtain one, wrap it up, and place it high above. “Hang it on the wall,” they say, “so that the devil cannot come near.” But the Book of the Four Gospels is not meant to sit high on a shelf. It is meant to be read, so that you may learn what the four Evangelists say and put it into practice. You are not to hang the paper up there. It has no magical power in itself.

By itself it is of no benefit. But when you read it, are instructed by it, and struggle against sin, then indeed it has power in your life.

Once, one of our explorers traveled somewhere far to the south, among the Black Africans.

He was an unbeliever and believed in nothing. While he was there, he saw one of the local men, from a cannibal tribe, reading the Bible, Holy Scripture, in his own language. For, as you know, Holy Scripture is available today in more than thirteen hundred languages and dialects.

Does that not show that, among all published works, this is the most important book? In a certain sense, this allows a person to judge what kind of book it is. It circulates in thirteen hundred languages and dialects and is the most widely distributed book in the world.

And yet today there are people who claim to be educated, though they are not truly educated, because if they studied the Gospel, they would change their minds. A person who does not read the Gospel wrongs himself first, then his faith, and then his Christ.

First of all, he wrongs himself. For whether you read about Christ or not, whether you accept Him or not, Christ neither gains nor loses anything; He is neither diminished nor brought low, nor does He become greater. I am the one who stands to be benefited; you are the one who stands to be benefited; so does everyone else. We all stand to be benefited. And we also insult our own intelligence when we speak about matters we have never even opened a book to examine.

We refuse to examine the teaching of Jesus, and at the same time we wrong God Himself. So when the explorer saw that man reading the Bible, he said to him, “Do you people read these fairy tales even here?” Those were his words.

So the man turned and looked at him. “What are you talking about?” he asked. “About what I am reading?” “Yes,” he said. “What can I say to you? You should have met me before I began reading this. By now I would have cut you into pieces, carved out the chops and the loins, and taken everything,” he told him.

«Shall I tell you what these fairy tales are? These fairy tales are the only thing holding me back from having eaten you already. I'd have eaten you by now — I'd have eaten you by now.» Then he says to him: «You should have met me before I started reading these fairy tales.» And it's true. It really is true.

I remember an elder during the Occupation. I happened to be in his village. He was a respectable, well-kept man. Someone had wronged him and stolen some of his sheep, and so forth.

So I said to him, "Uncle Yannis, how did you let this happen to you?" I wasn't a Christian yet back then, this was in '40 and so on. So I said, "How did you let this happen to you? How did he get his hands on you?" "It wasn't him that got his hands on me," he told me. "It was Him" — and he pointed to the icon of Christ.

“I knew very well how to deal with that man,” he said. “But He is the One who holds back my hand.” And that is how it is. Many of us are quite capable of putting scoundrels and insolent people in their place.

But because we have learned from Christ, we know that when we put someone else in his place, we ourselves step out of our proper place. Therefore, it is not to our benefit. The little beast does this to us, and whatever else it manages, and so on. But Someone else stands between us. It is Christ, who teaches us how a person ought to conduct himself in such circumstances.

These are not the only things I am speaking about. Even in 1978 there are people who ought to have vanished from the face of the earth. Indeed, they should not even be called human beings, because, according to Anthony the Great, they do not bear the marks of a true human being.

Of a human being, I say. I do not know whether you are listening. One example among many is this teaching of those who claim we are descended from apes. How can someone be called a human being rather than an ape when he refuses to acknowledge God as his Creator?

Instead, he accepts that he comes from an ape. A friend of mine in Spata once went, as was customary, to offer greetings to someone, a lady, I believe, who was celebrating her name day. As soon as he reached the house, they said to him, “Come in, come in, they have driven us to despair!”

"What's the trouble now?" Inside were this woman and her mother — a young university student with her mother. And both of them, mother and daughter alike, maintained — with the daughter as the resident professor, of course — that man is descended from the ape, from the monkey, from the orangutan. So in he went as well, humble man that he was, and sat down over there off to the side. And then, sure enough, little by little, the lady whose name day it was spoke up and said, here now, this might be a good chance for you to talk with this gentleman about that very question you were putting to me, the one I couldn't answer for you.

“I think he may be able to answer you.” So a discussion began about the claim that God did not create us, but that we came from apes. The conversation went on at length. The man presented his plausible arguments, which they should have answered, but they did not. In the end, he rose to leave before they did. As he departed, instead of saying the customary “It was a pleasure,” and the other polite falsehoods we usually tell, he said this:

“I came to offer the lady my good wishes, to bring joy and to receive joy. But I am sorry to say that I have also wasted my time talking with two apes.”

Dead silence! They all but took off a shoe to bring it down on his head. Why are you getting worked up? Why does it offend you? Isn't that exactly what you yourselves keep claiming? Haven't we been sitting here talking for half an hour, with you insisting that our mother and our father are the monkeys?

How, then, could you be the exception? A person does not know what he is saying. Do you understand? He does not know what he is saying. What appears fresh and new is actually very old, because the Lord has already anticipated it all.

And this is what is so sorrowful, so deeply grievous: that a human being does not recognize his Master. The dog knows its master. The ox knows its master. Yet man does not know his Master.

Yet Christ, as you know, did not leave us defenseless against this deception of Satan. He helped us when He came into the world. Among the many miracles Christ performed, He worked one particular miracle to help all who are willing to believe and to silence all who refuse to believe concerning this matter.

This is the miracle worked on the man who was once blind. "Who sinned," they say, "Lord, this man or his parents, that he was born blind?" Does that constitute an exception? People don't know what they're saying. People don't know what they're saying. Do you understand? They don't know what they're saying.

What appears fresh and new is actually very old, because the Lord has already anticipated it all. And this is what is so sorrowful, so deeply grievous: that a human being does not recognize his Master.

The dog knows its master. The ox knows its master. But man does not know his Master. Yet, as you know, our Christ did not leave us helpless in this delusion of Satan. He came into the world to help us. Among the many miracles our Christ performed, He also worked one particular miracle concerning this very matter, to help all who were willing to believe and to silence all who were unwilling.

This is the miracle of the man born blind. "Who sinned, Lord," they ask, "this man or his parents, that he was born blind?" "Neither this man sinned, nor his parents; but that the works of God should be made manifest in him." And this healing is exactly one of those works of God. "When I was fashioning you, O man, out of the dust of the earth, I wrote it down for you, through Moses, so that you would know it."

“Where were you?” the Elder asks. There was no one there. You weren’t there, my dear boy — not you. Only the angels were watching the creation and singing hymns of praise, just as Job puts it so pointedly in the thirty-eighth chapter: the angels were singing hymns while God was creating all this here.

You were not there. So can you really dispute that God created you?

God took earth and fashioned this, and this, and this—yes. And so I determined that, when I came to earth, since all things were made through Me—Christ made all things, both before and after; He is the Creator of all things—when Christ fashioned us, no one else was there. Bring this man here, then, so that I may fashion him with just a little earth from the ground.

“I shall make for him the most delicate organ in all creation.” Ophthalmologists, professors, and other specialists speak of this with their hats off, in reverence before the mystery of the eye. For when we speak of the eye, we are speaking of a mystery.

And even they are unable to reproduce the way a human being sees.

They can describe it, but they cannot reproduce it. The eye is an organ through which a person sees; the eye itself does not see. It is the nous, the spiritual intellect, that sees and hears. Many times your nous is somewhere else. Someone passes by and greets you, but you do not greet him back, and he takes offense.

“But you were looking right this way!” “Well, my mind must have been somewhere else, mustn't it?” Of course — even if you have eyes, if your mind isn't there, you don't see. It's the same when someone is talking to you: because your mind is somewhere else, you don't hear them. “I'm sorry, I didn't hear you — my mind was somewhere else.”

Do you understand? So, by fashioning the most delicate part of the human body, itself another mystery, Christ reveals His identity: “I am the One who created you.” Is that not true? Does David not say so? Did David have any reason to deceive us? Or did David never exist?

Go to Israel and see David’s mansions, see his palaces, see his works—go and see. Go to Israel; they are there to this very day. “If these should keep silent, the stones will cry out.” If you want to dispute even the evidence of archaeology, science, and history, then there is someone else for you.

What did David say? What does he write in his 118th Psalm, verse 72? "Your hands made me and fashioned me." Or is that not what he says? Have you never heard a funeral service, never heard a memorial service? Doesn't that line come up there — "Your hands made me and fashioned me"? You are the one who made me. Have you never heard it at a funeral?

«I am the image of Your ineffable glory, though I bear the marks of my transgressions; have compassion on the creature You fashioned, O Master.» You haven't heard that one either? You've never seen it, never seen it written down anywhere? Ah, so you've thrown that out too, have you? Now, God knew that human beings are ungrateful toward their Creator — the One who brought them out of non-being into being — and so He voices His complaint through the mouth of Isaiah, 850 years before Christ, and says this, in the first chapter, verses 2 to 4.

Second: “Hear, O heaven, and give ear, O earth, for the Lord has spoken,” for it is God who speaks. “I have begotten and exalted sons, but they have rejected Me.” They have cast Me aside; they pay no heed to Me.

“The ox knows its owner” — the ox knows the one who acquired it, its master — “and the donkey knows its master's manger”; it recognizes that the manger here belongs to its master and that it has the right to eat from it. “But Israel has not known Me, and My people have not understood Me. Evil seed, lawless sons, you have forsaken the Lord and provoked to anger the Holy One of Israel.”

Open your own Scriptures as well, and you will find there exactly what I am telling you. And it says one more thing, this. In Psalm 14, verse 1, it says: “The fool has said in his heart: There is no God.” But notice — it was the fool who said that.

Fools are kept outside society, in institutions. That, then, is where those who reject God ought to go. The text says, “The fool has said in his heart, ‘There is no God.’” It does not mean that the fool simply has no God within his heart. It means: “The fool has said in his heart, ‘There is no God.’” It was the senseless man, the madman, who declared that God does not exist.

The prodigal son was the same way — out of his mind. 'And when he came to himself,' it says. Where had he been before that? Outside himself. A man who is outside himself is a fool. And yet this is what the fool said: 'There is no God.'

“But the Lord looked down from heaven upon the sons of men, to see whether there was anyone who understood.” Is there anyone with the sense to understand, “or anyone who seeks after God,” anyone who accepts God and desires Him? Sadly, however, “they have all turned aside; together they have become corrupt. There is none who does good, no, not one.”

Open the book, and you too will find it there.

But I shall tell you something that may make you laugh, though the thought itself has merit. Let me read you something about those who claim to be descended from apes, yet still wish to be addressed as gentlemen: “Mr. So-and-so.”

Do apes produce gentlemen? No, they do not. Now I am coming to it; the recording is breaking up.

It is said that once there were three apes, three monkeys, sitting in a tree. They began a discussion. One of them said, “Wait, something serious is happening. Listen to their conversation.” Then one monkey said, “Listen here. A rumor is circulating that insults us, and we must never accept it.” The monkeys are speaking quite seriously among themselves.

“I have heard it said,” one of them begins, “the rumor is going around that human beings, that man, descends from our race. Yes, that is what I heard: they say that man comes from our race, that mankind comes from us.”

And, as you can understand, this is a disgrace for us. Not even the monkeys want us for relatives. They deny the kinship. And they bring reasonable arguments for it. Why? Because what monkey ever killed its own children? Go on, tell me.

What monkey has ever beaten its mate or its children, or thrown acid into its husband’s eyes? What monkey has ever done such a thing? What monkey ever lets its young go hungry?

Or what mother monkey would ever hand over her young to another monkey to raise?

It is already immoral for a mother to entrust her children to so many others that, in the end, they no longer know who their real mother is. You will turn them into the children of monkeys, do you understand? And the monkeys protest: “Which of us hoards fruit while others nearby are starving? You humans do that,” they say. “These things are an insult to us. We cannot accept that you belong to our race.”

“Human beings descended from our race? What monkey steals or kills? We neither steal nor kill. And there is something else a monkey never does: it never goes out at night, takes a knife, and deprives another of his life.”

What monkey does such a thing?

“Besides,” the monkeys continue their discussion, “have you ever heard of a war among monkeys?”

Have you ever heard of us, or seen us, waging war?

“Can we possibly let this slanderous theory pass unnoticed? We must intervene. Human beings have no right to claim kinship with us. No, I think we must protest. It demeans us when human beings claim to belong to our race.”

“It demeans us, because our deeds prove that they do not belong to us. Man may have come from somewhere else, if he refuses to accept God as his Creator, then perhaps from somewhere else. But never from us. And to call him an evolved monkey is deeply insulting to us. We must not accept it.”

How true this is, and how low man has fallen.

Do you know how many such people came and went during 1978? Yet all these people are far from God. They do not fear God, take God into account, or reverence God. And do you know the heart of the matter? Some people ask what a person should fear.

Some say, “Beware of dogs, beware of wolves, beware of cars, beware of cesspits,” and so on. But they say nothing more. The greatest danger is the man who has no God. More than that, you should fear the man who does not fear God, the man who, far from God, has become so savage that he no longer fears Him.

How could such a man fear you or me? And yet, during these very days, many such people have passed among us. They remain even to this day, sustained by and enjoying the gifts of God, while coldly rejecting John.

In any case, retain whatever arguments you find useful from these reflections, because today, given the state we have reached, we need every argument we can find. Now, for the time that remains, I would like to speak about certain people who are in a grave spiritual condition and who must make a decision.

You may ask who they are. They are people who sin because they place no hope in God. Four or five times I have had occasion to speak with such people. They ask, “How can I possibly change my ways and stop stealing?”

“At times I simply cannot make ends meet. I have a family.” Many such people came through during 1987 and 1988. Others ask, “How can I avoid fornication or adultery when I have no husband or no wife?”

“How is that possible?” These are people who have no hope in God. They do not know God and have never sought strength from Him so that they might withstand these temptations. Either they openly wage war against God’s commandments, saying, “I set this commandment aside because there is no other way,” or they make compromises and weave tangled rationalizations within themselves. Through all these things, the devil continues to hold them captive.

A Christian must possess the quality Christ speaks of to a bishop in the Apocalypse, Revelation 2:10. He says: “Be faithful unto death, and I will give you the crown of life.”

“Be faithful unto death, and I will give you the crown of life.” Yet we are not prepared—not only to give our lives and face death, but even to give up any of our possessions, to suffer any deprivation, as we seek to survive in this world.

And you see how many schemes and frauds take place. On another occasion, when we were speaking in this same spirit, we touched on tax fraud, pension scams, perjury, forgery, and so many other things. Why? Because we are afraid that otherwise we will perish. There is no trust in God, no hope in God.

It exists and went from 1977 to 1998 as though nothing had happened. And there is also this gnawing corruption, this grave and deadly sin which many people fail to recognize and often present as excusable. Even when we go to our spiritual father, there are lenient spiritual fathers who do not understand these matters properly and give us their blessing. In other words, we try to produce something good by means of evil. But Holy Scripture and Christ do not agree, for they say, “Let not the oil of the sinner anoint my head.” I have no need of ill-gotten things. Can I make use of them? Therefore, when a person reflects that he is setting out on a journey, an expedition, an undertaking, so to speak,

As we said, anyone who sets out to reach eternity must take all of this seriously.

It is said that when Alexander the Great set out on this great undertaking, as you yourselves know, he sold everything he had and distributed it among his officers. He kept nothing for himself. And a close friend of his, if I remember correctly, Perdiccas by name, said to him: "And what's left for you?"

You have given everything away. What remains for you?” “Hope remains for me.”

This was the answer Alexander the Great gave to one of his closest friends when he was about to undertake this campaign.

So when a person sets out on this journey through the world, whether alone or with several carriages behind him, a wife, children, and so forth, he must be attentive to what truly matters. For if he begins to waver, saying, “If I do not take matters into my own hands, who will help me? If I do not provide for myself, who will intervene?” and so on, then, if that hope disappears, we must know that we shall suffer shipwreck.

A person should not grieve over anything he loses in this world, provided that he reaches the world to come, because his true destination is that other world. Yet, for the most part, today’s Christian does not hope in the life to come.

And we hear people answer and say: «Well, who has ever come back from there to tell us whether there is a life after this?» And you see women dressed in black and the rest of it, with the plates in their hands, with the boiled wheat, out in the cemeteries and so on, and they say to you: «The priests are fooling us», and then they come down here and wait like animals for the priest to arrive, so they can hand him the twenty and have him read a Trisagion over their dead, the short memorial prayer.

And they are Christians; they even keep the fast for the Resurrection and say, “Christ is risen.” How long will God endure this, and how long will this people continue in such a state? These are the things a person must consider. Who truly hopes in Christ, and who prepares every day for the Kingdom of Heaven?

If someone is going on a journey, or if a daughter is leaving one home for another because she is getting married, she carefully prepares everything she must take. She arranges everything down to the last needle, and every day, until her dowry is loaded, she wonders whether she has forgotten anything.

The same is true when someone is emigrating from one country to another, or moving from one home to another. But when it comes to this great departure, which, as I said earlier, has no return, what should a person do? Should he not prepare everything and consider where he is going? Where will he go? Can he answer me and prove where he will go? Can he? Does he believe it? A person does not know where he is going. He says he is going to Heaven.

Is he going to Paradise, or is he going to Hell? Where will he go? Or rather, where should a Christian go, one who says, “Glory to God,” and, “God has granted me another year of life”? Where should he go? Where Christ has gone.

“It is to your advantage,” He says, “that I go away, so that I may prepare a place for you.” And Christ departed and went there. The Protomartyr Stephen saw that He had gone there. He saw Him, Scripture says, seated at the right hand of God in glory. Christ reached His destination, for if He had not, the Holy Spirit would not have come.

Because the descent of the Holy Spirit is the proof of the Resurrection of Jesus, and the proof that Christ arrived. For He said: «I am going away, and I will send you another in My place, a Paraclete, a Comforter, who will remain with you all the days.» Where is Christ today? He lived as a man, He died, He rose again — just as we too will die and be raised.

Where is He today? In Heaven. If you wish, open the sixth chapter of the Epistle to the Hebrews, verse 19, and there you will find our Christ in Heaven. This is why a person is exhorted not to cast his anchor into the hold of his own ship, into his own strength, nor down upon the earth, but to cast it into Heaven.

Every other anchor is dropped into the sea so that it may catch and hold firm. But the Christian’s anchor must reach Heaven. He casts his anchor upward, so that it may take hold above. It will be “sure and steadfast,” as Paul says in the verse I mentioned to you.

For Christ has entered there as our Forerunner and awaits us. The body we shall receive will be of the same nature and quality as the body our Christ received in the Resurrection. And we shall go to meet Him. Whether we remain with Him or with the other one depends upon us. That choice lies with us.

This lack of trust, then, this lack of hope, keeps many people floundering in the water.

In the water. They are moving forward, but still in the water. Most people are like icebergs: four-fifths of them remain submerged, while only a small part can be seen above the surface. That is where Satan leads us. He does not let us rise above the water. But if a person believes rightly and acts rightly, then his hope is always confirmed, secured, and rewarded.

Certainly, no one who prayed to Christ with genuine faith was left without an answer. I remember a priest who faced a serious problem. He needed thirty thousand drachmas. If he did not find the money before the night was over, the consequences would have been grave. And yet, very early the next morning, he had the thirty thousand drachmas.

I can't tell you how it happened, or how much. And there was another man, with a large family, who was in danger of having his house taken from him — I read about this once, and I'm passing it on to you — and of all of them ending up out on the street.

They had been cut off by the snow and the severe weather, with no food, no heating, nothing at all. And now the whole family—all eight of them—were facing the threat of being put out on the street within a few days. There was absolutely no hope of deliverance. Every way out was closed, and everything pointed to disaster. So, on that final night, the eighth night, they had all knelt down, as the story goes...

The whole family knelt down and prayed, the little ones in their own way and the adults in theirs.

As they were praying, when there seemed to be no hope of deliverance from that enormous debt and they were about to be put out on the street, something struck the windowpane.

For a moment they were frightened. In the stillness, the sound startled them. But the father, being the calmest, went to open the window. And when he opened it, what did he see? A raven.

The children had found this raven outside near the farmhouse. They had raised it from the time it was small. It had hidden somewhere because of the bad weather, and now it had returned and struck the windowpane.

At the same time, it was carrying a ring in its beak, a ring set with rare stones and of inestimable value.

So the man took the ring and brought the raven inside as well. I do not know where he sheltered it so that it would not die from the cold outside. But he did not keep the ring, nor did he go and sell it.

He could have said, “Here is our chance to find some underhanded way, or whatever it takes, to keep from being put out.” By our way of thinking, he would have seemed entirely justified.

He waited for the weather to improve. After a day or two, a south wind came and melted the snow. Then he took the ring to the priest.

As soon as the priest saw it, he told him that the ring belonged to the king, who had lost it while hunting, and that the entire palace was in an uproar. The priest took the ring and brought it to the king. The king, in gratitude for its recovery, and seeing that it had been returned by this utterly poor man who lived on the street, undertook to provide fully for his family for the rest of their lives.

This is the God of the Christians. Have you learned who He is? Do you know Him? Have you encountered Him? If you have not encountered Him, make it your aim to do so. That is all for tonight.

Και απόψε το βράδυ η ομιλία μας θα είναι συνέχεια, κατά κάποιον τρόπο, της προχθεσινής. Στην περασμένη μας ομιλία, όσοι είμεθα μαζί, μιλήσαμε σχετικώς με το πώς περάσαμε ορισμένοι τις ημέρες αυτές των εορτών.

Εφόσον θα μπορούσαμε και άλλα πράγματα να είχαμε υπόψη μας, μια και ο Θεός είχε την καλοσύνη να μας προσθέσει και τον καινούριο χρόνο, διότι ορισμένοι από εμάς εσταθήκαμε μόνον, όπως σας είπα, στα χρόνια πολλά, στο να περάσουμε κάπως καλά εν σχέση με την τράπεζα και την κοιλία και τίποτα παραπέρα, και ενθυμείσθε χαρακτηριστικά.

Χαρακτηρίσαμε στο τέλος ότι απλώς αναφέραμε μερικά παραλειπόμενα, γι' αυτό και η ομιλία αυτή χαρακτηρίστηκε ως πρώτη των παραλειπομένων κατά τας εορτάς, βέβαια.

Θα ήθελα και απόψε το βράδυ πάλι να μεταφέρω ορισμένα που έρχονται στο νου μου και τα έχω σκιαγραφίσει εδώ στα σημειώματά μου.

Αυτά τα πράγματα, μήπως βοηθούσαμε κανέναν που θα ήθελε βέβαια, διότι όταν ο άνθρωπος δεν θέλει, ούτε αυτός ο Θεός μπορεί. Δεν ξέρω εάν έχετε προσέξει, παρότι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι, και αυτοί οι αδιάφοροι ακόμη, εύχονται χρόνια πολλά και ευτυχισμένα μάλιστα. Εντούτοις, τα χρόνια ούτε πολλά είναι ούτε ευτυχισμένα είναι.

Πώς δεν κουραστήκαμε, λοιπόν, να λέμε ψέματα;

Είναι αποδεδειγμένο ότι τίποτα, μα τίποτα, δεν εξαρτάται από αυτή την ευχή μας.

Δεν κατορθώνουμε ούτε στον εαυτό μας ούτε στους άλλους ούτε χρόνια ούτε ευτυχία.

Γιατί τώρα; Άγε, απόδειξε ότι δεν εξαρτάται τίποτα από εμάς. Αλλού είναι η μακροζωία και αλλού είναι η ευτυχία. Άλλος είναι ο παράγοντας. Περί αυτού όμως του παράγοντος ουδείς ομιλεί. Όταν λέγω βέβαια «ουδείς», είμαι απόλυτος.

Βέβαια, είναι κακό αυτό, γιατί υπάρχουν μερικοί οι οποίοι το έχουν πιάσει το θέμα και το προσέχουν. Αγαπητοί μου, αν οι ευχές μας, που εκ πρώτης όψεως φαίνονται να είναι αγαθές, δεν φέρουν αποτελέσματα, είναι διότι ο άνθρωπος είναι πουλημένος εις την αμαρτία.

Αυτός είναι ο λόγος. Και εκείνος που εύχεται πολλάκις και εκείνος που λαμβάνει πολλάκις είναι πουλημένος, πεπραγμένος εις την αμαρτία. Αμαρτίαν. Και η αμαρτία είναι αυτή η οποία δυσκολεύει να πραγματοποιηθεί αυτή η ευχή, που εκ πρώτης όψεως είναι αγαθή, και όλοι τη θέλουμε και όλοι τη δίδουμε.

Εκτός των ανθρώπων που έχουν λόγους να προβάλλουν κακίας ή έχθρας ή, ή, ή, που δεν το ανοίγουν το στόμα τους να το πούνε αυτό το πράγμα ποτέ. Είναι το θέμα της αμαρτίας. Και το χειρότερο ακόμη είναι ότι δεν θέλουν τον Χριστόν, ο οποίος εξασφαλίζει και αιωνιότητα και ευτυχία.

και χρόνια πολλά και εν τω νυν αιώνι πολλά και εν τω μέλλοντι ευτυχία.

Έχετε διαβάσει ποτέ σας το πέμπτο κεφάλαιο του Ιωάννου; Για διαβάστε το εκεί, να δείτε πού απαντά ο Χριστός μας στους Εβραίους.

Εβραίους, οι οποίοι ανέγνωσαν τη Γραφήν, και τους λέγει: «Ερευνάτε τας γραφάς, ότι δοκείτε εν αυταίς ζωήν αιώνιον έχειν». Διαβάζετε, λέει, τις Γραφές, γιατί νομίζετε ότι μέσα εκεί είναι αιώνια ζωή. «Και αυταί εισίν αι μαρτυρούσαι περί εμού», και αυτές είναι, λέει, που μαρτυράνε για μένα. «Αλλά ου θέλετε ελθείν προς με, ίνα ζωήν αιώνιον έχετε». Αλλά αυτές μιλάνε για μένα. Αλλά εμένα δεν με θέλετε, για να έχετε ζωήν αιώνιον.

Πώς, λοιπόν, σε έναν άνθρωπο, ή πώς ένας άνθρωπος ο οποίος ούτε καν έχει σχέση με τον Χριστό, τον έχοντα την αιώνια ζωή, πώς είναι δυνατό να έχει αποτελέσματα τα χρόνια πολλά και τα ευτυχισμένα; Δεν μπορεί.

Αυτό, λοιπόν, είναι το σοβαρό θέμα, ότι ο άνθρωπος που δεν έχει καμιά σχέση με τον Χριστό εύχεται προς τον άλλον ή δέχεται από τον άλλον, ο οποίος εξίσου δεν έχει τίποτα να προσφέρει. Και γι' αυτό είναι στείρα αυτά τα χρόνια πολλά τα δικά μας, τα οποία κατά κόρον διασχίζουν τους αιθέρας, τας θαλάσσας, την γην και λοιπά, για να φτάσουν από τον έναν προς τον άλλον, να μεταφέρουν τη μακροζωία και την ευτυχία.

Η αμαρτία, λοιπόν, αφενός, η μη αποδοχή του Χριστού αφετέρου, δημιουργούν τον άνθρωπο αποκεκομμένο, δηλαδή είναι ένα πρόβατο αποκεκομμένο από τη στάνη. Τι θα είναι τα αποτελέσματα αυτού του προβάτου; Θα κατασπαραχθεί από τους λύκους.

Αυτό συμβαίνει. Γι' αυτό επεράσαμε από το 77 στο 78.

Συναποκομίζοντες και το σακουλάκι μας με την κακία μας, με τη διαφθορά μας, με την απιστία μας. Με, με, με, με Και εφόσον συναποκομίσαμε τον άνθρωπο του 77, του 76, του 75, ξέρω εγώ πόσο, κλπ. Τον συναποκομίσαμε μαζί μας και το 1978, οι ευχές πάνε στην άκρη.

Δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα. Όλος ο κόσμος να μαζευτεί και να παρουσιάσει μόνο μια ευχή για έναν άνθρωπο, δεν πρόκειται να του σείσει ούτε μια τρίχα από το μαλλί του, να τον επηρεάσει. Όλη την ευτυχία και τη μακροζωία και την αιωνιότητα θα τη ζητήσει ο άνθρωπος στον Χριστόν, διότι θα πρέπει να γνωρίζει ο άνθρωπος ότι έξω από τον Χριστόν, όσο κι αν ζήσει, θα πεθάνει.

Θέλετε να γίνει 969 χρονών όσο ο Μαθουσάλας; Ε, πέθανε ο Μαθουσάλας όμως. Τι βγήκε τώρα, έστω κι αν αυτός έζησε 969 χρόνια και είδε περισσότερες μέρες την κακία των ανθρώπων; Λοιπόν, ίσως να ημάρτησε περισσότερο ή έφαγε ή απέλαυσε τα αγαθά του Θεού.

Τι βγήκε από αυτό, ούδεν. Το θέμα είναι ότι απέθανε κι αυτός και ετάφη, έστω κι αν πήγε 969 χρόνια. Ή κι άλλοι ακόμη οι οποίοι έζησαν, όπως αν θυμάστε ένα βράδυ που σας ανέφερα καμιά δεκαριά, οι οποίοι έζησαν και 800 και 700 και 930, όπως ο Αδάμ, και ούτω καθεξής.

Αυτός είναι ο λόγος, λοιπόν, που παρότι εμείς ευχόμεθα και κόντρα ευχόμεθα, δεν έχουμε κανένα αποτέλεσμα. Ούτε στους εαυτούς μας ούτε εις τους άλλους. Τόσο είναι ο λόγος Είμαστε μακριά από τον Χριστό, ούτε μία σχέση με τον Χριστό, και κατά συνέπεια δεν έχουμε ούτε μακροζωία ούτε ευτυχία.

Πέρασαν όμως πολλοί άνθρωποι στο 1978 εξαιτίας της χρηστότητας και της μακροθυμίας του Θεού. Δεν το άξιζαν όμως, δεν το άξιζαν. Δεν πέρασαν καβαλάρηδες δικαιωματικά. Και γι' αυτό ο άνθρωπος πρέπει να το υπολογίζει, να πει: «Θεέ μου, εγώ που ούτε καν σε υπολογίζω και σε λογαριάζω, δέχομαι της χρηστότητός σου και της μακροθυμίας σου, και μου προσθέτεις ημέρες».

Γιατί ο άνθρωπος δεν θέλει τον Χριστό; Η πρώτη απάντηση που μπορεί να δώσει κανείς είναι ότι δεν ξέρει τίποτα σχεδόν περί Χριστού. Ή, αν ξέρει, ξέρει υποτυπώδη πράγματα τα οποία έμαθε στο σχολείο, στο δημοτικό, τα οποία του τα αναίρεσαν στο γυμνάσιο ή στο πανεπιστήμιο του τα ξήλωσαν τελείως.

Και κατά συνέπεια ο άνθρωπος μένει άμοιρος τελείως της γνώσεως του προσώπου του Ιησού. Και σαν ένας τέτοιος άνθρωπος είναι φυσικό να άγεται και να φέρεται χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Γιατί οποιαδήποτε ζωή, εάν δεν κυβερνάται από τον Χριστό, Οσοδήποτε και αν χαρακτηρίζεται ευτυχισμένη από τον κόσμο, είναι ψέματα, δεν είναι τίποτα. Χριστός είναι αυτός ο οποίος δημιουργεί ευτυχία, παρηγορεί τον άνθρωπο, του δίνει περιεχόμενο στη ζωή του, ευχαριστείται να εργάζεται έστω και κουρασμένα, αρκεί που έχει απώτερο σκοπόν και βλέπει το μάτι του και πέραν του τάφου, εκεί που είναι ο Χριστός, πρόδρομος υπέρ ημών γενόμενος.

Όταν ακούνε πολλοί το θέμα αυτό της αναγνώσεως της Γραφής, διότι η Γραφή είναι εκείνη η οποία μαρτυρεί περί του Ιησού, και κατά συνέπεια έξω της Γραφής δεν μπορείς να μάθεις πώς έχει τα θέματα. Θυμόσαστε ωραία που απήντησε ο Χριστός μας σε εκείνους οι οποίοι έλεγαν ότι, με βάση τον νόμο τον Μωσαϊκό, ότι αν κάποιος πάρει μια γυναίκα και πεθάνει και αυτή η γυναίκα δεν έχει κάνει παιδιά εν τω μεταξύ, δικαιούται να την πάρει ο αδελφός του για να αναστήσει σπέρμα, να μείνει το όνομα.

Και αν πεθάνει αυτός και δεν έχει κάνει η γυναίκα αυτή παιδιά, μπορεί να την πάρει ο τρίτος και λοιπά. Και του έθεσαν το ερώτημα αυτό του Κυρίου και του είπαν: Ήσανε 7 αδελφοί. Και την πήραν και οι 7 αυτοί και δεν κάμανε παιδιά.

Ε, στη Βασιλεία που λες εσύ, τίνος θα είναι γυναίκα αυτή, εφόσον και οι 7 την πήραν κατά σειράν γυναίκα; Και τους απήντησε ο Χριστός μας: «Πλανάσθε, μη ειδότες τας Γραφάς». Αυτό που με ρωτάτε είναι λελυμένο.

Στη Βασιλεία των Ουρανών δεν υπάρχουν ούτε γάμοι ούτε αντρόγυνα. Ισάγγελοι είναι, ουδέτεροι, δεν υπάρχουν φύλα, θήλυ και άρσεν. Πλανάστε όμως, δεν θα μου κάνετε το ερώτημα αυτό, μη ειδότες τας γραφάς, διότι δεν θελήσατε ποτέ σας να εγκύψετε, να διαβάσετε τας γραφάς σας.

Και αν πλησιάσουμε όλους αυτούς οι οποίοι εόρτασαν τα Χριστούγεννα κατά κόρον υλικώς και πήρανε και δέχτηκαν όλα αυτά τα οποία έδωσε αυτός ο Χριστός, και δώρα και 13ο μισθό και αργίες και καλοφαγία και πράματα και θάματα, αν, λέγω, ερωτηθούν αυτοί γιατί δεν ξέρουν περισσότερα πράγματα περί Χριστού, η απάντηση θα είναι ότι δεν έχουμε καιρό εμείς για τέτοιες δουλειές.

Γι' αυτούς αξίζει το παράδειγμα εκείνου, εκείνου του μπεκρή, ο οποίος έπαιρνε μία και είκοσι.

Έβαζε, λοιπόν, εξήντα λεφτά κρασί, δυο δεκάρες ψωμί, μια πεντάρα αλάτι, μια πεντάρα λάδι, τόσο για φαγητό και λοιπά. Δεν έβγαινε με τη μία και είκοσι. Ανάλυση: τόσο είναι αυτό. Ξανά, 60 λεφτά κρασί, 2 δεκάρες ψωμί, 4 λεφτά λάδι. Εκατέβαζε όλα τα άλλα, το κρασί 60. Δεν το κατεβάζει το κρασί. Λιγότερο ψωμί, λιγότερο λάδι, λιγότερο φαΐ, λιγότερο, αλλά το κρασί 60, όμως.

Αυτοί είναι αυτοί οι κύριοι που έχουνε καιρό για όλα τα πράγματα πλην αυτού. Τελευταίο προσετέθη αυτό το δαιμονοκούτι, η τηλεόρασις. Μία, δύο, τρεις, τέσσερις, πέντε ώρες. Πού τις βρήκανε; Άλλοι από εκεί μέσα βρίσκονται και μετά τα μεσάνυχτα, και η τηλεόραση καίει.

Δεν είναι εκεί απάνω, τους έχει πάρει ο ύπνος, κάθονται εκεί. Πού τις βρήκανε τις ώρες για όλα τα άλλα; Μα γάμος είναι, μα αρραβώνες είναι, μα θάνατος είναι. Μα αρρώστια είναι, μα ταξίδι είναι, μα νέα είναι, μα κουτσομπολιό είναι, μα πολιτική είναι.

Πού βρίσκεις την ώρα και δεν βρίσκεις να διαβάσεις μια σελίδα την ημέρα; Ψεύδεσαι, ψεύδεσαι. Θα κριθείς μίαν ημέρα, που δεν θέλεις να μάθεις αυτόν τον οδηγό, ο οποίος θα πρέπει να γίνει γνωστός σε κάθε άνθρωπο που υπάρχει στον κόσμο.

Διότι διαφορετικά δεν θα τιμωρηθεί απλώς, αλλά θα τιμωρηθεί αιωνίως ο άνθρωπος που δεν θα μάθει και θα παραστρατήσει από αυτόν τον κανόνα.

Κάποτε προχθές, να ψωνίσω στον μανάβη, και βλέπω τη μανάβισσα, που δεν ξέρει να βάλει την υπογραφή της,

εδιάβαζε οδηγόν οδικής κυκλοφορίας, για να δώσει εξετάσεις, για να πάρει δίπλωμα Ι.Χ.

Τώρα, μάλιστα, ο καινούριος οδηγός θα διαβαστεί από όλους. Και αν βγει άλλος, θα διαβαστεί και από όλους και θα αγοραστεί και από όλους. Διότι, όταν παραστρατήσει, θα του πάρουν το δίπλωμα, θα του πάρουν τις πινακίδες, θα τον βάλουν φυλακή, πρόστιμο.

Το μαθαίνει αυτό όλο, θα το μάθει απέξω, υποχρεωμένος. Τον μοναδικόν οδηγόν, που δεν αλλάζει, που δεν αλλοιούται, που δεν συμπληρώνεται με τίποτα, δεν τον διαβάζει ο άνθρωπος. «Πονηρέ, εκ των έργων σου κρίνω σε», θα σου πει ο Χριστός αύριο.

Αλλοίμονο, θα βρεις ώρα να πεθάνεις αύριο, θα βρεις να αρρωστήσεις, θα βρεις, θα βρεις, θα βρεις, αλλά δεν θέλεις να διαβάσεις και, ακόμη περισσότερο, δεν σε αφήνει ο διάβολος να διαβάσεις. Σου επιτρέπει να διαβάσεις όλα τα άλλα πλην αυτού· αυτό σου απαγορεύει.

Θα παλέψεις, θα έρθεις στα χέρια μαζί του. Θα έρθεις στα χέρια με τον σύζυγο, με τη σύζυγο, με τα παιδιά, με τους γνωστούς, με τους φίλους, τους πάντες, για να διαβάσεις τη Γραφή. Θα αναγκαστείς να κλείσεις το σπίτι σου, να εξοστρακίσεις όλους αυτούς με τους οποίους δεν έχεις πνευματική σχέση, για να κατορθώσεις να διαβάσεις τη Γραφή.

Διαφορετικά θα σου απαγορεύσω σαντανά να το διαβάσεις τη Γραφή Γιατί είναι το μόνο βιβλίο, ο μόνος οδηγός που οδηγεί τους ανθρώπους σωστά για την αιωνιότητα. Γι’ αυτό, λοιπόν, θα πρέπει και αυτό να ληφθεί υπόψη.

Δεν μας φταίει κανείς· εμείς οι ίδιοι φταίμε, οι οποίοι δεν πήραμε μια απόφαση. Θεέ μου, δεν ξέρω τι έκανα μέχρι το 1977. Φέτος, όμως, βάζω έναν όρκο πνευματικό: θα αλλάξω ζωή, θα παλέψω, θα αγωνιστώ, να διαβάσω, να μάθω τι έχεις πει για μένα και τι με περιμένει.

Έχω δει κι άλλους ανθρώπους που, για χειρωνακτική εργασία, πηγαίνουν στη Γερμανία, ξέρω εγώ πού, και τους βλέπεις στην Ομόνοια και έρχονται και παίρνουν βιβλία με διαλόγους ελληνογερμανικούς, γερμανοελληνικούς ή αγγλοελληνικούς ή ελληνοαγγλικούς ή κατά αναλογία του κράτους που θα πάνε, και μαθαίνουν άνθρωποι αγράμματοι, για να μπορέσουν εκεί που θα πάνε να ξέρουν πού θα πάνε.

Εδώ, που θα κάνεις ένα ταξίδι το οποίο δεν έχει επιστροφή, τα εισιτήρια του ταξιδιού αυτού δεν έχουν αλέ, δεν έχουν επιστροφή. Έχουν μόνο αλέ, μόνο άπαξ. Γιατί, αν πας στη Γερμανία και δυσκολεύουν τα πράγματα, ξαναγυρίζεις πίσω και πας στο χωριό και παίρνεις τη φλογέρα ξανά.

Δεν σε εμποδίζει κανένας. Αν πας όμως στα κυπαρίσσια, στα χαλίκια, δεν ξέρεις να γυρίσεις πίσω. Και τότε τι θα γίνει; Πού είναι η σοφία σου; Θα βρεις καιρό τότε; Αυτό είναι το θέμα. Και ο άνθρωπος είναι λογικός.

Και ο άνθρωπος είναι μορφωμένος σήμερα. Και ο άνθρωπος έχει προχωρήσει. Έφτασε στα αστέρια, έφτασε στο φεγγάρι. Τι θα γίνει;

Κάποτε που διάβαζα, βρήκα ότι ο αυτοκράτωρ Θεοδόσιος αυτοκράτωρ, διάβαζε όχι μόνον κάθε μέρα από ένα κεφάλαιο της Αγίας Γραφής, αλλά αντέγραψε, και υπάρχει νομίζω, δεν ξέρω σε ποια μονή, το έργο αυτό. Το αντέγραψε ο Θεοδόσιος αυτοκράτωρ, το Ευαγγέλιο ολόκληρο το αντέγραψε.

Πού τη βρήκε ένας αυτοκράτωρ την ώρα για να κάνει αυτή τη δουλειά και εμείς δεν τη βρίσκουμε; Και αναφέρεται και πάλιν ένας πρίγκιψ της Τρανσυλβανίας, Γεώργιος ονόματι, είχε διαβάσει 27 φορές την Αγία Γραφή, που εμείς δεν ξέρουμε πώς είναι το εξώφυλλό της.

Και ακόμη ένας βασιλεύς της Αραγώνος, έτσι αναφέρει αυτός που τα γράφει, είχε διαβάσει 14 φορές την Αγία Γραφή και το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο το ήξερε από στήθους, απ' έξω. Ο δε θείος Χρυσόστομος το ήξερε απ' έξω, από στήθους, ολόκληρη τη Γραφή.

Τι είσαι σε θέση να του απαντήσεις;

Πολλοί, βέβαια, αυτό το βιβλίο το έχουν παραπονεμένο. Το θεωρούν δευτερεύον ή τελευταίο, ότι δεν χρειάζεται. Όλα τα άλλα χρειάζονται. Γι' αυτό βλέπετε βιβλιοθήκες και σήμερα με πολλά χρήματα, και η Γραφή λείπει. Εάν είναι, όλα τα άλλα τα βιβλία θα είναι κάπως τσαλακωμένα· τη Γραφή θα τη δείτε άθικτον.

Βάλ' την εκεί επάνω, αλλά μην την ανοίγεις, μην την πειράξεις. Και έχετε υπόψη σας την πρόληψη των γυναικών. Είναι καλό, λέει, να έχεις το Τετραβάγγελο. Να έχεις Τετραβάγγελο, να έχεις το Τετραβάγγελο, και έχουν το Τετραβάγγελο και το έχουν βάλει ψηλά, το έχουν διπλώσει, το έχουν βάλει ψηλά. Εκεί θα το κρεμάσεις στον τοίχο, λέει, μην κατέβει κάτω, λέει, ο διάβολος. Το Τετραβάγγελο δεν είναι να κάθεται εκεί ψηλά. Τετραβάγγελο είναι να το αναγνώσεις, τι λένε οι τέσσερις Ευαγγελιστές, για να εφαρμόσεις. Δεν θα το κρεμάσεις εκεί επάνω το χαρτί. Δεν έχει καμία μαγική δύναμη καθ' εαυτού.

Ανάθεα αυτού του, όταν το διαβάσεις και καταρτιστείς και παλέψεις εναντίον, τότε ναι.

Κάποτε ένας από τους δικούς μας ερευνητές εδώ έφτασε κάπου εκεί κάτω στους Μαύρους,

άπιστος όμως, δεν πίστευε σε τίποτα, και εκεί που πήγε είδε έναν από τους Μαύρους εκεί, τους ανθρωποφάγους, και διάβαζε τη Βίβλο, διάβαζε την Αγία Γραφή, στη γλώσσα του, γιατί ξέρετε ότι η Αγία Γραφή κυκλοφορεί σε περισσότερες από 1.300 γλώσσες και διαλέκτους σήμερα.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι είναι το σοβαρότερο βιβλίο από τις εκδόσεις; Κατά κάποιον τρόπο κρίνει ο άνθρωπος τι είναι το βιβλίο αυτό. Λοιπόν, σε 1.300 γλώσσες και διαλέκτους κυκλοφορεί αυτό το βιβλίο και έχει τη μεγαλύτερη διακίνηση εις τον κόσμο.

Και εντούτοις υπάρχουν άνθρωποι σήμερα δήθεν μορφωμένοι, γιατί δεν είναι μορφωμένοι αυτοί, διότι αν μελετήσουν το Ευαγγέλιο, θα αλλάξουνε γνώμη. Και ο άνθρωπος που δεν διαβάζει το Ευαγγέλιο αδικεί πρώτα τον εαυτό του και έπειτα τη θρησκεία του και έπειτα τον Χριστό του.

Πρώτα τον εαυτό του αδικεί. Διότι ο Χριστός, είτε τον διαβάσεις είτε όχι, είτε τον μεταχειριστείς είτε όχι, ούτε παχαίνει ούτε αδυνατίζει, ούτε κατεβαίνει ούτε χαμηλώνει ή ψηλώνει. Εγώ έχω να ωφεληθώ, εσύ έχεις να ωφεληθείς, ο άλλος έχει, εμείς έχουμε να ωφεληθούμε, και αδικούμε, λέγω, και τη νοημοσύνη μας να μιλάμε για πράγματα που δεν ανοίξαμε ποτέ να διαβάσουμε.

και να δούμε τη διδασκαλία που έχει Αυτός, ο Ιησούς, και ταυτόχρονα αδικούμε και Αυτόν τον Θεόν. Όταν τον είδε, λοιπόν, αυτόν και διάβαζε τη Βίβλο, του λέγει: «Αυτά τα παραμύθια διαβάζετε κι εσείς εδώ;» Έτσι εξεφράσθη.

Γυρίζει, λοιπόν, αυτός και τον βλέπει. «Για ποιο μιλάτε;» του λέει. «Για αυτό που διαβάζω». Λέει: «Ναι». «Τι να σου κάνω», του λέει, «έπρεπε να σε γνωρίσω πριν αρχίσω να το διαβάζω αυτό, να σε έχω κάνει τώρα κομματάκια, να έχω βγάλει τα μπριζολάκια, να έχω βγάλει τα κόντρα, να έχω βγάλει όλα», του λέει.

«Να σου πω εγώ τι είναι αυτά τα παραμύθια; Αυτά τα παραμύθια είναι που με κρατάνε να μη σ' είχα φάει τώρα. Θα σ' είχα φάει τώρα, θα σ' είχα φάει τώρα». Έπειτα του λέει: «Έπρεπε να με γνωρίσεις πριν αρχίσω να διαβάζω αυτά τα παραμύθια». Και είναι αλήθεια, και είναι αλήθεια.

Θυμάμαι ένα γέροντα στην Κατοχή, που είχα βρεθεί στο χωριό του, καλοβαλμένο άνθρωπο. Και τον είχε αδικήσει κάποιος, του είχε φάει κάτι πρόβατα κλπ.

Λοιπόν, του λέω, «Μπαρμπα-Γιάννη, πώς εσύ την έπαθες αυτή τη δουλειά;» Εγώ δεν ήμουν χριστιανός ακόμη τότε, το '40 κλπ. Λοιπόν, «πώς την έπαθες τη δουλειά;» του λέω. «Πώς σε έβαλε στο χέρι αυτός;» «Δεν με έβαλε αυτός», μου λέει. «Με έβαλε Αυτός», και μου έδειξε την εικόνα του Χριστού.

Ήξερα εγώ λέει να τον κανονίσω λέει αυτόν Αλλά έλα αυτός λέει που μου κρατάει το χέρι Και έτσι είναι. Πολλοί άνθρωποι είμεθα εις θέσιν να τους βάλουμε, τους κατεργαραίους και τους θρασείς, στη θέση τους.

Αλλά, διότι ξέρουμε από τον Χριστό μας, όταν βάλουμε τον άλλον στη θέση του, βγαίνουμε εμείς από τη θέση μας και, κατά συνέπεια, δεν συμφέρει. Μας κάνει το θηριάκι και ό,τι τα καταφέρνει κλπ. Είναι άλλος στη μέση. Είναι ο Χριστός, αυτός ο οποίος διδάσκει πώς ο άνθρωπος πρέπει να πολιτευτεί σε αυτές τις περιπτώσεις.

Δεν είναι μόνο αυτά που ομιλώ. Υπάρχουν στο 1978 ακόμη άνθρωποι που έπρεπε να έχουν φύγει από το πρόσωπο της γης. Αφενός, αφετέρου, δεν έπρεπε να λέγονται καν άνθρωποι, διότι δεν φέρουν, κατά τη γνώμη του Μεγάλου Αντωνίου, τα γνωρίσματα του ανθρώπου.

Του ανθρώπου, του ανθρώπου, δεν ξέρω αν ακούτε. Ένα από τα πολλά είναι αυτή η διδασκαλία των πιθηκογεννημένων. Πώς μπορεί να λέγεται άνθρωπος και να μη λέγεται πίθηκος αυτός ο οποίος δεν παραδέχεται τον Θεόν ως Δημιουργόν;

Λοιπόν, αλλά παραδέχεται ότι έρχεται από τον πίθηκο. Ένας φίλος μου στα Σπάτρας πήγε να χαιρετίσει, ως συνήθως, κάποιον, κάποια μάλλον κυρία ήτο, και μόλις επήγε στο σπίτι, εόρταζαν. «Έλα», του λέει, «έλα, μας έκαψαν».

«Τι είναι πάλι;» Είναι μέσα αυτή με τη μάνα της, μια κοπέλα φοιτήτρια με τη μάνα της. Και αυτές πρέσβευαν, και η μητέρα και η κόρη, με προφεσόρα την κόρη βέβαια, ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τον πίθηκο, από τη μαϊμού, τον ουρακοτάγκο. Μπήκε λοιπόν κι αυτός, ταπεινός άνθρωπος, και κάθισε εκεί στην άκρη. Και να σου, σιγά σιγά, η κυρία τώρα που εόρταζε έδωσε, λέει, να είναι μια ευκαιρία να μιλήσετε με τον κύριο για το θέμα αυτό που με ρωτούσατε εμένα και εγώ δεν μπορούσα να σας απαντήσω.

«Αυτός νομίζω ίσως μπορέσει να σας απαντήσει». Να σου, λοιπόν, μια συζήτηση γύρω από την υπόθεση ότι δεν μας έφτιαξε ο Θεός, αλλά ερχόμεθα από τον πίθηκον. Εν πάση περιπτώσει, πολλή συζήτηση. Έφερε τα επιχειρήματά του, αληθοφανή, ο άνθρωπος, που έπρεπε να τα αντικρούσουν πριν. Δεν το έκανε αυτό το πράγμα και αποτέλεσμα ήτο: σηκώθηκε να φύγει γρηγορότερα από αυτές και λέγει, όταν έφυγε: Εμείς συνηθίζουμε να λέμε «χάρηκα πολύ» και τα συνηθισμένα τα ψέματα δικά μας.

Αυτός λέει το εξής: Ήρθα να ευχηθώ την κυρία, να μεταφέρω χαρά και να πάρω χαρά. Λυπούμαι όμως, διότι ταυτόχρονα έχασα και την ώρα μου, μιλώντας με δυο μαϊμούδες.

Κόκαλο! Ίσα που δεν έβγαλαν το παπούτσι να το φέρουν στο κεφάλι. Γιατί εκνευρίζεστε; Γιατί σας κακοφαίνεται; Εσείς αυτό δεν διατείνεστε; Δεν μιλάμε μια μισή ώρα εδώ πέρα και διατείνεστε ότι η μάνα μας και ο πατέρας μας είναι οι πίθηκοι;

Σεις πώς θα μπορείτε να αποτελέσετε εξαίρεσιν; Δεν ξέρει ο άνθρωπος τι λέει. Ο άνθρωπος δεν ξέρει τι λέει, καταλάβατε; Δεν ξέρει τι λέει. Το φρέσκο, το καινούργιο, είναι πολύ παλιό, γιατί ο Κύριος μας τα έχει προλάβει όλα.

Και αυτό το πράγμα που είναι τόσο λυπηρό, που είναι τόσο θλιβερό: Το να μην αναγνωρίζει ο άνθρωπος τον αφέντη του. Πως ο σκύλος γνωρίζει τον αφέντη του, το βόηδι γνωρίζει τον αφέντη του. Ο άνθρωπος δεν τον γνωρίζει τον αφέντη του.

Παρότι ο Χριστός μας, όπως ξέρετε, δεν μας άφησε αμοίρους στην πλάνην αυτήν του σατανά. Αλλά μας βοήθησε όταν ήρθε στον κόσμο. Μέσα στα πολλά θαύματα που έκαμε ο Χριστός μας, έκανε και ένα ειδικό θαύμα, για να βοηθήσει όλους τους θέλοντας και να αποστομώσει όλους τους μη θέλοντας στο θέμα αυτό επάνω.

Αυτό είναι το θαύμα επί του ποτέ τυφλού. «Τίς ήμαρτεν», λέει, «Κύριε, αυτός ή οι γονείς αυτού, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Αποτελεί εξαίρεσιν; Δεν ξέρει ο άνθρωπος τι λέει. Ο άνθρωπος δεν ξέρει τι λέει. Καταλάβατε; Δεν ξέρει τι λέει.

Αυτό, το φρέσκο, το καινούργιο, είναι πολύ παλιό, γιατί ο Κύριος μας τα έχει προλάβει όλα. Και αυτό το πράγμα που είναι τόσο λυπηρό, που είναι τόσο θλιβερό: Το να μην αναγνωρίζει ο άνθρωπος τον αφέντη του.

Πως ο σκύλος γνωρίζει τον αφέντη του. Το βόηδι γνωρίζει τον αφέντη του. Ο άνθρωπος δεν τον γνωρίζει τον αφέντη. Παρότι ο Χριστός μας, όπως ξέρετε, δεν μας άφησε αβοήθητους στην πλάνη αυτήν του σατανά. Αλλά μας βοήθησε όταν ήρθε στον κόσμο. Μέσα στα πολλά θαύματα που έκαμε ο Χριστός μας, έκανε και ένα ειδικό θαύμα, για να βοηθήσει όλους τους θέλοντας και να αποστομώσει όλους τους μη θέλοντας στο θέμα αυτό επάνω.

Αυτό είναι το θαύμα επί του εκ γενετής τυφλού. «Τίς ήμαρτεν», λέει, «Κύριε, οὗτος ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἵνα τυφλὸς γεννηθῇ;» «Οὔτε οὗτος ἥμαρτεν οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ· ἀλλ’ ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ.» Αυτό είναι ένα τέτοιο έργο. «Όταν σε έφτιαχνα, άνθρωπε, από χώμα, σου το έγραψα, για να το ξέρεις, διά του Μωυσέως.»

«Πού ήσουν;» ρωτά ο Πρεσβύτερος. Δεν ήτανε κανένας εκεί. Συ δεν ήσουνε, κανακάρι μου, εκεί πέρα. Άγγελοι μόνο έβλεπαν τη δημιουργία και υμνούσαν, όπως το αναφέρει επιγραμματικότατα ο Ιώβ στο 38ο κεφάλαιο, ότι άγγελοι υμνούσαν όταν ο Θεός δημιουργούσε εδώ.

Δεν ήσουνε. Μπορείς λοιπόν να αμφισβητήσεις ότι δεν σε έφτιαξε ο Θεός;

Ο Θεός, ότι πήρε χώμα, ότι έφτιαξε αυτό και αυτό και αυτό μάλιστα. Γι' αυτό, λοιπόν, κανόνισα τώρα που θα έρθω στη γη, διότι τα πάντα δι' εμού εγένοντο. Τα πάντα τα έκαμε ο Χριστός, είτε προ είτε μετά. Αυτός είναι δημιουργός των πάντων. Όταν, λοιπόν, ο Χριστός μάς έφτιαχνε, δεν ήταν κανείς. Φέρτε τον, λοιπόν, αυτόν εδώ πέρα, ώστε εγώ, με λίγο και με λίγο χώμα από τη γη, να τον φτιάξω.

Φτιάχνω να του δημιουργήσω το πιο λεπτό όργανο της δημιουργίας. Οι κύριοι κύριοι οφθαλμίατροι και καθηγητές και λοιπά μιλούν με βγαλμένο το καπέλο για το θέμα αυτό του μυστηρίου του οφθαλμού, διότι, όταν λέμε οφθαλμός, λέμε μυστήριον.

Και δεν είναι εις θέσιν και αυτοί να αντιγράψουν το πώς ο άνθρωπος βλέπει.

Περιγράφουν, δεν αντιγράφουν. Διότι το μάτι είναι ένα όργανο δια του οποίου ο άνθρωπος βλέπει. Δεν βλέπει το μάτι. Νους ορά και νους ακούει. Πολλές φορές θα είσαι, στο νου σου, κάπου. Περνάει ο άλλος, σε χαιρετίζει και δεν τον χαιρετάς, και παρεξηγείται.

«Μα, εφόσον κοίταγες προς τα εδώ!» «Δεν θα είχα το νου μου τότε εκεί πέρα;» Βέβαια, έστω και να έχεις τα μάτια, άμα δεν έχεις το νου, δεν βλέπεις. Όπως σου μιλάει ο άλλος, επειδή έχεις κάπου αλλού το νου, δεν τον ακούς. «Μα, δεν σε ήκουσα· είχα το νου μου κάπου αλλού».

Καταλάβατε; Λοιπόν, φτιάχνοντας ο Χριστός μας το πιο λεπτό εξάρτημα του ανθρωπίνου σώματος, του ανθρωπίνου αυτού άλλου μυστηρίου, αποδεικνύει την ταυτότητά Του. Ότι εγώ σε έφτιαξα. Δεν είναι αλήθεια; Δεν λέγει ο Δαβίδ; Ή είχε κανένα λόγο ο Δαβίδ να μας ξεγελάσει; Ή δεν υπήρξε Δαβίδ;

Τράβα στο Ισραήλ να ιδείς τα μέγαρά του, να ιδείς τα ανάκτορά του, να ιδείς τα έργα του, να ιδείς. Πήγαινε στο Ισραήλ, μέχρι σήμερον. Ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκράξονται. Αν θέλεις να αμφισβητήσεις και τη σκαπάνη και την επιστήμη και την ιστορία, τότε υπάρχει ένας άλλος άνθρωπος για εσένα.

Τι είπε ο Δαβίδ; Τι γράφει στον 118ο ψαλμό του, στίχος 72; Αἱ χεῖρές σου ἐποίησάν με καὶ ἔπλασάν με. Ή δεν το αναφέρει; Δεν ακούσατε ποτέ κηδεία, δεν ακούσατε ποτέ μνημόσυνο; Δεν αναφέρεται αυτό το κομμάτι «Αἱ χεῖρές σου ἐποίησάν με καὶ ἔπλασάν με»; Συ με έφτιαξες. Δεν άκουσες ποτέ στην κηδεία;

«Εἰκὼν εἰμι τῆς ἀρρήτου δόξης σου, εἰ καὶ στίγματα φέρω πταισμάτων· οἴκτειρον τὸ σὸν πλάσμα, Δέσποτα». Ούτε αυτό το άκουσες, ούτε το είδες, ούτε γραμμένο πουθενά; Α, το απέρριψες κι αυτό, ε; Γνώριζε, λοιπόν, ο Θεός ότι οι άνθρωποι, αγνώμονες προς τον δημιουργό τους, που τους έφερε εκ του μη όντος εις το είναι, παραπονείται με το στόμα του Ησαΐου, 850 χρόνια π.Χ., και λέγει το εξής, στο πρώτο κεφάλαιο, στους στίχους 2-4.

Δεύτερον: «Ἄκουε οὐρανέ καὶ ἐνωτίζου γῆ, ὅτι κύριος ἐλάλησεν», ότι ο Θεός μιλάει. «Υἱοὺς, υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, αὐτοὶ δέ με ἠθέτησαν», με απέρριψαν, δεν με λογαριάζουν.

«Ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον αὐτόν», το βόδι γνωρίζει τον κτησάμενό του, το αφεντικό του, «καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ»· αναγνωρίζει ότι εδώ είναι του αφεντικού του η φάτνη και δικαιούται να φάει. «Ἰσραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω, ὁ δὲ λαός με οὐ συνῆκεν. Σπέρμα πονηρόν, υἱοὶ ἄνομοι, ἐγκατελίπατε τὸν Κύριον καὶ παρωργίσατε τὸν Ἅγιον τοῦ Ἰσραήλ».

Ανοίξτε και στις Γραφές σας θα τα βρείτε αυτά που σας λέω. Και λέγει και ένα άλλο ακόμη, το εξής. Στον Ψαλμό 14, στίχο 1, αναφέρεται: «Είπεν άφρων εν τη καρδία αυτού· ουκ έστι Θεός». Ο άφρων το είπε αυτό, όμως.

Άφρονες υπάρχουν έξω, είναι στα τρελάδικα. Εκεί, λοιπόν, πρέπει να πάνε αυτοί οι οποίοι απορρίπτουν τον Θεό. Είπεν άφρον εντί καρδία αυτού κόμα ούκ εστι Θεός Όχι είπεν άφρον εντί καρδία ο άφρον δεν έχει Θεό μέσα εδώ Ως, είπεν άφρονε τη καρδία αυτού, κόμμα, ούτε εστι Θεός Ο άμυαλος, όμως, το είπε, ο τρελός το είπε, ότι δεν υπάρχει Θεός.

Όπως ήταν και ο άσωτος υιός, τρελός. «Εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθών», είπε. Πού ήταν προηγουμένως; Εκτός εαυτού. Ο άνθρωπος που είναι εκτός εαυτού είναι άφρων. Κι όμως, αυτά τα είπε ο άφρων: «Δεν υπάρχει Θεός».

Κύριος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ όμως διέκυψεν, κοίταξε, ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων τοῦ ἰδεῖν εἰ ἔστιν συνίων. Υπάρχει κανένας με μυαλό που να καταλαβαίνει, ἢ ἐκζητῶν τὸν θεόν, ή που δέχεται και θέλει τον Θεό. Δυστυχώς όμως, πάντες εξέκλιναν, άμα ηχρειώθησαν· ούκ έστιν ποιών χρηστότητα, ούκ έστιν έως ενός.

Ανοίξετέ το και θα το βρείτε και εσείς.

Αλλά θα σας πω κάτι που ίσως θα δημιουργήσει ιλαρότητα. Όμως είναι σκέψεις που στέκονται. Αφήστε με να σας διαβάσω κάτι. Για αυτούς τους πιθηκογεννημένους. Που θέλουν να λέγονται και κύριοι. Κύριοι, κύριος τάδε.

Μαϊμούδες βγάνουν κυρίους; Δεν βγάζουν κυρίους. Τώρα φτάνω, χαλάει.

Λέγεται ότι κάποτε ήσανε τρεις πίθηκοι. Τρεις μαϊμούδες δηλαδή. Σε ένα δέντρο και καθόσασαν Και πιάσανε μια συζήτηση. Λέει: «Σταθείτε, γιατί συμβαίνει κάτι το σοβαρόν. Ακούστε λοιπόν τον διάλογο». Λέγει η μία: «Ακούστε εδώ. Υπάρχει μία διάδοση που μας θίγει και αυτό ουδέποτε θα πρέπει να το δεχτούμε». Σοβαρολογούν τώρα οι μαϊμούδες μεταξύ των.

Λέγεται, άκουσα, λέγεται, διαδίδεται. Ότι οι άνθρωποι, ο άνθρωπος κατάγεται από τη δική μας τη ράτσα. Έτσι άκουσε. Ότι λένε ότι ο άνθρωπος κατάγεται από τη ράτσα μας. Ότι είναι από εμάς ο άνθρωπος.

Και, όπως καταλαβαίνετε, αυτό είναι ντροπή για μας. Ούτε οι πίθηκοι μας θέλουν να είμαστε συγγενείς. Αρνούνται τη συγγένεια. Και φέρουν επιχειρήματα λογικά. Γιατί; Διότι ποιος πίθηκος ποτέ σκότωσε τα παιδιά του; Για πες μου.

Ποιος πίθηκος ποτέ δέρνει τη γυναίκα του ή τα παιδιά του ή ρίχνει βιτριόλι στα μάτια τ’ αντρός; Ποιος πίθηκος το έκανε αυτό το πράγμα ποτέ; Ποιος πίθηκος ποτέ αφήνει το παιδί του να πεινάει;

Ή ποια μαϊμού θα δώσει τα παιδιά της ποτέ να τα φυλάει μια άλλη μαϊμού;

Ήδη είναι ανήθικο να τα εμπιστευτεί σε πολλές άλλες, ώσπου στο τέλος τα παιδιά να μην γνωρίζουν ποια είναι η πραγματική τους μάνα. Θα τα κάνουν τα παιδιά των πιθήκων, κατάλαβες; Και διαμαρτύρονται αυτοί εδώ. Ποιος από εμάς τους πιθήκους αποθηκεύει, εναποθηκεύει καρπούς, καθ' ην στιγμή οι άλλοι δίπλα πεινάνε; Το κάνουμε, λέει, εμείς αυτό. Αυτά, λέει, μας προσβάλλουνε. Δεν μπορούμε να δεχτούμε εμείς ότι είστε από τη ράτσα μας.

Από τη ράτσα τη δικιά μας οι άνθρωποι. Ποιος πίθηκος κλέβει ή σκοτώνει; Εμείς δεν κλέβουμε ούτε σκοτώνουμε. Και κάτι άλλο που ο πίθηκος ποτέ δεν κάνει: να βγει έξω τη νύχτα και να πάρει ένα μαχαίρι και να στερήσει τη ζωή κάποιου άλλου.

Ποιος πίθηκος το κάνει αυτό;

Ακούσατε άλλωστε ποτέ, συζητούν τώρα ακόμη, πίθηκο πόλεμο.

Ακούσατε ποτέ, είδατε ποτέ εμείς να κάνουμε πόλεμο;

Είναι λοιπόν δυνατόν να αφήσουμε απαρατήρητη αυτή τη συκοφαντική θεωρία; Πρέπει να επέμβουμε. Δεν έχουν οι μαϊμούδες να μας συγγενέψουν. Νομίζω, ποτέ όχι, πρέπει να διαμαρτυρηθούμε. Μας υποτιμά αυτό, να υποστηρίζεται εκ μέρους των ανθρώπων ότι είναι από τη ράτσα μας.

Μας υποτιμά, δηλαδή εκ των έργων μας αποδεικνύεται, δεν είναι. Μπορεί από κάπου να έχει ο άνθρωπος την καταγωγή του, μπορεί, αφού δεν θέλει τον Θεόν Δημιουργόν του, μπορεί κάπου αλλού. Αλλά ποτέ από εμάς, και μάλιστα να λέγεται εξελιγμένος πίθηκος, αυτό μας προσβάλλει πολύ, δεν πρέπει να το δεχτούμε.

Πόσο αλήθεια είναι αυτά και πόσο χαμηλά πέφτει ο άνθρωπος.

Ξέρετε πόσοι τέτοιοι περάσαν το 1978, αλλά όλοι οι άνθρωποι αυτοί είναι μακριά του Θεού. Δεν φοβούνται τον Θεό, δεν λογαριάζουν τον Θεό, δεν σέβονται τον Θεό. Και ξέρετε πώς έχει το θέμα; Ρωτούνε μερικοί τι πρέπει να φοβάται ο άνθρωπος.

Και άλλοι λένε ότι να φυλάγεσαι από τα σκυλιά, να φυλάγεσαι από τους λύκους, να φυλάγεσαι από τα αυτοκίνητα, να φυλάγεσαι, ξέρω εγώ, από τους βόθρους και λοιπά. Τίποτα άλλο. Το μεγαλύτερο κακό είναι να φυλάγεσαι από τον άνθρωπο που δεν έχει Θεό και ακόμη πιο πολύ να φοβάσαι τον άνθρωπο που δεν φοβάται τον Θεό, που έχει αγριέψει τόσο μακριά από τον Θεό και δεν φοβάται τον Θεό.

Πώς είναι δυνατόν να φοβηθεί εσένα και εμένα; Και εν τούτοις, μέσα στις ημέρες αυτές πέρασαν πολλοί τέτοιοι. Και υπάρχουν μέχρι της σήμερον και τρέφονται και απολαμβάνουν τα του Θεού, απορρίπτοντας εν ψυχρό το Γιάννη.

Τέλος πάντων, κρατήστε ό,τι νομίζετε, επιχειρήματα απάνω σε αυτές τις σκέψεις, διότι όλα χρειάζονται σήμερα, εκεί που καταντήσαμε. Εκεί που έχουμε καταντήσει, όλα χρειάζονται σήμερα. Τώρα, θα ήθελα, για την υπόλοιπη ώρα που έχω, να μιλούσα για μερικούς οι οποίοι βρίσκονται σε μια κατάσταση άσχημη, και αυτοί θα πρέπει να πάρουν μια απόφαση.

Θα μου πείτε ποιοι είναι; Είναι οι άνθρωποι που αμαρτάνουν, οι οποίοι δεν ελπίζουν στον Θεό. Μου έχει τύχει τέσσερις ή πέντε φορές να μιλήσω με τέτοιους ανθρώπους. Πώς μπορώ εγώ να διορθωθώ και να μην κλέψω;

Κάποια στιγμή δεν μπορώ να τα βγάλω πέρα. Έχω οικογένεια. Πέρασαν πολλοί από το 1987 προς το 1988. Πώς μπορεί να μην πορνεύσω ή να μην μοιχεύσω; Εφόσον δεν έχω άντρα ή δεν έχω γυναίκα,

πώς είναι δυνατόν; Αυτοί είναι οι άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν ελπίδα στον Θεό. Δεν γνωρίζουν τον Θεό και δεν ζήτησαν ποτέ δύναμη από εκεί, για να μπορέσουν να αντέξουν σ’ αυτούς τους πειρασμούς. Και κάνουνε ή ανοιχτά πόλεμο κατά των εντολών του Θεού, «εγώ το παραμερίζω αυτό γιατί δεν μπορεί να γίνει αλλιώς», ή κάνουν συμβιβασμούς και δημιουργούν γαϊτανάκια μέσα, με τα οποία πάλι, και δι’ αυτών, τους κρατάει ο διάβολος, τους ανθρώπους αυτούς.

Ο άνθρωπος ο χριστιανός πρέπει να έχει το γνώρισμα αυτό που αναφέρει στην Αποκάλυψη, στο Β΄ 10, σε έναν επίσκοπο ο Χριστός μας. Του λέγει εκεί το εξής: «Γίνου πιστός μέχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανον της ζωής».

Γίνου πιστός μέχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανον της ζωής. Εμείς δεν είμαστε διατεθειμένοι, όχι ζωή, θάνατο κ.λπ., αλλά ούτε υπάρχοντα να δώσουμε, να στερηθούμε, προκειμένου να ζήσουμε αυτόν τον κόσμο.

Και βλέπετε πόσες κομπίνες γίνονται. Και άλλοτε που μιλούσαμε επάνω σε αυτό το πνεύμα, που θίξαμε θέματα φορολογιών σε αυτές τις εφορίες, που θίξαμε θέματα, κομπίνες για συντάξεις, ψευδορκίες, πράγματα, πλαστογραφίες και, και, και, και, γιατί; Με τον φόβο ότι θα χαθούμε. Η εμπιστοσύνη στον Θεό και η ελπίδα στον Θεό δεν είναι.

Υπάρχει και πέρασε από το 1977 στο 1998 σαν να μην συνέβη τίποτα. Υπάρχει και το σαράκι, δηλαδή αυτό με αυτή τη μεγάλη, τη θανάσιμη αμαρτία, η οποία δεν διακρίνεται από πολλούς ανθρώπους και παρουσιάζεται σαν συγγνωστή πολλές φορές. Και όταν φτάσουμε και στον πνευματικό ακόμη, υπάρχουν πνευματικοί ελαστικοί, μη γνωρίζοντας καλά τα πράγματα, οι οποίοι μας επευλογούν. Δηλαδή, διά του κακού φτιάχνουμε ένα καλό. Αλλά η Γραφή και ο Χριστός δεν συμφωνούν, διότι λένε: «Έλαιον δε αμαρτωλού μη λιπανάτω την κεφαλήν μου». Δεν έχω ανάγκη εγώ από τα πονηρά. Μπορώ να τα χρησιμοποιήσω; Όταν ο άνθρωπος, λοιπόν, σκεφτεί ότι ταξιδεύει, κάνει εξόρμηση, κάνει, πώς να πούμε,

Είπαμε, ο άνθρωπος που επιχειρεί να φτάσει στην αιωνιότητα πρέπει να τα λάβει αυτά σοβαρώς υπόψη του.

Λέγεται ότι όταν ο Μέγας Αλέξανδρος ξεκίνησε για τη μεγάλη αυτή επιχείρηση, όπως ξέρετε κι εσείς, τα πούλησε όλα ό,τι είχε και τα μοίρασε στους αξιωματικούς του. Δεν κράτησε τίποτα. Και ένας στενός του φίλος, αν καλώς ενθυμούμαι, Περδίκκας ονόματι, του είπε: «Και για σένα τι έμεινε;»

Τα έδωσες όλα, για σένα τι έμεινε;» «Για μένα έμεινε η ελπίδα».

Αυτή ήταν η απάντηση που έδωσε ο Μέγας Αλέξανδρος σε έναν των στενών του φίλων όταν επρόκειτο να κάνει αυτή την επιχείρηση.

Αν λοιπόν και ο άνθρωπος ξεκινάει αυτή την πορεία στον κόσμο τούτον, ή μόνος του ή με μερικά βαγόνια κοντά του, γυναίκα, παιδιά κλπ., να προσέξει αυτά που πρέπει να προσέξει. Διότι, εάν αρχίσουν οι αμφιταλαντεύσεις, «Και αν δεν κάνω εγώ, ποιος θα με βοηθήσει; Και αν δεν προνοηθώ εγώ, ποιος θα μπει στη μέση;» και αν και αν, αν εκλείψει αυτή η ελπίς, τότε να γνωρίζουμε ότι θα ναυαγήσουμε.

Δεν πρέπει να λυπείται ο άνθρωπος για ό,τι χάσει στον κόσμο τούτον, εφόσον θα φτάσει στον κόσμο εκείνον. Γιατί ο σκοπός του είναι στον κόσμο εκείνον. Αλλά δεν ελπίζει στην άλλη ζωή, ως επί το πλείστον, ο χριστιανός ο σημερινός.

Και ακούμε απαντήσεις ανθρώπων και λέγουν: «Και ποιος ήρθε από εκεί να μας πει αν υπάρχει ζωή;» Και βλέπεις μαυροφορεμένες γυναίκες κ.λπ., με τα πιάτα στο χέρι, με τα σιτάρια, στα νεκροταφεία κ.λπ., και να σου λένε: «Μας κοροϊδεύουν οι παπάδες», και έρχονται εδώ χάμω και περιμένουν σαν ζώα να έρθει ο παπάς, να του δώσουν το εικοσάρι, να τους διαβάσει Τρισάγιο.

Και είναι χριστιανές και κρατάνε και νηστεία, την Ανάσταση, και λένε και «Χριστός ανέστη». Ε, μέχρι πότε αυτός ο Θεός και μέχρι πότε αυτός ο λαός; Αυτές είναι οι σκέψεις που πρέπει ο άνθρωπος. Ποιος ελπίζει στον Χριστό και ποιος ετοιμάζεται για τη βασιλεία των Ουρανών καθημερινώς;

Εάν πρόκειται να ταξιδεύσει ένας άνθρωπος ή αν πρόκειται μια κόρη να φύγει από ένα σπίτι, να πάει σε ένα άλλο, διότι παντρεύεται, και ετοιμάζει τι να πάρει, μέχρι βελόνης θα τακτοποιήσει τα πάντα και κάθε μέρα σκέφτεται, μέχρι που θα φορτώσουν τα προικιά, μην άφησε τίποτα.

Το ίδιο όταν πρόκειται ο άνθρωπος να μεταναστεύσει από τη μία χώρα στην άλλη, από ένα σπίτι στο άλλο κλπ. Εδώ που θα γίνει αυτή η μετανάστευση, που όπως είπα γρηγορότερα δεν έχει επιστροφή, τι πρέπει να κάνει ο άνθρωπος; Δεν πρέπει να τα ετοιμάσει, να λογαριάσει πού πάει; Πού θα πάει ο άνθρωπος; Μπορεί να μου απαντήσει και να μου το αποδείξει πού θα πάει; Μπορεί; Το πιστεύει; Δεν ξέρει ο άνθρωπος πού θα πάει. Πάει, λέει, στον Ουρανό.

Πάει στον Παράδεισο, πάει στην κόλαση; Πού θα πάει; Ή μάλλον, πού θα πρέπει να πάει ένας χριστιανός άνθρωπος που λέει «δόξα τω Θεώ», που λέει «Θεός μού προσέφερε και το ’78»; Πού πρέπει να πάει; Εκεί που έχει πάει ο Χριστός.

«Σας συμφέρει», λέει, «να φύγω, να πάω να σας ετοιμάσω τόπο». Και έφυγε ο Χριστός. Και επήγε. Και τον είδε ο Πρωτομάρτυρας Στέφανος ότι επήγε. Είδε, λέει, στα δεξιά του Θεού καθήμενον της Δόξης. Έφτασε, που αν δεν έφτανε δεν θα ερχόταν το Πνεύμα το Άγιον.

Διότι η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος είναι απόδειξις της Αναστάσεως του Ιησού και ότι ο Χριστός έφτασε. Γιατί είπε: «Θα φύγω και θα σας στείλω άλλον στο πόδι μου, Παράκλητον, που θα μένει μεθ’ υμών πάσας τας ημέρας». Πού είναι ο Χριστός σήμερα; Έζησε ως άνθρωπος, πέθανε, ανέστη, όπως και εμείς θα πεθάνουμε και θα αναστηθούμε.

Πού είναι σήμερα; Στον Ουρανό. Ανοίξετε, αν θέλετε, το 6ο κεφάλαιο προς Εβραίους, στίχος 19. Και θα βρείτε εκεί τον Χριστό μας στον Ουρανό. Γι’ αυτό και η προτροπή προς τον άνθρωπο είναι την άγκυρά του να μην τη ρίχνει στο αμπάρι του, στις δυνάμεις του, ούτε έξω στη γη· να τη ρίχνει στον Ουρανό.

Όλες οι άγκυρες πέφτουν στη θάλασσα για να πιάσουν, να κρατήσουν. Του χριστιανού, όμως, η άγκυρα πρέπει να πάει στον Ουρανό. Ρίχνει προς τα πάνω την άγκυρα, να πιάσει από πάνω. Θα είναι ασφαλής τε και βεβαία, λέγει σε αυτό το εδάφιο που σας είπα ο Παύλος.

Γιατί ο Χριστός έχει πάει πρόδρομος υπέρ ημών και μας περιμένει. Το ίδιο σώμα που πήρε ο Χριστός μας εξ Αναστάσεως, στην ποιότητα, το ίδιο σώμα θα πάρουμε κι εμείς. Και θα πάμε συνάντηση. Από μας δεν εξαρτάται να μείνουμε μαζί του, από μας δεν εξαρτάται να μείνουμε μαζί με τον άλλον. Αυτό εξαρτάται από εμάς.

Αυτή, λοιπόν, η έλλειψη της εμπιστοσύνης, αυτή, λοιπόν, η έλλειψη της ελπίδος, πολλούς ανθρώπους τους διατηρεί μέσα στο νερό.

Μέσα στο νερό. Ταξιδεύουν, αλλά μέσα στο νερό. Οι πολλοί είναι σαν τα παγόβουνα, που το υπόλοιπο κάτω είναι τα τέσσερα πέμπτα μέσα στη γη και φαίνεται λίγο λίγο αυτό, αλλά είναι μέσα. Εκεί μας πάει ο σατανάς. Δεν μας αφήνει να βγούμε επάνω. Αν όμως ο άνθρωπος πιστεύει σωστά και πράττει σωστά, τότε η ελπίδα του πάντοτε βεβαιούται και εξασφαλίζεται και βραβεύεται.

Βεβαίως, κανένας άνθρωπος δεν έμεινε αναπάντητος στις προσευχές του προς τον Χριστό, αν πραγματικά επίστευε. Ήτο ένας ιερεύς, ενθυμούμαι, ο οποίος είχε ένα μεγάλο πρόβλημα. Ήτο θέμα 30.000 δραχμών. Λοιπόν, εάν δεν τις έβρισκε εντός της νυκτός, τα πράγματα ήσαν... Και εντούτοις, λίαν πρωί είχε τις τριάντα χιλιάδες δραχμές.

Δεν μπορώ να σας πω τον τρόπο και πόσο. Άλλος, επίσης, με μεγάλη οικογένεια, εκινδύνευε να του αφαιρεθεί το σπίτι — το διάβαζα κάποτε και σας το μεταφέρω — και να βγουν στον δρόμο.

Τους έχει κλείσει το χιόνι, τους έχει κλείσει η κακοκαιρία, να μην έχουν φαγητό, να μην έχουν θέρμανση, να μην έχουν τίποτα και να απειλούνται, η οικογένεια τώρα με 8 άτομα όλα, να απειλούνται ότι βγαίνουν και στον δρόμο σε λίγες μέρες. Δεν υπήρχε καμία, μα καμία ελπίς σωτηρίας. Ήσαν όλα κλεισμένα επί κακό. Λοιπόν, είχαν γονατίσει το τελευταίο βράδυ, την 8η βραδιά, λέγεται ότι είχαν γονατίσει...

Είχαν γονατίσει όλοι οικογενειακώς και προσηύχοντο, και τα μικρά με τον τρόπο τους και οι μεγάλοι με τον τρόπο τους.

Εκεί που προσηύχοντο, όπου δεν υπήρχε καμία ελπίδα σωτηρίας, τουλάχιστον για το μεγάλο χρέος, ότι θα βγαίνανε στον δρόμο, χτύπησε το τζάμι.

Τρόμαξαν για μια στιγμή. Μέσα στην ησυχία τρόμαξαν. Όμως πήγε ο πατέρας, ο πιο ψύχραιμος, να ανοίξει. Και ανοίγει, και τι βλέπει; Βλέπει έναν κόρακα.

Το κοράκι αυτό το είχαν βρει τα μικρά εκεί έξω, που ήσαν στην αγροικία. Και το είχαν αναθρέψει από μικρό, και ήταν ο κόραξ αυτός. ο οποίος είχε κρυφτεί λόγω της κακοκαιρίας κάπου και ήρθε και χτύπησε στο τζάμι.

Ταυτόχρονα δε, στο ράμφος του έφερε ένα δαχτυλίδι. Δαχτυλίδι με σπάνιες πέτρες, δηλαδή αμύθητης αξίας.

Αποτέλεσμα, ο άνθρωπος αυτός επήρε το δαχτυλίδι και πήρε και τον κόρακα μέσα. Και δεν ξέρω πού τον έστειλε, να μην πεθάνει από το ψύχος έξω. Αλλά το δαχτυλίδι δεν το κράτησε, δεν πήγε να το εκποιήσει το δαχτυλίδι.

Που θα έλεγε, μια ευκαιρία να βρούμε έναν τρόπο, ύπουλο, ξέρω γω και λοιπά, να μην βγούμε έξω. Θα ήταν όλος δικαιολογημένος, κατά τη δικιά μας λογική.

Κοιτάζει το πρωί να καλυτερεύσει ο καιρός, να, σε μια μέρα-δυο γύρισε νοτιάς, έλιωσε το χιόνι. Το παίρνει το δαχτυλίδι και το πάει στον ιερέα, στον παπά.

Ο ιερέας, μόλις το είδε, τον πληροφορεί ότι το δαχτυλίδι είναι του βασιλέως, το οποίο το έχασε στο κυνήγι, και όλο το παλάτι είναι αναστατωμένο. Και το παίρνει το δαχτυλίδι και το πήγε στον βασιλέα. Ο βασιλέας, σαν αντίκρισμά του, του βρήκαν το δαχτυλίδι και, ταυτόχρονα, βλέποντας ποιος του το έδωσε το δαχτυλίδι, αυτός ο πάμπτωχος άνθρωπος που έμενε στον δρόμο, ανέλαβε εξ ολοκλήρου τη διατήρηση της οικογενείας εφ’ όρου ζωής.

Αυτός είναι ο Θεός των χριστιανών. Έχετε μάθει; Τον γνωρίζετε πουθενά; Τον έχετε συναντήσει; Αν δεν τον έχετε συναντήσει, φροντίστε να τον συναντήσετε. Ταύτα για απόψε.