On Prayer

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Because of this passage that I read from Timothy, from his First Epistle,

chapter two, verse one, which urges that all people offer

supplications, prayers, intercessions, thanksgivings, and so forth. And this, it says, is so pleasing to God. I would add that it is also greatly beneficial to man. So this evening, for these two reasons, allow me to speak about what we call prayer.

A person ought to resolve his personal, family, and social matters through prayer. If there is so much misery today among individuals, families, and societies, it is because people act on their own—according to their own reasoning, their education, and their feelings. They act by themselves, reach a dead end, and then seek a solution where no solution exists. An ascetic father, Saint Mark, says—and you will find this in the first volume of the Philokalia—“If you wish to find,” he says, “the

solution to a tangled matter”—because things today are tangled; there is confusion, forgive me. If there has ever been an age when the world is confused and does not know what it is doing, it is today—“if, then, you wish to find the solution to some matter or problem, ask what God wills and what God’s judgment is concerning the matter that troubles you.” But how is a person to ask God? Will he write Him a letter and receive an answer? Will he telephone Him? How will it happen? In the Book of Job it is said that God visits a person in his sleep three and four times every night. He speaks to him, counsels him, adjusts him, and corrects him, just as we correct our watches when we hear the observatory’s time signal: if the watch is fast, we set it back a little; if it is slow, we move it forward a little. In the same way, God corrects us. Of course, His providential care extends to everyone; but those who revere Him, fear Him, and take Him into account, He helps, adjusts, and guides along the right path. If you wish to know whether what I am saying is true, consider this question:

Has it ever happened that in the evening you decided that the next day you would go somewhere, do something, buy this, say that, and so forth, and you even made a firm agreement and arranged a specific appointment—but when morning came, you did not go? You awoke with a different judgment and did not go. Then you telephoned and said, “Please forgive me, but I will not be coming. We will not proceed; for the time being, we are postponing this.” Why did you change your mind? You spoke to no one; you simply went to sleep. You did not open any law book, ask an adviser, consult a lawyer, or speak with anyone experienced. How did you change your mind when you had dealt with no one at all? Who changed your mind?

You do not carry out what you had intended to do the night before. It happens.

It is, then, that Other One—the invisible God—who comes and, always for your benefit, changes your way of thinking. This happens, of course, to people who truly live their faith—not in words, but in deeds and in reality. There would be no personal, family, social, or worldwide problems if there were this thing called prayer. We blame people for our misery, whereas we ought to blame sin for that misery.

They have found

the Precious Cross to be an instrument of murder, yet they do not reject the murderers. What fault lies with a piece of wood? Is the wood at fault, while the one who raised Him upon the wood is not? You reject the instrument, judge it, condemn it, insult it, and trample it underfoot, while acquitting the one who raised Him upon the wood. The same thing happens with us. The government is at fault, the politician is at fault, the priest is at fault, the neighbor is at fault, the father, the mother, the father-in-law—everyone else is at fault. Only we are not at fault, though how greatly we ourselves are to blame! A person will be able to discern all these things, put them in order within himself, and attain a good outcome in his life if he prays, if he leaves everything

in God’s hands—not according to his own way, but as God wills. The first two human beings to appear in the world felt the need to pray to God in the way they knew at the time. There were no prayer books, and Cain and Abel had neither a clock in the wilderness nor the guidance we have today, telling us what prayer is, how to pray, when to pray, and so forth. Cain, because he was a farmer, gathered some of his produce and offered it in sacrifice to God. Abel selected some sheep from

his flocks and offered them in sacrifice to God. There you have an altar and prayer from the first two human beings. It is within man’s nature to look toward heaven. You can see this in little children when they are born and begin to grow, even before they are influenced by the ideas of an aunt, a godfather, a grandmother, the neighborhood, today’s teacher, and so forth. You see a child run to kiss the priest’s hand, run to kiss an icon, make prostrations, and do a thousand other things. We see that the child is made for matters concerning the soul and God. Then the world takes the child, shapes him, and places him in another world—an atheistic world, outside his proper course.

He goes off the rails, and today we have many who have gone off the rails, even from an early age. Man is made for God. He senses this within himself. And when every door closes and his own powers disappoint him, his ego will not let him admit it. Yet in his mind he turns to seek some God somewhere. Some people, in this search, have not found the true God. They find another, or they make other gods for themselves through various superstitions. Someone may object here and say, “How can I know who the true God is?” This is precisely what I am saying: prayer is the solvent

that clears away the confusion and reveals what is right and what is truly beneficial for man. It would have been better if man had learned none of the things in this world that he regards as achievements and that have bewildered his mind. Let him still travel by donkey and cook bean soup in an earthenware pot, without all the mechanical development and assistance we have today—which is largely good if used properly—provided that he had learned to pray and, with simplicity, to place his problems in God’s hands. He would have been happy. Today he seeks happiness in material things, though, as you know, the soul is not nourished by material things. God gives these things so that man may be left without excuse.

Take a woman, for example. Until recently she had to wash everything herself; today she has a washing machine. But does she use the time the washing machine saves her to pray? No. She uses it to speak on the telephone against someone else, or to talk about fashion and other harmful things.

God has created many favorable conditions for us. Bean soup once took five hours to cook. Now you have a pressure cooker, and in twenty minutes the soup is ready. In the four and a half hours now available to you, God gives you the opportunity to devote many hours to your soul: to kneel and pray for yourself, your family, and your children. Then the blow comes: the husband has strayed, the daughter has gone astray, the son has gone off the rails. How will you bring them back and place them on the right track again?

It is like a locomotive and several railway cars being derailed. What must be done? Whatever other method you devise, you can accomplish nothing. They must be put back on the track, set upon the rails, and move straight ahead. That is the right solution. This is the royal road. You cannot do this in any other way except through prayer. Prayer is not an invincible weapon for us today, because if a person used it—and I repeat this to you—and resolved his problems on the basis of prayer, he would have no problem at all. Even the most serious matter would become dust and powder. Prayer has power when it comes from a faithful and upright person, one who both speaks and acts—not one who merely speaks without acting, but one who says and does. Such a person brings heaven down to earth.

God comes to his aid. I say again: we would have no problems in our homes, within ourselves, in our Church, or in society if we had prayer as our weapon. The first two human beings showed us that there is something above us. Even a hen, if you watch it, will tell us the same. It does not have much sense, it goes to sleep early, and we make fun of it. We even say to some people, “What are you, a hen? Are you going to bed with the chickens?” We mock it, and yet it recognizes that there is something higher: it drinks water, then raises its head toward God—something we do not do. What is left for us to change today? Where else can we go? We went to the moon. What did we accomplish? We landed on the moon, but we never came down to earth. We failed to understand that we came here to die, and that we die in order to live.

We do not conduct our lives as we ought. Where higher can we go? Today people eat with forty sets of teeth, apart from certain exceptions, so that we are not absolute. Supermarkets today have special sections for dogs and cats. Cats and dogs now eat better than many human beings. Where else can you go? Tell me. Today we burn our produce. Today we bury our produce. You know this. Go to Naousa and see how they have buried the fruit. God gave it for people to eat, yet they did not even give it to the animals; they buried it. Go elsewhere and see where they bury the potatoes. Go somewhere else and see where the wheat is burned.

You will see things that make you tear your hair out, while the whole world says it has nothing to live on. Certain people were responsible for this.

The world, they say, does not have enough to live on, and they tell us to have one child—or half a child. Then how does someone else have eleven, twelve, or fifteen? How many people can the earth support? A hundred times the present population. How many people could Greece feed? Nearly all of it lies deserted. We are nine million, and almost the whole country remains empty. How are we living, then? How are we living? Canada is the second-largest country after Russia, and it has forty million people. A hundred million could live there. Where are they? Man does not want this. Man has not asked God. He has taken the wrong road and imagines that this is prosperity, that this is good. But it is not good. He never made it a question for God; he never asked God whether he should do this or not. He thinks only in natural, earthly terms

and takes the wrong road. And the wrong road never leads to a good and true result; it leads to a crooked result. So I do not know what you have been doing until now, how you solve your problems, or whether you think you have problems. But it is impossible not to have problems. For if even those who depend upon God in everything, day and night, have problems, how much more will those who do not know where to begin or what to do? They will have problems, and they will look for solutions among the things of this world. But the world does not solve man’s problems. The One who solves man’s problems is Christ. Unless man returns to Christ and to His Church, he is lost. Let him do whatever he wishes. Even if he builds something here and raises it

to ten stories, what has he gained? If he raises it to fifty stories, what has he gained? What has he accomplished? Has he done away with cemeteries? Have the hearses stopped running? Has he stopped cancer? What has he stopped? He has stopped nothing. So where is his progress? Where is the solution to his problems? Where is it? By what standard do you measure and say that you have solved them—by Christ’s measure, or by your own and the world’s? The world applauds you because Katina earned her diploma, even though she has no moral integrity; because your son bought a car or found a job that brings money into the home, even though he never enters the Church. He went off, divorced, and took another man’s wife, the mother of that man’s children. By what standard are you measuring these things? By what measure do you decide that everything is going well? And often, without even thinking, when someone asks us, ‘How are you?’ we answer, ‘Fine, Glory to God,’ at the very moment when we have no relationship with God at all. We say it merely out of habit. But even that will condemn us one day.

Then the saying will be applied: ‘By your words you will be judged.’ So you acknowledge God, yet you trampled Him underfoot. And now, if you admit, ‘I did not know,’ the answer is that you did not want to know. Those are two different things. If you acknowledge God but refuse to recognize His right to take the initiative in your life, the sorrow is doubled. I want you to believe this. I am telling you from my own personal experience.

All of us have problems, some small and some great. We can solve even our most difficult problems through prayer. God gives us this opportunity and this right, and He does us the honor of listening to us. In Genesis we read of Jacob’s return

with his two wives, Leah and Rachel, with many children, many servants, and all the rest. His brother Esau learns that Jacob is returning and prepares an entire army against him. He takes four hundred men and goes out to meet him, intending to wring his neck. For you know, even from your schooldays, that Jacob, with the help of his mother Rebekah, stole the blessing that belonged to Esau, the firstborn. Indeed, that was why Jacob had to flee and remain in exile for years, so that this bitterness might cool. But for Esau it had not cooled; he had always held on to it.

Now he considered the moment right for revenge. Holy Scripture says that when Jacob learned that his brother was coming to meet him with four hundred men, he thought he could buy him off. So he divided what he possessed into separate groups

—oxen, a hundred mules, a thousand sheep, and so on—and began sending them ahead. None of this was getting him anywhere.

So, to return to my point, he came to a river called the Jabbok and sent his families across it. Jacob remained on the other side and wrestled with a man throughout the night. That man was none other than a prefiguration and manifestation of Christ. Near dawn, the man said to him, ‘Let me go, for day has broken and God has brought light to the day.’ Jacob replied, ‘I will not let you go unless you bless me.’ But the man did not wish to bless him, so he seized Jacob’s leg at the thigh, above the knee, and twisted it. He caused Jacob pain so that Jacob would let him go.

Indeed, afterward, when that struggle had ended, Jacob was limping in the morning because his leg had been wrenched. This later became the reason for the Jewish custom of not eating the thigh joint. If you go to a Jewish market, you will see all the thighs hanging there for others to buy. Jewish people do not buy them because God had injured the leg of the Patriarch Jacob, from whom they are descended. Yet Jacob still would not let him go. ‘I will not let you go,’ he said, ‘unless you bless me.’ Then the man asked him, ‘What is your name? What are you called?’ He answered, ‘Jacob.’ The name Jacob means one who acts deceitfully;

it means one who supplants another. Jacob supplanted Esau and stole his blessing and birthright, if you remember, by clothing himself in goatskins and so forth. Then the one wrestling with him said, ‘From now on you shall be called Israel.’ That is why they are called Israelites. They would otherwise have been called Jacobites, but God renamed Jacob Israel, and so they are called Israelites. ‘From now on,’ He told him, ‘you shall be called Israel. And just as you have prevailed with God—you have prevailed over God through your prayer tonight—so you shall also prevail with men.’ Therefore the one wrestling with him was God. Jacob received consolation and a pledge from God, and then he departed. God released him, and guided by the beacon of his all-night prayer

Jacob also crossed the river. And what happened? Astonishingly, Esau had a change of heart. Instead of coming with his four hundred men to strangle Jacob, he ran to him, seized him in his arms, and covered him with kisses. Who brought about this change? Who turned Jacob’s difficult hour toward a good outcome? God. Did He do it without Jacob’s part? No. Persist, keep troubling Him, and by your persistence you will prevail. If there were prayer, every problem would be resolved—the problems of individuals, families, the Church, and the state. We, just ten, twenty, or fifty ordinary people, can

change the course of both the Church and the state. God looks for an occasion; He looks for an occasion. Someone may say, ‘But we are sinners.’ I agree. Satan goes before Him and makes his claim: ‘Jesus Christ, You are righteous. This man belongs to me; he does my works. Does he not kill his children? Does he not do these things? Then he is mine, is he not? Yes, he is. Does he ever fast? Has fasting ever entered his home? Is he not mine? Give him to me. Does he not steal from morning onward—with his measuring rod, with his scales, with his tongue, with his lies? Does he not steal at his work from the moment the day begins? He does. He is mine. He does not work honestly. Give him to me. You are righteous; they say that You are righteous.’ The devil goes and argues with Christ, pressing his claim against Christ and saying, ‘Why do You not give him to me?’ And if Christ ever delivers us over to Satan, then you will see.

He will tear us to shreds in a fraction of a second, just as God delivered Job to him, if you remember. ‘Go,’ He told him. ‘He is in your hands.’ And what happened? In a single day Satan shattered everything. He left nothing untouched. He has exactly the same power to do this to any one of us now. But because certain people pray, make the sign of the Cross, and say, ‘Please, Lord, he is a sinful man,’ mercy is shown. Somewhere there is a grandmother praying; somewhere there is a little child; somewhere there is a young woman; there is the Church making supplication. And Christ points to them and says, ‘Yes, you are right; he belongs to you. But look at those hands raised in prayer over there. Look at the tears being shed there. Look at those knees, hardened like a goat’s knees from so many prostrations. And listen to that other person speaking to My Mother through the Paraklesis.’

‘Listen also to the one over there saying, “Lord Jesus Christ, have mercy on the world.” Listen to those in the desert who cry out day and night, “Lord Jesus Christ, have mercy on the world.” I will not give him to you yet. He is yours if he does not come to metanoia, to repentance, but I will not give him to you yet.’ And some people take advantage of this and say, ‘Where is God? If God existed, He ought to be cutting off noses and ears and putting out eyes.’

If that were so, He should first have put out your eyes and mine. But we think He should put out only the eyes of others. This is our sinfulness: we are the righteous ones. That is precisely why we cannot accept it or understand it. We presume to direct God instead of allowing God to direct us. I have come to tell you something of great importance. And it is the truth. Thank you.

God acts toward each person in accordance with that person’s response.

Man responds, and it is man who moves God to act. What do I have within myself? Let me give you an example. God issued a decree and sent Jonah to proclaim it in Nineveh. What did this decree, this official proclamation, say? The Ninevites were to learn that in three days they would be destroyed: three days, and Nineveh would be destroyed. God’s decision had been issued, signed, and sealed, and He sent Jonah as His herald to deliver it. Many things happened along the way. In any event, the people eventually learned that they would be destroyed in three days. The king gave the command: metanoia, repentance, and fasting. Even the animals and the little children were to have neither water nor food for three days.

‘Who knows? Perhaps God will relent.’ God tears up His first signed decree and does not destroy Nineveh. Nineveh’s deeds were such that it deserved destruction, and God issued the decree that it would be destroyed. But the Ninevites repent, and God changes His decision and does not destroy the city. Who is responsible, then—God or man? There is another event in which both God’s plan and His decision are changed: the case of King Hezekiah. God sent the Prophet Isaiah to him and said, ‘Thus says the Lord.’ ‘Thus says the Lord’ means that the decision has been signed and this is what will happen.

‘Set your house in order, for you are going to die. Make your final arrangements; you are departing, you are dying.’ Isaiah left. Hezekiah, lying sick in bed, turned his face toward the wall, prayed, and wept. God relented, tore up His decree, and called to Isaiah as he was going through the city: ‘Go back and tell him that I am adding fifteen years to his life.’ And Hezekiah lived another fifteen years. Why? Because he turned to God and asked for mercy: ‘Have mercy on me. I repent; help me.’ So are man’s salvation and his problems in God’s hands, or in man’s hands? Have you ever read such things?

There is an incident from the life of Anthony the Great. Once, a man in great need came to him because someone close to him was ill, and he asked the Abba, Anthony the Great, to show him mercy through his prayers. The elder answered sternly: “Neither I nor God will have mercy on you unless you first have mercy on yourself.” He was saying, “It does not depend on my prayer or even on the almighty power of God. First, have mercy on yourself. First, change your way of life. So long as you do not change your life, do not repent, and do not change your path, what are you waiting for? God cannot be ordered about. God cannot be coerced.” Therefore, a person’s safety also lies in his own hands.

So do his longevity here and his peaceful life, free from sickness, fear, persecution, wars, plagues, earthquakes, and floods. God has the power to preserve His own. He has the power to preserve His own, just as He preserved Jeremiah, Abimelech, and Baruch. Abimelech slept for seventy years. When he awoke, his head felt heavy, as though he had slept only a little, though he had slept for seventy years. Abimelech had spent seventy years beneath a fig tree in Agrippa’s garden. When he awoke after those seventy years and set out again for Jerusalem, everything seemed strange to him. “Have I gone mad? This is not Jerusalem.” Then he asked someone, “What city is this?”

“Jerusalem.” “But how can that be?” he said. “I must have gone mad.” “Why?” the man asked. “Well,” he said, “I went out to Agrippa’s garden to gather some figs, and now I have come back, but everything is different from how I left it.” “Figs?” the man said. “Can you not see that it is winter? Where did you find figs?” Yet the figs still had their fresh sap upon them. Then he realized that something extraordinary had happened. “Who are you, my good man?” the other asked. “Who are you, and where do you live?” “Jeremiah is there in the city,” Abimelech replied. But Jeremiah had been in Babylon with the people for seventy years. So what does this show us? This is God. But which of us has entreated God? Who makes prayer part of every hour of the day?

Prayer should not be confined to set hours; we should pray at every moment. And it is the easiest thing a person can do—without expense, toil, or sweat. Instead of whistling, can you not say, “My Most Holy Theotokos, shelter your people”? How can you say you cannot? Instead of talking about what happened in the football pools yesterday, can you not say, “Lord Jesus Christ, have mercy on our world”? How can you say you cannot?

Even as you lie down to sleep, can you not pray? “Shelter my husband today. Shelter my daughter as she goes to school. Shelter my child. Shelter my wife.” Can you not say, “Shelter our Church. I beseech You, do not abandon us. We are sinful people”? How many things you could say! Yet how many harmful things you say instead. You accuse one person, then another, and do a thousand other things.

You torment yourself and your children; you curse and insult others. How can you say you cannot pray? Why, O man, do you not maintain this communion with God? Then you would see how even nature itself would change. After all, what purpose has breath been given to us for? What did David say about man? “Let everything that breathes praise the Lord. Let everything that breathes praise the Lord.” This is for our benefit. Elsewhere he says, “Bless the Lord, O my soul, and all that is within me, bless His holy name.” Do we do these things? No, we do not. How, then, can we expect anything when we have no communion with Him? It is as though God were saying: “You never spoke to Me. You never brought Me your questions. You never made a sincere petition to Me, setting before Me your needs, your weaknesses, your fears, your convictions, and your trust in Me.”

“You never renewed that trust in Me, so that I might take charge of your affairs.” For when Christ intervenes through His mercy, everything is put in order. When Christ is not at the center, there is no light. And when there is no light, out come the mice, the worms, the cockroaches, and everything else. Turn on the light and see what happens. Where will they go? They will hide. None of them can remain. So it is with Christ. Yet Christ does not come as light into our life, into our circumstances, or into anything at all unless our own life is filled with light. He first wants our life to be filled with light, and then He comes as light. For this reason He uses every means, like a good mother or a good father. He begins gently, but sometimes, as you know, He also brings down the rod. He brings down the rod as well. In our home, we sometimes went without food for many days.

We had not behaved properly at home. When we returned at noon on Sunday, if we could not tell our father something from the Apostle or the Gospel reading, we would ask, “Is there any food?” There was none. No matter how much everyone protested, there was no food. He used this pressure so that when we went to Church, we would not doze off or fidget, but would keep our nous, our spiritual intellect, attentive to what was being read. And to some degree it benefited us, even if only through fear. He did what lay within his power. Someone may call that harsh. But do you want him to be gentle when kindness does not bring us to our senses? Many times he even tipped over our bed to make us get up and go to Church on Sunday morning. Does a mother do that today, or does she bring her young lady’s milk to her in bed because her boyfriend brought her home at dawn? Do we see such things today? No. But God is not like that.

God, you see, can overwhelm us in a fraction of a second. God can cast us down and turn us from princes into paupers living in a tent, all in a fraction of a second. You saw all this the other day in the recent earthquakes. And how much longer can He wait for us? How? Indeed, according to the people of God, the time is very short. What is going to happen?

A few days ago, I went to the Holy Land and reached Sinai. There, a greatly illumined man—an ascetic named Andrianos, whom some of those who travel there from here know—said to me, and I still remember how he showed it to me with his hands: “Mr. Panagopoulos, the whole situation is now hanging by a very thin thread—an exceedingly thin thread.”

“It will snap, and the world will be destroyed.” That is where we stand now. Man does not want to repent. Man does not want to return. Man does not want to entrust his affairs to God. He refuses. And you see what is happening. “The cost of living,” people say. “The high prices are devouring us.” Who causes these high prices? Faithless man does. “But look at the oil,” someone says. God gives the oil freely—freely He gives it, freely. God does not hide the earth’s raw materials. People take them and create these conditions—people who are far from God. And why does God permit these hard-hearted people? So that they may thrust in the spear again and again. Why, people ask, does He permit the Turks to come against us? Are the Turks better than we are, while we are of no account? No. The Turks are thorns, and the faithful are wheat. God permits the thorns to thresh the wheat, so that He may gather the wheat into His storehouse and cast the thorns...

...into the fire. God does strange things and permits strange things. Yet should man not also speak to God? Should he not speak to God? He would not even ask Him why this or that had happened. He would simply leave everything in His hands: “I surrender myself to You; You know.” “For to me, to live is Christ, and to die is gain.” What does it matter if Eleni does not marry and dies now? Let her die as a Christian. What does it matter if the young man who received his diploma never marries? Let him die. This is the proper way to see the matter. Perhaps you will live five more years here. The world will not end because of it. Man did not come here merely to live; he came to die. And he dies in order to live. What do you gain by living five more years?

Many people accuse Christ because Herod slaughtered the children—the fourteen thousand infants. But what evil ultimately befell them? Fourteen thousand saints and fourteen thousand martyrs entered Paradise—all fourteen thousand children. Reflect deeply, think, and pray that God may illumine your nous, your spiritual intellect, so that you may be consoled and come to see the meaning in everything that happens around you. Then you will become still and be at peace. Otherwise, we will keep taking security measures while remaining insecure. The point, then, is that we must learn to pray. We must regard prayer as necessary, whether we are educated or uneducated. Those who are able should pray with the prayers of the Church. The Church calls a person to prayer seven times within the twenty-four-hour day. Some find this burdensome; some grow tired. At the very least, let them keep the appointed morning and evening prayers.

But those who can do more should do more. Those who cannot pray at other set hours should pray through noetic prayer: “Lord Jesus Christ, have mercy on me. My Most Holy Theotokos, have mercy on me. My saint, have mercy on us.” They can say this in the car, on the road, in the office, at work, while washing clothes, over the frying pan as they cook—wherever they may be, they can offer this prayer. In this way a person arms himself spiritually and also benefits others. For through prayer, a person can bestow the greatest kindness in the world. As far as material things are from spiritual things, so far is material almsgiving—giving someone a piece of bread or a pair of slippers, buying medicine for someone, or purchasing a ticket for someone who cannot afford it—from spiritual almsgiving.

The material can never equal the spiritual. When you show mercy through your prayer, that is the greater almsgiving, and you do not need to wear out your knees begging in order to give it. You may be a pauper and still offer the greatest almsgiving through prayer. “My Christ, I cannot give anything. I can only say a few words to You for this household, for this person, for that sick man, for the estranged husband and wife in the neighborhood, for my child who is in danger, for this husband or that wife.” A person can show mercy from morning until evening and from evening until morning, and may enter the next life with a treasury of good works greater even than Abraham’s. He may even surpass Abraham in goodness. But it depends upon him, and it begins with prayer, when he says simply, “My God, illumine me. My God, help me.” As I told you earlier, we are at a very difficult and critical turning point. I have no right not to tell you...

...something that recently came to my attention. About a month or a month and a half ago, they sent me a document from London containing words attributed to a saint from Cyprus. A few days later, an envelope was also sent to me from the Holy Mountain, and it contained an exact copy of the same document, which had been published in Cyprus before the Turkish invasion. It was identical in every respect. From the accompanying note, I saw that it had been sent by Father Emmanuel Maliaros. He had been a bank manager here and is now a monk at Nea Skete on the Holy Mountain. He is the brother of Iakovos, the bishop of Mithymna.

The two copies are identical. I examined the text from many angles and found that it speaks of very grave and frightening things that threaten us. It does, of course, give specific dates. I do not dwell on the dates, because others before this have also given dates and have been proved wrong.

If it gives a particular date, will I even live to see it? I may die sooner. So what relevance does the date have? But what it says is very illuminating and very helpful for those who are willing to receive it. Allow me to read it to you and thus make you sharers in it.

This saint gives the following exhortation.

As many people as possible must learn of it and hear it. Listen, then, to what he says: “Greeks, Cypriots, Orthodox Christians: repent, confess, receive Holy Communion, and be saved from the destruction that is approaching.” A few days before the invasion of Cyprus in 1974, a nun from Cyprus saw Saint Kendeas in a dream. Saint Kendeas is a local saint. Just as we speak of Saint Nektarios of Aegina, so Saint Kendeas is a local saint of Cyprus, and there is a monastery dedicated to him there. “So I saw,” she says...

“...Saint Kendeas, who told her that very soon the Turks would come to our island, plunder it, and slaughter many people. ‘But they will not harm you, so do not abandon my monastery. I will be your protector.’ The same nun then relates the following: ‘I saw Saint Kendeas in a dream, and he told me, “Tell the Christians to repent, because if they do not listen, you will all be slaughtered by the Turks.” But when I awoke, I said nothing to anyone. Ten days later I saw the Saint again in my sleep, and he asked whether I had told the people what he had said to me. I replied, “Whom should I tell?” And he answered, “Tell everyone.”’

“‘Let whoever is willing repent.’ But once again I said nothing to anyone. Five or six days later, I saw the Saint again in my sleep, rebuking me and saying, ‘Why did you not tell the people to repent? Did I not tell you to tell them to repent? Why do you not listen? You have until 1981 as a time for repentance. Do you understand?’ Once again I awoke. I told my dream to only a few Christians, and about a week later I dreamed that I was standing by the enclosure of our monastery and looking toward Limassol. Although there was no obstacle between the monastery and Limassol, I saw the center of Limassol filled with Turkish soldiers.”

“Entire families lay slaughtered in the street, which was strewn with bodies still drenched in fresh blood. I was immediately startled. I looked at the clock, which showed four in the morning, and said to myself, ‘Lord have mercy! When did war break out, and when did the Turks slaughter half of Limassol?’ I then ran to wake the sisters so that we might pray and ask for God’s mercy. While all the sisters were praying on their knees, an angel of the Lord descended from heaven and said to me, ‘Why are you shouting?’ I answered him, ‘The Turks are beating at the monastery door, and you still ask me why?’ The angel said, ‘Do not be afraid.’ He immediately approached the first sister, whose mouth had meanwhile become twisted, and said, ‘In the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Spirit. Amen.’ At once the sister’s soul departed, and he carried it up to heaven.”

The meaning is that the nuns who are unable to endure martyrdom and all that it entails die from fear; that is why her mouth had become twisted. But an angel receives their souls, and they go to heaven. “The angel then approached the second sister and did the same. Afterward he came to me and asked, ‘What will you do? Will you suffer martyrdom, or will you also die in the same way?’ I began to tell him, ‘I want to suffer martyrdom,’ but then I stopped. I was thinking that the Turks were immoral: would I be able to endure, or would they violate me? The angel then told me, ‘Think about it while you still have time,’ and departed for heaven. I told my dream to many people, and one of those listening insulted me, saying that I was terrorizing the people.” When someone says such things, he is not terrorizing the people; he is helping them to wake up.

Is he terrorizing them? Should he tell them, “Sleep peacefully; nothing is happening”? Is that what he should say? Are people being terrorized if they are being called to wake up? “I was deeply upset and said to myself, ‘Why did I ever tell people such things?’ Two nights later, I again saw the Saint, looking sorrowful, and he said to me, ‘Did you tell the people to repent?’ ‘Yes,’ I answered. Then he said, ‘The people did not believe. Tell them that you have until 1981 to repent. Shortly before the middle of 1982, all the Christians of Cyprus will be slaughtered by the Turks.’ I then wondered to myself, ‘Why should the Turks be so powerful that they slaughter Christians time and again?’”

“‘Is God more pleased with the Turks than with us?’ The Saint immediately rebuked me for this thought, saying, ‘Do not blaspheme. The Christians are the wheat, and the Turks are the thorns. The Lord of the threshing floor intends, through the slaughter that the Turks will carry out, to gather the wheat into His storehouse. After this slaughter of the Christians, the Lord will burn Cyprus from one end to the other, to cleanse His threshing floor of briars and thorns.’ I said to myself, ‘I came from Chios’”—apparently she was from Chios—“‘to help save Cyprus, and now we will all perish together. Fool that I am, why did I not remain in Chios?’ Again the Saint answered me, ‘Chios too will perish, and all the islands of Greece will perish.’ I asked, ‘What will happen? Will they perhaps take Constantinople as well?’ The Saint did not answer me.”

It will become widespread throughout the whole world, and God will preserve those who are strong in Orthodoxy so that they may struggle against the Antichrist. After the struggle against the Antichrist, the Lord will destroy the earth with fire kindled from its four corners. Those slaughtered by the Turks will be considered more blessed than those who survive into the time of the Antichrist, because they will endure so many torments that they will unreservedly call blessed those who had the good fortune to die beforehand, without facing what they themselves will suffer at the hands of the Antichrist. He stressed to me once again that I had to urge the people to repent so that they would not perish, saying: “Tell the Christians that if they do not repent, shortly before the middle of 1982 they will all be slaughtered by the Turks. You must tell them.”

“Tell everyone. Do you understand? Tell them that you have until 1981 as a time for repentance. Time is limited and precious. Do not waste it needlessly. You must not lose it, because you will not be given another time for repentance. Tell all the Christians, so that they may repent.” I awoke and saw the Saint standing beside me, deeply sorrowful. But I had no time to ask him another question, because he disappeared.’ The signature reads: ‘Reprint of the Saint Kendeas edition.’ There is also a note saying: ‘Spread this message of Saint Kendeas to all Christians. Act quickly. The cup of the Lord’s wrath has overflowed because of our many sins and because of the terrible indifference we have shown toward passing on the teaching to our simple-hearted brethren.’

You may ask me, “Why did you tell us these things now? Why did you make us parties to this? Do you know whether this account is responsible, objective, and authentic?” I do not know. But if it is authentic, what would my duty be? I am obliged to tell you. You may ask, “Do you know whether these dates are certain? Will these things happen?” To tell you the truth, I pray that they will not happen. Thank you. I pray they will not happen. But what do we lose if we repent? The whole purpose of this urgency, of all this pressure, even through the use of dates, is to compel people to repent. They were not told to stop working. Married people were not told to stop having children. They were not told to stop working or taking part in public life. They may continue doing these things. But repentance—this is what the message tells them and presses upon them...

Repent. This message has said since 1974 that those who are alive have until 1981, and that afterward things will become difficult. But who ever told me that I myself would live until 1981? I had to be ready. So the dates do not affect me. What concerns me is whether I am ready to die at this very hour—whether by a Turk’s knife, by being struck by a car, by suffering cardiac arrest or a heart attack, or in any of a thousand other ways. What I mean is that everything indicates that matters are not going well, that things are not right. If you believe that you have reasons to repent, then do so. And if you can help and guide others to repent, even through such warnings, then do that as well. For, as you know, we must not lose eternity.

And we will lose this temporal life as well, because many people trade eternity for what is temporary. They busy themselves here with Satan’s carob pods and remain indifferent, saying, “Who has ever gone there and returned to tell us that another life exists?” and so on. Yet we will lose this temporal life too. And considering the way things are going—if what we discussed at the beginning comes to pass, when you raised the political question and so forth—why, very soon we will experience the things Saint Kendeas speaks of, and they will be fulfilled before 1982. That is where we are heading. We ourselves are bringing these things about, he says. We are causing them; God is not. I pray that all of it is false, but I still had to tell you. I did not tell you in order to frighten you, but to help you bring your metanoia, your repentance, to completion, or to begin repenting. That is what I had to say as a first installment and on this first occasion after our break following the earthquake.

What happened? I found myself within this period of time, and so forth. Perhaps on another occasion we will be given the opportunity for me to tell you, so that you may see what the rest of the world is like in comparison with us, who live here at the very source of Orthodoxy. May God help us.

Εξαιτίας αυτού του εδαφίου που διάβασα από τον Τιμόθεο, από την πρώτη του επιστολή,

δεύτερο κεφάλαιο, στίχος 1, που μας προτρέπει να ποιούν όλοι οι άνθρωποι

δεήσεις, προσευχάς, εντεύξεις, ευχαριστίας κ.λπ. Και είναι στον Θεό, λέγει, τόσο ευάρεστο. Θα ήθελα να προσθέσω: και στον άνθρωπο τόσο συμφέρον. Απόψε, λοιπόν, εξαιτίας αυτών των δύο, να μου επιτρέψετε να μιλήσω κάτι που έχει σχέση με αυτό που λέγεται προσευχή.

Τα θέματα ο άνθρωπος, τα προσωπικά, τα οικογενειακά, τα κοινωνικά, θα έπρεπε να τα λύνει με προσευχή. Εάν υπάρχει αυτή η δυστυχία σήμερα στα άτομα, στις οικογένειες, στις κοινωνίες, αυτό οφείλεται στο ότι κάνουν μόνοι τους, σύμφωνα με το μυαλό τους, σύμφωνα με τη μόρφωσή τους, σύμφωνα με τα συναισθήματά τους, και ενεργούν μόνοι τους και ήλθαν σε αδιέξοδο και αναζητούν λύση εκεί που δεν υπάρχει λύση. Λέγει ένας ασκητής, ο Άγιος Μάρκος, και θα το βρείτε αυτό στη Φιλοκαλία, στον πρώτο τόμο: «Εάν θέλεις να βρεις», λέγει, «τη

λύση ενός πράγματος μπλεγμένου» —γιατί σήμερα είναι μπλεγμένα τα πράγματα, υπάρχει σύγχυση, συγγνώμη. Αν είναι μια εποχή στον κόσμο που ο κόσμος έχει συγχυθεί και δεν ξέρει τι κάνει, είναι σήμερα— «εάν θέλεις, λοιπόν, να βρεις», λέει, «τη λύση ενός πράγματος, ενός προβλήματος, ρώτησε τι θέλει ο Θεός, τι γνώμη έχει ο Θεός επάνω σε αυτό το θέμα που σε απασχολεί». Αλλά πώς θα ρωτήσει ο άνθρωπος τον Θεό; Θα Του γράψει γράμμα και θα του απαντήσει; Θα Τον πάρει στο τηλέφωνο; Πώς θα γίνει; Ο Ιώβ, στο βιβλίο του, αναφέρει ότι ο Θεός επισκέπτεται τον άνθρωπο στον ύπνο του και τρεις και τέσσερις φορές κάθε βράδυ. Και του ομιλεί και τον συμβουλεύει και τον τροποποιεί και τον διορθώνει, όπως διορθώνουμε εμείς, όταν ακούσουμε την ώρα του αστεροσκοπείου, το ρολόι μας: αν πάει μπροστά, το κάνουμε λίγο πίσω· εάν πηγαίνει πίσω, το κάνουμε λίγο μπροστά. Έτσι μας διορθώνει και εμάς ο Θεός. Έχει βέβαια την επιστασία που πηγαίνει σε όλους τους ανθρώπους, αλλά στους ανθρώπους οι οποίοι Τον σέβονται, Τον φοβούνται, Τον λογαριάζουν, τους βοηθάει, τους τροποποιεί και τους οδηγεί στα σωστά. Αν θέλετε να βρείτε αν είναι αλήθεια αυτά τα οποία λέγω, δείτε μου, αυτό θα σας ρωτήσω:

Έτυχε ποτέ σας από βραδύς να πάρετε μια απόφαση ότι αύριο θα πάτε εκεί, θα κάνετε εκείνο, θα αγοράσετε αυτό, θα πείτε το άλλο κ.λπ., και κλείσατε συμφωνία και με ραντεβού ειδικό, και όταν ξημερώσατε δεν επήγατε; Όταν ξημερώσατε, ξημερώσατε με άλλη γνώμη και δεν πήγατε. Και τηλεφωνείτε: «Μας συγχωρείτε πάρα πολύ, δεν θα έρθω, δεν θα προβούμε, αναβάλλουμε για την ώρα να κάνουμε αυτό». Γιατί μετέβαλες γνώμη; Δεν τα συζήτησες με κανέναν και εκοιμήθηκες. Δεν άνοιξες κανέναν νόμο να δεις, δεν ερώτησες κανέναν συμβουλογράφο, κανέναν δικηγόρο, κανέναν έμπειρον. Πώς άλλαξες γνώμη, αφού με κανέναν δεν απασχολήθηκες; Ποιος σου άλλαξε γνώμη;

Δεν εφαρμόζεις εκείνα τα οποία είχες από βράδυ να κάνεις. Κάνει.

Είναι, λοιπόν, αυτός ο άλλος, ο αόρατος, ο Θεός, ο οποίος έρχεται και, για το συμφέρον σου, πάντοτε σου μετατρέπει τον νου. Αυτά συμβαίνουν, βέβαια, στους ανθρώπους που θρησκεύουν. Που θρησκεύουν όχι με λόγια, αλλά με έργα, στην πραγματικότητα. Δεν θα υπήρχαν, λοιπόν, προβλήματα ούτε ατομικά ούτε οικογενειακά ούτε κοινωνικά ούτε κοσμικά, εάν υπήρχε αυτή η λεγόμενη προσευχή. Εμείς αποδίδουμε στους ανθρώπους την κακοδαιμονία. Τόσο έπρεπε να την αποδίδουμε στην αμαρτία, την κακοδαιμονία.

έχω βρειτε

τον Τίμιο Σταυρό ως φονικόν όργανον, δεν απορρίπτουν τους φονιάδες, όμως. Τι φταίει ένα ξύλο; Φταίει, λοιπόν, το ξύλο και δεν φταίει εκείνος που Τον ανέβασε στο ξύλο; Απορρίπτεις το όργανο και το δικάζεις και το καταδικάζεις και το υβρίζεις και το ποδοπατάς, και απαλλάσσεις αυτόν ο οποίος Τον ανέβασε στο ξύλο. Γιατί αυτό γίνεται, γι’ αυτό γίνεται και σε εμάς. Φταίει, λοιπόν, η κυβέρνηση, φταίει ο πολιτικός, φταίει ο παπάς, φταίει ο γείτονας, φταίει ο πατέρας, η μητέρα, ο πεθερός, όλοι και λοιπά. Μόνο εμείς δεν φταίμε, και πόσο εμείς φταίμε! Όλα αυτά ο άνθρωπος θα μπορέσει να τα διακρίνει και να τα ταξινομήσει μέσα του και να έχει ένα αγαθό αποτέλεσμα στη ζωή του, εάν προσεύχεται, εάν τα πάντα

αφήνει στα χέρια του Θεού. Όχι με τον τρόπο του, αλλά όπως ο Θεός θέλει. Οι πρώτοι άνθρωποι, οι δύο που παρουσιάστηκαν στον κόσμο, αισθάνθηκαν την ανάγκη να προσευχηθούν εις τον Θεόν με τον τρόπο αυτό που ξέραν τότε. Δεν υπήρχαν συνόψεις, δεν είχαν στην έρημο ο Κάιν και ο Άβελ ούτε ρολόι να προσευχηθούν, όπως έχουμε εμείς σήμερα οδηγό που μας οδηγεί τι είναι, τον τρόπο να προσευχηθούμε, πότε κ.λπ. Ο μεν, διότι ήταν γεωργός, μάζεψε μερικά πράγματα από την παραγωγή του και τα θυσίασε στον Θεό. Ο δε μάζεψε, διάλεξε μερικά πρόβατα από

τα ποίμνιά του και τα θυσίασε στον Θεό. Να θυσιαστήριο, να προσευχή από τους πρώτους δύο ανθρώπους. Είναι μέσα στον άνθρωπο να κοιτάζει στον ουρανό. Το βλέπετε στα μικρά παιδάκια όταν γεννιώνται, όταν αρχίζουν να μεγαλώνουν, ακόμη πριν επηρεαστούν από τις θεωρίες της θείας, του νονού, της γιαγιάς, της γειτονιάς, του δασκάλου σήμερα και ούτω καθεξής. Το βλέπεις και τρέχει να φιλήσει το χέρι του παπά, τρέχει να φιλήσει την εικόνα, κάνει γονυκλισίες, κάνει χίλια δυο άλλα πράγματα. Βλέπουμε ότι είναι φτιαγμένο για θέματα που έχουν σχέση με την ψυχή και με το θείον. Έπειτα το παίρνει ο κόσμος και το διαπλάττει και το βάζει σε έναν άλλο κόσμο, άθεο κόσμο, έξω από την τροχιά του.

Εκτροχιάζεται και έχουμε πολλούς εκτροχιασμένους σήμερα, και μάλιστα από μικρά χρόνια ακόμη. Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για τον Θεόν. Το καταλαβαίνει μέσα του. Και όταν όλα κλείσουν και τον απογοητεύσουν οι δυνάμεις του, τότε δεν τον αφήνει ο εγωισμός να το ομολογήσει. Όμως ανατρέχει με τον νου του να βρει κάπου κάποιον Θεό. Και ορισμένοι, στην αναζήτησή τους αυτή, δεν έχουν βρει τον πραγματικό Θεό. Βρίσκουν τον άλλον ή άλλους θεούς φτιάχνουν, με διάφορες δεισιδαιμονίες. Ίσως εδώ να δημιουργηθεί μια ένσταση που να λέγει: «Και πώς μπορώ να καταλάβω εγώ ποιος είναι ο πραγματικός Θεός;» Αυτό είναι εκείνο που λέγω. Προσευχή είναι το διαλυτικό

η οποία καθαρίζει ποιο είναι το σωστό, ποιο είναι το συμφέρον για τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος ας μην μάθαινε τίποτα στον κόσμο από όλα αυτά τα οποία θεωρεί ως επιτεύξεις και του έχουν ζαλίσει τον νου. Ας πήγαινε ακόμη με το γαϊδούρι και ας έβραζε ακόμη μια φασολάδα σε ένα πήλινο δοχείο και ας μην είχε όλη αυτή την εξέλιξη της μηχανικής και της βοηθείας που έχουμε σήμερα, που εν πολλοίς είναι καλή, αν χρησιμοποιηθεί καλώς. Να έχει, όμως, μάθει να προσεύχεται και με απλότητα να θέτει τα προβλήματά του στα χέρια του Θεού. Θα ήταν ευτυχής. Σήμερα αναζητεί την ευτυχία μέσα στα υλικά πράγματα, που, όπως ξέρετε, η ψυχή δεν τρέφεται από τα υλικά πράγματα. Και ο Θεός τα δίδει για να καταστήσει τον άνθρωπο αναπολόγητο.

Μέχρι χθες, για παράδειγμα, τη γυναίκα. Σήμερα δεν πλένει, πλυντήριο έχει. Αλλά την ώρα εκείνη που της τελειώνει τη δουλειά το πλυντήριο, τη χρησιμοποιεί αυτή για να προσευχηθεί; Όχι. Τη χρησιμοποιεί για να συζητήσει στο τηλέφωνο εις βάρος κάποιου άλλου, να συζητήσει κάτι άλλο περί μόδας, περί πραγμάτων που ζημιώνουν.

Δημιούργησε πολλές προϋποθέσεις ο Θεός. Χρειαζόταν να κάνει μια φασολάδα πέντε ώρες. Τώρα έχεις χύτρα ταχύτητος και σε είκοσι λεπτά έχεις φασολάδα. Στις τεσσερισήμισι ώρες που τις διαθέτεις, επιτρέπει ο Θεός, δίδει ευχέρεια να χρησιμοποιήσεις πολλές ώρες για την ψυχή σου. Να γονατίσεις, να προσευχηθείς για τον εαυτό σου, για την οικογένειά σου, για τα παιδιά σου. Κτύπησε ότι ο σύζυγος εξέκλινε, η κόρη ξέφυγε, ο γιος εκτροχιάστηκε. Πώς θα τους επαναφέρεις, να τους βάλεις πάλι επάνω στην τροχιά;

Σαν να εκτροχιάσεις μια μηχανή, να εκτροχιάσεις και μερικά βαγόνια. Τι θα γίνει; Οποιονδήποτε άλλον τρόπο και αν επινοήσεις, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα. Πρέπει να επανέλθουν στην τροχιά τους, να ανεβούν επάνω στις ράγες και να προχωρήσουν ευθεία. Αυτή είναι η λύση, η σωστή. Η βασιλική οδός είναι αυτή. Δεν μπορείς με κανέναν άλλον τρόπο να το κάνεις αυτό το πράγμα, ειμή με προσευχή. Η προσευχή σήμερα για μας δεν είναι όπλον αήττητον, διότι αν ο άνθρωπος τη χρησιμοποιούσε —θα σας επαναλαμβάνω— και με βάση την προσευχή έλυνε τα προβλήματά του, δεν θα είχε πρόβλημα. Σκόνη, κονιορτός θα ήταν το σοβαρότερο θέμα. Έχει τη δύναμη η προσευχή, όταν προέρχεται από άνθρωπον πιστόν, ακέραιον, που λέγει και πράττει, όχι μόνο που λέγει και δεν πράττει, που λέγει αλλά και πράττει. Ο άνθρωπος αυτός κατεβάζει τον ουρανό κάτω.

Ο Θεός πηγαίνει στην υπηρεσία του. Δεν είχαμε, λέγω, ούτε προβλήματα στα σπίτια μας ούτε επάνω μας ούτε στην Εκκλησία μας ούτε στην κοινωνία μας, εάν είχαμε ως όπλον την προσευχή. Οι δύο πρώτοι, λοιπόν, άνθρωποι μας έδειξαν ότι κάτι υπάρχει από πάνω. Και μια κότα, αν παρακολουθείς, και αυτή θα μας το πει, που δεν έχει πολύ μυαλό, που κοιμάται γρήγορα και την κατηγορούμε. Και λέμε και σε μερικούς: «Μα, κότα είσαι; Με τις κότες θα κοιμηθείς;» Την κατηγορούμε, και εντούτοις αυτή αναγνωρίζει ότι κάτι υπάρχει παραπάνω, και πίνει νερό, μα κοιτάζει και τον Θεό, πράγμα το οποίο εμείς δεν κάνουμε. Τι να αλλάξουμε σήμερα; Πού να πάμε; Πήγαμε στο φεγγάρι. Τι επιτύχαμε; Προσεληνωθήκαμε, δεν προσγειωθήκαμε, όμως. Δεν το καταλάβαμε ότι ήρθαμε να πεθάνουμε και πεθαίνουμε για να ζήσουμε.

Δεν πολιτευόμεθα όπως έπρεπε να πολιτευτούμε. Πού παραπάνω να πάμε; Με σαράντα μασέλες τρώνε σήμερα οι άνθρωποι, εκτός ορισμένων, να μην είμαστε απόλυτοι. Σήμερα υπάρχουν στα σούπερ μάρκετ ειδικά τμήματα για τους σκύλους ή για τις γάτες. Σήμερα τρώνε καλύτερα οι γάτες και οι σκύλοι από πολλούς ανθρώπους. Πού αλλού να πας; Πες μου. Σήμερα καίμε την παραγωγή μας. Σήμερα χώνουμε την παραγωγή μας. Ξέρετε αυτό το πράγμα. Για πηγαίνετε στη Νάουσα να δείτε ότι τα φρούτα τα έχωσαν. Ο Θεός τα έδωσε να φάνε οι άνθρωποι και δεν τα έδωσαν ούτε στα ζώα. Τα έχωσαν. Πηγαίνετε αλλού να δείτε που χώνουν την πατάτα. Πηγαίνετε αλλού να δείτε που καίγεται το στάρι.

Να δείτε πράγματα, να τραβάτε τα μαλλιά σας. Που λέει ο κόσμος όλος δεν έχει να ζήσει· ήταν των Εβραίων δουλειά.

Δεν έχει να ζήσει και λέει σε εμάς να κάνουμε ένα παιδί ή μισό. Πώς αυτός κάνει έντεκα, δώδεκα, δεκαπέντε; Πόσον κόσμο έχει να ζήσει; Κόσμος να ζήσει όσο είναι, εκατό φορές τα πάνω. Πόσον κόσμο μπορεί να θρέψει η Ελλάδα; Έχει μείνει όλη έρημος. Είμαστε εννέα εκατομμύρια και έχει μείνει έρημος όλη. Πώς ζούμε; Πώς ζούμε; Ο Καναδάς είναι δεύτερος σε μέγεθος από τη Ρωσία, δεύτερος σε μέγεθος, και είναι σαράντα εκατομμύρια. Εκατό εκατομμύρια μπορούν να ζήσουν. Πού είναι; Δεν θέλει ο άνθρωπος. Δεν ρώτησε τον Θεό ο άνθρωπος. Είναι σε στραβό δρόμο ο άνθρωπος και νομίζει ότι αυτό είναι ευημερία, αυτό είναι καλό. Όμως δεν είναι καλό. Δεν το έθεσε σε ερώτημα, δεν ρώτησε τον Θεό αν πρέπει να το κάνει αυτό ή όχι. Σκέφτεται το φυσικό

και παίρνει στραβό δρόμο. Και ο στραβός δρόμος δεν βγάζει ποτέ σε καλό αποτέλεσμα και σε αληθινό αποτέλεσμα. Θα βγάλει σε στραβό αποτέλεσμα. Γι’ αυτό δεν ξέρω τι κάνετε μέχρι σήμερα και πώς λύνετε τα προβλήματά σας και αν έχετε προβλήματα. Αλλά είναι αδύνατο να μην έχετε προβλήματα. Διότι, αν οι άνθρωποι οι οποίοι μέρα νύχτα τα πάντα εξαρτούν από τον Θεό έχουν προβλήματα, πολλώ μάλλον οι άλλοι, οι οποίοι δεν ξέρουν πού να αρχίσουν και τι να κάνουν. Οι άλλοι θα έχουν προβλήματα και αναζητούν τις λύσεις τους σε πράγματα στον κόσμο. Ο κόσμος δεν λύνει τα θέματα του ανθρώπου. Αυτός που λύνει τα θέματα του ανθρώπου είναι ο Χριστός. Αν ο άνθρωπος δεν επιστρέψει στον Χριστό και στην Εκκλησία Του, χάθηκε. Ας κάνει ό,τι θέλει. Και αν φτιάξει εδώ κάτι και αν τα πήγε τα πατώματα

σε δέκα, τι βγαίνει από αυτό; Αν τα πήγε σε πενήντα, τι βγαίνει από αυτό; Τι έκαμε; Σταμάτησε τα νεκροταφεία; Σταμάτησαν οι νεκροφόρες να δουλεύουνε; Σταμάτησε τον καρκίνο; Τι σταμάτησε; Τίποτε δεν σταμάτησε. Κατά συνέπεια, πού είναι η πρόοδός του; Πού είναι η λύση των προβλημάτων του; Πού; Με τι μετράς και λες ότι τα έλυσες; Με του Χριστού τη μεζούρα ή με τη δικιά σου και με του κόσμου, που σε χειροκροτεί ο κόσμος διότι η Κατίνα πήρε το δίπλωμα, είναι ξεδίπλωτη από ηθική; Διότι ο γιος σου πήρε αυτοκίνητο ή μια δουλειά που φέρνει χρήματα στο σπίτι, αλλά στην Εκκλησία δεν μπαίνει; Πήγε και χώρισε και πήρε τη μάνα των παιδιών του άλλου. Πού τα μετράς; Με τι μέτρο μετράς και βρίσκεις ότι εντάξει πηγαίνεις; Και πολλές φορές, χωρίς καν να προσέχουμε, αν μας ρωτήσουν «Τι κάνετε;», λέμε «Καλά, δόξα τω Θεώ», κατά τη στιγμή που δεν έχουμε καμιά σχέση με τον Θεό. Αλλά από συνήθεια. Αλλά και αυτό θα μας κατακρίνει μια ημέρα.

Θα εφαρμοστεί εκείνο που λέγει: «Ἐκ τῶν λόγων σου κριθήσῃ». Ε, παραδέχεσαι τον Θεό, αλλά Τον ποδοπατούσες τον Θεό. Τώρα, αν παραδέχεσαι: «Δεν ήξερα». Δεν ήθελες να μάθεις· διαφέρει το ένα από το άλλο. Αν παραδέχεσαι Θεό και να μην Του αναγνωρίζεις πρωτοβουλία, τα πράγματα έχουν διπλό καημό. Θέλω να πιστεύω. Από ατομικό πειραματισμό σάς το λέω αυτό το πράγμα.

Όλοι μας έχουμε προβλήματα. Άλλοι μικρά και άλλοι μεγάλα. Μπορούμε τα πιο δύσκολα προβλήματά μας να τα λύσουμε με την προσευχή. Μας δίδει αυτή την ευχέρεια, αυτό το δικαίωμα ο Θεός και μας κάνει αυτή την τιμή να μας ακούει. Υπάρχει στη Γένεση η επιστροφή του Ιακώβ.

με δυο γυναίκες, με τη Λία και τη Ραχήλ, με πολλά παιδιά, με πολλούς δούλους και και και και. Ο Ησαύ, ο αδελφός του, πληροφορείται ότι γυρίζει ο Ιακώβ και ετοιμάζει στρατό ολόκληρον εναντίον του, τετρακόσιους παίρνει, και βγαίνει στην απάντησή του να του στρίψει το καρύδι. Διότι ξέρετε από το σχολείο ακόμη ότι ο Ιακώβ, με τη βοήθεια της μητέρας του, της Ρεβέκκας, υπέκλεψε την ευχή του πρωτοτόκου Ησαύ. Και αυτό έγινε αιτία μάλιστα να φύγει, να φυγαδευτεί, να περάσουν χρόνια για να παγώσει αυτή η πονηρία. Όμως για τον Ησαύ δεν είχε παγώσει, πάντοτε το κρατούσε.

Τώρα θεώρησε τη στιγμή κατάλληλον να εκδικηθεί. Λέγει η Γραφή εκεί ότι, όταν ο Ιακώβ επληροφορήθη ότι έρχεται εις συνάντησή του ο αδελφός του με τετρακόσιους, σκέφτηκε να τον εξαγοράσει και από αυτά που είχε έφτιαξε τμήματα, τμήματα.

βόδια, εκατό μουλάρια, χίλια πρόβατα και και και και, άρχισε. Βασιλεία των Ουρανών, Ευαγγελισμός, Δεν έβγαινε τίποτα από αυτό.

Λοιπόν, για να έρθω στο θέμα μου, έφτασε σε ένα ποτάμι, Ιαβόκ ελέγετο ο ποταμός αυτός, και πέρασε τις οικογένειές του από εκεί, από το ποτάμι. Αυτός έμεινε από εδώ από το ποτάμι και πάλεψε με έναν άνθρωπο όλη νύχτα. Αυτός ο άνθρωπος δεν ήταν άλλος, σημείο ο Χριστός. Εξημέρωσε περί την αυγήν και του λέει ο άνθρωπος αυτός: «Απόλυσόν με, εξημέρωσε, φώτισε ο Θεός την ημέρα». Του λέει ο Ιακώβ: «Δεν σε απολύω, δεν σε αφήνω, εάν δεν με ευλογήσεις». Όμως δεν ήθελε να τον ευλογήσει και του έπιασε το πόδι του, εδώ στον μηρόν, πάνω από το γόνατο, και του το έστριψε. Του Ιακώβ τον πόνεσε, για να τον αφήσει να φύγει.

Μάλιστα αυτό, εκ των υστέρων, όταν τέλειωσε η μονομαχία αυτή, το πρωί κούτσαινε ο Ιακώβ, του είχε στραμπουλήσει το πόδι. Και αυτό μάλιστα αποτέλεσε τη συνήθεια για τους Εβραίους να μην τρώνε τα μπούτια. Αν πάτε σε εβραϊκή αγορά, θα δείτε ότι τα μπούτια όλα κρέμονται εκεί. Τα αγοράζουν οι άλλοι. Οι Εβραίοι δεν αγοράζουν μπούτια, διότι ο Θεός εμόλυνε το πόδι του Πατριάρχου Ιακώβ, από τον οποίο αυτοί είναι απόγονοι. Αποτέλεσμα είναι ότι, καθώς δεν τον άφηνε να φύγει, «Δεν σε αφήνω», του λέγει, «αν δεν με ευλογήσεις». Τον ερώτησε τότε και του είπε: «Τι είναι το όνομά σου, πώς σε λένε;» Και λέγει: «Ιακώβ». Ιακώβ ερμηνεύεται δόλιος.

ερμηνεύεται υποσκελιστής. Υπεσκέλισε τον Ησαύ και του έκλεψε την ευλογία, τα πρωτοτόκια, αν θυμάστε, με το κατσίκι που εντύθηκε και λοιπά. Τότε του λέγει ο άλλος, ο παλαίων: «Από εδώ και μπρος», του λέγει, «θα λέγεσαι Ισραήλ». Γι’ αυτό είναι Ισραηλίτες. Ιακωβίτες έπρεπε να λέγονται, δηλαδή, αλλά ο Θεός μετονόμασε τον Ιακώβ σε Ισραήλ. Λέγονται Ισραηλίτες. «Από εδώ και μπρος», του λέγει, «θα λέγεσαι Ισραήλ. Και όπως ενίσχυσες μετά του Θεού, ενίκησες τον Θεό στην προσευχή απόψε, μετά του Θεού» —άρα ήταν Θεός αυτός— «έτσι θα ενισχύσεις και μετά των ανθρώπων». Πήρε μια παρηγοριά, μια εγγύηση από τον Θεό, και έφυγε. Ο άλλος, ο Θεός, τον άφησε, και με τον φάρο αυτό, αυτό της προσευχής του ολονυκτίου.

πέρασε και αυτός το ποτάμι. Και τι γίνεται; Παραδόξως, ο Ησαύ μεταμελείται και, αντί με τους τετρακόσιους να έρθει να τον πνίξει, έρχεται και τον αρπάζει και τον εματσούλησε, τον καταφίλησε. Ποιος είναι αυτός που μετέτρεψε; Ποιος είναι αυτός ο οποίος αυτή τη δύσκολη στιγμή του Ιακώβ την έβγαλε σε αγαθόν; Ο Θεός. Μόνος του έτσι; Ο επιείς, ο οχλείς επιείς. Εάν υπήρχαν προσευχές, όλα τα θέματα θα ήταν λελυμένα, και των ατόμων και των οικογενειών και της Εκκλησίας και της πολιτείας. Εμείς οι απλοί δέκα, είκοσι, πενήντα άνθρωποι μπορούμε.

να μετατρέψουμε τον ρουν και της Εκκλησίας και της πολιτείας. Ο Θεός αφορμές ζητάει, αφορμές ζητάει. Θα πει κανείς: «Είμεθα αμαρτωλοί». Συμφωνώ. Ο σατανάς πηγαίνει και μας ζητάει και λέει: «Ιησού Χριστέ, εσύ είσαι δίκαιος. Αυτός είναι δικός μου, κάνει τα δικά μου. Δεν σκοτώνει τα παιδιά; Δεν τα κάνει; Ε, είναι δικός μου, δεν είναι; Είναι. Νηστεύει ποτέ; Μπήκε νηστεία στο σπίτι του; Δεν είναι δικός μου; Δώσ’ μου τον. Αυτός δεν κλέβει από το πρωί με το μέτρο, με το ζύγι, με τη γλώσσα, με τους ψευδείς; Δεν κλέβει από το πρωί στη δουλειά του; Κλέβει. Δικός μου είναι, δεν δουλεύει, δώσ’ τον μου. Είσαι δίκαιος, λέτε ότι είσαι δίκαιος». Πάει και κουβεντιάζει με τον Χριστό ο διάβολος και εκβιάζει τον Χριστό και λέει: «Γιατί δεν μου τον δίδεις εμένα;» Και όταν, ξέρετε, μας παραδώσει ο Χριστός στον σατανά, θα δείτε.

Φυτίλια θα μας κάνει μέσα σε κλάσμα δευτερολέπτου. Όπως παρέδωσε, ενθυμείστε, τον Ιώβ. «Πήγαινε», του λέει, «δικός σου». Τι έγινε; Τα έκανε γυαλιά καρφιά μέσα σε μια μέρα. Δεν άφησε τίποτα. Έτσι ακριβώς έχει τη δύναμη και τώρα να κάνει στον καθένα. Αλλά, διότι ορισμένοι άνθρωποι προσεύχονται, κάνουν έναν σταυρό και λένε: «Σε παρακαλώ, Κύριε. Άνθρωπος αμαρτωλός είναι». Υπάρχει κάπου κάποια γιαγιά, υπάρχει κάπου κάποιο παιδάκι, υπάρχει μια κοπέλα, υπάρχει Εκκλησία που δέεται, υπάρχει. Δείχνει ο Χριστός: «Ναι, έχεις δίκιο, δικός σου είναι. Αλλά για κοίταξε αυτά τα χέρια που σηκώνονται από εκεί, για κοίταξε αυτά τα δάκρυα που χύνονται από εκεί, για κοίταξε εκεί τα γόνατα που έγιναν σαν της κατσίκας από εκεί. Για άκουσε και τον άλλον που μιλάει στη μητέρα μου από εκεί με την παράκληση».

«Άκουσε και τον άλλον εκεί πέρα που λέει: “Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησε τον κόσμο”. Για άκουσε και αυτούς στην έρημο που φωνάζουν μέρα νύχτα: “Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησε τον κόσμο”. Δεν θα σου τον δώσω ακόμη. Δικός σου είναι αν δεν μετανοήσει, αλλά ακόμη δεν θα σου τον δώσω». Και εκεί ποντάρουν ορισμένοι. «Πού είναι ο Θεός; Αν ήταν ο Θεός, έπρεπε να κόβει μύτες και αυτιά και να βγάλει και μάτια».

Είπε να είχε βγάλει πρώτα τα δικά σου και τα δικά μου. Αλλά εμείς βλέπουμε ότι πρέπει να βγάλει των αλλωνών. Αυτή είναι η αμαρτωλία. Εμείς είμαστε οι δίκαιοι. Γι’ αυτό ακριβώς και δεν μπορούμε να το χωνέψουμε, δεν μπορούμε να το καταλάβουμε. Εμείς κανονίζουμε τον Θεό και όχι ο Θεός εμάς. Ήρθα να σας πω μεγάλη κουβέντα. Είναι όμως πραγματικότητα. Ευχαριστώ.

Ενεργεί για τον άνθρωπο, κατά αναλογία του ανθρώπου.

Ο άνθρωπος αισθάνεται. Ο άνθρωπος είναι εκείνος που διαθέτει τον Θεό. Τι έχω μέσα μου εγώ; Θα σας πω ένα παράδειγμα. Έβγαλε μια διαταγή και έστειλε τον Ιωνά να την κοινοποιήσει στη Νινευή. Τι έλεγε η διαταγή αυτή, η εγκύκλιος; Να μάθουν οι Νινευίτες ότι σε τρεις ημέρες καταστρέφονται. Τρεις ημέρες και οι Νινευίτες καταστρέφονται. Βγήκε η απόφαση του Θεού, την υπέγραψε, τη σφράγισε και έστειλε τον δικαστικό κλητήρα, τον Ιωνά, να την κοινοποιήσει. Έλαβαν χώρα πολλά. Εν πάση περιπτώσει, κάποτε έμαθε ο λαός ότι σε τρεις ημέρες καταστρέφεται. Εντολή ο βασιλεύς: μετάνοια, νηστεία, και τα ζώα και τα μικρά, ούτε νερό ούτε φαγητό, τρεις ημέρες.

«Πού ξέρεις; Ο Θεός ίσως μεταμεληθεί». Σχίζει την υπογραφή την πρώτη ο Θεός και δεν καταστρέφει τη Νινευή. Τα έργα της Νινευή ήσαν τέτοια που έπρεπε να καταστραφεί και την βγάζει διαταγή να καταστραφεί. Μετανοεί ο Νινευίτης και ο Θεός μετατρέπει γνώμη και δεν την καταστρέφει. Ποιος φταίει, ο Θεός φταίει ή ο άνθρωπος; Ένα άλλο περιστατικό πάλι, που αλλάζει και αυτό το σχέδιο του Θεού και την απόφαση του Θεού, υπάρχει στον βασιλέα Εζεκία. Έστειλε ο Θεός τον προφήτη Ησαΐα και του είπε: «Τάδε λέγει Κύριος». «Τάδε λέγει Κύριος» πάει να πει, έχει γίνει υπογραφή και έτσι θα γίνει.

«Ετοίμασε τα του οίκου σου, αποθνήσκεις. Κάνε διαθήκες, φεύγεις, αποθνήσκεις». Έφυγε ο Ησαΐας. Αυτός, όπως ήταν στο κρεβάτι άρρωστος, γύρισε το κεφάλι του προς τον τοίχο και προσευχήθηκε και έκλαψε. Μεταμελείται ο Θεός, σχίζει την υπογραφή του και ειδοποιεί τον Ησαΐα, εκεί που επήγαινε στην πόλη: «Πήγαινε πίσω και πες του ότι του προσθέτω δεκαπέντε χρόνια». Και έζησε δεκαπέντε χρόνια. Γιατί; Γύρισε και ζήτησε έλεος. «Κάμε έλεος. Μετανοώ, βοήθησέ με». Άρα στα χέρια του Θεού είναι η σωτηρία του και τα προβλήματά του ή στα χέρια του ανθρώπου; Έχετε διαβάσει ποτέ τέτοια πράγματα;

Περιστατικό του Μεγάλου Αντωνίου. Πήγε κάποτε ένας που είχε μεγάλη ανάγκη, είχε άρρωστο άνθρωπο, και ζήτησε από τον Αββά, τον Μέγα Αντώνιο, να τον ελεήσει με τις προσευχές, και απήντησε σκληρά ο γέρων και λέγει: «Ούτε εγώ σε ελεώ, ούτε ο Θεός σε ελεεί, αν δεν ελεείς εσύ πρώτα τον εαυτό σου». Δεν εξαρτάται, λέει, από την προσευχή τη δικιά μου ούτε από την παντοδυναμία του Θεού. Ελέησε εσύ πρώτα τον εαυτό σου. Άλλαξε εσύ ζωή πρώτα. Όσο δεν αλλάζεις εσύ ζωή, δεν μετανοείς, δεν αλλάζεις δρόμο, περιμένεις; Ο Θεός δεν διατάσσεται. Ο Θεός δεν εκβιάζεται. Άρα στα χέρια του ανθρώπου είναι και η ασφάλειά του.

η μακροζωία του εδώ και η άνετη ζωή του, έξω από ασθένειες, από φόβους, από διωγμούς, από πολέμους, από λοιμούς, από σεισμούς, από καταποντισμούς. Ο Θεός έχει τη δύναμη να φυλάξει τους δικούς Του. Έχει τη δύναμη να φυλάξει τους δικούς Του. Όπως φύλαξε τον Ιερεμία, όπως φύλαξε τον Αβιμέλεχ, όπως φύλαξε τον Βαρούχ. Εβδομήντα χρόνια κοιμήθηκε και ξύπνησε και ένιωθε το κεφάλι του βαρύ, που κοιμήθηκε λίγο, και είχε κοιμηθεί εβδομήντα χρόνια. Ο Αβιμέλεχ εβδομήντα χρόνια κάτω από τη συκιά του Αγρίππα, και όταν ξύπνησε από τα εβδομήντα χρόνια και ξαναγύρισε να πάει στην Ιερουσαλήμ, του φάνηκε παράξενο. «Μήπως τρελάθηκα; Δεν είναι αυτή η Ιερουσαλήμ». Και όταν ρώτησε κάποιον: «Ποια είναι αυτή η πόλις;»

«Ιερουσαλήμ». «Μα πώς είναι;» λέει. «Τρελάθηκα εγώ». «Γιατί;» του λέει. «Να», λέει, «πήγα να φέρω», λέει, «μερικά σύκα, να πάρω έξω εκεί, στου Αγρίππα το περιβόλι, και γυρίζω τώρα πίσω και αλλιώς τα άφησα», λέει. «Και σύκα;» του λέει. «Δεν βλέπεις», του λέει, «ότι είναι χειμώνας; Πού τα βρήκες εσύ τα σύκα;» Και τα σύκα είχαν γάλα ακόμη επάνω. Τότε κατάλαβε ότι κάτι γίνεται. «Τι είσαι εσύ, ρε παιδί μου;» του λέει. «Ποιος είσαι; Πού μένεις;» «Να», λέει, «ο Ιερεμίας μέσα στην πόλη». Ο Ιερεμίας είναι εβδομήντα χρόνια στη Βαβυλώνα με τον λαόν. Λοιπόν, πώς έχει το θέμα; Αυτός είναι ο Θεός. Αλλά ποιος από εμάς παρακάλεσε τον Θεό; Ποιος έχει μέσα στο εικοσιτετράωρό του την προσευχή;

Η προσευχή δεν πρέπει να είναι σε ώρες, πρέπει να είναι ανά πάσαν στιγμή η προσευχή. Και είναι το μόνο εύκολο πράγμα που μπορεί να κάνει ο άνθρωπος, χωρίς έξοδα, χωρίς κόπο, χωρίς ιδρώτα. Προκειμένου να σφυράς, δεν μπορείς να λες: «Παναγία μου, σκέπασε τον κόσμο σου»; Πώς δεν μπορείς να το λες; Προκειμένου να μιλάς για το Προπό τι έγινε χθες, δεν μπορείς να λες: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησε τον κόσμο μας»; Πώς δεν μπορείς;

Που κοιμάσαι, δεν μπορείς; «Σκέπασε τον άντρα μου σήμερα. Σκέπασε το κορίτσι μου που βγήκε να πάει στο σχολείο. Σκέπασε το παιδί μου. Σκέπασε τη γυναίκα μου». Δεν μπορείς να πεις: «Σκέπασε την Εκκλησία μας. Σε παρακαλώ, μη μας παραδώσεις. Άνθρωποι αμαρτωλοί είμαστε»; Πόσα πράγματα μπορείς να πεις. Πόσα πράγματα επιζήμια. Κατηγορείς τον έναν, κατηγορείς τον άλλον, χίλια δυο πράγματα κάνεις.

Τρως τον εαυτό σου, τρως τα παιδιά σου, καταράσαι, υβρίζεις. Πώς δεν μπορείς; Πού; Γιατί δεν κρατάς αυτήν την επαφή με τον Θεό, ω άνθρωπε; Να δεις πώς θα αλλάξει η φύση. Άλλωστε πώς έχει δοθεί; Τι έχει πει; Τι λέγει ο Δαβίδ για τον άνθρωπο; Πώς του λέει; «Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον. Πάσα πνοή να αινεί τον Κύριο». Είναι συμφέρον. «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον», λέγει αλλού, «και πάντα τα εντός μου το άγιον όνομα Αυτού». Γίνονται αυτά; Δεν γίνονται. Πώς λοιπόν θέλεις, αφού δεν έχουμε καμία επαφή; «Δεν μου μίλησες ποτέ, δεν μου έδωσες τα ερωτήματά σου ποτέ, δεν μου έκανες μια αίτηση ποτέ σωστή, να μου διατυπώνεις αυτό και αυτό, τις αδυναμίες σου, τους φόβους σου, τις πεποιθήσεις σου, την εμπιστοσύνη σου σε μένα».

«να μου ανανεώσεις, ώστε εγώ να αναλάβω τα θέματά σου». Γιατί, όταν ο Χριστός μπει στη μέση, διά του ελέους, τακτοποιούνται τα πάντα. Όταν ο Χριστός δεν είναι στη μέση, δεν είναι φως στη μέση. Και όταν δεν είναι φως στη μέση, να σου ποντικοί, να σου σκούληκες, αυτές πώς λένε, κατσαρίδες, να σου, να σου. Για άνοιξε το φως να γίνει. Πού θα πάνε; Να κρυφτούν. Τα πάντα δεν μπορούν να σταθούν. Έτσι είναι ο Χριστός. Αλλά ο Χριστός δεν έρχεται φως στη ζωή, φως στην υπόθεση, φως γενικά, εφόσον η ζωή μας δεν είναι φωτεινή. Θέλει πρώτα η ζωή μας να είναι φωτεινή και έπειτα να έρθει αυτός ως φως. Γι’ αυτό μετέρχεται τα πάντα, όπως μια καλή μάνα, ένας καλός πατέρας. Χρησιμοποιεί το μαλακό. Κατεβάζει καμιά φορά όμως και το ραβδί, όπως ξέρετε. Κατεβάζει και το ραβδί. Εμείς μέναμε πολλές μέρες νηστικοί.

Δεν κάναμε καλά στο σπίτι. Όταν γυρίζαμε το μεσημέρι την Κυριακή και δεν λέγαμε στον πατέρα μας κάτι από τον Απόστολο ή κάτι από το Ευαγγέλιο, λέγαμε: «Έχει φαγητό;» Φαγητό δεν είχε. Να χτυπιόσαστε οι πάντες κάτω, φαγητό δεν είχε. Μας είχε κάνει αυτόν τον εκβιασμό, ώστε στην Εκκλησία πηγαίναμε να μην προχνόμαστε και κάνουμε και φτιάχνουμε, να έχουμε τον νου μας εκεί. Και μας ωφέλησε σε έναν βαθμό, έστω κι αυτός ο φόβος. Αυτό που περνούσε από το χέρι του. Σκληρό, θα πει κανείς. Μαλακό θέλεις να είναι; Αφού με το καλό δεν βάζουμε μυαλό. Πολλές φορές μας είχε γκρεμίσει το κρεβάτι για να σηκωθούμε πάνω να πάμε στην Εκκλησία την Κυριακή το πρωί. Το κάνει η μάνα σήμερα ή της πάει το γάλα της κυράς στο κρεβάτι, γιατί την έφερε ο φίλος τα ξημερώματα στο σπίτι; Έχουμε τέτοια σήμερα; Δεν έχουμε. Ο Θεός όμως δεν είναι τέτοιος.

Ο Θεός, είδες, μας πνίγει σε κλάσμα δευτερολέπτου. Ο Θεός μας γκρεμίζει και από βασιλόπουλα μας κάνει γύφτους κάτω, στο τσαντίρι, μέσα σε κλάσμα δευτερολέπτου. Τα είδατε προχθές όλα αυτά τα πράγματα με τους τελευταίους σεισμούς. Και πώς θα μας περιμένουν ακόμη; Πώς; Και μάλιστα πολύ σύντομα, όπως λένε οι άνθρωποι του Θεού. Τι θα γίνει;

Πήγα προ ημερών στους Αγίους Τόπους και φτάσαμε στο Σινά. Και εκεί ένας πολύ φωτισμένος άνθρωπος, Ανδριανός λέγεται, ασκητής, που τον ξέρουν ορισμένοι που πηγαίνουν από εδώ πέρα, μου λέγει —και θυμάμαι τα χέρια του πώς μου έδειξε—: «Κύριε Παναγόπουλε, μια ψιλή, μα πολύ ψιλή κλωστή έχει καταντήσει η υπόθεση».

«Κρατ θα κάνει και ο κόσμος θα καταστραφεί». Εκεί βρισκόμαστε τώρα. Δεν θέλει να μετανοήσει ο άνθρωπος. Δεν θέλει να επιστρέψει ο άνθρωπος. Δεν θέλει να αναθέσει στον Θεόν τις υποθέσεις του ο άνθρωπος. Δεν θέλει. Και βλέπετε τι γίνεται, ε; «Ακρίβεια», λέει. «Μας έφαγε», λέει, «η ακρίβεια». Ποιος την κάνει την ακρίβεια; Ο άπιστος άνθρωπος. «Μα βλέπεις», λέει, «τα πετρέλαια». Ο Θεός τα πετρέλαια τα δίνει τζάμπα, τζάμπα τα δίνει και τζάμπα τα δίνει. Δεν θα κρύβει τις πρώτες ύλες ο Θεός. Οι άνθρωποι τις παίρνουν και τα κάνουν αυτά τα πράγματα, οι μακριά του Θεού άνθρωποι. Και γιατί επιτρέπει ο Θεός αυτούς τους σκληρούς ανθρώπους; Για να βάλουν μια λόγχη, να βάζουν μια λόγχη. Γιατί επιτρέπει, λέει, τους Τούρκους εναντίον μας; Είναι καλύτεροι οι Τούρκοι και εμείς είμαστε άσημοι; Όχι. Οι Τούρκοι είναι αγκάθια και ο πιστός είναι σιτάρι. Και επιτρέπει αυτόν να αλωνίζει το σιτάρι, να το βάλει στην αποθήκη και αυτόν να τον βάλει.

Στη φωτιά. Παράξενα πράγματα κάνει ο Θεός και επιτρέπει ο Θεός. Ο άνθρωπος όμως δεν θα έλεγε και στον Θεόν; Ο άνθρωπος δεν θα έλεγε και στον Θεόν; Ούτε τον ρωτούσε γιατί και τούτο και τ’ άλλο. Τα άφηνε απλά τα πράγματα. Παράδωσέ μου, Εσύ ξέρεις. Εμοί το ζην Χριστός και το αποθανείν κέρδος. Τι κι αν δεν παντρευτεί η Ελένη και πεθάνει η Ελένη τώρα; Να πεθάνει χριστιανή. Τι κι αν δεν παντρευτεί το παλικάρι που πήρε το δίπλωμά του; Να πεθάνει. Σωστό αυτό το θέμα. Θα ζήσεις πέντε χρόνια παραπάνω εδώ. Δεν χάθηκε και ο κόσμος. Ο άνθρωπος δεν ήρθε για να ζήσει, ήρθε να πεθάνει. Και πεθαίνει για να ζει. Βγαίνει τίποτα να ζεις πέντε χρόνια παραπάνω;

Πως πολλοί κατηγορούν τον Χριστό γιατί έσφαξε ο Ηρώδης τα παιδιά, 14.000 νήπια. Τι κακό έγινε; Πήγαν 14.000 άγιοι, 14.000 μάρτυρες. Παράδεισο και τα 14.000 παιδιά. Φιλοσόφησε, σκέψου, προσεύχου να σου φωτίσει τον νουν, να παρηγορηθείς και να τα βρεις όλα δικαιολογημένα αυτά που γίνονται γύρω σου. Και τότε θα ησυχάσεις και θα ηρεμείς. Διαφορετικά, μέτρα θα παίρνουμε ασφαλείας και ανασφάλιστοι θα είμεθα. Το θέμα, λοιπόν, είναι να μάθουμε να προσευχόμεθα. Να το θεωρούμε αναγκαίο να προσευχόμεθα, είτε ξέρουμε γράμματα είτε δεν ξέρουμε. Αυτοί που έχουν ευχέρεια, να προσεύχονται με τις ευχές της Εκκλησίας. Η Εκκλησία έχει 7 φορές στο 24ωρο τον άνθρωπο να προσεύχεται. Βαριούνται ορισμένοι, κουράζονται ορισμένοι. Ας σταθούν στα τυπικά, στο πρωινό και το βραδινό τους.

Άλλοι όμως που μπορούν να κάνουν κάτι παραπάνω, να κάνουν κάτι παραπάνω. Αυτοί που δεν μπορούν να προσευχηθούν άλλες ώρες, να προσεύχονται διά της νοεράς προσευχής: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησέ με. Παναγία μου, ελέησέ με. Άγια μου, ελέησέ μας». Μπορούν αυτό να το πούνε και στο αυτοκίνητο και στον δρόμο και στο γραφείο και στη δουλειά και στη σκάφη και επάνω στο τηγάνι που τηγανίζει, και οπουδήποτε βρίσκεται μπορεί να την κάνει αυτή την προσευχή. Και οπλίζει τον εαυτόν του και ευεργετεί και τους άλλους. Γιατί ο άνθρωπος μπορεί να κάνει τη μεγαλύτερη ευεργεσία του κόσμου διά της προσευχής. Κι όσο απέχει το υλικό από το πνευματικό, τόσο απέχει και η υλική ελεημοσύνη: το να δώσει ένα κομμάτι ψωμί, ένα ζευγάρι παντούφλες, να πάρεις ένα φάρμακο σε έναν άνθρωπο, να του βγάλεις το εισιτήριο που δεν έχει. Διαφέρει τόσο το υλικό από το πνευματικό.

Δεν φτάνεται ποτέ. Και όταν ελεείς διά της προσευχής σου, είναι μεγαλύτερη ελεημοσύνη και δεν είναι να γυμνάσεις γονάτες για να ελεήσεις. Γύφτος μπορείς να είσαι και να κάνεις τη μεγαλύτερη ελεημοσύνη διά της προσευχής σου. «Δεν μπορώ, Χριστέ μου, τίποτα να δώσω. Μπορώ μόνο να σου πω δυο λόγια για το σπίτι αυτό, για τον άνθρωπο αυτό, για τον άρρωστον εκείνον, για το ανδρόγυνο που είναι σε διάσταση στη γειτονιά, για το παιδί μου που κινδυνεύει, για τον σύζυγο ή για τη σύζυγο». Μπορεί να ελεεί ο άνθρωπος από το πρωί με το βράδυ και από το βράδυ με το πρωί και να βρεθεί με ένα ενεργητικό στην άλλη ζωή που δεν είναι ούτε ο Αβραάμ. Να έχει περάσει και τον Αβραάμ ακόμη σε καλοσύνη. Αλλά εξαρτάται από αυτόν και ξεκινάει από την προσευχή, όταν με απλότητα λέει: «Θεέ μου, φώτισέ με. Θεέ μου, βοήθησέ με». Είμεθα, όπως σας είπα και γρηγορότερα, σε μια πολύ δύσκολη κατάσταση και καμπή. Δεν έχω δικαίωμα να μην σας...

Κάτι το οποίο έφτασε στην προσοχή μου τελευταίως. Προ ενός, ενάμιση μηνός, μου στείλανε ένα χαρτί από το Λονδίνο, το οποίο είναι λόγια, όπως τα παρουσιάζουν, ενός αγίου εκ Κύπρου. Σε λίγες μέρες μου στείλανε και από το Άγιον Όρος, να πεις, έναν φάκελο, ακριβώς το ίδιο αντίγραφο αυτό, το οποίο έχει εκδοθεί στην Κύπρο προ της εισβολής των Τούρκων στην Κύπρο, το οποίο και αυτό ήταν ακριβώς πανομοιότυπο. Από τη σύσταση είδα ότι μου το έστελνε ένας πατήρ Εμμανουήλ Μαλιαρός. Ήταν εδώ διευθυντής σε τράπεζα και τώρα είναι μοναχός στο Άγιον Όρος, Νέα Σκήτη. Είναι αδελφός του Επισκόπου Μηθύμνης, του Ιακώβου.

Ότι είναι και τα δύο το ίδιο. Το διάβασα από πολλές πλευρές και είδα πολύ άσχημα πράγματα και φοβερά πράγματα που μας απειλούν. Τώρα γράφει, βέβαια, μέσα χρονολογίες. Στη χρονολογία εγώ δεν στέκομαι, διότι κι άλλοι έχουν γράψει γρηγορότερα χρονολογίες, μα έχουν πέσει έξω στις χρονολογίες.

Αν λέει μια χρονολογία, θα φτάσω εγώ στη χρονολογία εκείνη; Εγώ μπορώ να πεθάνω γρηγορότερα. Κατά συνέπεια, τι δουλειά έχει η χρονολογία στη μέση; Αλλά αυτά τα οποία λέγει είναι πολύ διαφωτιστικά και πολύ βοηθητικά για εκείνους που θέλουν. Θα μου επιτρέψετε να σας το διαβάσω, να σας θέσω δηλαδή κοινωνούς.

Ο Άγιος αυτός έχει αυτή την προτροπή.

Πρέπει, όσο δυνατόν είναι, να το μάθουν και να το ακούσουν περισσότεροι άνθρωποι. Ακούστε, λοιπόν, τι λέγει: «Έλληνες, Κύπριοι, Ορθόδοξοι Χριστιανοί, μετανοήστε, εξομολογηθείτε, κοινωνήστε, σωθείτε από την καταστροφή που πλησιάζει». Λίγες μέρες πριν από την εισβολή του 1974, στην Κύπρο δηλαδή, μια μοναχή από την Κύπρο είδε στον ύπνο της τον Άγιο Κενδέα. Ο Άγιος Κενδέας είναι τοπικός άγιος. Όταν λέμε ο Άγιος Νεκτάριος Αιγίνης, τοπικός άγιος στην Κύπρο, και έχει και μοναστήρι, υπάρχει μοναστήρι του Αγίου Κενδέα εκεί. «Είδα, λοιπόν», λέγει...

«...τον Άγιο Κενδέα, ο οποίος της είπε πως πολύ σύντομα θα έλθουν οι Τούρκοι στο νησί μας να το λεηλατήσουν και να σφάξουν πολλούς. Αλλά εσάς δεν θα σας πειράξουν, γι’ αυτό μην εγκαταλείψετε το μοναστήρι μου. Εγώ θα είμαι προστάτης σας». Στη συνέχεια η ίδια μοναχή διηγείται τα εξής: «Είδα όνειρο τον Άγιο Κενδέα, ο οποίος μου είπε: “Να πεις στους χριστιανούς να μετανοήσουν, γιατί αν δεν ακούσουν θα σφαγείτε όλοι από τους Τούρκους”. Όταν όμως ξύπνησα, δεν είπα τίποτα σε κανένα. Δέκα μέρες αργότερα είδα πάλι στον ύπνο μου τον Άγιο και με ρώτησε αν είπα στον κόσμο αυτά που μου ανέφερε. Εγώ του είπα: “Σε ποιον να τα πω;” Και εκείνος μου απήντησε: “Σε όλους να τα λες”.

“Όποιος θέλει ας μετανοήσει”. Πάλι όμως δεν είπα τίποτα σε κανέναν και, αφού πέρασαν 5-6 μέρες, ξαναείδα στον ύπνο μου τον Άγιο να με μαλώνει και να μου λέγει: “Γιατί δεν είπες στον κόσμο να μετανοήσει; Δεν σου είπα να πεις του κόσμου να μετανοήσει; Γιατί δεν ακούς; Μέχρι το 1981 έχετε καιρό μετανοίας. Το κατάλαβες;” Και πάλι ξύπνησα. Είπα το όνειρό μου σε μερικούς μόνο χριστιανούς και, έπειτα από μια βδομάδα περίπου, είδα πάλι στον ύπνο μου πως στεκόμουν στο περίφραγμα του μοναστηριού μας και έβλεπα προς τη Λεμεσό. Χωρίς να υπάρχει μεταξύ μοναστηριού και Λεμεσού κανένα εμπόδιο, είδα το κέντρο της Λεμεσού να είναι γεμάτο από Τούρκους στρατιώτες.

Οι οικογένειες ολόκληρες να είναι σφαγμένες στον δρόμο, που ήταν κατάσπαρτος από πτώματα βουτηγμένα μέσα σε νωπό ακόμη αίμα. Αμέσως ξαφνιάστηκα, κοίταξα το ρολόι που έδειχνε τέσσερις πρωί και είπα μέσα μου: “Κύριε, ελέησον! Πότε έγινε πόλεμος και έσφαξαν οι Τούρκοι τη μισή Λεμεσό;” Έτρεξα τότε στις αδελφές να τις ξυπνήσω, για να προσευχηθούμε και να ζητήσουμε το έλεος του Θεού. Ενώ όλες οι αδελφές προσευχόσαν γονατιστές, άγγελος Κυρίου κατέβηκε από τον ουρανό και μου είπε: “Τι έχεις και φωνάζεις;” Τότε εγώ του απήντησα: “Οι Τούρκοι μας χτυπούν την πόρτα του μοναστηριού και με ρωτάς ακόμα;” Και ο άγγελος μου είπε: “Μη φοβάσαι”. Αμέσως πλησίασε τις αδελφές και είπε της πρώτης, που στο μεταξύ το στόμα της είχε στραβώσει: “Στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Αμήν”. Και αμέσως βγήκε η ψυχή της αδελφής, την οποία ανέβασε στον ουρανό.

Ότι οι μοναχές που δεν μπορούν να κρατήσουν μαρτύριο και λοιπά πεθαίνουν από φόβο, γι’ αυτό έχει στραβώσει και λοιπά. Αλλά τις ψυχές τους παίρνει άγγελος και πηγαίνουν στον ουρανό. Κατόπιν ο άγγελος πλησίασε τη δεύτερη αδελφή και έκαμε το ίδιο. Έπειτα πλησίασε και εμένα και με ρώτησε: “Εσύ τι θα κάνεις; Θα μαρτυρήσεις ή θα πεθάνεις κι εσύ με τον ίδιο τρόπο;” Εγώ άρχισα να του λέω: “Θέλω να μαρτυρήσω”, αλλά σταμάτησα. Εννοούσα ότι οι Τούρκοι είναι ανήθικοι, δηλαδή θα αντέξω ή θα με εκβιάσουν; Τότε ο άγγελος μου είπε: “Σκέψου όσο έχεις καιρό”, και έφυγε για τον ουρανό. Είπα το όνειρό μου σε πολλούς και κάποιος από τους ακροατές με έβρισε, λέγοντας πως τρομοκρατούσα τον κόσμο. Όταν ένας άνθρωπος λέει αυτά, δεν τρομοκρατεί τον κόσμο· βοηθάει τον κόσμο να ξυπνήσει.

Τρομοκρατεί; Να του πει: “Κοιμήσου ήσυχα, δεν συμβαίνει τίποτα”; Αυτό να του πει; Τρομοκρατείται ο κόσμος με αυτό, αν θέλει να ξυπνήσει; Στενοχωρήθηκα πολύ και είπα από μέσα μου: “Τι ήθελα εγώ να πω στους ανθρώπους τέτοια πράγματα;” Μετά από δύο νύχτες πάλι, είδα τον Άγιο λυπημένο να μου λέει τα εξής: “Είπες του κόσμου να μετανοήσει;” “Ναι”, του απήντησα. Τότε εκείνος μου είπε: “Δεν πίστεψε ο κόσμος. Να τους πεις ότι μέχρι το 1981 έχετε καιρό να μετανοήσετε. Λίγο πριν από τα μισά του 1982 θα σφαγείτε όλοι οι χριστιανοί της Κύπρου από τους Τούρκους”. Είπα τότε εγώ μέσα μου: “Γιατί άραγε οι Τούρκοι να είναι τόσο δυνατοί, ώστε να σφάζουν κάθε τόσο τους χριστιανούς;”

“Ο Θεός είναι πιο ευχαριστημένος από τους Τούρκους παρά από μας;” Αμέσως ο Άγιος με μάλωσε για τη σκέψη αυτή που έκανα, λέγοντάς μου: “Μη βλασφημείς. Οι χριστιανοί είναι το σιτάρι και οι Τούρκοι τα αγκάθια. Ο Κύριος του αλωνιού θέλει να μαζέψει το στάρι στην αποθήκη του με τη σφαγή που θα γίνει από τους Τούρκους. Μετά από τη σφαγή αυτή των χριστιανών, ο Κύριος θα κάψει την Κύπρο από τη μια άκρη μέχρι την άλλη, για να καθαρίσει το αλώνι του από τα τριβόλια και τα αγκάθια”. Και είπα μέσα μου: “Εγώ ήρθα από τη Χίο” — φαίνεται ήταν Χιώτισσα αυτή — “για να σώσουμε την Κύπρο και τώρα θα χαθούμε όλοι μαζί. Δεν έμενα η ανόητη στη Χίο;” Πάλι ο Άγιος μου απήντησε: “Και η Χίος θα χαθεί και όλα τα νησιά της Ελλάδος θα χαθούν”. Και είπα: “Τι θα γίνει; Μήπως θα πάρουν και την Κωνσταντινούπολη άραγε;” Ο Άγιος δεν μου απήντησε.

Μεγάλη θα γίνει σε όλο τον κόσμο και θα φυλάξει ο Θεός τους δυνατούς της Ορθοδοξίας για να παλέψουν με τον Αντίχριστο. Μετά δε από τον αγώνα που θα γίνει εναντίον του Αντιχρίστου, ο Κύριος θα καταστρέψει τη γη με φωτιά που θα ανάψει από τα τέσσερα σημεία της. Πιο ευτυχισμένοι θα θεωρηθούν όσοι σφαγούν από τους Τούρκους παρά αυτοί που θα επιζήσουν τον καιρό του Αντιχρίστου, γιατί θα υποφέρουν τόσα πολλά βάσανα, ώστε ανεπιφύλακτα θα μακαρίζουν εκείνους που είχαν προηγουμένως την τύχη να πεθάνουν χωρίς να αντιμετωπίσουν όσα πρόκειται να πάθουν αυτοί από τον Αντίχριστο. Μου ξανατόνισε πως έπρεπε να παρακινήσω τον κόσμο να μετανοήσει για να μην χαθούνε, λέγοντας: “Να πεις στους χριστιανούς πως, αν δεν μετανοήσουν, λίγο πριν από τα μέσα του 1982 θα σφαγούν όλοι από τους Τούρκους. Να τους το πεις”.

“Όλους να το πεις, το κατάλαβες; Να τους το πεις, ότι μέχρι το 1981 έχετε καιρό μετανοίας. Ο χρόνος είναι μετρημένος και πολύτιμος. Μην τον σπαταλάτε άδικα. Δεν πρέπει να τον χάσετε, γιατί δεν θα ξαναβρείτε άλλο καιρό για μετάνοια. Να τους πεις σε όλους τους χριστιανούς, για να μετανοήσουν”. Και ξύπνησα βλέποντας τον Άγιο να στέκεται στο πλευρό μου πολύ λυπημένος. Αλλά δεν πρόλαβα να του κάνω άλλη ερώτηση, γιατί τον έχασα». Η υπογραφή είναι: «Ανατύπωση εκδόσεως Αγίου Κενδέα». Και έχει και μια σημείωση που λέει: «Διαδώστε το μήνυμα αυτό του Αγίου Κενδέα σε όλους τους χριστιανούς. Κάνετε γρήγορα. Το ποτήρι της οργής του Κυρίου ξεχείλισε από τις πολλές μας αμαρτίες και από την τρομερή αδιαφορία που δείξαμε να μεταδώσουμε τη διδασκαλία στους απλοϊκούς αδελφούς μας».

μου πείτε «Γιατί μας τα είπατε αυτά τώρα; Γιατί μας εθέσατε κοινωνούς; Ξέρετε αν αυτό είναι υπεύθυνο, αντικειμενικό, αυθεντικό;» Δεν το ξέρω. Αν είναι όμως, τι χρέος κάνω εγώ; Έχω υποχρέωση να το πω. Θα μου πείτε: «Ξέρετε, οι ημερομηνίες αυτές είναι θετικές; Θα γίνουνε;» Εγώ εύχομαι να μην γίνουνε, εδώ που τα λέμε. Ευχαριστούμε. Εύχομαι να μην γίνουν. Αλλά εμείς τι χάνουμε αν μετανοήσουμε; Γιατί όλη αυτή η ανάγκη, όλος αυτός ο εκβιασμός και με ημερομηνίες ακόμη, είναι να εκβιάσουν τον άνθρωπο να μετανοήσει. Δεν του είπαν να σταματήσει τη δουλειά του, δεν του λένε να σταματήσει να κάνει τα παιδιά του, που είναι παντρεμένος, δεν του λένε να σταματήσει να εργάζεται, να πολιτεύεται. Το κάνει. Αλλά η μετάνοια όμως, αυτό που του λέγει και τον εκβιάζει...

Να μετανοήσεις. Αυτός λέει από το 1974 ότι μέχρι το 1981 όσοι ζουν έχουν περιθώρια, έπειτα τα πράγματα θα σφίξουν. Και ποιος μου είπε εμένα ότι θα ζούσα μέχρι το 1981, στο τέλος; Έπρεπε να είμαι έτοιμος. Άρα δεν με επηρεάζουν οι ημερομηνίες. Εκείνο που με επηρεάζει εμένα είναι αν είμαι σε θέση να πεθάνω αυτή την ώρα, είτε από τη μαχαίρα του Τούρκου είτε διότι θα με πατήσει ένα αυτοκίνητο είτε διότι θα πάθω μια συγκοπή, μια καρδιακή προσβολή, είτε, είτε, είτε, χίλιοι άλλοι δυο τρόποι. Θέλω να πω, λοιπόν, ότι όλα ομιλούν ότι τα πράγματα δεν πάνε καλά, ότι τα πράγματα δεν είναι καλά. Αν νομίζετε ότι έχετε λόγους μετανοίας, εσείς αυτοί κάνετέ το. Αν μπορείτε και άλλους να βοηθήσετε και να χειραγωγήσετε να μετανοήσουν, έστω και με απειλές αυτές, διότι, ξέρετε, δεν θα χάσουμε την αιωνιότητα.

Και την προσωρινότητα, γιατί πολλοί διαθέτουν την αιωνιότητα για την προσωρινότητα. Γύρω εδώ από τα χαρουπόμελα του σατανά αδιαφορούν, και ποιος πήγε από εκεί και ποιος μας είπε ότι υπάρχει άλλη ζωή και πράγματα και θέματα. Εν τούτοις όμως θα χάσουμε και την προσωρινότητα. Και όπως πάνε τα πράγματα και αν γίνουν αυτά που είπαμε στην αρχή, που μου εθέσατε το θέμα το πολιτικό κλπ., πα! Πολύ γρήγορα θα τα έχουμε αυτά που λέει ο Άγιος Κενδέας και θα πραγματοποιηθούν προ του 1982. Εκεί πάμε εμείς. Τα φτιάχνουμε μόνοι μας, λέει. Τα φτιάχνουμε αυτά, δεν τα φτιάχνει ο Θεός. Εγώ εύχομαι, λέω, να είναι ψέματα όλα, αλλά έπρεπε και εσάς να σας το πω. Όχι να σας φοβίσω, να σας βοηθήσω να ολοκληρώσετε τη μετάνοιά σας ή να αρχίσετε μετάνοιες. Αυτά είχα να πω για πρώτη δόση και για πρώτη φορά έπειτα από τις διακοπές μας μετά τον σεισμό.

Τι έγινε; Ευρέθηκα μέσα στον χρόνο αυτόν και λοιπά. Ίσως μας δοθεί κάποτε άλλοτε μια ευκαιρία να σας πω, να δείτε πώς είναι ο άλλος κόσμος εν σχέσει με εμάς που βρισκόμαστε εδώ μέσα στην πηγή της Ορθοδοξίας. Ο Θεός βοηθά.