Sins and Idolatries

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

You know, Christmas is only a few days away.

I would like us to speak about something that might, in some way, prepare us to benefit from Christmas rather than suffer spiritual loss. It may seem strange to hear me say that a person can suffer loss through a feast—and especially through such a unique feast. Yet when the days of a person’s life pass without being used for spiritual growth, that person suffers loss. Christianity is not something static. It means nothing to say, “We are standing firm,” unless we are also moving forward.

Merely standing still is nothing. A person must move forward and advance, because the purpose of our time here is to become complete, to be perfected. This is why more days are given to us, why more time is added, and why God’s forbearance waits for us. It is no accident, then, that we now stand on the threshold of Christmas and that, with the Lord’s help, we shall once again celebrate Christmas and the other feasts. This is something important for us. But will we benefit from it? That is the question. And we certainly shall benefit if we understand...

...the meaning and purpose of Christmas. Why do we commemorate Christmas? Christ was born once. Now we simply keep the remembrance of His birth. Once He was crucified, once He was buried, and once He rose. What we now await from Christ is His Second Coming and our judgment. But unless a person grasps the meaning of this yearly repetition and sets out to discover why Christ is born—why Christ was born—he will not benefit. Christ, though perhaps you do not know it, was born to save His people from their sins. This is what the angel said to reassure Joseph when he considered putting Mary away secretly, because he thought that she had been unfaithful—“suspecting a secret union,” as the author of the Akathist so beautifully says. You remember that an angel then intervened and reassured him: “Behold, an angel of the Lord appeared to him in a dream, saying, ‘Joseph, son of David, do not be afraid to take Mary your wife, for that which is conceived in her is of the Holy Spirit. And she shall bring forth a son, and you shall call His name Jesus, for He shall save...’”

“...His people from their sins.” This is the one and only purpose for which God came into the world and became man. But for Him to save His people, the people themselves must desire it and must offer up their sins. The sea can extinguish burning coals, but if the coals are not cast into the sea, the sea will not go looking for them. That is the point. There is a most beautiful prokeimenon at Vespers which says, “Your mercy shall pursue me all the days of my life.” Why does David say this? “I shall sin like a foolish and senseless man, but You, I beg You, run after me and perhaps You will catch me.” There is also another beautiful scene in which our Christ leaves the ninety-nine sheep and goes down into the ravines to find the one that was lost. When He finds it, He places it upon His shoulders, returns, and calls upon the others to rejoice with Him because He has found the lost sheep. But as you know, for a sheep to be found, the sheep must also desire it. If it leaves the fold, wanders away, grazes somewhere in a meadow, and then curls up somewhere, the shepherd may call and wear himself out searching for it, but he will not find it. And the wolf will certainly devour it. But if the sheep also desires...

...to return to the fold and begins to bleat, then the shepherd will find it. By bleating, the sheep helps the shepherd. But do we, who are called Christians, truly want to return to the fold? Do we love Christianity? Do we want to be under the care of the Shepherd called Jesus? That is the question. Most of us do not want Him. We want Him as a feast and for the material benefits He brings, because the feast may make it easier for us to receive an extra payment, enjoy a celebration, have a good time, and so on. But we want nothing more to do with Him; that is as far as we will go. Even unbelievers will behave in the same way during these days. Those fine atheists who do not believe in Christ are not going to come forward and say, “I will not accept the money.”

If there is some benefit for me because of the feast, I shall take it. This is why Christ says, “Out of your own words I will judge you, you wicked servant.” I will judge you by your life as a whole. And you know how such people conduct themselves. But God is not mocked. “God is not mocked.” We may deceive ourselves, but He cannot be deceived. Therefore, if He is to save His people from their sins, the people themselves must desire it. When the people do not desire it, God cannot force them. And sadly, there are many who do not desire it. They will exploit Christ materially, carnally, in a worldly way, or however else one might describe it, but they will not benefit. For the one purpose for which Christ came into the world and shed His blood concerns the sins...

...of the world. Therefore, when a person does not surrender his sins, the feast is in vain for him. The people who need to hear the true state of the matter are not here before me; perhaps they will hear it afterward through these recorded words. Yet I would like to address those who are listening to me, many of whom are not ready for this feast. They are not ready because they take care to arrange everything else as well, correctly, perfectly, carefully, and reasonably as possible—everything except the matter of their sins. Many people will attend Church and, outwardly, celebrate in the most Christian manner.

Yet they will fail in the essential matter of Christmas because, at the deepest level, they have not put the matter of their sins in order. They will receive nothing. God cannot be compelled. Christ knows every detail. He looks not merely at what we do, but at how we do it. Many people offer excuses for not dealing with their sins, and they usually dwell upon possible misconduct among the clergy. Many remain far away and do not go to confession, supposedly because of the clergy. When I went to Thessaloniki to speak the other day, I had the opportunity to meet many people who are still outside the Church. They liked everything they heard, but they remained guarded because they think that...

...everything depends upon the holiness of the clergy. I would like to believe that many of the accusations made against the clergy are slanderous, although the clergy may also have their faults. But we do not depend upon the holiness of the clergy; what matters is how we make use of the ministry entrusted to them. Do you suppose a priest is Judas? The Gospel does not say that Judas performed no miracles.

Did God take grace away from him? Judas also performed miracles, just as the other Apostles did. Yet some people become quite absurd when the question of Holy Communion and the trustworthiness of the clergy arises. They say, “To whom am I supposed to confess? To the man who will give me Holy Communion? How can he be worthy, capable, and filled with grace?”

He consecrates the Holy Eucharist, changing the bread into the Body and the wine into the Blood, so that you and I may receive Holy Communion—and yet we would approach without confession? Does he not also have the power and grace to forgive your sins? If he is deprived of grace, then he is also deprived of grace with regard to the Holy Eucharist. Consequently, many others naively dare to say that they confess before the icons. Then receive Holy Communion from that icon as well! Why go any farther? You have the icon to change the bread into the Body and the wine into the Blood so that you can receive Holy Communion. Do not wear out your shoes or catch cold going to Church. These things are inconsistent, especially for people of the twentieth century, who consider themselves so enlightened and who have, in truth, advanced greatly in intellectual knowledge. And yet there is a large class of people, I would venture to say, who...

...prepare for Christmas while remaining in their sins. Christ came into the world to take away sins—He is “the Lamb of God who takes away the sin of the world,” who bears and wipes away the sin of the world—and yet they remain in sin and use the possible faults of the clergy as a shield. No, this is not right. If there are people among us who remain far from the Church for the reasons I have mentioned, I would urge them to overcome this obstacle. No sin pays for itself, is erased by itself, disappears, or simply decays away. No sin at all—except a sin that has been repented of and confessed. Nor does our Christ forgive sins invisibly...

...apart from the clergy. Neither the Theotokos, nor the Saints, nor the angels—no one does so. The priest, the clergy, forgives sins on Christ’s behalf. Christ has given them this authority, whether we like it, I dare say, or not. He has given this authority to them. And so during these days, as you yourselves will see in the churches, many strangers will appear. They will enter through every door, perhaps holding a newspaper in one hand and a bread ring in the other, take their place in line to receive Holy Communion, and then leave. These are anonymous people with no relationship to the Church. They do not know where to enter, where to leave, where to stand, or when to come, yet they will arrive without any preparation—not to receive Holy Communion, but to devour Jesus. If Jesus comes...

Jesus waits for people to bring the matter to completion and do what is right, exactly as He established it from the beginning in His Church. This, I repeat, is something to which we must pay close attention. There is also another class of people: those who confess, but not completely. They have not brought everything out or said everything. They have left things behind. They have said what they were able to say...

...but they have not said what Satan would not let them say. Such people should know that they remain unconfessed, and even what they did confess has not been accepted.

There is a story—I do not remember it perfectly—in the accounts of Saint Kosmas the Aetolian. Once, an ascetic was hearing a woman’s confession. While he was hearing her confession, he told his disciple to move away and neither look nor listen in the direction where the elder was hearing the confession. Yet at one point, perhaps out of curiosity, the young disciple turned and looked. He saw something strange and kept his eyes fixed upon it for a long time. The elder noticed this and remembered it. When the woman had left, he called the disciple over and rebuked him: “What did I tell you, and what did you do?”

“What sort of curiosity was that?” The disciple replied, “Geronta, I was looking at something that would have astonished you too, had you seen it.” “What were you looking at?” “As the woman spoke, I saw various little snakes coming out of her mouth.” “Very well,” said the elder. “They were her sins; it was the evil one coming out as she confessed.” “Yes,” he replied, “but there was also another snake. Three times it hung from her mouth and tried to come out, but in the end it did not. It went back inside. And when it went back in, all the little snakes that had come out returned with it and went back inside as well.” This is the secret.

The elder understood that the woman had indeed confessed all the smaller sins, but that she had committed some grave sin. Three times she tried to say it, but shame overcame her. She did not confess it and kept it within herself; and so all the other sins returned as well, because her confession was not accepted. “Run,” he told the disciple. “Hurry and catch up with her; stop her and bring her back here.” The disciple went down to the public road and found her lying dead by the roadside. He ran back to the elder and told him what had happened. The elder was terrified. “My God,” he said, “were her sins so many that I too have her death upon my conscience?” He feared that perhaps he had not helped her enough to bring out everything she was carrying within her. At once he knelt, prayed, and asked God to reveal to him what had become of her soul. Before he had finished his prayer, a black bear began climbing toward him and came to stand before him.

It said to him, “I am the woman who confessed a short while ago. When I went down the road, I died and went to Hell, because I had committed a grave sin when I was still young, and I was ashamed to confess it. You are not to blame; be at peace.” This revelation and this account have much to say to many of us. We may confess a certain amount—perhaps even ninety-nine percent—but if the hundredth part, the remaining one percent, is withheld, the whole confession is nullified. That is why I tell you that there are many among us who are called Christians...

There are those among us who have not completed our confession, for reasons I cannot understand. As I was telling you one evening, there was the case of a woman who said, “I just cannot tell that to my spiritual father. I confess everything else, but I cannot tell him that.” But then what is to be done? Since that one thing renders the rest of the confession ineffective—and since the confession depends on it in order to bear fruit—you must strive to overcome this obstacle. Of course, shame stands in the way. But we ought to feel shame before we sin, not after the sin. Shame belongs before the sin. Satan is a craftsman: he brings shame upon us when it no longer belongs there. In confession, if possible, we must begin with the grave sins, not the small ones. We should go straight to the grave sins and let the smaller matters and details follow. Instead, we begin with the small things, then stumble when we reach the grave ones, and leave them for a more convenient time.

Satan also commonly suggests that we should do some good deed instead, perhaps trying to put right what has gone wrong. Even certain spiritual people sometimes tell us, when we have been far from Christ for years, “You should baptize a child; that is a good thing.” But I am still living like an Antichrist—what business have I professing the faith and baptizing someone? I myself am no good, poor wretch that I am; whom am I going to baptize? Or they tell us to serve as a sponsor at a wedding, make offerings, and so forth. What is needed is practical repentance. We write it down on paper: “I did this, and I ask for God’s mercy.” These sins must be removed from the way. Then we unbind the hands of grace, the grace of God acts upon us, and our life is changed.

But we deal with these matters differently, and we do not fear that something sudden may happen, because, as you know, today...

We live in an age when there is no assurance about how death will come. In the past, we expected to fall ill, to suffer, to catch pneumonia or something of the sort, and thus sense that we were dying. Then the priest would come—you would see the Holy Gifts and the processional fans being carried in—and they would go to give the dying person Holy Communion. The priest would hear our confession, give us Holy Communion, and then we would die.

God may grant us that opportunity. But let us suppose that we say, “We will celebrate another Christmas.” What happens if we do not? Who can guarantee that we will live to see 1982? Is Christ obliged to keep putting up with us? We must make good use of the time He gives us now. So, if there are people among us who still have matters left unresolved, let us go and clear them away. There can be no bargaining with God. If they have caused losses that require material restitution, they must see to it that these matters are put right. Nothing can buy God off. But what if you have no means to repay it? Go to your spiritual father and tell him: “This is my situation. I did this. I wronged someone, I stole, I lied, I swore falsely; I did these things. What can I do now? I cannot make restitution.”

“I acknowledge what I have done; at the very least, let me take spiritual responsibility for it.” He may tell you, “Go, save what you can, and then repay it.” But you must settle the matter through the instrument Christ has left us, the spiritual father. Do not decide it by yourself. The same applies to fasting, for example. Many people are in poor health and, ordinarily, should not fast.

They must tell their spiritual father and not make the decision by themselves, because otherwise they transgress the commandment. The spiritual father may say, “May it be blessed,” even if you must eat meat on Great and Holy Friday. Then it is blessed. No one is restraining you, making things difficult for you, or accusing you; the food is readily available. Therefore, we must put things in order with the Church, because the Church receives us when we enter this life and receives us again when we depart.

And the Church undertakes our healing—our complete restoration to health. These matters, then, must be put in order. Yet many people have not arranged them properly within themselves and have no concern to do so. And those of us who confess and think we have already finished with the past and now have only our present sins to deal with should ask Christ to remind us where we still stumble, because there are many things we have forgotten. We have forgotten them, but they will still stand before us. You will see what happens when you pray and say, “My Christ...”

“...remind me: what is it that may still hinder me from drawing near to You?” For this is your concern. You will see: you may meet someone on the road, and at once your nous, your spiritual intellect, will return to some situation from the past. You may have a dream that leads you to details by which you are still bound. You may hear a sermon or read a pamphlet. In countless ways, Christ will see to it that you become unstuck. But a person must desire this and actively seek it. Even when we are beneath the priest’s stole and have taken care to confess everything, we should know that some things may still remain. And in our confession we should say, “Father...”

“I ask the Lord to forgive me also for whatever I do not remember, because if I remembered it at this moment, I would confess it.” God knows our sincerity; then He helps us and forgives these things as well. We have no other purpose—not that our sweets should turn out well this year, nor that our clothes should look good, nor merely that we should hold our festivities. Our fundamental purpose is to bring the salvation of our soul to completion. That is the point. As I have said, there are two kinds of people: some will come seasonally during these days, either to the Church or even to receive Holy Communion, without any preparation at all. Of course, they think they are in good standing and even have the audacity to say, “If only others were like me.” They accuse everyone and everything so that they can remain as they are.

One evening I told you about a certain trait of the elephant.

It is said that when an elephant finds clear water, it does not drink at once. Instead, it stirs the water with its trunk and makes it muddy, and only then does it drink. Naturalists have concluded that it does not want to see its own reflection in the clear water—to see that ugly trunk of its. That is why it muddies the water around itself: so that it will not see its own ugliness. The very same thing happens to us. That is why we accuse the Gospel, why we accuse the Church, why we accuse the priests, and why we accuse everything connected with the faith that might remind us of our sins. That is the reason; there is no other. We all used to love the Church and the clergy; we went to confession and received Holy Communion...

...as long as we had not fallen into sin. From the moment we became entangled in sin, everyone outside ourselves became to blame, simply because they reminded us of our sin. This is one of Satan’s devices: once he has drawn a person into sin, he closes his eyes and makes him go round and round, laboring for him. Have you seen what people do to animals when they harness them to turn a well wheel? They cover their eyes. As long as their eyes remain covered, they walk in circles day and night. The moment the covering is removed, they stop and look around, as if those animals were saying to themselves, “What have we been doing?” So it is with us.

Satan covers our eyes with sin and makes us dizzy, because a drunken man, overcome by drink, understands neither what he says nor what he does. In exactly the same way, once Satan has planted sin within a person...

...and has him in the grip of his sins, that person becomes dazed and knows neither what he says nor what he does. Satan harnesses him to his own well wheel and exploits him in every way. Yet we enjoy it, and so we ourselves must find a way to escape. These days are especially suited to such reflections, because Christ, as I told you, came into the world for the sins of the world. Have you not handed over your sins? Then no matter how many candles you light or how much incense you offer, nothing comes of it. Besides all that we have already mentioned, there are other things a person must bear in mind during these days.

A person must take care not to become entangled with certain harmful customs that we have adopted, customs that are presented to us during these days until people concern themselves with nothing else. You heard what I read earlier. That soul writes: “Would it be wrong for me to decorate my house very tastefully with a Christmas tree and put it in a prominent place, so that people outside can see that this is a Christian home?” As you know, such things did not exist among us.

They arrived only some years ago, and they came from abroad. These things have no connection with Orthodoxy. They are a product of papism, of the West; that is where they came from. When a person has no inner content in his heart, he tries to load himself down with all these outward things.

He makes his surroundings increasingly showy to compensate for the emptiness within. The further a person advances in Christianity, the more he must free himself from outward excess. But to feel inwardly full, you must have a relationship with God.

You must have a relationship with morality and with virtue in general. I do not know whether you have come across what is told about that dog-loving philosopher Diogenes, one of the Cynics. “Cynic” means dog; the Greek word kyon means dog. Do you know what is said of that great and wise man? He lived inside a large earthen jar. He had no trees, no decorations, no outward display—only a jar. Around his waist, hanging from a string, he carried a small drinking cup, a little dipper that he used to scoop up water and drink.

Whenever he passed a spring, he would use it to drink water. But once, it is said, he saw another man drinking from a fountain with his cupped hands. He immediately concluded that he did not need the cup, so he took it off, threw it away, and freed himself of it. “As long as I have my hands, what do I need the cup for?” Where can such simplicity be found today? Today we bring so many things into our homes that they practically drive us out. Many people can scarcely fit inside because of all their possessions, and yet they remain insatiable. They are never satisfied; they still crave more.

Someone may ask, “Is it a sin?” It is not a sin, but it reveals a person’s emptiness—that he has not yet been filled, has not yet been satisfied, and has no inner substance. Listen to something I once came across: We all have a tendency to gather as many of this world’s possessions as possible, imagining that this will make us happier. But this way of thinking is fundamentally mistaken. Let us not become slaves to possessions; let us not become slaves to circumstances.

Let us not become slaves to our habits. Let us not become slaves to our desires. Christ alone sets us free. Christ alone can guarantee our freedom. Christ alone breaks chains. Christ alone can place a psalm of thanksgiving upon our lips. Yet we try to beautify our surroundings with all sorts of other things, so that we may feel better and more at ease. All the while, we remain slaves. What are these living rooms filled with Saint Basil’s Day decorations and all manner of Christmas ornaments? They are smoking dens—smoking dens in the fullest sense of the word. The young lady, the lady of the house, the gentleman, the grandfather—everyone has filled the place with smoke.

Real smoking dens. And all this happens at a Christmas party, at a gathering, at a New Year’s Eve celebration, and so forth. What is it like inside? You need a mask just to enter. Respectable gentlemen and ladies, supposedly people of standing—and so on. Has Christ set you free? No. I once told you something about cigarettes, which today are considered indispensable at all these gatherings. Everything we have put up on the windows and elsewhere is fumigated with smoke. It is said that the Old Man of the Morea, Kolokotronis, one night during the years of the War of Independence, set out late at night with twenty-two brave young men to cross from Zakynthos to...

Glarentza, here near Katakolo, to help the others who were fighting in this region. When they boarded that night and the boat began to move slowly under oars, so the Turks would not hear them, he reached for his pouch to fill his pipe. Tobacco was kept in a pouch so that it would remain fresh. But his pouch was not there, and this upset him. Then he thought that perhaps one of the other young men might have some. There were twenty-two of them with him, twenty-two brave lads. So the question passed quietly from one to another: “Do you have tobacco? Do you have tobacco? The captain wants some. Have you any tobacco?” And so forth. Not one of those young men smoked. Not one of them smoked.

He became furious, as the saying goes. And what did he do? He took out a skewer he had with him and scraped all around the inside of his pipe, trying to gather a little soot to smoke, just to ease the craving—to poison himself, that is. Ah, simply to make it pass! In an hour, or an hour and a half, or two hours, the craving would return again. But as he was doing this, he came to himself and spoke these memorable words: “Look at this—a man who risks his own neck and aspires to go and liberate his brothers, while he himself has not been freed from a mere weed.” And he threw his pipe into the sea, and he threw his fire striker into the sea.

He threw the mouthpiece into the sea, and the pouch into the sea, and from that very night he gave it up. So what if you put up Christmas trees for me? What if you paint Saint Basil on the windows, with his moustache and cotton wool? What has been gained by that? Is it in itself a sin? It is not something I need to go and confess; it is not a sin. But, as I say, it reveals emptiness. A Christian is inwardly full. He is not preoccupied with such things, nor does he put on a display for others. For many homes that display the Nativity have no birth in their own cradle.

Christ is painted on the windows, yet no child is born in the home. Even if the Nativity of Christ is displayed there, what does that amount to, when children are being killed within that very home? Am I telling lies? How many people will not truly celebrate Christmas? Perhaps a child is there, as I said, but the father will not be in the home, and neither will the mother. Who is going to put up all those trinkets? Where is grandmother’s armchair? Where is grandfather’s armchair? And where is the child’s cradle? These things no longer exist; they have all been torn away. Such decorations are not needed. Why should they be? They are the concerns of the world, the empty world. When Christ enters within, everything changes, and these things are no longer needed.

Should we draw a pistol and tell someone, “Take those things down”? No, leave them. Unbelievers pass by outside. Atheists and people of other religions pass by, and they say that there are still madmen—for that is what they call Christians—who have been led astray by a Jew. Yet Christ is still being proclaimed; something is happening. The same is true of the carols sung by the children, regardless of why they go out, and of blind people who go out singing carols to collect money, even though they do not believe in Christ, and of various other organizations as well.

As I tell you, there is always a stir surrounding a certain Person. He moves people’s hearts, despite the stubborn efforts of Satan and all the Antichrists to erase this name. So among us there are customs observed on these occasions that are not truly our own. Some people introduce still other customs and begin planning them even now: a friendly dinner, for example, on Christmas Eve.

Then there is New Year’s Eve. The New Year, of course, comes seasoned with pepper and salt, but also with playing cards, a deck of cards, drunkenness, and many other things. These are not beautiful customs. Are these supposed to bring a blessed and happy new year? Seriously? You have done this for many years—have you seen any good come of it? Nothing. Everything goes from bad to worse. So what are you telling me? If you saw happiness flowing from it, then repeat it. But since no happiness comes from it, and every day you seek happiness in places where happiness does not exist, these things must one day come to an end. But I ask this: How can a Christian hold a dinner at home on Christmas Eve? What sort of dinner is that? It is a day of strict fasting!

Will you be serving moussaka? How can you abolish the fast? Why are you not preparing from the evening before to go to Bethlehem in the morning, to meet your Savior and worship Him? Those who spend Christmas Eve feasting and reveling cannot possibly attend Church in the morning—certainly not as the Church calls us to go: in holiness, like the shepherds, going early in the morning to find Christ newly born. Is it possible? No, it is not. You immediately understand the harm that is done. This choice of yours prevents you from attending Church the following day. And if you do not attend Church on Christmas, when will you ever do so? When? If, when God comes to find you in the world and save you, you do not go to thank Him...

Will you go on some other occasion? When exactly are you planning to go? If there is one day especially appointed for these things, it is Christmas Day. You understand, then, what harm is done, besides everything else. For even in these gatherings among friends there are seeds of corruption, both for married people and for the unmarried. Satan exploits all these things in his own way. And you will have noticed that the saddest events, the greatest ruin of families, occur within these friendly circles. That is why a person must avoid them as much as possible.

John Chrysostom speaks about Herod’s birthday and says: Herodias may not be present at the feast we hold, at our little celebration, at what we call an intimate gathering of joy; but the devil is there—the same one who played his part on that night when the head of the Honorable Forerunner was taken. The devil is there, because wherever there is dancing and instrumental music, there too is the devil. Wherever there is dancing, there is the devil. And you know that our songs turn us outward. They make a person forget his purpose, forget himself, his sin, his wretched condition, and so forth. For a certain time they turn him entirely outward, and at that moment the person...

...is vulnerable in the hands of Satan, who does with him whatever he wishes. That is where everything begins. Consider also what happens on New Year’s Day; we shall address that as well. Most people regard it as an opportunity to bring a blessing upon the home. Indeed, they interpret it as being “for good luck.” And you know that today, just as most homes feel the need to own a frying pan for cooking, they also feel the need to have a green felt gaming cloth, counters, and a deck of cards. These too have now become household equipment. Do you understand where we are heading?

There are even those who somehow imagine Saint Basil as a card player, as though New Year’s Day and Saint Basil’s feast cannot be celebrated without a deck of cards and gambling. Do you understand where we are going? People do not realize that through playing cards Satan mocks the holy Persons, as I explained on another occasion. The queen represents the Most Holy Theotokos, the jack represents Christ, the king represents God the Father, while the diamond, the sword, the heart, and the club represent the Cross—the Precious Cross. The holy Persons and the Precious Cross are mocked through the deck of cards that people bring into their homes and use for entertainment. And then they sit down to play. Who sits down intending to lose? Everyone plays in order to win. Then who will lose—me, while I am asleep? And if you win, what have you gained? What, in the final analysis, have you done? You have robbed another person of the fruit of his labor, his daily wage, and his child’s shoes.

You have taken the money for his wife’s clothing, because a husband who is weak and enslaved to gambling does not gamble with what belongs only to him; he gambles with what rightfully belongs to others. Sometimes the wife does the same, or both of them together, for we have such cases as well. Do you understand? Money won through cards is money obtained by robbery—by robbery. You have no right to it. Ask the person who is about to be plundered. Everything else comes from the evil one. And yet at this season people will open their homes and invite others in. Besides the other wickedness involved, they will invite people who are like chickens, so that other birds of prey may pluck them bare. Can you imagine such things taking place under the blessing of God...

...and of Saint Basil the Great? Yet these things will happen again this year; they will happen. Therefore, if those of us who hear these words believe them to be right, let us try to act—not, I repeat, by drawing a pistol, but gently and instructively, enlightening someone on this matter if we can. Or perhaps someone will willingly decide to stop, and will not open his home and give Satan room for the shameful things that took place in former years. Especially in our own days, we must intensify this effort as much as we can. I do not know whether you know the origin of the custom of giving gifts. Here we differ from the Papists. The Papists exchange gifts at Christmas. We give our gifts on New Year’s Day.

Today we are being led astray by them, because we imitate them and do not preserve our integrity. We readily sell whatever is beautiful and right in our own tradition, and adopt whatever is empty in theirs. They believe that Christ came as a gift from God, and they regard Christmas as the greatest feast. And just as God gave Christ as a gift, so people give gifts to one another. Yet this custom did not begin from that. Among the Papists, the chief emphasis—their greatest feast—is Christmas. It is not the Resurrection, as it is for us; it is Christmas. That is precisely why they do not appear at the Most Holy Sepulchre, nor do the Papists receive the light from the Most Holy Sepulchre, which the Most Holy Sepulchre gives miraculously every Holy Saturday around midday, between eleven and one. We too give gifts.

But our gifts are not wisely chosen according to the reason gifts were established among Christians. I give a gift to my girlfriend, when there is sin between us. I give a tie to a friend, when there is sin between us. I give a gift to someone in order to place him under an obligation to me. Indeed, many times I attach a promissory note to it, so to speak: I gave it for some ulterior purpose. Our gifts are not blessed by God. If those of you who do not know would like to learn where the gifts given on Saint Basil’s feast come from—although I think we have discussed it in another talk—Julian the Apostate was once a close friend and fellow student of Saint Basil the Great in Athens. But afterward he went to the opposite extreme.

He became an atheist, and so forth. Then he passed through Saint Basil the Great’s territory, traveling down through Cappadocia on a campaign of conquest. As he crossed that region, he knew that Saint Basil the Great was in Caesarea, in the diocese of Cappadocia, and he sent a soldier to ask him for bread. Saint Basil the Great sent him two loaves of barley bread. When Julian saw them, he took offense and said to himself, “Does he take me for an animal, sending me barley bread?” So he took two bundles of hay and sent them to Saint Basil the Great, together with the threat: “When I return, you will pay for what you have done to me.” Do you understand? When Saint Basil saw this...

“Each person gives what he himself eats. I ate barley bread, so I sent him barley bread. He does not eat hay, so why did he send hay to me?” Yet Saint Basil took the threat seriously, knowing that Julian might harm his people. So he appealed to them: “My children, this is what has happened. Julian is going off to war; these things have taken place, and now he is threatening us. When he returns, he will do us harm. He is after money. I thought we might collect something among ourselves, and when I learn that he is returning, I can find two or three people and send them with a sum of money to stop his advance against us. It may cost us some money, but money can be earned again. Human lives cannot be replaced.” The thought was sound and reasonable, and everyone agreed. “Then leave whatever you wish over there in the offering box.” Everyone came forward and gave what they could out of a sense of duty—earrings...

gold jewelry, money, gold watches—everything was left there, until a great heap had formed. When Saint Basil learned that Julian was returning victorious and triumphant from the campaign, he called the people to an all-night vigil. The vigil was held in the upper part of the city, where there was a church dedicated to the Most Holy Theotokos. Toward dawn, Saint Basil sat down at a chanter’s stand, in one of the choir stalls, and fell asleep. Before him he saw the Most Holy Theotokos, radiant with light, commanding an angel to summon her servant Mercurius. A little later, he saw Mercurius arrive. She told him, “Go and strike down the enemy of my Son.” Then she turned and smiled at Saint Basil. Saint Basil awoke with a start, and the tempter suggested to him that he had seen only what he wanted to happen.

He thought, “Perhaps I only imagined that the Most Holy Theotokos would intervene. After all, it was a dream.” Yet one name kept troubling him inwardly: “Mercurius, Mercurius.” Down in the city, the Saint’s whole body lay in a reliquary. What could this mean? Saint Basil entered the sanctuary, went out through the rear door, and hurried down into the city without saying anything to anyone. When he arrived, he found the reliquary empty. Saint Mercurius was not inside. He called the sacristan, who came and said, “This frightens me. When I came earlier, I venerated the Saint, and he was here.” Saint Basil then understood that something had happened, that the Most Holy Theotokos had acted. Soon afterward, horsemen and messengers arrived with news that Julian had been struck down and had died on the road. Putting everything together—the dream, the empty reliquary, and the report—Saint Basil understood what had taken place.

Saint Basil understood that the Most Holy Theotokos had intervened. He hurried back as fast as he could, climbed to the upper part of the city, entered again through the rear door, and returned just in time. Raising his hands, he said, “Brothers, take heart and do not be afraid. The Most Holy Theotokos has delivered us.” He then told them what had happened and said, “Now come and take back whatever each of you gave. Let everyone receive what belongs to him.” With one voice they all replied, “We will take nothing back. We offered these things, and you may do with them whatever you wish.” And so he gave them to hospitals, orphanages, homes for the elderly, and other charitable works. These are the gifts of Saint Basil the Great. They are not the pajamas we buy for our friends, nor ties, nor bicycles.

They are not balloons or any of those other things. These are the gifts of Saint Basil the Great. These are the kinds of gifts a Christian should give to the poor and needy, rather than spending on needless things that arrive by the shipload and are thrown away the day after Christmas. Forgive me for what I have said. Perhaps I have departed from the subject, but pay as much attention as you can, and during these days put into practice what the Church teaches. Let us prepare ourselves, then, through metanoia—repentance—and confession for Holy Communion. Let us avoid, as far as we can, these sins associated with Christmas and New Year’s Day, and, having been cleansed as much as possible, let us also receive the Great Agiasmos, the great blessing of water, the day after tomorrow. We shall speak about these matters later, if God permits. I wish you blessed feasts!

Ξέρετε, βρισκόμεθα μπροστά από τα Χριστούγεννα, λίγες ημέρες.

Θα ήθελα να μιλούσαμε κάτι που θα μπορούσε, κατά κάποιον τρόπο, να μας προετοιμάσει για να ωφεληθούμε από τα Χριστούγεννα, να μην ζημιωθούμε. Ίσως να σας φαίνεται παράξενο, όπως σας λέγω, ότι μπορεί από μια εορτή, και μάλιστα τέτοια εορτή, μοναδική εορτή, ο άνθρωπος να ζημιωθεί. Εφόσον του ανθρώπου οι μέρες περνούν ανεκμετάλλευτες θρησκευτικώς, ζημιώνει. Δεν είναι ο χριστιανισμός μια στάσιμος υπόθεση. «Στέκουμε καλά» δεν λέει τίποτα, αν δεν προχωρήσει.

Να στέκεσαι δεν είναι τίποτα. Ο άνθρωπος πρέπει να προχωρεί, να προβιβάζεται, διότι ο σκοπός της παραμονής του εδώ είναι να ολοκληρωθεί, να τελειοποιηθεί. Γι' αυτό και προστίθενται οι ημέρες, γι' αυτό προστίθεται ο χρόνος, γι' αυτό η μακροθυμία του Θεού μάς περιμένει. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο γεγονός ότι βρισκόμαστε μπροστά στις παραμονές των Χριστουγέννων και ότι, με τη βοήθεια του Κυρίου, θα εορτάσουμε πάλι τα Χριστούγεννα και τις υπόλοιπες εορτές. Είναι κάτι σημαντικό για εμάς. Τώρα, εμείς θα ωφεληθούμε; Αυτό είναι το θέμα. Και ασφαλώς θα ωφεληθούμε εάν...

το νόημα και τον σκοπό των Χριστουγέννων. Γιατί αναμιμνησκόμεθα τα Χριστούγεννα; Χριστός άπαξ εγεννήθη. Τώρα απλώς την ανάμνηση της γεννήσεώς του έχουμε. Άπαξ εσταυρώθη, άπαξ ετάφη, άπαξ ανέστη. Αυτό που περιμένουμε τώρα από τον Χριστό είναι η Δευτέρα του Παρουσία και η κρίση η δικιά μας. Αν όμως ο άνθρωπος δεν συλλάβει το νόημα αυτής της επαναλήψεως και αν δεν ταξιδεύσει ο άνθρωπος να βρει γιατί ο Χριστός γεννάται, γιατί ο Χριστός εγεννήθη, δεν θα ωφεληθεί. Χριστός, δεν ξέρω αν ξέρετε, εγεννήθη για να σώσει τον λαόν αυτού από των αμαρτιών αυτού. Έτσι μίλησε ο άγγελος για να καθησυχάσει τον Ιωσήφ, όταν εσκέφθη να απολύσει τη Μαρία λάθρα, διότι ενόμισε ότι υπάρχει κλεψιγαμία, «κλεψίγαμον υπονοών», όπως λέγει ωραιότατα ο συγγραφεύς του Ακαθίστου. Τότε, ενθυμείσθε, επενέβη άγγελος και τον καθησύχασε. «Εφάνη δε αυτώ κατ' όναρ άγγελος Κυρίου λέγων· Ιωσήφ, υιός Δαβίδ, μη φοβηθείς παραλαβείν Μαριάμ τη γυναίκα σου· το γαρ εν αυτή γεννηθέν εκ Πνεύματός εστιν Αγίου. Τέξεται δε υιόν και καλέσεις το όνομα αυτού Ιησούν· αυτός γαρ σώσει

τον λαόν αυτού από των αμαρτιών αυτών». Αυτός είναι ο σκοπός, ο μοναδικός, που ήρθε ο Θεός στον κόσμο και έγινε άνθρωπος. Αλλά για να σώσει τον λαό, πρέπει να θέλει ο λαός και πρέπει να προσφέρει ο λαός τα αμαρτήματα. Βασιλείας. Μπορεί η θάλασσα να σβήνει τα κάρβουνα, αλλά άμα δεν πέφτουν τα κάρβουνα στη θάλασσα, η θάλασσα δεν πάει να βρει τα κάρβουνα. Αυτό είναι το θέμα. Έχει ένα ωραιότατο προκείμενο σε Εσπερινό που λέγει: «Το έλεός σου καταδιώξει με πάσας τας ημέρας της ζωής μου». Γιατί το λέει ο Δαβίδ αυτό; Εγώ θα αμαρτάνω, σαν άνθρωπος ανόητος, άμυαλος, όμως εσύ, σε παρακαλώ, τρέχε κοντά μου, μήπως με πιάσεις. Και έχει μια άλλη ωραία σκηνή, η οποία παρουσιάζει τον Χριστό μας να αφήνει τα 99 πρόβατα και να κατεβαίνει να βρει το απολωλός μέσα στα φαράγγια και, όταν πια το βρει, να το βάζει στην πλάτη του και να γυρίζει πίσω και να λέγει εκείνων να τον συγχαρούνε, διότι βρήκε το απολωλός. Αλλά, όπως ξέρετε, για να βρεθεί ένα πρόβατο, πρέπει να θέλει και το πρόβατο. Όταν το πρόβατο φύγει από τη στάνη και απομακρυνθεί και πάει και τρώει κάπου εκεί στο λιβάδι και κουρνιάσει κάπου εκεί, όσο να φωνάζει ο τσοπάνος, όσο να ξεσκίζεται ο τσοπάνος να το βρει, δεν θα το βρει. Και θα το φάει ο λύκος ασφαλώς. Αν όμως το πρόβατο θέλει επίσης,

επιθυμεί την επιστροφή στη μάντρα και βελάζει, τότε θα το βρει. Διευκολύνει τον τσοπάνο το πρόβατο όταν βελάζει. Εμείς, οι άλλοι λεγόμενοι χριστιανοί, θέλουμε να επιστρέψουμε στη μάντρα; Μας αρέσει ο χριστιανισμός; Μας αρέσει να είμαστε υπό τον τσοπάνο αυτό που λέγεται Ιησούς; Αυτό είναι το θέμα. Οι περισσότεροί μας δεν τον θέλουμε. Τον θέλουμε σαν εορτή, τον θέλουμε σαν συμφέρον, διότι θα μας δημιουργήσει ευκολίες να πάρουμε ένα μισθό ακόμη, να κάνουμε μια κουαζέρα, να γλεντήσουμε, ξέρω γω, πράγματα κλπ. Αλλά όχι και περισσότερα μαζί του· μέχρι εδώ φτάνει. Διότι και αυτοί οι άπιστοι έτσι θα ενεργήσουν αυτές τις μέρες. Δεν θα παρουσιαστούν οι κύριοι άθεοι, που δεν πιστεύουν τον Χριστό, να πουν ότι «εγώ δεν παίρνω χρήματα».

Εξαιτίας ενός, αν υπάρχουν για μένα, θα τα πάρω. Και αυτό είναι που λέγει ο Χριστός: «Εκ των λόγων σου κρινώ σε, πονηρέ. Εκ των έργων σου κρινώ σε, πονηρέ». Θα σε κρίνω γενικά από τη ζωή. Και το ξέρετε πώς πολιτεύονται. Αλλά δεν γελάται ο Θεός. «Ου μυκτηρίζεται ο Θεός». Εμείς μπορεί να κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας. Αυτός δεν κοροϊδεύεται. Λοιπόν, για να σωθεί ο λαός αυτού εκ των αμαρτιών αυτών, πρέπει και ο λαός να θέλει. Όταν ο λαός δεν θέλει, ο Θεός δεν μπορεί. Και είναι πολλοί οι οποίοι, δυστυχώς, δεν θέλουν. Θα εκμεταλλευτούν τον Χριστόν υλικώς, σαρκικώς, κοσμικώς, δεν ξέρω πώς αλλιώς, αλλά δεν θα ωφεληθούν, γιατί ο Χριστός, ο μοναδικός σκοπός που ήρθε στον κόσμο και έχυσε το αίμα του, είναι οι

αμαρτίες του κόσμου. Όταν, λοιπόν, ο άνθρωπος δεν δίνει τις αμαρτίες του, εις μάτην η εορτή. Δεν έχω μπροστά μου τους ανθρώπους να ακούσουν πώς έχει το θέμα· μπορεί να ακούσουν εκ των υστέρων, μέσω αυτών που γράφονται. Όμως θα ήθελα να μιλήσω σε αυτούς που με ακούουν, που πολλοί από αυτούς που με ακούουν δεν είναι έτοιμοι για αυτή την εορτή. Δεν είναι έτοιμοι, διότι όλα φροντίζουν να τα ρυθμίσουν όσο είναι δυνατόν πιο καλά, πιο σωστά, πιο τέλεια, πιο μετρημένα, πιο λογικά, πλην του θέματος της αμαρτίας. Και πολλοί άνθρωποι θα εκκλησιαστούν, θα εορτάσουν χριστιανικότατα στην επιφάνεια.

Υπόθεση των Χριστουγέννων, εφόσον στη βάση, διότι δεν έχουν τακτοποιήσει το θέμα των αμαρτιών των, θα αποτύχουν. Δεν θα πάρουν τίποτα. Δεν εκβιάζεται ο Θεός. Χριστός γνωρίζει τις λεπτομέρειες. Δεν βλέπει τι κάνουμε, αλλά πώς το κάνουμε. Και υπάρχουν πολλοί άνθρωποι οι οποίοι παρουσιάζουν λόγους να μην τακτοποιήσουν το θέμα των αμαρτιών των και στέκονται ως επί το πλείστον σε τυχόν ατασθαλίες του κλήρου. Πολλοί άνθρωποι μένουν μακριά, δεν εξομολογούνται εξαιτίας δήθεν του κλήρου. Κατά αυτά που είχα πάει στη Θεσσαλονίκη να μιλήσω προχθές, μου δόθηκε ευκαιρία εκεί και βρήκα πολλούς ανθρώπους οι οποίοι είναι έξω από την Εκκλησία ακόμη. Τους άρεσαν όλα αυτά που άκουσαν, αλλά κουμπωμένοι, διότι νομίζουν ότι

εξαρτώνται από την αγιοσύνη του κλήρου. Θέλω να πιστεύω ότι υπάρχουν και γι' αυτόν τον κλήρο πολλές συκοφαντίες, παρότι μπορεί να έχει κι αυτός τα ελαττώματά του. Όμως δεν εξαρτώμεθα εμείς από την αγιοσύνη του κλήρου, αλλά από τη χρησιμοποίηση που θα του κάνουμε εμείς. Θέλετε να είναι Ιούδας; Ο Ιούδας δεν αναφέρει το Ευαγγέλιο ότι δεν έκανε θαύματα.

Του αφαίρεσε τη χάριν ο Θεός; Και ο Ιούδας έκανε θαύματα, όπως έκαναν και οι άλλοι Απόστολοι. Αλλά είναι πολύ αστείοι ορισμένοι οι οποίοι φτάνουνε στη Θεία Κοινωνία, αν εξομολογείται η αξιοπιστία του κλήρου. «Σε ποιον να εξομολογηθώ; Σε εκείνον που θα κοινωνήσει; Πώς αυτός είναι άξιος και ικανός και ευχάριν.

Φτιάχνει τη Θεία Κοινωνία, τον άρτον σώμα και τον οίνον αίμα, για να κοινωνείς εσύ κι εγώ ανεξομολόγητος; Και δεν έχει τη δύναμη και τη χάρη να σου αφήνει και τις αμαρτίες; Αν είναι εστερημένος της χάριτος, είναι και για τη Θεία Κοινωνία εστερημένος της χάριτος. Κατά συνέπεια, άλλοι πολλοί αφελώς τολμούν ότι εξομολογούνται εις τας εικόνας. Τότε να κοινωνείς από αυτή την εικόνα. Δεν χρειάζεται. Έχεις την εικόνα να σου μεταβάλει τον άρτον σε σώμα και τον οίνον σε αίμα και να κοινωνήσεις. Μην χαλάς τα παπούτσια σου και μην κρυώνεις να πηγαίνεις στην Εκκλησία. Είναι ανακόλουθα πράγματα αυτά, και μάλιστα για ανθρώπους του 20ού αιώνος, που τόσο πιστεύουν οι ίδιοι και, όπως είναι και αλήθεια, έχουν προχωρήσει πολύ σε νοημοσύνη. Και εντούτοις υπάρχει μια τάξη, μεγάλη τολμώ να πω,

ετοιμάζονται για τα Χριστούγεννα, αλλά με αμαρτίες. Παρότι ο Χριστός ήρθε εις τον κόσμο να πάρει τις αμαρτίες, «ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου», ο σηκώνων, ο απαλείφων την αμαρτία του κόσμου, και εντούτοις παραμένουν με την αμαρτία και βάζουν στο πρόχωμά τους τα ελαττώματα τυχόν του κλήρου. Όχι, δεν είναι αλήθεια αυτό. Και θα ήθελα, αν μεταξύ μας υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι για λόγους αυτούς που ομιλώ είναι μακριά, να φροντίσουν να το ξεπεράσουν αυτό το θέμα. Καμία αμαρτία δεν πληρώνεται, δεν σβήνει, δεν χάνεται, δεν σαπίζει. Καμία αμαρτία. Ή μη μόνον η μετανοημένη και η εξομολογημένη αμαρτία. Ούτε ο Χριστός μας συγχωρεί αμαρτίες αοράτως,

δίχως του κλήρου. Ούτε η Θεοτόκος, ούτε οι Άγιοι, ούτε οι Άγγελοι, κανένας. Ο παπάς, ο κλήρος, συγχωρεί αμαρτίες για λογαριασμό του Χριστού. Σ' αυτούς έχει δώσει το δικαίωμα. Είτε μας αρέσει, τολμώ να πω, είτε δεν μας αρέσει. Σ' αυτούς έχει δώσει το δικαίωμα. Πολύς, λοιπόν, κόσμος, ο οποίος θα παρουσιαστεί ανωνύμως αυτές τις ημέρες, όπως θα δείτε και εσείς στις εκκλησίες, να εισέρχεται από όλες τις πόρτες κρατώντας κάποια εφημερίδα στο χέρι του και ένα κουλούρι ίσως, για να κοινωνήσει στη σειρά και να φεύγει. Ανώνυμοι άνθρωποι που δεν έχουν καμιά σχέση με την Εκκλησία, ούτε πού να μπουν, ούτε πού να βγουν, ούτε πού να σταθούν, ούτε πότε να έρθουν, γνωρίζουν και θα έρθουν χωρίς καμία προετοιμασία, όχι να κοινωνήσουν, αλλά να κατασπαράξουν τον Ιησού. Αν έρχεται ο Ιησούς...

Περιμένει ο Ιησούς τους ανθρώπους να ολοκληρώσουν και να κάνουν το σωστό, όπως ακριβώς έχει Αυτός θεσπίσει απαρχής στην Εκκλησία Του. Γι' αυτό, επαναλαμβάνω, είναι κάτι το οποίο πρέπει να προσεχθεί. Επίσης υπάρχει μια άλλη τάξη ανθρώπων, οι οποίοι εξομολογούνται, αλλά όχι ολοκληρωτικά. Δεν τα έχουν βγάλει όλα, δεν τα έχουν πει όλα. Έχουν αφήσει υπόλοιπα. Έχουν πει όσα μπορούσαν να πούνε,

δεν έχουν πει όσα δεν τους άφηνε ο σατανάς να πούνε. Και τότε αυτοί να γνωρίζουν ότι είναι ανεξομολόγητοι. Και εκείνα που είπανε δεν ελήφθησαν υπόψη.

Υπάρχει... καλώς δεν θυμούμαι, στις διηγήσεις του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, το εξής: ότι κάποτε ένας ασκητής εξομολογούσε μία γυναίκα και, καθ' ην ώραν εξομολογούσε τη γυναίκα αυτή, είπε στον υποτακτικό του να απομακρυνθεί, ούτε να βλέπει ούτε να ακούει προς τα εκεί που εξομολογεί ο Γέρων. Όμως, δεν ξέρω, από περιέργεια ο μικρός μια στιγμή γύρισε προς τα εκεί και είδε κάτι το παράξενο και έτσι προσήλωσε εκεί το βλέμμα του για πολλή ώρα. Ο Γέρων τον είδε και το κράτησε αυτό. Και όταν η κυρία έφυγε, τον εκάλεσε και τον παρατήρησε: «Τι σου είπα εγώ και τι έκανες εσύ;»

περίεργεια ήταν αυτή, τι «Λέει, Γέροντα, κοιτούσα κάτι που, αν θα το άκουγες και εσύ, θα παραξενευόσουν, θα κοιτούσες». «Τι κοιτούσες;» «Κοιτούσα ότι όσο μιλούσε η γυναίκα αυτή έβγαιναν διάφορα φιδάκια από το στόμα της». «Καλά», λέει, «είναι οι αμαρτίες, είναι ο πονηρός που, όταν εξομολογείται ο άνθρωπος, βγαίνει». «Ναι», λέγει, «αλλά έβγαινε και ένα άλλο φίδι, το οποίο εκρεμάστηκε τρεις φορές», λέει, «από το στόμα της να βγει και εντέλει δεν έβγηκε», λέει, «και ξανά εισήλθε μέσα. Και ακόμη, όταν εισήλθε αυτό μέσα, επέστρεψαν και όλα τα μικρά που είχαν βγει και ξαναπήγανε μέσα». Αυτό είναι το μυστικό.

Κατάλαβε αυτός ότι η γυναίκα αυτή ναι μεν εξομολογήθηκε όλα τα μικρά, αλλά κάποιο μεγάλο είχε κάνει και ήρθε να το πει τρεις φορές, υπεχώρησε εντροπή, δεν το είπε, το κράτησε μέσα της, αλλά επέστρεψαν και όλα τα άλλα, εθεωρήθηκαν ότι δεν λαμβάνονται υπόψη. Και ξαναμπήκανε μέσα και έφυγαν. «Τρέξε», του λέει, «γρήγορα να την προλάβεις, να την στήσεις να έρθει εδώ». Κατέβηκε στον δημόσιο δρόμο κάτω και τη βρήκε νεκρά στην άκρη του δρόμου. Έτρεξε στον παππού, του είπε τα περιστατικά. Τρόμαξε αυτός. «Τόσες αμαρτίες», λέει, «Θεέ μου, ώστε την επήρα και αυτή στον λαιμό μου;» Διότι αυτός σκέφτηκε ότι δεν τη διευκόλυνε ίσως να μπορέσει να βγάλει όλα ό,τι είχε. Παρευθύς γονάτισε ο άνθρωπος και προσευχήθηκε και ζητούσε από τον Θεό να τον πληροφορήσει την τύχη της ψυχής αυτής. Δεν πρόλαβε να τελειώσει η προσευχή του και άρχισε να ανηφορίζει μια αρκούδα μαύρη και έφτασε μπροστά του.

Του λέγει: «Εγώ είμαι αυτή που εξομολογήθη προηγουμένως και, όταν κατέβηκα κάτω, πέθανα και πήγα στην κόλαση, διότι είχα κάνει ένα μεγάλο αμάρτημα, νεανικό ακόμη, και εντρεπόμουν να το εξομολογηθώ. Και δεν ευθύνεσαι εσύ, μένε ήσυχος». Αυτή η πληροφορία και αυτή η διήγηση λέει πολλά για πολλούς μας, οι οποίοι, εφόσον εξομολογούμεθα ένα ποσόν, ίσως θέλετε να σας πω και το 99%, όταν το εκατοστόν, το 1%, παραμείνει, ανακαλείται ολόκληρος η εξομολόγηση. Γι' αυτό σας λέγω ότι υπάρχουν πολλοί από εμάς, λεγομένους χριστιανούς,

οι οποίοι δεν έχουμε ολοκληρώσει την εξομολόγησή μας, για λόγους δεν ξέρω τι. Είναι, όπως σας έλεγα ένα βράδυ, μια περίπτωση μιας γυναικός. «Δεν μπορώ», λέει, «να το πω, βρε, αυτό», λέει, «στον πνευματικό. Μα τα υπόλοιπα όλα», λέει, «τα εξομολογούμαι. Αυτό», λέει, «δεν μπορώ να το πω». Μα τότε τι θα γίνει δηλαδή; Εφόσον αχρηστεύεται ολόκληρος η υπόλοιπος εξομολόγηση, από αυτό εξαρτάται να αξιοποιηθεί η εξομολόγηση, θα πρέπει να φροντίσεις να το υπερπηδήσεις αυτό το πράγμα. Βέβαια είναι η εντροπή που μπαίνει στη μέση, την οποία πρέπει να την έχουμε εντροπή πριν αμαρτήσουμε, όχι μετά την αμαρτία. Πριν αμαρτήσουμε η εντροπή. Και ο σατανάς είναι τεχνίτης, ο οποίος μας φέρει την εντροπή όταν δεν είναι έτσι τα πράγματα, και πρέπει στην εξομολόγησή μας να αρχίζουμε από τα μεγάλα, ει δυνατόν, όχι από τα μικρά. Αμέσως από τα μεγάλα και να έπονται τα μικρά, οι λεπτομέρειες. Εμείς αρχίζουμε από τα μικρά και σκοντάφτουμε έπειτα στα μεγάλα και παραμένουν για ευθετότερο χρόνο,

με μια άλλη υπόδειξη που κάνει συνήθως ο σατανάς, ότι να κάνεις ένα καλό, ξέρω κάτι, να φτιάξεις πράγματα λανθασμένα, όπως πολλές φορές μας λένε και ορισμένοι πνευματικοί άνθρωποι, όταν είμαστε μακριά από τον Χριστό χρόνια κλπ., «να βαφτίσουμε», λέγει, «είναι καλό», λέει, «να βαφτίσεις». Βρε, εγώ είμαι αντίχριστος ακόμη, τι να πάω να ομολογήσω και να βαφτίσω; Εγώ δεν είμαι καλός, διαόλου μου, τι να βαφτίσω; Ή να στεφανώσεις ή, ξέρω εγώ, τάματα κλπ. Πρακτική μετάνοια. Γράφουμε στο χαρτί: «Έκαμα κείνο, και ζητώ το έλεος του Θεού». Να φύγουνε από τη μέση. Τότε λύνουμε τα χέρια της Χάριτος και ενεργεί επάνω μας η Χάρη του Θεού και αλλάζει και η ζωή μας.

Εδώ διαφορετικά τα αντιμετωπίζουμε τα πράγματα και δεν φοβούμεθα και κάτι το έκτακτο, γιατί, όπως ξέρετε, σήμερα...

Ζούμε σε μια εποχή που δεν έχει καμιά εγγύηση για το θάνατο. Παλιότερα περιμέναμε να αρρωστήσουμε, να πάθουμε, να κάνουμε πνευμονία, ξέρω γω τι και λοιπά, να το μυριστούμε ότι πεθαίνουμε. Πάει ο παπάς, λέει, είδατε, πάνε τα Άγια, τα Εξαπτέρυγα, πάνε να τον κοινωνήσουν. Θα μας εξομολογήσει, θα μας κοινωνήσει και θα πεθάνουμε.

Μπορεί να μας το κάνει. Μα ας πει ότι θα κάνουμε κι άλλα Χριστούγεννα. Και τι θα γίνει τότε αν δεν κάνουμε άλλα; Ποιος θα μας εγγυηθεί ότι θα περάσουμε στο '82; Υποχρεωμένος ο Χριστός να μας ανέχεται; Εμείς πρέπει να κάνουμε καλή χρήση αυτού του χρόνου που μας δίδει μπροστά μας. Γι' αυτό, αν μεταξύ μας είναι άνθρωποι οι οποίοι έχουν υπόλοιπα, να πάμε να τα καθαρίσουμε. Δεν γίνεται κανένας συμβιβασμός με τον Θεό. Εάν έχουν ζημιές κάνει που χρειάζεται ικανοποίηση υλική, να φροντίσουν να τα καθαρίσουν αυτά τα πράγματα. Δεν συμβιβάζει τον Θεό δηλαδή τίποτα. Μα δεν έχεις; Πήγαινε στον πνευματικό και πες του: αυτό και αυτό μου συμβαίνει. Εγώ έχω κάνει αυτό. Εγώ έχω αδικήσει, εγώ έχω κλέψει, εγώ έχω ψευστεί, εγώ έχω ψευδορκήσει, εγώ έχω κάνει αυτά. Τι μπορώ να κάνω τώρα; Να τα ικανοποιήσω δεν μπορώ.

Αναγνωρίζω τι έχω κάνει, τουλάχιστον να αναλάβω πνευματικώς, και μπορεί να σου πει «πήγαινε, μάζευε και πήγαινε». Να τακτοποιήσεις όμως με το όργανο αυτό που λέγεται πνευματικός, που έχει αφήσει. Μην το κανονίζεις μόνος σου αυτό το πράγμα, όπως είναι και το θέμα της νηστείας, επί παραδείγματι. Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν υγεία και κανονικά δεν πρέπει να νηστέψουν.

Θα πρέπει να το πούνε στον πνευματικό, να μην το κανονίσουν μόνοι τους, διότι παραβαίνουν την εντολή. Ο πνευματικός θα πει «να είναι ευλογημένο» και κρέας να φας Μεγάλη Παρασκευή. Είναι ευλογημένο τότε. Δεν σε κρατάει κανένας, δεν σε δυσκολεύει κανένας, δεν σε πιάνει κανένας, κάποιος το πουλεί. Άρα θα τακτοποιήσουμε με την Εκκλησία, διότι η Εκκλησία είναι εκείνη η οποία μας παραλαμβάνει που ερχόμεθα και η οποία είναι εκείνη που μας δέχεται όταν φεύγουμε.

Και αναλαμβάνει τη θεραπεία μας. Την αποθεραπεία μας. Θα πρέπει λοιπόν αυτά τα πράγματα να ρυθμιστούν, και υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν τα έχουν ταξινομήσει σωστά μέσα τους και δεν ενδιαφέρονται να τακτοποιήσουν. Και να παρακαλούμε τον Χριστό, και όσοι εξομολογούμεθα και νομίζουμε ότι ήδη έχουμε τελειώσει πλέον και έχουμε να κάνουμε με τα τρέχοντα, να παρακαλούμε τον Χριστό να μας υπενθυμίσει πού σκοντάφτουμε, διότι υπάρχουν πολλά πράγματα τα οποία τα έχουμε ξεχάσει. Τα έχουμε ξεχάσει και θα βρεθούν μπροστά. Θα δείτε όταν προσευχηθείτε και πείτε: «Χριστέ μου...»

«...θύμισέ με, τι είναι εκείνο που μπορεί να με δυσκολεύσει ακόμη για να έρθω κοντά σου;» Γιατί εσύ έχεις θέμα. Θα δείτε ότι θα συναντήσετε ένα πρόσωπο στον δρόμο και αμέσως θα τρέξει ο νους σας σε μια κατάσταση παλιά. Θα δείτε ένα όνειρο και θα σας οδηγήσει σε λεπτομέρειες που είστε δεσμευμένοι. Θα ακούσετε ένα κήρυγμα, θα διαβάσετε ένα έντυπο. Με μυρίους τρόπους θα φροντίσει να σας ξεσκαλώσει ο Χριστός. Αλλά θα πρέπει ο άνθρωπος να το θελήσει αυτό το πράγμα, να το επιδιώξει. Και όταν ακόμη βρισκόμεθα κάτω από το πετραχήλι του παπά, την ώρα που φροντίσαμε να τα εξομολογηθούμε όλα, να γνωρίζουμε ότι και τότε υπόλοιπα έχουμε ακόμη. Και να λέμε στην εξομολόγησή μας: «Πάτερ...»

«Παρακαλώ τον Κύριο να μου συγχωρέσει και ό,τι δεν θυμάμαι, διότι αν τα ενθυμούμην αυτή την ώρα εγώ θα τα έλεγα». Εξεύρει την ειλικρίνειά μας ο Θεός και τότε μας βοηθάει και μας τα συγχωρεί. Δεν έχουμε άλλον προορισμό, ούτε για να επιτύχουν τα γλυκά μας φέτος, ούτε για να επιτύχουν τα φορέματά μας φέτος, ούτε για να κάνουμε τις εορτές μας κλπ. Ο σκοπός ο βασικός είναι τι τρόπο θα ολοκληρώσουμε τη σωτηρία της ψυχής μας. Αυτός είναι ο λόγος. Και λέγω λοιπόν, στις δύο αυτές περιπτώσεις υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι θα προσέλθουν εποχιακώς κατ' αυτάς ή στην Εκκλησία και σε αυτή τη Θεία Κοινωνία χωρίς καμία προετοιμασία. Βέβαια νομίζουν ότι είναι εντάξει και έχουν το θράσος να πούνε «μακάρι να ήταν και άλλοι σαν και μένα» και κατηγορούν τους πάντας και τα πάντα για να μείνουνε κατ' αυτή την έννοια.

Σας έλεγα ένα βράδυ μια ιδιότητα που έχει ο ελέφας.

Βρει, λέγεται, ξάστερο νερό ο ελέφας, δεν πίνει. Αλλά με την προβοσκίδα του ανακατεύει, το κάνει λάσπη, λέμε, και τότε πίνει. Και οι φυσιοδίφες βγάλανε ότι δεν θέλει να ιδεί το πρόσωπό του μέσα στο ξάστερο νερό, την προβοσκίδα του αυτή, όπως είναι άσχημη. Αυτός είναι ο λόγος. Γι' αυτό θολώνει το νερό γύρω του, για να μην ιδεί την ασχημιά του. Αυτό τούτο συμβαίνει σε εμάς. Γι' αυτό κατηγορούμε το Ευαγγέλιο, γι' αυτό κατηγορούμε την Εκκλησία, γι' αυτό κατηγορούμε τους παπάδες, γι' αυτό κατηγορούμε γενικά ό,τι έχει σχέση, που μπορεί να μας υπενθυμίσει τις αμαρτίες μας. Αυτός είναι ο λόγος. Δεν είναι κανένας άλλος λόγος. Όλοι αγαπούσαμε την Εκκλησία, αγαπούσαμε τον κλήρο, εξομολογούμεθα, κοινωνούσαμε.

Εφόσον δεν μπαίναμε στην αμαρτία. Από τη στιγμή που μπλέξαμε στην αμαρτία, μας φταίνε όλοι απ' έξω που μας υπενθυμίζουν την αμαρτία. Μια τέχνη αυτή του σατανά: όταν τον άνθρωπο τον βάλει στην αμαρτία, του κλείνει τα μάτια και τον βάζει να γυρίζει γύρω από αυτόν και να δουλεύει γι' αυτόν. Είδατε τα ζώα όταν τα βάλουν στο μαγκανοπήγαδο, τι τους κάνουνε; Τους καλύπτουν το πρόσωπο. Όσο τους έχουν καλυμμένο το πρόσωπο, γυρίζουν γύρω-γύρω μέρα νύχτα. Μόλις τους αποκαλύψει το πρόσωπο, στέκονται και βλέπουν: «Βρε, τι κάναμε;» θα λένε καθ' εαυτά αυτά τα ζώα. Έτσι και εμάς.

Μας σκεπάζει ο σατανάς με την αμαρτία, όταν μας ζαλίσει, γιατί ένας μεθυσμένος εξαιτίας του πιοτού δεν καταλαβαίνει τι λέει ούτε καταλαβαίνει τι πράττει. Έτσι ακριβώς τον άνθρωπο, όταν βάλει την αμαρτία μέσα του...

Στα αμαρτήματα στο χέρι, ζαλίζεται, ούτε ξέρει τι λέγει ούτε ξέρει τι πράττει. Και τον βάζει ο σατανάς στο μαγκανοπήγαδο το δικό του και τον χρησιμοποιεί από όλες τις πλευρές. Αλλά μας αρέσει εμάς και εμείς θα πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να ξεφύγουμε. Οι μέρες λοιπόν αυτές είναι οι μέρες που προσφέρονται για αυτές τις σκέψεις, διότι ο Χριστός, όπως σας είπα, ήρθε, λέγει, εδώ στον κόσμο για τις αμαρτίες του κόσμου. Τις αμαρτίες δεν έδωσες; Όσα κεριά και όσα λιβάνια εάν ανάψεις, δεν βγαίνει τίποτα από αυτό. Εκτός αυτών των οποίων είπαμε, που πρέπει ο άνθρωπος να έχει υπόψη του αυτές τις ημέρες.

Πρέπει να προσέξει να μην μπλεχτεί και να μην δημιουργήσει σχέση με ορισμένα κακά έθιμα τα οποία έχουμε εμείς, τα οποία έχουν σερβιριστεί μέσα στις ημέρες αυτές και οι άνθρωποι καταπιάνονται μόνο με αυτά τα περιστατικά. Και είδατε προηγουμένως εδώ που διάβασα, ότι αυτή η ψυχή γράφει: «Θα είναι κακό, λέει, να στολίσω το σπίτι με χριστουγεννιάτικο δέντρο, με μεγάλη ευπρέπεια, και θα το βάλω σε μέρος επιδεικτικό μάλιστα, να βλέπει ο κόσμος έξω ότι είναι χριστιανικό το σπίτι;» Όπως ξέρετε, αυτά δεν υπήρχανε.

Χρόνια έχουν που ήρθανε, και ήρθαν από το εξωτερικό. Δεν έχουν σχέση με την Ορθοδοξία αυτά τα πράγματα. Αυτό είναι φρούτο από τον παπισμό, από τη Δύση, από εκεί έχει έρθει. Όταν ο άνθρωπος δεν έχει τίποτα στην καρδιά του, περιεχόμενο, φροντίζει να φορτώνεται από όλα αυτά τα πράγματα.

Να κάνει το εξωτερικό του περιβάλλον, όσο το εσωτερικό του είναι κενόν, το κάνει πιο φανταχτερό. Όσο ο άνθρωπος προχωρεί στον χριστιανισμό, τόσο πρέπει να απαλλάσσεται από τα περιττά απ' έξω. Αλλά για να αισθανθείς γεμάτος πρέπει να έχεις σχέση με τον Θεό.

Εσύ με την ηθική. Έχεις σχέση με την αρετή γενικά. Δεν ξέρω αν έχετε βρει κάτι που αναφέρεται για τον κυνόφιλο αυτόν, τον Διογένη, των Κυνικών. Κυνικός θα πει σκύλος, κύων είναι ο σκύλος. Ξέρετε τι αναφέρεται γι' αυτόν, τον μεγάλο σοφό αυτόν άνθρωπο; Ότι ζούσε μέσα σε ένα πιθάρι. Ούτε δέντρα ούτε τίποτα, εξωτερική εμφάνιση και περιβολή, σε ένα πιθάρι. Εδώ στη μέση του είχε κρεμασμένο με ένα σπάγκο ένα τάσι. Ξέρετε τι είναι το τάσι, που πιάνουμε, μια κυβάδα που λέμε εμείς, που πιάνουμε και πίνουμε νερό.

Αν περνούσε καμιά φορά από καμιά πηγή, έπινε με αυτό νερό. Κάποτε λέγεται ότι είδε σε μια βρύση έναν άλλον ο οποίος έπινε με τις χούφτες του νερό. Αμέσως έβγαλε στους σκέψεις του συμπέρασμα ότι δεν του χρειάζεται το τάσι, και έβγαλε και το πέταξε και απαλλάχθηκε εξ αυτού. «Όσο έχω τις χούφτες μου, τι μου χρειάζεται το τάσι;» Πού τέτοια πράγματα σήμερα. Σήμερα τα πράγματα που μπάζουμε εμείς μέσα στο σπίτι είναι τόσο, μας ζουράλαναν από το σπίτι. Πολλοί δεν χωρούν εξαιτίας αυτών των οποίων έχουν μέσα στο σπίτι τους και πάλι είναι αχόρταγοι στο σημείο αυτό. Δεν χορταίνουνε και πάλι είναι αχόρταγοι.

Θα πει κανείς: «Είναι αμαρτία;» Δεν είναι αμαρτία, αλλά δείχνει την κουφότητα αυτού, ότι δεν έχει γεμίσει ακόμη, δεν έχει χορτάσει ακόμη ο άνθρωπος, δεν έχει περιεχόμενο. Ακούστε κάτι που είχα βρει. Έχουμε, λέγει, όλη την τάση να μαζεύουμε όσο το δυνατόν πιο πολλά από τα πράγματα του κόσμου τούτου, νομίζοντας πως με αυτόν τον τρόπο γινόμαστε πιο ευτυχισμένοι. Είναι όμως βασικά λαθεμένος αυτός ο συλλογισμός. Ας μη γινόμαστε δούλοι των πραγμάτων, ας μη γινόμαστε δούλοι των περιστάσεων.

Μη γινόμεθα δούλοι των συνηθειών μας. Ας μη γινόμαστε δούλοι των επιθυμιών μας. Μόνο ο Χριστός ελευθερώνει. Μόνο ο Χριστός μπορεί να εγγυηθεί την ελευθερία μας. Μόνο ο Χριστός σπάζει αλυσίδες. Μόνο ο Χριστός μπορεί να βάλει ψαλμό, ευχαριστία στα χείλη. Εμείς όμως με διάφορα άλλα πράγματα κοιτάζουμε να κάνουμε πιο όμορφο το μέρος, για να αισθανθούμε πιο σωστά, πιο καλά. Κάθε στιγμή είμαστε δούλοι. Τέτοια σαλόνια με αϊβασιλιάτικα στολίδια και με χριστουγεννιάτικα πολλά, τι είναι; Τεκέδες. Τεκέδες με όλη τη σημασία της λέξης. Η δεσποινίς, η κυρία, ο κύριος, ο παππούς, οι πάντες το έχουν κάνει ντουμάνι εκεί πέρα.

Τεκέδες πραγματικοί. Και είναι σε πάρτι χριστουγεννιάτικο, σε πάρτι, σε μια βεγγέρα πρωτοχρονιάτικη κλπ. Και τι είναι εκεί πέρα μέσα; Πρέπει να βάλεις μάσκα να πας. Κύριοι, λέει, κυρίες σοβαρές, που, που και που. Σας ελευθέρωσε ο Χριστός; Όχι. Σας έχω πει κάποτε κάτι για το τσιγάρο που είναι απαραίτητο σήμερα σε όλες αυτές τις εκδηλώσεις, και λιβανίζονται όλα αυτά που φτιάχνουμε εμείς στα τζάμια κλπ. Αναφέρεται ότι ο Γέρος του Μοριά, ο Κολοκοτρώνης, ένα βράδυ, τα χρόνια του Αγώνος, λάτρης με το κεφάλι στον τορβά, που λέμε, τον τράστο όπως λέγανε αυτοί, έφευγε με 22 παλικάρια τη νύχτα αργά να περάσει από τη Ζάκυνθο στη...

Γλαρέντζα, από εδώ στο Κατάκολο, για να βοηθήσει τον αγώνα από εδώ των άλλων που αγωνιζόταν. Όταν μπήκανε το βράδυ και άνοιξε σιγά-σιγά με τα κουπιά το καΐκι, για να μην ακούγεται από τους Τούρκους, τράβηξε τη σακούλα του να κάνει τσιμπούκι. Επίσης, μέσα σε σακούλα υπήρχε καπνός για να διατηρείται δροσερός. Όμως σακούλα δεν είχε. Στενοχωρήθηκε, διότι δεν είχε. Εν πάση περιπτώσει, για μια στιγμή σκέφτηκε ότι μπορεί να έχουν τα παλικάρια τα άλλα. Είχε 22 παιδιά μαζί του, 22 παλικάρια. Και σιγά-σιγά: «Έχεις καπνό; Έχεις καπνό; Έχεις καπνό; Θέλει ο καπετάνιος. Θες καπνό;» και λοιπά. Κανένα από τα παιδιά δεν κάπνιζε. Κανένα από τα παιδιά δεν κάπνιζε.

Δαιμονίστηκε, κατά το λεγόμενο. Και τι κάνει αυτός; Βγάζει μια σουβλιά που είχε και παίρνει το τσιμπούκι του και το έξυνε γύρω-γύρω, να βγάλει λίγη καπνιά να βάλει, να ξεπικριστεί, να δηλητηριαστεί δηλαδή. Α, να του περάσει. Σε καμιά ώρα, μία, μισή, δύο, θα του έρθουν ξανά από εδώ. Όταν έκανε αυτό το πράγμα, εκεί ήρθε στον εαυτόν του και είπε τα εξής αξιομνημόνευτα λόγια: «Ορίστε, άνθρωπος που βάζει το κεφάλι του στον τορβά και φιλοδοξεί να πάει να ελευθερώσει τα αδέρφια του, καθ' ην στιγμήν αυτός δεν έχει ελευθερωθεί από ένα χορτάρι». Και πέταξε το τσιμπούκι στη θάλασσα και πέταξε το πυριόβολο στη θάλασσα.

Πέταξε τη μίσκα στη θάλασσα και πέταξε τη σακούλα στη θάλασσα και το έκοψε από τη βραδιά εκεί. Τι λοιπόν κι αν μου φτιάξεις δέντρα χριστουγεννιάτικα, τι κι αν μου βάλεις τον Αϊ-Βασίλη στα τζάμια με τις μουστάκες του, με τα μπαμπάκια; Τι βγήκε απ' αυτό; Αυτό καθεαυτό είναι αμαρτία; Δεν είναι θέμα να πάω να το εξομολογηθώ, δεν είναι αμαρτία. Αλλά δείχνει, λέγω, την κουφότητα. Ο άνθρωπος ο χριστιανός είναι γεμάτος, δεν απασχολείται με αυτά, ούτε θα δείξει στον άλλον, γιατί πολλά σπίτια που έχουν τη Γέννηση εκεί δεν έχουν γέννηση στο λίκνο τους.

Ο Χριστός στα τζάμια, αλλά δεν γεννιέται παιδί στο σπίτι. Πες και αν υπάρχει η Γέννηση του Χριστού εκεί, κάτι... Τη στιγμή εδώ σκοτώνονται τα παιδιά μέσα στο ίδιο σπίτι. Είναι ψέματα αυτά που λέγω; Πόσοι δεν θα κάνουν Χριστούγεννα; Αυτή η κυρία, ξέρω εγώ, κάνα παιδί αν βρίσκεται, και είπα, και ο πατέρας δεν θα είναι μέσα και η μητέρα δεν θα είναι μέσα. Ποιος θα τα βάλει αυτά εκεί πέρα, τα τριχλιμπίδια όλα; Πού είναι η γιαγιά στην πολυθρόνα και πού είναι του παππού η πολυθρόνα και πού είναι η κούνια του παιδιού; Αυτά δεν υπάρχουνε, αυτά ξηλωθούν όλα. Δεν χρειάζονται αυτά. Τι να χρειάζονται; Δεν είναι θέμα αυτά που λέει ο κόσμος, ο κούφιος ο κόσμος. Θα μπει Χριστός μέσα, τα πράγματα αλλάζουν και δεν χρειάζονται αυτά.

Μπορούμε να βγάλουμε το πιστόλι; Θα του πούμε «βγάλε τα από εκεί»; Όχι, άστα. Περνάνε και άπιστοι απ' έξω. Και άθεοι απ' έξω, περνάνε και αλλόθρησκοι απ' έξω, λένε ότι υπάρχουν ακόμη τρελοί — για τρελούς τους λένε τους χριστιανούς οι άλλοι — ότι έχουν παρασυρθεί από έναν Εβραίο. Όμως ο Χριστός καταγγέλλεται, κάτι γίνεται. Και τα κάλαντα που λένε τα παιδιά, αδιαφόρως αν βγαίνουν, και οι τυφλοί που βγαίνουν και λένε τα κάλαντα να μαζέψουν λεφτά, παρότι δεν το πιστεύουν τον Χριστό, και άλλες οργανώσεις τελικά.

Σας λέμε, γίνεται θόρυβος γύρω από κάποιο πρόσωπο, πάντοτε. Συγκινεί τους ανθρώπους, παρά το πείσμα του σατανά και όλων των Αντιχρίστων να εξαλείψουν το όνομα αυτό. Έχουμε, λοιπόν, εμείς έθιμα τα οποία δεν είναι δικά μας, μες στις περιπτώσεις. Και άλλα έθιμα φέρουν ορισμένοι και από τώρα το προγραμματίζουν: ένα τραπέζι, παραδείγματος χάριν, την παραμονή των Χριστουγέννων, ένα τραπέζι φιλικό.

Παραμονή του νέου έτους. Το νέο έτος, βέβαια, είναι και με πιπέρι και αλάτι, είναι και με χαρτί, είναι και με τράπουλα, είναι και με τύφους και πολλά άλλα πράγματα. Αυτά δεν είναι όμορφα έθιμα. Είναι για τα χρόνια πολλά; Σοβαρά; Πολλά χρόνια το κάνεις αυτό, είδες καμιά προκοπή; Τίποτα. Όλα ανάποδα πηγαίνουν. Λοιπόν, πώς μου λες; Αν έβλεπες ότι απορρέει ευτυχία από αυτό, να το επαναλάβεις. Αλλά εφόσον δεν απορρέει η ευτυχία και καθημερινώς ζητάς την ευτυχία σε μέρη στα οποία δεν υπάρχει ευτυχία, αυτά, λοιπόν, πρέπει κάποτε να σταματήσουν. Αλλά ερωτώ το εξής: πώς είναι δυνατόν ένας χριστιανός την παραμονή των Χριστουγέννων το βράδυ να κάνει τραπέζι σπίτι του; Τι κάνει αυτό το τραπέζι; Μεγάλη εσάς είναι!

Μουσακάς θα είναι; Πώς εσύ καταργείς τη νηστεία; Πώς δεν ετοιμάζεσαι από βραδύς να πας το πρωί στη Βηθλεέμ, να συναντήσεις τον Σωτήρα σου και να τον προσκυνήσεις; Γιατί άνθρωποι οι οποίοι θα γλεντοκοπήσουν το βράδυ των Χριστουγέννων, παραμονή, δεν είναι δυνατόν να εκκλησιαστούν το πρωί. Και μάλιστα όπως μας θέλει η Εκκλησία, άγια, σαν ποιμένες να πάμε πρωί πρωί κάτω να βρούμε τον Χριστό γεννημένον. Είναι δυνατόν; Δεν είναι δυνατόν. Καταλαβαίνετε αμέσως τι ζημιά γίνεται. Σου απαγορεύει αυτή σου η χειρονομία να εκκλησιαστείς την άλλη μέρα. Κι αν δεν εκκλησιαστείς τα Χριστούγεννα, πότε θα έρθει η περίπτωση να εκκλησιαστείς; Πότε; Εάν, όταν έρχεται ο Θεός να σε βρει στον κόσμο για να σε σώσει, δεν πας να του πεις το ευχαριστώ;

Θα πας σε διάφορες περιπτώσεις; Για πότε κανονίζεις; Αν είναι μια αρμόδια ημέρα για αυτά τα θέματα, είναι η ημέρα των Χριστουγέννων. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, τι ζημιές γίνονται, εκτός των άλλων, διότι μέσα σε αυτές τις συγκεντρώσεις, τις πιο φιλικές, υπάρχουν τα σπέρματα της διαφθοράς και των εγγάμων και των αγάμων. Ο σατανάς όλα αυτά τα εκμεταλλεύεται με τον τρόπο του. Και θα έχετε προσέξει ότι τα πιο θλιβερά γεγονότα, τα μεγαλύτερα σακατέματα των οικογενειών, γίνονται μέσα στα φιλικά αυτά περιβάλλοντα. Γι’ αυτό ο άνθρωπος πρέπει, κατά κάποιον τρόπο, να το αποφύγει όσο μπορεί.

Ο Χρυσόστομος το ομιλεί για τα γενέθλια του Ηρώδου και λέγει: δεν είναι η Ηρωδιάς εκεί, σε ένα γλέντι που θα κάνουμε εμείς, σε ένα γιορτάκι που λέμε, σε μια λεγομένη στενή χαρά· είναι ο διάβολος όμως εκεί, ο οποίος είχε παίξει τον ρόλο, όταν η κεφαλή του Τιμίου Προδρόμου, εκείνο το βράδυ... Είναι ο διάβολος, διότι όπου όρχηση, όπου όργανο, και διάβολος. Όπου όρχηση, και διάβολος. Και ξέρετε, τα δικά μας τα τραγούδια είναι εξωστρεφή. Τον άνθρωπο τον κάνουν να ξεχνάει τον προορισμό του, τον εαυτό του, την αμαρτία του, την κατάντια του κ.λπ. Και τον κάνουν εξωστρεφή τον άνθρωπο για ορισμένο χρονικό διάστημα και εκείνη τη στιγμή ο άνθρωπος...

Είναι ευάλωτος στα χέρια του σατανά και τον κάνει ό,τι θέλει. Από εκεί ξεκινάνε τα πάντα. Σκεφτείτε ακόμη την υπόθεση της πρώτης του έτους, θα την αντιμετωπίσουμε. Περισσότεροι το θεωρούν αυτό σαν μια ευκαιρία για ευλογία στο σπίτι, για το καλό μάλιστα ερμηνεύεται, για το καλό. Και ξέρετε, σήμερα τα περισσότερα σπίτια, όπως αισθάνονται την ανάγκη να πάρουν ένα τηγάνι και να τηγανίζουν, έτσι αισθάνονται την ανάγκη να έχουν και πράσινη τσόχα, να έχουν μάρκες, να έχουν τράπουλα. Είναι κι αυτό εξάρτημα τώρα του σπιτιού. Καταλαβαίνετε πού πάμε.

Ακόμη εκείνοι οι οποίοι, κατά κάποιον τρόπο, τον Αϊ-Βασίλη τον θεωρούσαν χαρτοπαίκτη και ότι δεν εννοείται Πρωτοχρονιά και Αϊ-Βασίλης χωρίς... Τράπουλα, χωρίς παιχνίδι. Καταλαβαίνετε πού πηγαίνουμε. Και δεν ξέρει ο άνθρωπος ότι ο σατανάς, διά της τράπουλας, όπως το είχα πει μια άλλη φορά, εμπαίζει τα Άγια Πρόσωπα. Η Ντάμα είναι η Παναγία, ο Βαλές είναι ο Χριστός, ο Ρήγας είναι ο Θεός Πατήρ, το καρό, το σπαθί, η κούπα, το μπαστούνι είναι Σταυρός, είναι ο Τίμιος Σταυρός. Εμπαίζονται τα Άγια Πρόσωπα και ο Τίμιος Σταυρός με την τράπουλα, την οποία βάζει στο σπίτι και τη χρησιμοποιεί ως διασκέδαση. Και κάθονται να παίξουν. Ποιος να παίξει; Όλοι κάθονται για να κερδίσουν. Ποιος θα χάσει; Εγώ που θα κοιμάμαι; Και αν κερδίσεις, τι θα κερδίσεις; Τι θα κάνεις, σε τελευταία ανάλυση; Θα ληστέψεις τον ιδρώτα του άλλου, το μεροκάματο του άλλου, τα παπούτσια του παιδιού.

Το κοστούμι της κυρίας, διότι ο αδύνατος και έκδοτος προς το χαρτί σύζυγος πάει και παίζει όχι τα δικά του· είναι αυτά που δικαιούνται άλλοι. Ή, ταυτόχρονα, η γυναίκα ή και οι δύο μαζί, γιατί έχουμε και τέτοιες περιπτώσεις. Καταλαβαίνετε; Χρήματα που είναι από χαρτί είναι από ληστεία χρήματα, από ληστεία. Δεν έχεις κανένα δικαίωμα. Ρώτα το πρόσωπο που θα γίνει ο άρπαξ. Τα άλλα είναι εκ του πονηρού. Και εντούτοις, άνθρωποι κατά αυτά θα ανοίξουν το σπίτι τους και θα καλέσουν ανθρώπους, εκτός των άλλων εγκληματικών, θα καλέσουν ανθρώπους κοτόπουλα για να τα μαδήσουν ορισμένα άλλα αρπακτικά όρνεα. Καταλαβαίνετε αν είναι δυνατόν υπό την ευλογία του Θεού...

Του Μεγάλου Βασιλείου να γίνονται αυτά τα πράγματα. Και εντός, θα γίνουν και φέτος, θα γίνουν. Όσοι, λοιπόν, ακούμε αυτά τα λόγια, αν νομίζουμε ότι είναι σωστά, ας φροντίσουμε, κατά κάποιον τρόπο, χωρίς, επαναλαμβάνω, να βγάλουμε το πιστόλι, αλλά όμορφα, διαφωτιστικά, αν μπορούμε κανέναν να τον διαφωτίσουμε στο σημείο αυτό. Ή, πως θέλει θεληματικά να σταματήσει, πως θα θελήσει και δεν θα ανοίξει το σπίτι του και δώσει χώρα στον σατανά να γίνουν πράγματα τα οποία γινόταν άλλα χρόνια και ήταν πολύ άσχημα. Και μάλιστα στις ημέρες μας πρέπει, όσο μπορούμε πιο πολύ, να εντείνουμε την προσπάθεια αυτή. Δεν ξέρω αν ξέρετε από πού επικράτησαν επίσης τα δώρα τα οποία δίδονται. Εμείς έχουμε μια διάκριση εν σχέσει με τους παπικούς. Οι παπικοί τα δώρα τα κάνουν τα Χριστούγεννα. Εμείς θα κάνουμε την Πρωτοχρονιά τα δώρα μας.

Σήμερα παρασυρόμεθα από αυτούς, διότι πιθηκίζουμε εμείς, δεν κρατάμε την ακεραιότητά μας. Ό,τι ωραίο και ό,τι σωστό, το πουλάμε εύκολα και παίρνουμε ό,τι κούφιο των άλλων. Διότι αυτοί πιστεύουν, πιστεύουν ότι ο Χριστός ήρθε ως δώρον από τον Θεό, έχουν τα Χριστούγεννα για τη μεγαλύτερη μέρα. Και όπως ο Θεός έκανε δώρον τον Χριστό, έτσι και οι άνθρωποι κάνουν δώρα προς τους άλλους. Δεν έχει ξεκινήσει όμως από εκεί. Και το περισσότερο βάρος, η μεγαλύτερη εορτή των παπικών, είναι τα Χριστούγεννα. Δεν είναι η Ανάσταση, όπως είναι σε μας· είναι τα Χριστούγεννα. Γι’ αυτό και ακριβώς δεν παρουσιάζονται στον Πανάγιο Τάφο, ούτε παίρνουνε οι παπικοί φως από τον Πανάγιο Τάφο, το οποίο δίνει θαυματουργικώς ο Πανάγιος Τάφος κάθε Μεγάλο Σάββατο, το μεσημέρι, έντεκα με μία. Εμείς κάνουμε δώρα.

Δώρα τα δικά μας πάλι δεν είναι μυαλωμένα δώρα, σύμφωνα με την αιτία που εθεσπίστησαν στους χριστιανούς τα δώρα. Κάνω δώρα στη φιλενάδα μου, που υπάρχει αμαρτία στη μέση. Κάνω γραβάτα στον φίλο μου, που υπάρχει αμαρτία στη μέση. Κάνω δώρα σε κάποιον που θα τον υποχρεώσω. Και μάλιστα πολλές φορές βάζω και γραμμάτιο: το έδωσα για κάποιον σκοπό απώτερο. Δεν είναι τα δώρα τα δικά μας ευλογημένα από τον Θεό. Αν θέλετε να γνωρίζετε, όσοι δεν γνωρίζετε, παρότι νομίζω σε κάποια άλλη ομιλία το έχουμε πει, από πού τα δώρα τα οποία γίνονται του Αγίου Βασιλείου. Ήτο κάποτε επιστήθιος ο Ιουλιανός ο Παραβάτης, ένας συμμαθητής του Μεγάλου Βασιλείου στας Αθήνας. Όμως έπειτα τράβηξε το άλλο άκρον.

Άθεος και λοιπά. Και πέρασε από τα σύνορα του Μεγάλου Βασιλείου, από την Καππαδοκία προς τα κάτω, να κάνει έναν πόλεμον κατακτητικόν. Όταν πέρασε από τα σύνορα εκεί, ήξερε ότι στην επισκοπή της Καππαδοκίας υπήρχε ο Μέγας Βασίλειος, στην Καισάρεια εκεί πέρα, και έστειλε κάποιον στρατιώτη να του στείλει ψωμί. Και ο Μέγας Βασίλειος του έστειλε δύο κρίθινα ψωμιά. Όταν τα είδε ο Ιουλιανός, παρεξηγήθηκε και σου λέει: «Για ζώο με πέρασε, που μου έστειλε κρίθινα ψωμιά;» Και παίρνει δύο δεμάτια σανό, χόρτο, και τα έστειλε στον Μέγα Βασίλειο και με την απειλή ότι «όταν γυρίσω, θα μου το πληρώσεις αυτό που μου έκανες». Με καταλαβαίνεις; Όταν είδε αυτό...

Ό,τι τρώει ο καθένας δίδει. Εγώ κρίθινο ψωμί έτρωγα, κρίθινο ψωμί τού έστειλα. Αυτός δεν με τρώει σανό, για να μου στείλει σανό. Όμως το κράτησε αυτό, ότι υπάρχει εκδοχή να του κάνει ζημιά, στους δικούς του. Γι’ αυτό παρακάλεσε τον κόσμο να τον ακούσει. «Παιδιά, αυτό και αυτό συμβαίνει. Ο Ιουλιανός πάει κάτω, αυτό και αυτό έγινε, μας απειλεί. Όταν γυρίσει, θα μας κάνει κακό. Πάει για λεφτά. Σκέφτηκα να μαζέψουμε κάτι μεταξύ μας και, όταν θα μάθω ότι γυρίζει, να βρω δυο τρεις ανθρώπους και να τους στείλω μερικά, να του κόψω την προέλαση. Ας μας κοστίσουν κανένα λεφτά, ξαναβρίσκουμε. Ανθρώπους δεν βρίσκουμε». Ωραία η σκέψη και η λογική. Την ησπάσθησαν οι πάντες. «Ό,τι, λοιπόν, θέλετε, αφήστε κάτω εκεί στο παγκάρι». Όλος ο κόσμος ένα πέταμα έκανε από καθήκον. Μα ενώτια ήθελε...

Χρυσαφικά ήρθαν, μα χρήματα ήρθαν, μα ρολόγια χρυσά ήρθαν. Τα πάντα τα άφησαν εκεί και έγινε ένας μεγάλος σωρός. Όταν έμαθε ο Μέγας Βασίλειος ότι επιστρέφει αυτός νικητής, τροπαιούχος από κάτω, εκάλεσε τον λαόν σε μία αγρυπνία. Η αγρυπνία γινόταν στο επάνω μέρος της πόλεως, που ήταν της Παναγίας μας ο ναός. Βεβαίως, στα ξημερώματα της αγρυπνίας αυτής, ο Μέγας Βασίλειος εκάθισε σε ένα αναλόγιο εκεί, σε ένα στασίδι, και εκεί αποκοιμήθηκε. Και βλέπει μπροστά του την Παναγία μας απαστράπτουσα και να διατάσσει κάποιον άγγελο να ειδοποιήσει τον δούλο της, τον Μερκούριο, να έρθει πάνω. Σε λίγο βλέπει τον Μερκούριο και έρχεται. Του λέει: «Πήγαινε να πατάξεις τον εχθρόν του Υιού μου». Και γύρισε και χαμογέλασε στον Μέγα Βασίλειο. Πετάχτηκε ο Μέγας Βασίλειος, του λέει ο πειρασμένος.

Βλέπει, έτσι το πήρε, ότι αυτό ήθελε να γίνει, να μπει η Παναγία στη μέση. Αλλά όνειρο είναι. Αλλά τον έτρωγε από μέσα όμως: Μερκούριος, Μερκούριος, κάτω στην πόλη, σε λάρνακα, ολόκληρο το σώμα του. Τι γίνεται; Μπαίνει στο ιερό και βγαίνει απ’ την πίσω πόρτα κάτω και πάει κάτω, χωρίς να πει σε κανέναν τίποτε. Όταν πήγε κάτω, βρήκε τη λάρνακα κενή. Δεν υπήρχε ο Άγιος Μερκούριος μέσα. Φωνάζει τον νεωκόρο. «Ελάτε», λέει. «Τρόμαξα μ’ αυτό. Προηγουμένως», λέει, «εγώ που ήρθα, προσκύνησα», λέει, «τον Άγιο». Κατάλαβε, λοιπόν, ο Άγιος Βασίλειος ότι αυτό και αυτό, κάτι έγινε. Η Παναγία μας κάτι έκανε. Αποτέλεσμα: σε λίγο φτάνουν οι ιππείς και αγγελιοφόροι ότι ο Ιουλιανός απέθανε από την κοπή καθ’ οδόν. Όλα, λοιπόν, μαζεμένα αυτά, το όνειρο, η άδεια λάρνακα, η πληροφορία.

Κατάλαβε ο Μέγας Βασίλειος ότι η Παναγία επενέβη στο μέσο και φεύγει όσο μπορούσε να τρέξει και ανεβαίνει, μπαίνει πάλι από την πίσω πόρτα και πηγαίνει σε ώρα απειλή και σηκώνει τα χέρια και λέει: «Αδελφοί, το με καλό, το με φόβο. Η Παναγία μας μάς ελευθέρωσε. Αυτό και αυτό. Ορίστε, λοιπόν, τώρα, περάστε, πάρτε ό,τι έχετε δώσει ο καθένας. Ας πάρει ο καθένας το δικό του». Με μια φωνή όλοι είπανε: «Δεν παίρνουμε τίποτα. Εμείς τα προσφέραμε, θα τα κάνεις ό,τι θέλεις». Αποτέλεσμα: τα έδωσε σε νοσοκομεία, σε βρεφοκομεία, σε γηροκομεία, σε, Αυτά είναι τα δώρα του Μεγάλου Βασιλείου. Δεν είναι οι πιτζάμες που παίρνουμε στον φίλο μας εμείς, ούτε οι γραβάτες, ούτε τα ποδήλατα.

Τα μπαλόνια, ούτε τα άλλα είναι. Αυτά είναι τα δώρα του Μεγάλου Βασιλείου. Και ο χριστιανός αυτά πρέπει να δίνει στους φτωχούς, που έχουν την ανάγκη, και λοιπά, και όχι σε πράγματα περιττά, που φορτώνουν καράβια ολόκληρα και πετούνε την άλλη μέρα των Χριστουγέννων. Συγχωρείτε για αυτά που είπα. Ίσως να είμαι εκτός προγράμματος, αλλά προσέξτε τα όσο μπορείτε και εφαρμόστε στις ημέρες αυτές αυτά που λέει η Εκκλησία. Ας ετοιμαστούμε, λοιπόν, με μετάνοια και εξομολόγηση για Θεία Κοινωνία, ας αποφύγουμε όσο μπορούμε τις αμαρτίες αυτές των Χριστουγέννων και της πρώτης του έτους και, καθαροί κατά κάποιον τρόπο, ας πάρουμε και τον Μεγάλο Αγιασμό μεθαύριο, που είναι θέματα που θα τα μιλήσουμε μετά, όταν ο Θεός επιτρέψει. Σας εύχομαι καλές γιορτές!