Watch Your Tongue

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our Creator has given us many instruments; that is, as we were saying, He has equipped our body with many faculties.

He has given us eyes, ears, hair, nails to scratch ourselves with, taste, smell, touch—He has given us so much; what has He not given us? He has given us a tongue to speak and eyes to see.

He has given us countless things. Yet I do not know whether we have ever thanked Him. We think they belong to us.

And so we use them carelessly, often without thinking. He equipped us with all these things so that, by using them, we might be benefited ourselves, benefit others, and glorify the One who gave them to us. Yet we often misuse them, and instead of their use bearing good fruit, it bears evil fruit. This evening I would like to choose one of these members and discuss how we use it, because the truth is that many of us, without paying attention, often cause a great deal of harm. Thank you.

Let me say that this organ called the tongue is exceedingly precious. But I do not wish to consider first its role as a means of communication between us.

Beyond that role, its wonder lies in the fact that it is like a versatile laboratory, instantly identifying things that are quite extraordinary. Suppose we had five or ten different substances in various bottles and took them to a chemist to determine what each one contained.

He would ask us to give him some time—at least a week—to examine them and give us an answer.

But we taste them, and at once we know: this is sour, this is astringent, this is sweet, this is salty, and this is bitter. We have the answers immediately and automatically. Take those bottles away and bring some more! What wonders! Yet who has ever stopped to appreciate the tongue? How many have given it any thought? Consider taste itself. Take the tongue out of the picture, and we would have no desire to eat. Taste is what prompts us to eat. Add a little salt; it needs some. Add a little pepper; it needs some. Do not fry it too much, or it will become bitter. What a precious thing we have within our mouth!

Its value is beyond measure; no human being can describe the worth of this instrument that God has freely given us. And yet something so good can often become something very evil. A person can understand how dangerous the tongue is merely from where God has placed it. He has hidden it away, enclosed deep within. A person can swallow his tongue. Sometimes it turns inward; those who deal with surgery know this, and they must place something in the patient’s mouth to keep him from swallowing his tongue and dying. God has also set a barrier outside it—the teeth—so that a person may bite his tongue rather than speak, even until it bleeds. Something so good becomes something very evil if a person is not completely watchful over it.

It can produce entirely opposite results, and yet we have never reflected on its value by considering where Christ the Creator has placed it—for through Him all things came into being. You often hear of the tongue causing immense destruction in the world, in families, in communities—in every place. This happens because the tongue, this precious instrument, has not been used as it should be, in accordance with its proper purpose. If you open the Gospel, you will find discussion of the tongue from beginning to end.

This is especially true in the law of the Gospel when people use the tongue to judge and condemn others. There the warning falls with tremendous force: with the measure by which you measure another person with your tongue, God will one day measure you. And when you use your tongue harshly against others, God’s justice will likewise be exercised harshly against you. Yet despite these warnings, people still take no care. James the Brother of the Lord is the one who analyzes this subject and speaks in detail about the power of the tongue,

about the evil it can do, and about the destruction that this precious organ given by God can bring. I have his epistle before me, specifically the third chapter, where he says: “My brethren, let not many of you become teachers, knowing that we shall receive a stricter judgment.” We are always setting ourselves up as teachers. O my God, the moment we open our mouths, we think we know everything! We should not open our mouths to lecture others, or to judge and condemn them. “For we all stumble in many things.” For when a person sometimes considers that...

he himself is guilty in one matter, he will not be able to open his mouth against someone else who is guilty in another. For if God’s justice were to act in its fullness, no one would be free from stain, and no one would stand blameless before God. Since God does not condemn us for fault A, how can we sit in judgment on another person for fault B? But we do not see the sack containing our own faults; we usually see the other person’s sack, which may indeed be heavier—I do not dispute that. Yet Christ does not think or see as we do. I do not know whether you remember what we learned from our school reader: a man, it says, carries two sacks, one in front and one behind. He puts the other person’s sack in front of him, so that he can see and discuss its contents.

He accuses, judges, and pronounces verdicts as though he were a public prosecutor, while placing his own faults behind him, where he cannot see them. But others can see them, and that ought to frighten him, because they will say, “Look at your own hump first, and then come and speak about mine.” And this Saint continues: “If anyone does not stumble in word, he is a perfect man.” He says, “does not stumble in word.” He does not say that a man is perfect if he does not sin through the flesh, through self-interest, through anger, or through some other thing. He says that the man who does not stumble in word is perfect.

In word—because someone may say of a thief, “I do not steal.” You do not steal because you cannot climb over fences, or because you are afraid of the prosecutor. “I do not commit fornication.” You do not commit fornication because you are ill, or because you have grown old and the sin has abandoned you, so that you are no longer able to commit it. Someone else is able to, and does. That proves nothing. But whatever evil your little tongue is capable of, you do.

Even if you cannot climb over a fence, go to a house of corruption, gamble, go to the races, or perhaps even blaspheme, you still do whatever lies within your power. That is why he says, in effect, “I shall see whether you do the evil that you are actually able to do.” If you do it, you are guilty. And the most subtle thing, the easiest thing for a person to do—it costs no money and requires no vitamins—is to use his tongue to rake another person with gunfire while remaining safely out of reach. He keeps firing at him from morning until night.

This, then, is an exceedingly serious matter, and you know how easily we fall into it.

We do not merely judge and condemn; we gnaw people to pieces, in the fullest sense of the word, devouring them in our imagination. “He has gone over there now. They will be talking—and do you know what they will say? They will say this and that.” Our imagination places him there already. He may have died on the road without ever reaching the place, yet we insist that he has arrived and that they are now discussing the matter. Who can say that he does not sin with his tongue? Who is able to claim such a thing? If our Christ, like a physician, took a spoon and said, “Open your mouth and let Me see your tongue,” what would He find there? Doctors often do this, do they not? They ask us to open our mouths so that they may examine our tongues and draw a conclusion about our illness.

Something is tormenting us; we are suffering from some ailment. So I ask: who can say that all is well with his tongue? “Whoever,” James says, “does not stumble in word is a perfect man, able also to bridle the whole body.” If you cannot control the tongue—a tiny little thing, a...

small piece of skin and flesh inside your mouth, which you can bite or even swallow—then how will you overcome anything else? How will you overcome the flesh, self-interest, the ego, and all the other things outside you, if you cannot govern and overcome your own tongue, which lies under your authority? How can you possibly bridle the rest of yourself?

Indeed, he gives an example concerning the tongue. He speaks of the tongues of horses: we put a bridle in their mouths, and the bit presses against the tongue, enabling us to control them. A tiny man can control such a powerful beast as a horse by means of the bridle. Because it presses against the horse’s tongue, the animal is compelled to go wherever he wishes, to stop when commanded, and even to rear up. That is why he gives this example: “Behold, we put bits into horses’ mouths so that they may obey us, and we turn their whole body.” He also gives another example concerning the tongue, comparing it...

compar—

—ing it to the rudder of a ship. An entire ocean liner is turned by a tiny rudder at the stern. It turns the whole ship, steers it against the weather, and protects it from the waves, all with such a small rudder. This, he says, is what the human tongue is like. “Behold also the ships: though they are so great and are driven by fierce winds, they are turned by a very small rudder wherever the pilot desires.” The captain takes the ship wherever he wishes by means of a rudder that is very small...

in comparison with the ship and the many tons it carries. “So also the tongue is a little member, and boasts great things. Behold, how great a forest a little fire kindles!” A match, one little word, a brief remark, a whisper—and it starts a fire. Yet we do not take care to use the tongue as we should. We love to talk—not about our own miserable condition, our own sins, or our own passions, but about other people.

It is so sweet, like grape molasses—sweet as can be—to talk about other people and accuse them.

I once spoke with a man who railed against monks, nuns, and the clergy in general. For hours he went on, as though he were eating the finest meal imaginable. So I asked him, “Were you ever a hunter?” “How did you know?” he replied. “I was.” “Because hunters tell such lies!” I said. Such enormous lies! They delight in them. I do not know whether you have ever been hunting, or whether any of you are hunters. All the way to the hunting grounds, they accuse people and talk about others, telling the most outrageous stories. It is, I hardly know how to put it, a sweet food for the tongue, offered by Satan. And hardly anyone walks away when he hears someone being accused, even though he knows nothing about the matter.

Whether it is true or false, he enjoys hearing it. He strains forward, as though his ear itself were stretching out to catch what is being said about someone. Saint Gregory of Nazianzus puts it this way: “Nothing is so sweet to people as condemning the faults of others.” There is nothing people find so pleasing as condemning what belongs to others.

They talk about other people’s affairs, whether the reports are true or false. Sadly, many have never understood that it is forbidden to discuss the affairs of others. They often say, “Are we telling lies? Isn’t it true? There was a police raid; the newspapers reported it; it was on television. Are we committing some sin by talking about it?” If you were lying, you would be a slanderer. As it is, you have made yourself prosecutor and judge—and no one gave you that authority. You climbed the steps of the courthouse on your own and began judging and condemning others. That task belongs to Christ, and He will perform it on that Day. Your task, when your neighbor, your friend, someone close to you, your Church, or your country falls and makes mistakes, is to kneel and pray. Pray until your knees bleed and grow hard with calluses. That is your task; that is love; that is the Christian’s calling: to take the matter and entrust it to Christ. “My Christ...”

“What this young woman is doing, what this man is doing, what this priest—or whoever it may be, even the ruler—is doing: take it into Your hands, for You are mighty. You brought life out of death; You bring sweetness out of bitterness; You brought salvation out of the Cross. Can You not deal with this as well? I beg You. I do not know—perhaps this person is right, perhaps not; perhaps she is weak, perhaps not. You know, Lord.” Do you know what results we would see? Instead, we sharpen our tongues so that we can scrape people raw! We spare no one. No one. Think of what we say on the telephone every morning, what we say at work, and what we discuss: other people’s affairs, matters for which we bear no responsibility. If we placed them on Christ’s scales, not one would remain there; they would all fall away. Very often, most of them are mere imaginings.

“That is what I heard; that is what they said.” Even if what they said is true—yes, even if it is true—do you not know that it is a sin to sit and listen to such things, let alone repeat them? Have you never read this or seen it written anywhere? And yet people feed themselves on the faults of others. One of our wise men of old said: “Whoever takes the faults of others in order, supposedly, to cover his own...” For he too is human and makes mistakes. He too has some gap, some hole in his life; but instead of trying to mend his own hole, he tries, supposedly, to stop up the other person’s. The man who takes the faults of others and makes them into a screen to hide his own faults is like someone washing himself with mud. He takes another person’s mud and uses it to wash himself. But washing oneself with mud is no answer...

Can that possibly be right? In the twelfth chapter of Matthew, it says: “By your words you will be justified, and by your words you will be condemned.” By your words I will justify you, and by your words I will condemn you. A person ought to tremble before speaking and think very carefully. That is why the tongue has been placed behind the teeth: so that you may close them and consider whether you should say something, and what consequences your words will have for you and for the other person. A spiritual father, they say, must keep a scale before him. He should tremble over each word as though weighing gold, because he does not know which way the balance will tip, whom the word will harm, and whom it will benefit. Afterward, all these things are hung around his neck.

Because people were careless, they caused harm that created such a state of affairs that, even after their death, the poison continues to spread. It weighs down the balance, driving it lower and lower. I told you one evening about a woman in a rural area who dared to open her mouth and describe her supposed achievements in avoiding childbearing.

The balance sinks because the person did not guard the tongue. A man or woman said something—an obscenity, a joke, something indecent—and it became the occasion of another person’s downfall. These things are hung around that person’s neck.

A whole string of them. Have you seen how fishermen thread their catch onto a line and carry it with the fishes’ heads hanging from their hand? So it is with the words that came from our tongue because we were careless and uttered one little phrase. In the Life of Saint Paisios, we read that one day one of his disciples left to do some handiwork. On the road, a Jewish man approached the monk and began telling him that Christ had not yet come, that Christ was not the Messiah, that Christ would come later, and so on. The monk did not know very much. Instead of avoiding the discussion and saying, “Leave me in peace. I do not engage in such discussions. I hold my faith in my own way; leave me in peace,” at one point, simply to escape the man and be rid of him, as we say, he replied, “Well, perhaps it is so.” The Jewish man went his way, and they parted. The monk completed his obedience for the day and returned to the monastery that evening. He went to make a prostration before the abbot, Saint Paisios, but the door was shut. There was no response. The monk was terrified. He sat down and examined himself: “What have I done? What have I done?” He searched his memory to see whether he had done anything wrong during his errand, but he could find nothing. So he sat outside weeping. This moved the other fathers, and they...

interceded with the elder to receive him. The elder showed him love and admitted him. The door opened, and as soon as the monk entered and went to kiss his hand and ask why he had been shut out and what he had done, the elder said, “So, perhaps it is so, is it? Then you know nothing.” He had spoken that little phrase and cast it out; he had not bitten his tongue, but had let the words fly. “He knows nothing. So, perhaps it is so, is it?” “What are you trying to tell me, Elder?” “I will tell you. This morning, as you were walking down the road with that Jewish man, what did you discuss, and how did your conversation end? You denied Christ by saying that perhaps it is so—that perhaps He is not the Messiah!” And, my beloved, he chrismated him again, because by denying Christ he had made himself a heretic.

He chrismated him again—for one word! Yet with our thoughtless mouths, in our often careless conversations, what do we not say in a single day, and what have we not said throughout our lives? Not one of those idle words that came from our mouths has reached Holy Confession. Not one. Some people may occasionally say, “I spoke foolishly, I laughed foolishly, I cackled foolishly.” They may say that. But most people do not confess the sins of their tongue, though the tongue can drag us into so many evils. If the tongue was given to us, it was given so that the words of David might be fulfilled: “Let everything that breathes praise the Lord.”

“Bless the Lord, O my soul, and all that is within me, bless His holy name.” Therefore, this instrument was not given for destruction, but for praise and the glorification of God. It was given so that we might communicate, speak of our weaknesses, be formed and strengthened, and complete one another—not devour one another. From the beginning, the Holy Spirit, speaking through the Prophet David 1,050 years before Christ, wrote in Psalm 108, verse 5: “Whoever secretly slandered his neighbor, him I drove away.” Why do people speak...

secretly?

We do not have the courage to call the other person and resolve the matter together, as the Gospel says, “between you and him alone.” We may tell the whole world, but we do not tell the person himself. Most often, our tongue works deceitfully and poisonously in the absence of the brother or sister about whom we are speaking—whoever it may be. In their absence. And if we say, “I heard that you said this,” the answer comes: “Who told you that? They lied to you.” Yet who actually said it? So-and-so accused him and stabbed him with words; but when the other person asks, “Why did you say that? I heard that you accused me,” he turns on the one who told him.

“Did he say that? Those who told you are liars.” He may even make the sign of the Cross and kiss it, as we say, putting on a whole performance as he swears his oath. Do you understand? Basil the Great, speaking about this attitude and this behavior into which we so often fall without thinking, says: “Slander is speaking against an absent brother with the intention of defaming him, even if what is said is true.” When you speak about someone who is not present, your purpose is to defame him, not to praise him. Even if what you say is true, you have no right to say it when he is not present. As I told you earlier, even if it is true, you have no right to say it—not only to say it, but even to listen to it.

If you hear people discussing someone who is absent, you have no right to sit there and listen. You must leave. “Why are you leaving?” “Because you have begun accusing someone and speaking about a person who is not present.” This is immoral and dishonorable. It is the behavior of cowards and deceitful people, not of upright people. The same Father also says: “Not only those who speak evil, but also those who lend their ears to people intent on accusation are liable to punishment.” It is not only you who pass on a lie, a malicious story, or something of that kind. The one who told it to you and those who listen are all equally guilty.

We see people fasting during fasting seasons, during Great Lent, on Wednesdays and Fridays, and during the days of the Passion, yet they do not make their tongue fast. They abstain from oil and ask whether seed oil or olive oil is permitted—yet how many people they devour!

They devour neighbors, coworkers, priests, bishops, rulers, and who knows whom else. Your tongue was not given to you for this. Nor have you been given any position from which to judge anyone, unless you yourself wish to be judged. If you want a tribunal to be set up for you according to the same measure and severity you use, then that is another matter. One of the Fathers says, in other words, what I said earlier: “If anyone is found slandering another,” that is, speaking about someone, “or listening to a slanderer,” hearing him speak and accuse, “and does not rebuke him, let him be excommunicated together with him.” Both must be excommunicated. Continuing these reflections about the tongue, James the Brother of the Lord says: “The tongue is a fire.” The tongue, he says, is a fire, “a world of unrighteousness. The tongue is so placed among our members that it defiles the whole body.” Many times, because of something we said carelessly, we are ashamed to face the other person the next day. Often he calls us to account.

We are ashamed to face him, and when he confronts us, we cannot even show our faces in public—if, of course, we still have any sense of honor. Some people lack even that; they are indifferent and thick-skinned. But if that is not the case, a Christian has a sensitive conscience and cannot simply accept such behavior. The tongue, he says, “defiles” the whole body, “sets on fire the course of life, and is itself set on fire by Hell. For every kind of beast and bird, reptile and sea creature, can be tamed and has been tamed by humankind.” Man, he says, tames wild beasts, lions, birds, reptiles—everything. Yet he cannot tame his own tongue. “But no man can tame the tongue.”

It is “an uncontrollable evil, full of deadly poison”—full, he says, of seething poison. “With it we bless God and the Father”—we say the Lord’s Prayer and so forth—“and with it we curse men”; we tear people to pieces, though they “have been made in the likeness of God. From the same mouth,” he says, “come blessing and cursing. My brethren, these things ought not to be so.” The same mouth cannot say, “Our Father, who art in heaven” and “forgive us our debts,” and then, a moment later, devour and condemn other people. These things cannot be. And he gives an example: “Does a spring pour forth both sweet and bitter water from the same opening?”

Can a spring produce sweet water and bitter water at the same time? How can you supposedly pour forth sweet water in your prayer and your spiritual effort, while at the same time pouring poison upon another person? It is strange and contrary to nature. This is not natural; such a person is not spiritually sound. “Can a fig tree, my brethren, bear olives, or a grapevine bear figs?” Naturally, a fig tree bears figs and a vine bears grapes. If I am a man of God, how can I do such things? “Nor can a spring yield both salt water and fresh.” As he says, no spring produces both salty and sweet water. It will produce either salt water or sweet. How, then, do you manage to do both—to devour another person while saying, “Forgive us our debts, as we forgive our debtors”? There is also something very harsh...

that some people do: they pick up words from one place and carry them somewhere else. Woe to them on the Day of Judgment! They take a flame from here and go start a fire over there. Or they take filth from here and go soil another place with it. What kind of behavior is this? Instead of making peace and calming things down, you carry stories from one person to another. Do you know what the Wisdom of Sirach says about this? “Have you heard a word?” Have you heard something being discussed? “Let it die with you.” Keep it within yourself and die with it. Just as a priest who hears something in Holy Confession—a sin or anything else—is bound to bury it within himself, never open his mouth, and die carrying that sin in silence, so you too must die with what you have heard.

“Have you heard a word? Let it die with you. Do not repeat it to friend or foe.” Tell it neither to your friends nor to your enemies. You take something from your friends and carry it to your friend’s enemies. Or you take it from one friend and carry it to other friends. Do not tell either one, he says. “I heard nothing; I do not know.” “What did we say?” someone asks you. “But should I lie?” Then say, “I cannot answer.” Let the matter remain completely hidden. Satan takes something from one person, carries it to another, and...

these fires are started, and afterward we cannot contain them. When God sees this mutual accusation among people, He cannot intervene, because our own duty is to make peace. Many times, when we hear something and someone questions us, we should say, “But I did not hear that.” “Could such words really have been spoken?” “Be quiet, my dear man. Be quiet, my dear woman. Do not let your imagination run away with you. Do not listen to what people say.” In this way, we should make peace. Sometimes we may even tell a lie in order to reconcile people. Yet even when we know that relationships are already troubled, we add more fuel to the fire by carrying tales. Husbands and wives, siblings, and coworkers may already be on bad terms, and then we go and say, “Do you know what he was saying? I do not want to tell you, because if I do, you will become a wild beast.”

That alone is enough; nothing more is needed. And even if someone asks you, “Were you there? I heard that he said this,” you must deny having heard it. Otherwise, the person’s whole attitude will change. Say instead, “Go and exchange God’s good greeting with one another. We do not know whether we will live to see tomorrow.” That is what a Christian does. We do the exact opposite. We use this little tongue to deliver the final blow, and we think we are expressing an opinion, but all we pour out is poison, because there is nothing else within us. If we have poison within us, poison is what we give. You know that each person offers whatever he has on his table, whatever he has in his dish. If he had something better, he would offer something better. Instead of taking this as an opportunity to see the condition of his own soul, he does the exact opposite. Often, we even invite people into our homes.

“I have so much to tell you; we have not seen each other for ages.” What will you talk about—your own sins and your own filth? No, you will talk about other people. “I have things to tell you about her, and things to tell you about him. Do you know about her latest romance? Do you know this? Do you know what that priest did? What about that lawyer? And do you know what happened next door?” Do you understand? These are the things we are eager to discuss.

If someone wants to come to your house and you know that this person does not control the tongue, do not invite that person. When she calls and asks to come, say, “I would prefer you not to come today; I am very busy.” Or, if she does come, what should you do? Please, have the courage to speak. “But should I offend her?” Then remove Christ from your home and invite your friend instead. Invite that little swallow and sit there listening to everything. My beloved, Saint Augustine had these words written in the entrance hall, upon the plaster: “Sister, brother, if you have come here to devour the flesh of your absent brother, you have no place here.” If you have entered this house to tear apart the flesh of an absent person, your brother, then you have no place here. For this reason, Cyril of Alexandria used to say: “Do not receive swallows into your house.” Do not receive swallows into your home. And what do swallows do when they are outside? Why should we not let them in?

Swallows leave their droppings everywhere. Shall we let them soil the inside of the house too? They open their little mouths—or rather, it is not with their mouths—and soil everything. “Do not receive swallows into your house,” meaning talkative people, people with unrestrained tongues. Do not receive them. “And do not share your roof with those who have no control over their tongue.” Do not bring under your roof someone whose teeth are merely ornamental, who never bites his tongue but speaks against other people. Yes. And often, because of our endless talking, we chatter about everything under the sun. How can you possibly speak nothing but truth from morning until night? You will tell a million lies just to keep the conversation going. This is why it is said: “In a multitude of words, you will not escape sin.” It is impossible to talk excessively without falling into sin.

One measure, then, by which a person can see whether he stands rightly in relation to Christ and his faith is to observe how he uses his tongue. Just a little earlier, James the Brother of the Lord gives two watchwords concerning the tongue, before devoting a whole section specifically to how a person must guard it. At one point he says: “Let every man, my beloved brethren, be swift to hear”—let your ear be ready to listen—“but slow to speak, slow to anger.”

Listen at once, but do not speak at once, and do not become angry at once. Often, in our anger, we speak and speak harshly. We curse. We blaspheme. We immediately take this instrument of salvation and turn it into an instrument of sin. A person must be careful, slow to speak and slow to anger. Do not become angry. And if you do become angry, stop. Do not rush to open your mouth. Do not stain your tongue; do not use it. Anger itself can be good—not, of course, when a hammer strikes your hand instead of the nail. You must be careful about what your anger is directed toward.

If something else is struck—if something crooked or sinful is being done, or if you yourself have committed some evil—then become angry with yourself, not with another person. You must not call someone “stupid,” “fool,” or “senseless,” because you are blaspheming God Himself. Did you create that person? Did he go out and buy a second-rate mind, so that you may condemn him? Are you the one who received a first-rate mind? You are blaspheming the Creator. This is why it says that if you call him “Raca,” “worthless,” you will be brought before the council; and if you call him “fool,” you will be brought to judgment and give an account. We have never truly tried to understand the meaning of these things. Our little tongue immediately starts working, like a typewriter.

This is why Scripture also warns us against anger: a person is swept away by it and will say something, perhaps even blaspheming or uttering a curse. Do mothers not curse their children when they lose their temper? “Curse the day,” they say, or, “May the raven devour you.” Leave the raven out of it; what they mean is, “Go to the devil,” for the raven here means the devil. A thousand things are said. “I said it because I was upset and angry.” Then restrain your anger and stop. What does David say? “Be angry, and do not sin.” Clench your mouth shut, strike your hand on the table if you must, but do not sin. Be careful. Show that you do not agree with what is happening at home or at work, or with something done by the child you are trying to teach. But do not blaspheme and do not sin. Be careful, because often we repent immediately afterward and say, “I said it in anger.” No. Anger too sweeps you away and leads you to use your tongue for evil.

People call themselves religious. “Are you religious?” “Of course I am. Can you not see my long hair? I have an entire icon corner at home.” Then pay attention, if you are religious. “If anyone among you thinks himself to be religious, and does not bridle his tongue but deceives his own heart, this man’s religion is useless.” His religion is empty. He is not religious but irreligious, since he will not close his mouth. Perhaps what I am telling you seems exaggerated. Yet the use of the tongue is a very serious matter. Let me share with you an observation of Saint Cyril of Alexandria. Listen to what he says about the tongue and its use: “The serpent is said to have a terrible sting in its tongue.”

He says that the snake carries poison in its tongue. We too often say of someone, “His tongue is poison.” He is like a mutilated snake whenever he opens his mouth. “But nothing is more terrible than the tongue of an evil man.” The venom of a snake, an asp, or a viper, he says, is not worse than the human tongue. There is also a particular venomous creature called the “green lizard,” considered the most poisonous. “But nothing is more venomous than a babbler,” the person who never restrains his tongue. “A scorpion’s sting can be healed.” If a scorpion stings you, he says, the puncture and the wound can be treated.

You put a little ammonia on it; it will hurt, but after a while it passes. “But an evil word that comes from a person’s mouth wounds his neighbor. A flame of fire is extinguished by water.” A fire breaks out, the fire brigade arrives, and puts it out. “But no one can extinguish or calm an evil tongue.” And that is true. “A bridle tames a stiff-necked horse.” There is the stubborn horse: you control its tongue with the bridle and tame it. “But no one can tame the human tongue. A wild beast is easily subdued.” You see a great beast; someone takes it by the nose and leads it here. “But the tongue cannot even be calmed.” Thank you.

“There is nothing in the world worse than an evil tongue. It sets city against city, household against household, children against parents, and brother against brother. Every evil comes through the tongue.” A person must understand what he is doing with this tongue, which Christ gave him as a precious gift, a precious instrument. In Numbers, chapter 12, from verse 1 onward, there is an account concerning the family of Moses. You know that the family of Moses consists of three persons: Aaron, Moses, and Miriam.

It says there that Moses, without consulting Miriam and Aaron, married a black woman, an Ethiopian. They felt that this daughter-in-law brought no honor to their household, and their tongues began firing at him like typewriters. Aaron and Miriam spoke against both the woman and Moses, just as we often do. We curse, and we make our children’s lives miserable because they did not seek our opinion, or because they married this man or that woman, and so forth. Because of this, they were both struck with leprosy. Forgive me—Miriam was struck with leprosy.

By morning, my Miriam was completely covered with leprosy.

They immediately realized that she had been struck with leprosy because they had condemned what their brother Moses had done. Leprosy is a type, a foreshadowing, of sin. What could be done? Who could heal leprosy? There was no medicine for it. They hurried to Moses, fell at his feet, and told him what had happened. “We are your brother and sister, and surely this has happened because we spoke against you. We beg you: forgive us, and pray to God that our sister may be delivered from leprosy.” Moses did not make much of the matter. He took no offense, forgave them, and prayed to God on her behalf.

He asked God not to count this sin against her, since he himself had forgiven her, and to cleanse his sister. God answered, “No, she will not be cleansed yet. She must be placed under a canon, a rule of penance.” And what was that canon? She had to leave the household and go out into the fields, outside the camp.

A leper was put outside the Church. The sinner was cut off because of the sin, because of the leprosy. Today we do not see the leprosy that our tongue brings upon our soul, nor do we see that before God we are lepers, white from head to foot. What was the result? She would fulfill her canon, and after the canon she would be cleansed. Indeed, Miriam remained outside for one week; after that week she returned, cleansed of leprosy. And where did that leprosy come from? From her little tongue. They did not draw pistols or go and tear down his house. They accused him, and leprosy came upon them. Aaron, of course, was not struck with leprosy, because the priesthood is not defiled by leprosy. However much we may accuse the man who serves as high priest, the high priesthood itself is not defiled. As a man, he will answer to God, but this remains an eternal example: the high priesthood is not defiled by leprosy. The high priesthood is not defiled. That is why Aaron was not a leper. They had both said the same things, but Miriam became completely covered with leprosy. Read it in Numbers, chapter 12, from verse 1 to the end. In exactly the same way, a person covers his own

soul with leprosy when he opens his mouth to speak about matters that belong to God’s judgment. God does not want man to judge. When the Lord delivered the Sermon on the Mount—the detailed teaching of the Christian faith, recorded in chapters 5, 6, and 7 of Matthew, with related teachings also in Luke—He said specifically concerning judgment, in the seventh chapter: “Judge not, that you be not judged.” Which of you wants to be judged by God and condemned to Hell? No one. Then I give you this as your measure: you too must judge no one. “For with the judgment you judge, you will be judged.”

You will be judged according to the stubbornness, the malice, and the harsh justice with which you seek to put another person in his place, and so forth. You will be judged. “And with the measure you use, it will be measured back to you.” Why should I say, “May he be cursed,” instead of, “May he be blessed”? Why should I not seek God’s justice by saying, “My God, shelter him and bless him. Perhaps this is happening because of our own sins”? Why not? And this does not happen only publicly; it also happens within our closest relationships. In the family, you hear a wife accusing her husband to the neighbor, to this person and that person, from morning until night. You hear the husband accusing his wife. My good man, where are you going with this? Where are you going?

There is a saying:

“If I spit upward, I spit in my own face; if I spit downward, I spit on my own beard.” So where will you spit? You accuse your wife, saying that she is no good. Do you not realize that you are accusing yourself? Are you not one with your wife? When you were married, did you not become one flesh? “Therefore what God has joined together, let not man separate.” Whom are you accusing? And you, when you accuse your husband, saying that you do not have a good life and deserve a better one—what have you done with your life? What are you now paying for? Do you know how many things are bound together in such circumstances? Many things. This is an opportunity for us to understand and say, “Yes, Lord, I did not deserve a better wife. I did not deserve a better husband. I did not deserve better children. I did not deserve them. What have I done in my life that I should demand anything better? What have I done?” And if one person in a thousand has done good and still meets with suffering, let him count himself blessed.

Let him count himself blessed. Paul had a thorn that he could not bear, and he begged God to heal him, but God did not. Do we always know what we have done in our lives when we demand justice? I do not know whether I have ever told you this incident. We often fail to see these things and think, “I did nothing. Why should this happen to me?” Perhaps we did something long ago; perhaps we did something at another time. The debt remains unpaid, and we must pay it. Listen to a strange account. Once Saint Ephraim the Syrian went down to Alexandria. When he arrived there, he found the gates closed, for night had fallen.

What happened then? He went outside the city to stay with a shepherd who was his friend. He spent the night there, but that same night thieves came and stole his friend’s sheep and goats. In the morning the authorities came, investigated, arrested the holy elder, and took him to prison. They thought he had gone there deliberately to distract the shepherd so that his accomplices could steal the animals. So the Saint was imprisoned, though he had done nothing. There he found two other men. “Father, how did you come to be here?” they asked. “Unjustly, my children,” he replied. “How can that be? Is God unjust, Father?” “No, children, God is not unjust.” “Then how did you come here?” “I do not know,” he said. “I was imprisoned unjustly.” “We too have been brought here unjustly,” they said. He asked one, “What are you accused of?” “Murder.” “Did you do it?” “No.” “And you, what are you accused of?” “Murder.” “Did you do it?” “No.” “And I am accused of a theft I did not commit. So God is unjust.”

They had declared God unjust.

How could the elder sleep after that? The other men lay down and fell asleep as usual. The elder stood in a corner and raised his hands. “I will not move from here,” he said to God. “I have spent fifty-five years on the mountain. You must tell me why these injustices have happened. These men are here unjustly, and I too, as You know, am here unjustly. I stole nothing. I simply found the city gates closed, and that is how I came to be there.” At last, amid his tears and anguish, he fell asleep. Then a tall man appeared above him and asked, “Why are you praying?” He replied, “Look at what is happening to me. These men too are here unjustly.” The man said, “Do you know what debt you are paying now?” “What debt?” the elder asked. “When you were nine years old, you untied a widow’s calf. Others took that calf and sold it, and the widow still mourns for it.”

“That calf? Let me explain,” he said. “I sold everything I had, gave it to the poor, and went away. Do I still owe a debt?” “What you gave away was almsgiving,” the man replied. “This is a separate debt. Those were one thing; this is another.” “Very well, that explains me. But what about those men?” “One of them was cutting wood beside a river with a friend. His friend slipped and cried out, ‘Run ahead and catch me! Help me!’ But this man showed no concern, and his friend drowned. That death hangs around his neck; he is a murderer. The other man, sleeping peacefully farther over, did not physically strike anyone down. But he quarreled with a prominent man, and because he could not harm him directly, he accused the man’s daughter of immorality. To this day she remains unwed and unmarried, because he committed a moral murder against that family. In the eyes of God, he too is a murderer.” The elder was stunned. He went and woke them. “Get up! We are sinners,” he said. “And I was demanding justice from God!”

“Did you not do this? And did you not do that?” “Yes,” they answered. “Then kneel down, for I too have sinned. That is where we stand. God is just.” So they asked God for mercy and came to metanoia, to repentance. Three days later, acquittals were issued for all three, and all three were released. Guard your tongue. Let us guard our tongue. Let us bless God and not curse other people. That is all I wished to say this evening. Amen.

Ο δημιουργός μας, μας έχει πολλά όπλα δώσει, μας έχει δηλαδή εξοπλίσει, όπως τα λέγαμε, το σώμα μας με πολλά πράγματα.

Έχει μάτια, μας έχει αυτιά, μας έχει μαλλιά, μας έχει νύχια να ξυνόμαστε, μας έχει γεύση, μας έχει όσφρηση, μας έχει αφή, μας έχει, μας έχει, μας έχει, και τι δεν μας έχει. Μας έχει γλώσσα να ομιλούμε, μάτια να βλέπουμε.

Χίλια δυο πράγματα. Ευχαριστώ, δεν ξέρω αν του το είπαμε ποτέ. Νομίζουμε ότι είναι δικά μας.

Αυτά και τα χρησιμοποιούμε χωρίς να προσέχουμε, αλόγιστα πολλές φορές, και εφόσον μας έχει εξοπλίσει κατά τέτοια έννοια, χρησιμοποιώντας τα αυτά, να ωφελούμεθα και να ωφελούμε και να δοξάζεται Αυτός ο οποίος μας τα έδωσε, πολλές φορές κάνουμε κακή χρήση σ' αυτά. Και αντί να έχει αγαθό αποτέλεσμα η χρήση τους, έχει κακό αποτέλεσμα η χρήση τους. Εγώ απόψε το βράδυ ήθελα να πάρω ένα μέλος εξ αυτών και να το συζητήσουμε αναφορικώς με τη χρήση που του κάνουμε εμείς. Διότι είναι αλήθεια, πολλοί από μας, χωρίς να προσέξουμε, κάνουμε ζημιές πολλές φορές. Ευχαριστώ.

Να πω ότι είναι πολύτιμο αυτό το όργανο, το οποίο ακούει στο όνομα γλώσσα. Δεν θα ήθελα να το πάρω σαν εργαλείο συνεννοήσεως μεταξύ μας, το πρώτο.

Το μεγαλείο του, εκτός από αυτό, είναι ότι είναι ένα πολύπλευρο χημείο που απαντά αμέσως σε πράγματα απίθανα. Αν παραδεχτούμε ότι έχουμε 5-10 είδη μέσα σε διάφορα μπουκάλια και τα πάμε σε έναν χημικό να αποφανθεί τι...

τι έχει το καθένα μέσα, θα μας ζητήσει μια πίστωση χρόνου, τουλάχιστον μια βδομάδα, να τα εξετάσει και να μας απαντήσει.

Εμείς τα παίρνουμε τώρα αυτά: αυτό είναι ξινό, αυτό είναι στυφό, αυτό είναι γλυκό, αυτό είναι αλμυρό, αυτό είναι πικρό. Αμέσως, αυτομάτως, έχουμε τις απαντήσεις. Πάρε τα μπουκάλια και φέρε άλλα. Θαύματα, ε! Ποιος την υπολόγισε ποτέ, πόσοι τη λογαριάσανε αυτή; Η γεύση. Βγάλε τη γλώσσα από τη μέση, δεν χρειάζεται να φάμε. Αυτό που μας κεντρίζει για να φάμε είναι η γεύση. Ρίξε λίγο αλάτι, του λείπει· ρίξε λίγο πιπέρι, του λείπει. Μην το τηγανίζεις πολύ γιατί θα είναι πικρό. Ένα πολύτιμο πράγμα μέσα στο στόμα.

Έχει τόση αξία, αμύθητη, δεν μπορεί ο άνθρωπος... να χαρακτηρίσει πόση αξία έχει αυτό το εργαλείο που του έδωσε ο Θεός δωρεάν. Όμως, αυτό το τόσο καλό είναι πολλές φορές και τόσο κακό. Αυτό θα μπορεί να το καταλάβει ο άνθρωπος, τι επικίνδυνο πράγμα είναι η γλώσσα, από την τοποθεσία που την έχει, εκεί που την έχει βάλει. Την έχει κρύψει. Την έχει χώσει μέσα. Καταπίνει τη γλώσσα του. Πολλές φορές γυρίζει προς τα μέσα· αυτό το ξέρουν όταν εγχειρίζεται κανείς, που αναγκάζονται να του βάλουν κάτι για να μην καταπιεί τη γλώσσα του και πεθάνει. Της βάζει απ' έξω επίσης φράγμα, δόντια, να δαγκώσει τη γλώσσα του, να μη μιλήσει, να τη ματώσει. Το τόσο καλό γίνεται τόσο κακό, εάν ο άνθρωπος δεν το προσέξει τελείως.

Αντίθετα αποτελέσματα, και εν τούτοις δεν έχουμε φιλοσοφήσει την αξία του από την τοποθέτηση που της έχει κάνει ο Χριστός, ο Δημιουργός, γιατί δι' αυτού τα πάντα εγένοντο. Και ακούτε πολλές φορές εκ της γλώσσης να γίνονται καταστροφές μεγάλες στον κόσμο, στις οικογένειες, στις κοινωνίες, γενικά, οπουδήποτε. Διότι η γλώσσα, αυτό το πολύτιμο εργαλείο, δεν χρησιμοποιήθηκε όπως έπρεπε να χρησιμοποιηθεί, δηλαδή με βάση την αποστολή του. Εάν ανοίξετε το Ευαγγέλιο, θα βρείτε από την αρχή μέχρι το τέλος να γίνεται συζήτηση για...

τη γλώσσα. Κατεξοχήν δε στον Ευαγγελικό νόμο, εκεί που οι άνθρωποι τη γλώσσα την παίρνουν για να κρίνουν και να κατακρίνουν τους ανθρώπους, εκεί είναι πολύ καταπέλτης, με απειλή μεγάλη, ότι με το μέτρο που μετράς τον άλλον με τη γλώσσα σου θα σε μετρήσει ο Θεός μίαν ημέρα. Και όταν σκληρώς χρησιμοποιείς τη γλώσσα σου εναντίον άλλων, έτσι και ο Θεός και η δικαιοσύνη του Θεού θα χρησιμοποιηθεί σκληρή εναντίον σου. Και παρά τις απειλές αυτές, και πάλιν ο άνθρωπος δεν προσέχει. Ο δε Ιάκωβος ο Αδελφόθεος, αυτός είναι εκείνος ο οποίος πάλι αναλύει, ομιλεί με λεπτομέρειες για τη δύναμη της γλώσσης,

και για την κακία της γλώσσης και για την καταστροφή που μπορεί να φέρει αυτό το πολύτιμο όργανο που έχει δώσει ο Θεός. Έχω μπροστά μου την επιστολή του αυτή και συγκεκριμένως στο γάμα κεφάλαιο, εκεί που λέγει τα εξής: «Μη πολλοί διδάσκαλοι γίνεσθε, αδελφοί μου, ειδότες ότι μείζον κρίμα ληψόμεθα». Που κάνουμε πάντοτε τον δάσκαλο. Μην ανοίγουμε το στόμα μας, Θεέ μου, τα ξέρουμε όλα. Μην ανοίγουμε το στόμα μας να διδάξουμε δίχως τους άλλους ή να κρίνουμε ή να κατακρίνουμε τους άλλους. «Πολλά γαρ πταίομεν άπαντες», γιατί όταν σκεφτεί ο άνθρωπος πολλές φορές ότι...

αυτός φταίει στο άλφα, δεν θα μπορέσει να ανοίξει τη γλώσσα του να μιλήσει στον άλλον που φταίει στο βήτα. Διότι αν η δικαιοσύνη του Θεού θελήσει να ενεργήσει, ουδείς καθαρός από ρύπου και ουδείς ανεύθυνος ενώπιον του Θεού. Και πόσο ο Θεός δεν μας κατακρίνει για το Α, πώς εμείς δικάζουμε τον άλλον στο Β; Αλλά δεν βλέπουμε το δικό μας το σακούλι, βλέπουμε συνήθως του άλλου το σακούλι, που ίσως να είναι και πιο βαρύ, δεν έχω καμία αντίρρηση. Όμως, ο Χριστός δεν σκέφτεται έτσι και δεν βλέπει έτσι. Δεν ξέρω αν ενθυμείστε στη Χρηστομάθεια τι μαθαίναμε στο σχολαρχείο: ότι ο άνθρωπος, λέει, δύο πήρες φέρει, μία έμπροσθεν και μία όπισθεν. Μπροστά βάζει του άλλου και βλέπει και συζητεί γι' αυτά,

κατηγορεί και δικάζει και βγάζει αποφάσεις ως άλλος τις εισαγγελεύς, και τα δικά του τα βάζει πίσω και δεν τα βλέπει. Αλλά έλα που του τα βλέπουν οι άλλοι, όμως. Αυτό θα πρέπει να τον φοβίζει, γιατί του λέγει: «Κοίταξε τη δικιά σου την καμπούρα πρώτα και έπειτα να έρθεις να μιλήσεις για τη δικιά μου». Και συνεχίζει ο Άγιος αυτός: «Εί τις εν λόγω ου πταίει, ούτος τέλειος ανήρ». Εν λόγω ου πταίει. Δεν λέει αν πταίει εν σαρκί, αν πταίει στο συμφέρον, αν πταίει στο θυμό, αν πταίει, ξέρω εγώ, κάπου αλλού. Τέλειος, λέει, είναι ανήρ αυτός ο οποίος δεν πταίει σε λόγο.

Λόγω, γιατί μπορεί να πει κανείς για έναν που κλέβει ότι εγώ δεν κλέβω. Κλέβεις γιατί δεν μπορείς να πηδήξεις τους φράχτες και δεν κλέβεις, φοβάσαι τον εισαγγελέα. Εγώ δεν πορνεύω. Δεν πορνεύεις γιατί είσαι ασθενής ή εγέρασες και σε εγκατέλειψε η αμαρτία και δεν μπορείς να πορνεύεις. Άλλος δύναται και πορνεύει. Δεν βγαίνει τίποτα από αυτό. Αυτό που περνάει από τη γλωσσούλα σου το κάνεις.

Και αν δεν είσαι σε θέση να πηδήξεις το φράχτη ή, έστω, και αν δεν είσαι σε θέση να πας σε διαφθορείο ή να πας να παίξεις ή να πας στ' άλογα ή να βλαστημήσεις, αυτό που περνάει από το χέρι σου το κάνεις. Γι' αυτό λέει: θα σε ιδώ εάν αυτό που μπορείς να κάνεις το κάνεις. Το κάνεις, είσαι ένοχος. Και το πιο λεπτό πράγμα που είναι εύκολο ο άνθρωπος να κάνει, δεν χρειάζονται έξοδα ούτε βιταμίνες, είναι να χρησιμοποιεί τη γλώσσα με την οποία να γαζώνει τον άλλον εκ του ασφαλούς· τον γαζώνει από το πρωί μέχρι το βράδυ.

Αυτό, λοιπόν, είναι κάτι πολύ σοβαρό και ξέρετε εμείς πόσο εύκολο είναι.

Όχι απλώς το κρίνειν και κατακρίνειν, αλλά στο κατ' ευχήν, τους ροκανάμε με όλη τη σημασία της λέξεως, τους τρώμε με τη φαντασία. Τώρα έχει πάει εκεί πέρα αυτός, θα τα λένε και ξέρεις τι θα λένε; Αυτό και αυτό θα λένε. Είναι μπροστά. Αυτός μπορεί να έχει πεθάνει στον δρόμο και δεν έχει προλάβει να πάει εκεί, όμως λέει θα έχει πάει και το συζητούν αυτό το πράγμα τώρα. Ποιος είναι σε θέση να πει ότι δεν φταίει στη γλώσσα του; Ποιος είναι σε θέση να το πει αυτό το πράγμα; Αν ο Χριστός μας, ως άλλος παθολόγος, έπαιρνε ένα κουτάλι και έλεγε «Για άνοιξε το στόμα σου να δω τη γλώσσα σου», τι θα έβρισκε μέσα; Όπως κάνουν οι γιατροί πολλές φορές, ε; Μας λένε να ανοίξουμε το στόμα μας, να δουν τη γλώσσα μας, για να βγάλουν ένα συμπέρασμα γύρω από την ασθένειά μας.

Κάτι μας βασανίζει, από κάτι υποφέρουμε. Ε, ερωτώ, ποιος μπορεί να πει ότι με τη γλώσσα του είναι τακτοποιημένος; «Όποιος, λοιπόν», λέγει, «εν λόγω ου πταίει, ούτος τέλειος ανήρ και δυνατός χαλιναγωγήσαι και όλον το σώμα». Αν τη γλώσσα, ας πούμε, ένα μικρό πραγματάκι τόσο, ένα...

πετσάκι μικρό, ένα κρεατάκι μικρό μέσα εκεί, που μπορείς να τη δαγκώσεις και να την καταπιείς. Αυτή δεν μπορείς να νικήσεις, πώς θα νικήσεις τα άλλα; Πώς θα νικήσεις τη σάρκα, πώς θα νικήσεις το συμφέρον, πώς θα νικήσεις το εγώ, πώς θα νικήσεις τόσα πράγματα έξω, αν τη γλώσσα σου, που την κυβερνάς, είναι εκτεθειμένη, δεν μπορείς να την κυβερνήσεις και δεν μπορείς να τη νικήσεις; Πώς είναι δυνατόν, λέγει, να χαλιναγωγήσεις τα υπόλοιπά σου;

Φέρνει μάλιστα ένα παράδειγμα αναφορικώς με τη γλώσσα. Φέρνει τη γλώσσα των ίππων, των αλόγων, που τους βάζουμε το χαλινό και τους πιέζει το χαλινό μέχρι τη γλώσσα, και έτσι μπορούμε να τα κυβερνήσουμε. Διότι αν είναι δυνατόν ένας ανθρωπάκος τόσο δα να κυβερνήσει ένα θηρίο, άλογο, όμως με το χαλινό, διότι του πιέζει τη γλώσσα, αναγκάζεται να πάει όπου θέλει, να σταθεί, που λέει, και σούζα ακόμη. Γι' αυτό φέρνει παράδειγμα. «Ίδε», λέγει, «των ίππων τους χαλινούς εις τα στόματα βάλλομεν προς το πείθεσθαι αυτούς ημίν». Τ' αναγκάζουμε να κάνουν εκείνο το οποίο θέλουμε εμείς. «Και όλον το σώμα αυτών μετάγομεν». Φέρει επίσης παράδειγμα τη γλώσσα, παρομοιάζοντάς...

παρά...

ζοντάς τη με το πηδάλιο των καραβιών. Ένα ολόκληρο υπερωκεάνειο, με ένα τόσο δα πηδάλιο στο πίσω μέρος, το στρίβει και αυτό όλο γυρίζει ένα πλοίο, το πηγαίνει κόντρα στον καιρό, το προφυλάγει από τα κύματα κλπ., με ένα τόσο δα πηδάλιο. Αυτό, λέγει, είναι η γλώσσα του ανθρώπου. «Ιδού και τα πλοία, τηλικαύτα όντα και υπό σκληρών ανέμων ελαυνόμενα, μετάγεται υπό ελαχίστου πηδαλίου, όπου αν η ορμή του ευθύνοντος βούληται». Όπου θέλει, λέει, ο κυβερνήτης το πηγαίνει με βάση ένα πηδάλιο μικρό,

εν σχέσει με το καράβι και με τους τόνους που έχει επάνω του, αν είναι δυνατόν. «Ούτω και η γλώσσα μικρόν μέλος εστί...» «μεγαλαυχεί. Ιδού ολίγον πυρ ηλίκην ύλην ανάπτει». Ένα σπίρτο, μια λεξούλα, ένα λογάκι, ένα ψιθύρισμα, τη φωτιά, λέει, βάζει. Και εντούτοις δεν προσέχουμε να χρησιμοποιούμε αυτή τη γλώσσα όπως ακριβώς θα πρέπει. Μας αρέσει να μιλάμε και να μιλάμε όχι για τα χάλια μας, όχι για τις αμαρτίες μας, όχι για τα πάθη μας, αλλά για τους άλλους.

του σαν. Γλυκό πράγμα, πετιμέζι, πετιμέζι, να συζητήσεις και να κατηγορείς τους άλλους.

Μιλούσα κάποτε με έναν ο οποίος μου μιλούσε εναντίον των μοναχών, εναντίον των μοναζουσών και εναντίον γενικά του κλήρου. Ώρες ολόκληρες να μου λέει, λες και έτρωγε, δεν ξέρω, το καλύτερο φαγητό. Του λέω λοιπόν, ο συγκεκριμένος άνθρωπος, «Υπήρξες ποτέ», του λέω, «κυνηγός;» «Πού το ξέρεις;» μου λέει. «Ήμουν κυνηγός». «Γιατί αυτοί», λέω, «τέτοια ψέματα!» του λέω εγώ. Τέτοια ψέματα τι λένε! Αυτοί αρέσκονται, δεν ξέρω αν έχετε πάει, αν κανείς εξ υμών είναι κυνηγός. Η συζήτηση μέχρι που να φτάσουν στο κυνήγι είναι να κατηγορούνε, να συζητούν για τους άλλους και μάλιστα τερατώδη. Είναι μια γλυκιά, δεν ξέρω, τροφή της γλώσσης, την οποία προσφέρει ο σατανάς, και σχεδόν κανένας άνθρωπος δεν απομακρύνεται όταν ακούει κάτι να κατηγορείται, χωρίς να ξέρει.

Αλήθεια ή ψέματα, όμως του αρέσει να το ακούει και τεντώνεται και βγαίνει και το αυτί του από εκεί, να ακούσει τι συζητείται για κάποιον. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός λέγει με το δικό του τρόπο το εξής: «Ουδέν ούτως ηδύ τοις ανθρώποις ως το κατακρίνειν τα αλλότρια». Δεν υπάρχει τόσο γλυκό πράγμα στους ανθρώπους όσο το κατακρίνειν τα αλλότρια.

Να συζητήσεις για πράγματα ξένα, για πράγματα άλλα, είτε αλήθεια είτε ψέματα, διότι πολλοί, δυστυχώς, δεν έχουν διακρίνει ότι απαγορεύεται το να συζητήσεις πράγματα ξένα. Και λένε πολλές φορές: «Λέμε κανένα ψέμα; Δεν είναι αλήθεια; Εδώ κάνει ντου, εδώ γράφουν τα φύλλα, εδώ γράφει το TV, εδώ είναι...» Αυτό, λέμε, κάνουμε καμιά αμαρτία; Αν έλεγες ψέματα, θα ήσουν συκοφάντης. Τώρα είσαι εισαγγελέας, κριτής. Και αυτό το δικαίωμα δεν σου το έδωσε κανένας. Μόνος σου ανήλθες στα σκαλιά της δικαιοσύνης και κρίνεις και κατακρίνεις τους άλλους. Αυτή είναι μια δουλειά. Θα την κάνει ο Χριστός εν τη ημέρα εκείνη. Δουλειά δικιά σου είναι, αν ο γείτονάς σου, η γειτόνισσά σου, η φιλενάδα σου, ο άνθρωπός σου, η εκκλησία σου, το κράτος σου πίπτουν, κάνουν λάθη, να γονατίσεις, να προσευχηθείς. Να βγάλουν τα πόδια σου αίμα και να γίνουν οι ρόζοι σαν της κατσίκας. Αυτή είναι η δουλειά σου, αυτή είναι η αγάπη, αυτή είναι η αποστολή του χριστιανού: να το πάρει το θέμα και να το αναθέσει στον Χριστό. Χριστέ μου,

αυτό που κάνει η κοπελίτσα αυτή, αυτό που κάνει ο κύριος αυτός, αυτό που κάνει ο, ξέρω εγώ, ιερεύς αυτός, ξέρω εγώ, παπάς, ποιος θα είναι, ο κυβερνήτης, πάρ’ το εσύ στα χέρια σου, είσαι δυνατός. Εσύ από τον θάνατο έβγαλες ζωή, εσύ από το πικρό βγάζεις γλυκό, εσύ από τον σταυρό έβγαλες σωτηρία. Δεν μπορείς αυτό το πράγμα; Σε παρακαλώ, δεν ξέρω εγώ, μπορεί να έχει και δίκιο, μπορεί να μην έχει και δίκιο, μπορεί να είναι και αδύνατη, μπορεί να μην είναι. Εσύ ξέρεις, Κύριε. Ξέρετε τι αποτελέσματα θα είχαμε; Αυτή τη γλώσσα που την ακονίζουμε εμείς να ξύνουμε! Δεν αφήνουμε κανέναν. Κανέναν. Σκεφτείτε τι μιλάμε κάθε πρωί στο τηλέφωνο, τι μιλάμε στη δουλειά μας, τι συζητούμε. Ξένα πράγματα, ανεύθυνα πράγματα, που, αν τα βάλουμε στη ζυγαριά του Χριστού, δεν πρόκειται να μείνει κανένα επάνω. Όλα θα πέσουν κάτω. Τα περισσότερα πολλές φορές είναι φαντασίες.

«Καθά ήκουσα, καθά είπαν». Και να είναι αλήθεια αυτό που είπαν, και να είναι αλήθεια, δεν το ξέρεις ότι είναι αμαρτία να κάθεσαι να τα ακούς, όχι να το λες; Δεν διάβασες ποτέ σου, δεν είδες πουθενά τίποτα; Και εντούτοις έτσι τρέφεται ο άνθρωπος με τα λάθη των αλλωνών. Και λέγει ένας παλιός σοφός δικός μας το εξής: «Όστις λαμβάνει τα σφάλματα των άλλων για να καλύψει δήθεν τα δικά του...» Γιατί και αυτός, σαν άνθρωπος, σφάλλει. Κάπου έχει και αυτός κενό, κάποια τρύπα έχει, και αντί να κοιτάξει να βουλώσει την τρύπα του, κοιτάζει να βουλώσει δήθεν τον άλλον. Ο άνθρωπος, λοιπόν, ο οποίος παίρνει τα σφάλματα των άλλων για να κάνει ένα παραπέτασμα να καλύψει τα δικά του, είναι, λέει, σαν να πλένεται με λάσπη. Παίρνει τη λάσπη του αλλουνού και τη χρησιμοποιεί. Αλλά να πλένεται με λάσπη, αυτό δεν είναι απάντηση,

είναι τίποτα το σωστό; Στον Ματθαίο, στο δωδέκατο κεφάλαιο, λέγει εκεί σε ένα μέρος: «Εκ των λόγων σου δικαιωθήσει και εκ των λόγων σου κατακριθήσει». Από τα λόγια σου θα σε δικαιώσω και από τα λόγια σου θα σε καταδικάσω, θα σε κατακρίνω. Ο άνθρωπος έπρεπε να τρέμει προκειμένου να μιλήσει, να το σκέπτεται πολύ. Γι’ αυτό έχει μπει από μέσα από τα δόντια η γλώσσα. Να την κλείσεις, για να σκεφτείς αν πρέπει να την πεις και να σκεφτείς τι συνέπειες θα έχει αυτό που θα πεις, για σένα τον ίδιο και για τον άλλον. Ο πατέρας, λένε, πρέπει να έχει μια ζυγαριά μπροστά, να τρέμεις όπως τρέμεις να ζυγίσεις χρυσό, για να βγάλεις μια λέξη, γιατί δεν ξέρεις πού θα γύρει η παλάντζα, ποιον θα βλάψει και ποιον θα ωφελήσει, που αυτά κρεμιούνται μετά στο λαιμό σου.

Άνθρωποι, διότι δεν πρόσεξαν, έκαναν ζημιές οι οποίες δημιούργησαν τέτοια κατάσταση, που και στον θάνατό τους ακόμη πέρα θα πηγαίνει το δηλητήριο κοντά και θα βαρύνει την πλάστιγγα και θα πηγαίνει, πηγαίνει κάτω. Σας έλεγα ένα βράδυ, διότι ετόλμησε μια κυρία σε μια περιοχή αγροτική να διηγηθεί, να ανοίξει τη γλώσσα της και να διηγηθεί τα κατορθώματά της αποφυγής τεκνογονίας.

Πηγαίνει κάτω, διότι δεν πρόσεξε τη γλώσσα. Είπε κάτι ή κάποιος ή κάποια, είπε μια βωμολοχία, είπε ένα αστείο, ένα σόκιν, το οποίο έγινε αφορμή ζημιάς. Αυτά είναι κρεμασμένα στο λαιμό του.

Μια αρμάθα ολόκληρη. Έχετε δει τους ψαράδες πώς τα περνάνε στην αρμάθα, που τα κρεμάει αυτά και παρουσιάζεται με τα κεφάλια τους στο χέρι; Από τη γλώσσα μας, που δεν προσέξαμε, που είπαμε μια λεξούλα. Στον βίο του Αγίου Παϊσίου υπάρχει το εξής, ότι κάποια μέρα ένας εκ των υποτακτικών έφυγε για εργόχειρο. Στον δρόμο ένας Εβραίος τον επλεύρισε και άρχισε να του λέγει, του καλόγερου, ότι ο Χριστός δεν ήρθε, ότι ο Χριστός δεν είναι ο Μεσσίας, ο Χριστός θα έρθει αργότερα και λοιπά. Ο καλόγερος δεν ήξερε πολλά πράγματα και, αντί να αποφύγει τη συζήτηση, να πει «Αφήστε με ήσυχον, εγώ δεν κάνω τέτοιες συζητήσεις, εγώ πιστεύω την πίστη μου με τον δικό μου τρόπο, αφήστε με ήσυχον», σε μια στιγμή, για να τον αποφύγει πλέον, να τον ξεφορτωθεί που λέμε στη γλώσσα μας, του λέει: «Καλά, μπορεί να είναι και έτσι». Ο Εβραίος έφυγε, χωρίσανε. Πήγε αυτός, έκαμε τη διακονία της ημέρας και γύρισε το βράδυ στο μοναστήρι. Πήγε να βάλει μετάνοια στον Ηγούμενο, στον Άγιο Παΐσιο. Είχε κλείσει την πόρτα. Τίποτα. Τρόμαξε αυτός. Κάθισε να εξετάζει τον εαυτό του. «Τι έκαμα; Τι έκαμα;» Αναζήτησε να βρει μήπως έκαμε τίποτα την ημέρα κάτω που πήγε. Δεν είχε κάνει τίποτα. Κάθεται απ’ έξω να κλαίει. Αυτό συνεκίνησε τους άλλους πατέρες και οι πατέρες οι άλλοι

μεσολάβησαν τώρα στον Γέροντα να τον δεχθεί. Έκαμε αγάπη ο Γέροντας και τον δέχθηκε. Άνοιξε η πόρτα, μόλις μπήκε μέσα και πήγε να του φιλήσει το χέρι και να τον ρωτήσει τον λόγο, τι έκαμε, του λέει ο Γέροντας: «Ώστε μπορεί να είναι και έτσι, ε; Τότε δεν ξέρεις τίποτα». Την είπε τη λεξούλα του, την πέταξε, δεν δάγκωσε τη γλώσσα του, την πέταξε τη λεξούλα του. «Δεν ξέρει τίποτα. Ώστε μπορεί να είναι και έτσι, ε!» «Τι θέλετε να μου πείτε, Γέροντα;» «Να σου πω, το πρωί που κατέβαινες κάτω με τον Εβραίο στον δρόμο, τι συζήτηση είχατε και πώς ετέλειωσε η συζήτησή σας; Αρνήθηκες τον Χριστό, ότι μπορεί να είναι και έτσι, ότι μπορεί και να μην είναι, ε!» Και τον εμύρωσε ξανά, αγαπητοί μου, αφού αρνήθηκε τον Χριστό ως αιρετικό.

Τον εμύρωσε ξανά. Για μια λέξη! Που εμείς, το απερίσκεπτο στόμα μας, από τις συζητήσεις μας και λοιπά, τις απερίσκεπτες πολλές φορές, τι δεν λέει την ημέρα και τι δεν έχει πει στη ζωή μας! Ούτε μία λέξη από αυτές τις άσκοπες που βγήκαν από το στόμα μας δεν έχουν φτάσει στην εξομολόγηση. Ούτε μία. Ορισμένοι βέβαια μπορεί καμιά φορά να πούνε ότι «αφρόνως μίλησα, αφρόνως γέλασα, αφρόνως κακάρισα». Μπορεί να το πούνε. Οι περισσότεροι όμως δεν εξομολογούνται για τη γλώσσα τους, που τόσα μπορούν να μας σύρουν. Αν εδόθη αυτό, εδόθη για να πραγματοποιείται εκείνο που λέγει ο Δαβίδ: «Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον».

«Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον, και πάντα τα εντός μου το άγιον όνομα αυτού». Το λοιπόν, το όργανο δεν εδόθη για καταστροφή, εδόθηκε για αίνο, για δοξολογία προς τον Θεό. Εδόθη να συνεννοούμεθα, να μιλούμε τας αδυναμίας μας, να καταρτιζόμεθα, να αλληλοσυμπληρωνόμεθα, όχι να τρώμε τον άλλον. Εκ προοιμίου το Πνεύμα το Άγιο, 1050 χρόνια π.Χ., διά του προφήτου Δαβίδ γράφει το εξής στον 108 ψαλμό, στίχος 5: «Τον καταλαλούντα λάθρα του πλησίον αυτού, τούτον εξεδίωκον». Γιατί οι άνθρωποι ομιλούν

Κρυφά

Δεν έχουμε την τόλμη να καλέσουμε τον άλλον και να συνεξηγηθούμε, όπως λέγει το Ευαγγέλιο, μεταξύ σου και αυτού μόνο. Και μπορεί να το πούμε σε όλο τον κόσμο, στον ίδιο δεν το λέμε. Και ως επί το πλείστον η γλώσσα μας εργάζεται υπούλως και δηλητηριωδώς, εν απουσία του αδελφού για τον οποίο μιλάμε, για την οποία μιλάμε, δεν ξέρω για ποιον μιλάμε. Εν απουσία. Και αν πούμε ότι «Έμαθα, έλεγες αυτό», «Ποιος το είπε αυτό; Ψέματα σου είπαν». Και ποιος το είχε πει; Κατηγόρησε ο τάδε, έδωσε μαχαιριές ο τάδε, και όταν ο άλλος λέει «Γιατί το είπες αυτό; Έμαθα ότι με κατηγόρησες», έκανε σε εκείνον.

«Το είπε αυτό; Είναι ψεύτες όσοι το είπαν», και μπορεί να βάλει και να φιλήσει και σταυρό, που λέμε, κάνει και τσαλίμια στον όρκο, καταλάβατε; Ο Μέγας Βασίλειος, επάνω στη σκέψη αυτή και στην ενέργεια αυτή που πολλές απερίσκεπτες φορές κάνουμε, λέγει το εξής: «Καταλαλιά εστί το κατά τινος απόντος αδελφού λαλείν, προς σκοπόν του διαβάλλειν αυτόν, καν αληθές η το λεγόμενον». Το να μιλάς για έναν άνθρωπο που δεν είναι παρών, λοιπόν, σκοπός σου να διαβάλεις αυτόν, δεν είναι σκοπός να τον επαινέσεις, σκοπός να τον διαβάλεις αυτόν, κι ας είναι αληθές το λεγόμενο. Έστω κι αλήθεια αν λες, δεν έχεις δικαίωμα να το πεις, εφόσον δεν είναι παρών. Έστω κι αν είναι αλήθεια, όπως σας είπα γρηγορότερα, δεν έχεις δικαίωμα να το πεις. Όχι μόνο να το πεις, αλλά και να το ακούς.

Ακούσεις και συζητείται πρόσωπο που είναι απόν, δεν έχεις δικαίωμα να καθίσεις να ακούσεις. Πρέπει να φύγεις. «Γιατί φεύγεις;» «Διότι αρχίσατε και κατηγορείτε άνθρωπο, μιλείτε για άνθρωπο που δεν είναι παρών». Αυτό είναι ανήθικο, αυτό είναι άτιμο, είναι των δειλών, είναι των υπούλων, δεν είναι των σωστών ανθρώπων. Και λέγει ο ίδιος αυτός πατήρ το εξής: «Ουχί μόνον οι κακώς λέγοντες, αλλά και οι τας ακοάς παρέχοντες τοις επί τη κατηγορία κειμένοις, εισίν υπεύθυνοι της τιμωρίας». Όχι μόνο εσύ που μεταφέρεις ένα ψέμα, μια δολιοφθορά κλπ., και εκείνος που σου το είπε και αυτοί που το ακούνε. Όλοι αυτοί, λέει, στην ίδια είναι ένοχοι.

Βλέπουμε ανθρώπους, ημέρες νηστείας, ημέρες Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ημέρες Τετάρτης, Παρασκευής, ημέρες Παθών, να νηστεύουν αλλά να μην νηστεύουν τη γλώσσα τους. Να μην τρώνε λάδι και να ρωτάνε αν επιτρέπεται να φας το σπορέλαιο ή το ελαιόλαδο. Πόσον τρώνε ανθρώπους!

Τρώνε γειτόνους, τρώνε συναδέλφους, τρώνε παπάδες, δεσποτάδες, κυβερνήτες, δεν ξέρω πού. Η γλώσσα σου δεν σου εδόθηκε γι’ αυτό το πράγμα. Ούτε θέση τέτοια έχεις, να κρίνεις κανέναν, αν δεν θέλεις να κριθείς. Αν θέλεις να φτιάξεις κριτήριο του ίδιου μεγέθους και της σκληρότητας της δικής σου, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Ένας των Πατέρων λέγει το εξής, με άλλα λόγια, αλλά το είπα και γρηγορότερα: «Ή τις ευρεθεί καταλαλών τινός», κάποιος βρεθεί να μιλάει για κάποιον, «ή ακούων καταλαλούντα τινά», ή τον ακούει που ομιλεί και κατηγορεί, «και μη επιτιμών αυτώ», και δεν παίρνει θέση, λέγει, «συναφοριζέσθω». Πρέπει να αφοριστούνε και οι δύο. Μέσα σε αυτές τις σκέψεις, αναφορικώς με τη γλώσσα, ο ίδιος ο Αδελφόθεος Ιάκωβος συνεχίζει και λέγει: «Η γλώσσα πυρ». Η γλώσσα, λέει, είναι φωτιά. «Ο κόσμος της αδικίας. Ούτως η γλώσσα καθίσταται εν τοις μέλεσιν ημών, η σπιλούσα όλον το σώμα». Πολλές φορές, από κάτι που είπαμε απρόσεκτα, ντρεπόμαστε να τον δούμε αύριο τον άλλον. Μας ζητάει τον λόγο πολλές φορές.

Ντρεπόμαστε να τον δούμε και μας προσβάλλει και δεν έχουμε μάτια να κυκλοφορήσουμε, αν έχουμε βέβαια σχετικό φιλότιμο, γιατί πολλές φορές ορισμένων μας λείπει και αυτό και αδιαφορούμε, είμαστε χοντρόπετσοι. Αν δεν είναι έτσι, ο χριστιανός είναι λεπτό πράγμα, δεν παίρνει, δεν δέχεται ο χριστιανός. «Σπιλούσα», λέει, μολύνει όλο το σώμα, «και φλογίζουσα τον τροχόν της γενέσεως και φλογιζομένη υπό της γεέννης. Πάσα γαρ φύσις θηρίων τε και πετεινών, ερπετών τε και εναλίων, δαμάζεται και δεδάμασται τη φύσει τη ανθρωπίνη». Ο άνθρωπος, λέει, δαμάζει θηρία, δαμάζει λιοντάρια, δαμάζει πετεινά, ερπετά, τα πάντα. Η γλώσσα του δεν μπορεί να δαμάσει. «Την δε γλώσσαν ουδείς δύναται ανθρώπων δαμάσαι».

«Ακατάσχετον κακόν, μεστή ιού θανατηφόρου», γεμάτη δηλητήριο, λέει, που κοχλάζει. «Εν αυτή ευλογούμεν τον Θεόν και Πατέρα», λέμε το Πάτερ ημών κλπ., κλπ., «και εν αυτή καταρώμεθα τους ανθρώπους» και κατατρώγομεν τους ανθρώπους, «τους καθ’ ομοίωσιν Θεού γεγονότας. Εκ του αυτού στόματος», λέει, «εξέρχεται ευλογία και κατάρα. Ου χρή, αδελφοί μου, ταύτα ούτω γίνεσθαι». Δεν μπορεί, λέει, να βγαίνει από το ίδιο στόμα «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς» και «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών» και την άλλη στιγμή τρώμε και καταδικάζουμε τους άλλους ανθρώπους. Δεν μπορεί, λέει, να γίνονται αυτά τα πράγματα. Και φέρνει παράδειγμα: «Μήτι η πηγή εκ της αυτής οπής βρύει το γλυκύ και το πικρόν;»

Λέει, μια βρύση να βγάνει γλυκό νερό και πικρό ταυτόχρονα; Πώς εσύ βγάνεις δήθεν γλυκό νερό στην προσευχή σου, στην προσπάθειά σου, και ταυτόχρονα βγάνεις δηλητήριο έναντι με τον άλλον; Είναι παράξενο πράγμα, είναι αφύσικο πράγμα. Δεν είναι φυσικό πράγμα, δεν είναι ομαλός άνθρωπος αυτός. «Μη δύναται, αδελφοί μου, συκή ελαίας ποιήσαι ή άμπελος σύκα;» Φυσικά, η συκιά θα βγάλει σύκα και το αμπέλι θα βγάλει σταφύλια. Πώς είναι δυνατόν, αν εγώ είμαι άνθρωπος του Θεού, να κάνω τέτοια πράγματα; «Ούτως ουδεμία πηγή αλυκόν και γλυκύ ποιήσαι ύδωρ». Όπως λέει, καμιά πηγή δεν βγάζει αρμυρό και γλυκό νερό. Ή θα βγάζει αρμυρό ή θα βγάλει γλυκό. Πώς εσύ, λέει, τα καταφέρνεις και τα δύο αυτά; Να τρως τον άλλον και ταυτόχρονα λες: «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Ένα πολύ σκληρό επίσης είναι...

που κάνουν ορισμένοι, που παίρνουν λόγια από εδώ και τα μεταφέρουν από εκεί. Αλλοίμονο τους, εν ημέρα κρίσεως. Παίρνουν μια φωτιά από εδώ και πάνε και βάνουν πυρκαγιά από εκεί. Ή παίρνουν μια βρωμιά από εδώ και πάνε να βρωμίσουνε από εκεί. Τι είναι αυτό το πράγμα; Αντί να ειρηνεύσεις, αντί να μαλακώσεις, εσύ παίρνεις και μεταφέρεις. Ξέρετε τι λέει η Σοφία Σειράχ για το θέμα αυτό; «Ακήκοας λόγον», λέει, άκουσες κάτι που συζητείται, ξέρω εγώ; «Συναποθανέτω σοι», να το βάλεις μέσα σου και να πεθάνεις μαζί του. Όπως είναι υποχρεωμένος ο κληρικός, όταν ακούσει μια εξομολόγηση, μια αμαρτία κλπ., το απόσπασμα να το βάλει, να μην ανοίξει το στόμα του, να πεθάνει με την αμαρτία μαζί. Έτσι ακριβώς και εσύ θα πεθάνεις με την αμαρτία αυτή μαζί.

«Ακήκοας λόγον, συναποθανέτω σοι. Εν φίλω και εν εχθρώ μη διηγού». Ούτε σε φίλους σου ούτε σε εχθρούς σου. Το παίρνεις από τους φίλους σου και το μεταφέρεις στους εχθρούς του φίλου σου. Το παίρνεις από τους φίλους σου και το μεταφέρεις στους άλλους φίλους σου. Ούτε, λέει, στον έναν ούτε στον άλλον. «Δεν άκουσα τίποτα, δεν ξέρω». «Τι είπαμε;» ρωτάς. «Μα να πω ψέματα;» Τότε να πεις: «Δεν μπορώ να απαντήσω». Κι άσπρο να έχει. Και ο σατανάς παίρνει από το ένα, βάζει στο άλλο και

δημιουργούνται οι πυρκαγιές αυτές, τις οποίες δεν μπορούμε εμείς να κρατήσουμε. Και τότε ο Θεός, όταν βλέπει αυτό μεταξύ των ανθρώπων, δηλαδή την αλληλοκατηγορία αυτή, δεν μπορεί να επέμβει. Γιατί εμείς, ως προς αυτό, πρέπει να ειρηνοποιήσουμε πολλές φορές και να ακούσουμε κάτι και να ρωτηθούμε: «Μα, δεν άκουσα». «Α, είναι δυνατό να ειπώθηκαν τέτοια λόγια;» «Σώπα, καημένε. Σώπα, καημένη, δεν θα βάλεις φαντασία σου μέσα. Μην ακούς τον κόσμο», και να ειρηνεύσεις. Και πολλές φορές, μάλιστα, μπορούμε να πούμε και ψέμα ακόμη. Και ψέμα, για να ειρηνεύσουμε ανθρώπους. Και όπως ξέρουμε καταστάσεις πολλές φορές ότι δεν είναι ειρηνευμένες, εμείς βάζουμε φωτιά παραπάνω και μεταφέρουμε. Αντρόγυνα, αδέρφια, συνάδελφοι δεν έχουν σχέσεις αγαθές και πηγαίνουμε: «Ξέρεις τι έλεγε; Δεν θέλω να σου πω, γιατί θα σε κάνω θηρίο άμα σου πω».

Αρκετό, δεν χρειάζεται παραπάνω, δεν χρειάζεται παραπάνω. Μα κι αν σε ρωτήσει: «Ήσουνα εκεί και έμαθα ότι έλεγε αυτό;» «Στο αίμα τα σου είπα». Αλλιώς θα αλλάξει ο άνθρωπος. «Άντε, πήγαινε να πείτε την καλή μέρα του Θεού. Δεν ξέρουμε αν ξημερώσουμε αύριο». Αυτό κάνει ο Χριστιανός. Και εμείς κάνουμε το τελείως αντίθετο. Η γλωσσούλα αυτή τη χρησιμοποιούμε ως χαριστική βολή και έχουμε τη γνώμη, το δηλητήριο που χύνουμε, αλλά δεν έχουμε τίποτα άλλο μέσα μας. Σαν δηλητήριο έχουμε, δηλητήριο δίνουμε, γιατί ξέρετε, ό,τι έχει ο καθένας στο τραπέζι του, από αυτό προσφέρει· ό,τι έχει στο ταψί του, από αυτό προσφέρει. Αν είχε καλύτερο, θα έδινε καλύτερο. Και αντί να δοθεί μια ευκαιρία να δει σε ποια κατάσταση βρίσκεται, κάνει το τελείως αντίθετο. Ακόμη, πολλές φορές καλούμε ανθρώπους στα σπίτια μας.

«Έχω να σου πω πολλά, έχουμε καιρό να ιδωθούμε». Περί τίνος θα μιλήσετε; Για τις αμαρτίες σας, για τη βρωμιά σας; Όχι, για τους άλλους θα μιλήσουμε. «Έχω να σου πω για εκείνη, έχω να σου πω για εκείνον. Και ξέρεις το καινούργιο φλερτ εκείνης; Και ξέρεις τούτο; Και ξέρεις ο παπάς εκεί; Και ξέρεις ο δικηγόρος εκεί; Και ξέρεις από εκεί και δίπλα;» Καταλάβατε; Έχουμε να μιλήσουμε τέτοια.

Πρόκειται να έρθει σπίτι σου άνθρωπος που καταλαβαίνεις ότι η γλώσσα του δεν είναι μετρημένη; Να μην τον καλέσεις. Όταν σου τηλεφωνήσει να έρθει: «Θα ήθελα μια μέρα να μην έρθεις, είμαι πολύ απασχολημένη». Ή θα γίνει τι, αν θα έρθει; Σε παρακαλώ, θα πάρεις το θάρρος. «Μα να την προσβάλω;» Τότε βγάλε τον Χριστό από το σπίτι και κάλεσε τη φιλενάδα σου. Κάλεσε το χελιδόνι αυτό, να τα ακούς. Ο ιερός Αυγουστίνος, αγαπητοί μου, είχε γράψει στο χολ, επάνω στο κονίαμα, το εξής: «Αδελφή, αδελφέ, εάν ήρθες ώδε, ίνα κατεσθίεις σάρκας απόντος αδελφού σου, ουκ έχεις θέσιν ώδε». Εάν ήρθες εδώ, λέει, μέσα στον χώρο αυτόν, να κατασπαράξεις σάρκας ανθρώπου απόντος, αδελφού σου, δεν έχεις θέση εδώ. Γι' αυτό και ο Κύριλλος Αλεξανδρείας έλεγε το εξής: «Μη χελιδόνας εις οικίαν δέχεσθε». Χελιδόνια, λέει, μη δέχεστε στην οικία. Και τι κάνουμε όταν είναι χελιδόνια, έστω και απ' έξω; Γιατί να μην τα δέχεστε τα χελιδόνια;

Κουτσουλάνε τα χελιδόνια. Ας το κουτσουλήσουνε μέσα το σπίτι. Ανοίξουν το στοματάκι τους — όχι με το στοματάκι τους — το κουτσουλήσουν. «Μη χελιδόνας εις οικίαν δέχεσθε», τουτέστι λάλους ανθρώπους, που έχουν γλώσσα, μην τους δέχεστε. «Και τους περί τη γλώσσα ακρατείς ομοροφίους μην ποιείσθε». Κάτω από την ίδια οροφή μην τον φέρνεις, λέει, αυτόν που δεν έχει γλώσσα, που τα δόντια τα έχει απλώς για ομορφιά, αντί να δαγκώνει τη γλώσσα του, και να μιλάει κατά άλλων ανθρώπων. Ναι. Και ακόμη, πολλές φορές, λόγω της πολυλογίας μας, λέμε περί ανέμων και υδάτων. Πού να τη βρεις όλη την αλήθεια να λες από το πρωί μέχρι το βράδυ; Θα πεις ένα εκατομμύριο ψέματα για να συμπληρώσεις. Γι' αυτό λέγει: «Εκ πολυλογίας ουκ εκφεύξη αμαρτία». Είναι αδύνατο, λέει, να ξεφύγει αμαρτία από την πολυλογία.

Μέτρο, λοιπόν, για να δει ο άνθρωπος εάν στέκεται καλά εν σχέσει με τον Χριστό και με την πίστη του, είναι να προσέξει πώς χρησιμοποιεί τη γλώσσα του. Ο ίδιος ο αδελφόθεος Ιάκωβος, λίγο πιο μπροστά, ρίχνει δυο συνθήματα για τη γλώσσα, πριν χρησιμοποιήσει ολόκληρο ειδικό κεφάλαιο το πώς ο άνθρωπος πρέπει να προσέχει τη γλώσσα του. Λέγει σε ένα μέρος το εξής: «Έστω πας άνθρωπος, αδελφοί μου αγαπητοί, ταχύς εις το ακούσαι» — το αυτί σου έτοιμο να ακούσει — «βραδύς δε εις το λαλήσαι, βραδύς εις οργήν».

Ακούς αμέσως, αλλά να μην μιλάς αμέσως. Ούτε να οργίζεσαι αμέσως. Πολλές φορές, επάνω στην οργή μας, μιλάμε και μιλάμε κι άσχημα. Καταρώμεθα. Βλασφημούμε. Χρησιμοποιούμε αμέσως το όργανο αυτό της σωτηρίας, το χρησιμοποιούμε και το κάνουμε όργανο αμαρτίας. Ο άνθρωπος πρέπει να προσέχει, να είναι βραδύς εις το λαλήσαι και βραδύς στο να οργιστεί, να μην οργίζεσαι. Και αν οργιστείς, σταμάτησε, μη σπεύσεις να ανοίξεις το στόμα σου, μη λερώσεις τη γλώσσα σου, μη χρησιμοποιείς τη γλώσσα. Το να οργιστείς είναι καλό· το να οργιστείς, βέβαια, όχι γιατί σε χτύπησε το σκεπάρνι και αντί να χτυπήσει την πρόκα, χτύπησε το χέρι σου. Αυτό να προσέχεις.

Χτυπάει κάτι τι άλλο: να οργιστείς για ένα στραβό που γίνεται, για ένα αμαρτωλό που γίνεται, για ένα κακό που έκανες. Να οργιστείς εναντίον του εαυτού σου, όχι εναντίον του άλλου. Δεν θα πεις «βλάκα» τον άλλον και «μωρέ» τον άλλον και «ανόητε» τον άλλον, γιατί βλασφημείς αυτόν τον Θεό. Γιατί, τον έφτιαξες εσύ; Ούτε αυτός αγόρασε το μυαλό και πήρε από το δεύτερο και τον κατηγορείς. Είσαι εσύ που πήρες πρώτη κατηγορία μυαλό; Βλασφημείς τον Δημιουργό. Γι' αυτό λέει, αν τον πεις «ρακά», «βλάκα», θα σε φέρει στο δικαστήριο. Αν τον πεις «μωρόν», θα σε φέρει στην κρίση, θα δώσεις λόγο. Αυτά δεν τα ζητήσαμε ποτέ εμείς να τα καταλάβουμε πώς έχουν. Και αμέσως η γλωσσούλα δουλεύει, αμέσως, σαν τη γραφομηχανή.

Αυτό λέει και απαγορεύει και να οργίζεται ο άνθρωπος, διότι παρασύρεται από την οργή και κάτι θα πει, ίσως και βλασφημήσει ακόμη ή καταραστεί. Μητέρες, απάνω στα νεύρα τους, δεν καταρώνται τα παιδιά τους; «Ανάθεμα την ώρα», ξέρω εγώ. «Σε φάει ο κόρακας». Άσε τον κόρακα από εδώ, δηλαδή να πάει στον διάβολο. Κόρακας είναι ο διάβολος. Χίλια πράγματα λέει. «Απάνω», λέει, «στα νεύρα μου, στην οργή μου». Μα δάγκωσε τα νεύρα σου, σταμάτησε. Πώς λέγει ο Δαβίδ; Λέγει: «Οργίζεσθε και μη αμαρτάνετε». Φίμωσε, χτύπησε το χέρι κάτω, αλλά μην αμαρτήσεις, πρόσεξε. Δείξε ότι δεν συμφωνείς με αυτό που γίνεται στο σπίτι, με αυτό που γίνεται στη δουλειά, με αυτό που θέλεις να διδάξεις το παιδί σου, ξέρω εγώ κάποιον. Αλλά μην βλασφημήσεις, μην αμαρτήσεις, πρόσεξε. Διότι πολλές φορές μετανοούμε αμέσως μετά την αμαρτία και λέμε: «Απάνω στα νεύρα μου». Όχι, και αυτό σε παρασύρει να χρησιμοποιείς τη γλώσσα σου επί κακώ.

Λέγονται θρήσκοι. Θρησκεύεις; Βέβαια και θρησκεύω, δεν βλέπεις εδώ; κομιά! Ολόκληρο εικονοστάσι στο σπίτι. Προσέξτε, λοιπόν, αν είστε θρήσκος. «Ει τις δοκεί θρήσκος είναι», εάν νομίζει κανείς ότι είναι θρήσκος, «εν υμίν, μη χαλιναγωγών γλώσσαν αυτού, αλλά απατών καρδίαν αυτού, τούτου μάταιος η θρησκεία». Αυτουνού είναι ματαία η θρησκεία. Δεν είναι θρήσκος, είναι άθρησκος, εφόσον το στόμα του δεν το κλείνει. Ίσως να σας φαίνεται κάπως τραβηγμένο αυτό που σας λέγω. Μεγάλο πράγμα το θέμα της χρησιμοποιήσεως της γλώσσης. Να σας μεταφέρω μια γνώμη του Αγίου Κυρίλλου της Αλεξανδρείας. Ακούστε τι λέει επάνω σε αυτό το θέμα της γλώσσης και της χρήσεως, δηλαδή. «Το όφιν λέγεται δεινόν έχειν το κέντρον της γλώσσης αυτού».

Λέει ότι το φίδι έχει το δηλητήριο στη γλώσσα του. Όπως και εμείς πολλές φορές λέμε: «Η γλώσσα του είναι δηλητήριο». Φίδι κολοβό, αν ανοίξει τη γλώσσα του ή τη γλώσσα του. «Αλλ' ουδέν δεινότερον γλώσσης ανθρώπου κακής». Δεν είναι, λέει, χειρότερο το δηλητήριο του φιδιού, της έχιδνας και λοιπά, της οχιάς, από ό,τι είναι η γλώσσα του ανθρώπου. Λέγεται και «σαύρα χλωρά». Υπάρχει ένα ειδικό φίδι που λέγεται «σαύρα χλωρά». Είναι το πιο δηλητηριώδες. «Αλλ' ουδέν χλωρότερον του φλυάρου», αυτός ο οποίος δεν σταματάει τη γλώσσα του να λέει. «Σκορπιού δήγμα θεραπεύεται». Σε τσιμπήσει, λέει, σκορπιός, το δήγμα, το αναποίκεντημα, το δάγκωμα θεραπεύεται.

Βάζεις λίγη αμμωνία επάνω, θα πονέσει, σε λίγο περνάει. «Λόγος δε κακός εξερχόμενος εκ του στόματος του ανθρώπου πλήττει τον πλησίον αυτού. Φλόγα πυρός κατασβέννυται ύδατι»· έπιασε μια πυρκαγιά, να σου η πυροσβεστική, την έσβησε. «Γλώσσαν δε κακήν ουδείς δύναται κατασβέσαι και καταπραΰναι». Και είναι αλήθεια. «Ίππον σκληροτράχηλον δαμάζει χαλινός». Να ίππος σκληροτράχηλος, που πιάνεις τη γλώσσα με το χαλινό του και τον δαμάζεις. «Γλώσσαν δε ανθρώπου ουδείς δύναται δαμάσαι. Θηρίον άγριον ευχερώς ημερούται». Θηρίο μεγάλο το βλέπεις, το πιάνει από τη μύτη και στο φέρνει εδώ. «Γλώσσα δε ούτε καταπραΰνεται». Ευχαριστώ.

«Ουδέν εστίν εν τω κόσμω χείρον γλώσσης κακής. Συγκρούει πόλιν προς πόλιν, οικίαν προς οικίαν, τέκνα κατά γονέων, αδελφούς κατά αδελφών, πάντα κακά διά της γλώσσης». Και να ξέρει ο άνθρωπος τι κάνει με αυτή του τη γλώσσα, που του έδωσε ένα τίμιο δώρο, ένα τίμιο εργαλείο εκ μέρους του Χριστού. Στους Αριθμούς, στο 12ο κεφάλαιο, στίχος 1 και κατωτέρω, υπάρχει μια διήγηση που έχει σχέση με την οικογένεια του Μωσέως. Ξέρετε ότι η οικογένεια του Μωσέως αποτελείται από τρία πρόσωπα: είναι ο Ααρών, είναι ο Μωσής και η Μαριάμ.

Λέει, λοιπόν, εκεί ότι ο Μωσής, χωρίς να πάρει τον λόγο της Μαριάμ και του Ααρών, παντρεύτηκε μια μαύρη, μια Αιθιόπισσα. Αυτό εθεωρήθη ότι δεν τους περιποιείται τιμή, η νύφη αυτή, για το σπίτι, και άρχισαν οι γραφομηχανές να τον γαζώνουν με τη γλώσσα τους. Ο δε Ααρών με τη Μαριάμ λέγανε κατά της γυναικός και κατά του Μωσέως, όπως πολλές φορές κι εμείς. Και καταρώμεθα και άνω-κάτω τα κάνουν τα παιδιά μας, διότι δεν μας πήραν τον λόγο ή ότι πήρανε κάποιον ή πήραν κάποια και ούτω καθεξής. Αυτό, λοιπόν, έγινε αιτία να λεπρωθούν και οι δύο. Συγγνώμη, να λεπρωθεί η Μαριάμ.

πρωινό, ολόλεπτος η Μαρία μου.

Αντελήφθησαν αμέσως ότι, λόγω του ότι κατέκριναν την ενέργεια αυτή του αδελφού τους, του Μωσέως, γι' αυτό και ελεπρώθη. Η λέπρα είναι τύπος της αμαρτίας. Τι θα γίνει; Ποιος τη θεραπεύει τη λέπρα; Δεν υπάρχει φάρμακο. Έσπευσαν στον Μωσή και του πέσαν στα πόδια και του είπανε ότι αυτό και αυτό, οι αδελφοί, και ασφαλώς είναι εξαιτίας του ότι είπαμε εναντίον σου. Σε παρακαλούμε, σου ζητούμε συγγνώμη, αφενός, και αφετέρου να προσευχηθείς στον Θεό να απαλλαγεί η αδελφή από τη λέπρα. Ο Μωσής δεν το πήρε στα σοβαρά το θέμα. Δεν τους παρεξήγησε, τους συγχώρησε και προσευχήθηκε για λογαριασμό της στον Θεό.

Ο Θεός να μην λογαριάσει αυτή την αμαρτία, εφόσον και αυτός τη συγχωρεί, και να καθαριστεί η αδελφή. Απαντά ο Θεός και λέει το εξής: «Όχι, δεν θα καθαριστεί. Υπό κανόνα». Υπό κανόνα. Τι ήταν; Να φύγει από το σπίτι και να πάει στα χωράφια, έξω της παρεμβολής.

Λεπρά, έξω της εκκλησίας. Αποκόπτετο ο αμαρτωλός λόγω της αμαρτίας, λόγω της λέπρας. Εμείς δεν τη βλέπουμε σήμερα τη λέπρα που μεταφέρουμε με τη γλώσσα μας, στην ψυχή μας, και ότι είμαστε ολόλευκοι λεπροί μπροστά στον Θεό. Αποτέλεσμα; Θα κάνει κανόνα και μετά τον κανόνα θα καθαριστεί. Πράγματι, μία εβδομάδα έξω η Μαριάμ και μετά μία εβδομάδα επέστρεψε και καθαρίστηκε από τη λέπρα. Πού δεν μετεφέρθη η λέπρα αυτή; Από τη γλωσσούλα. Δεν έβγαλαν τα πιστόλια, δεν πήγαν να του γκρεμίσουν το σπίτι. Τον κατηγόρησαν και ελεπρώθησαν. Δεν ελεπρώθη ο Ααρών, βέβαια, γιατί η ιεροσύνη δεν λεπρούται. Όσο να την κατηγορούμε εμείς, να αρχιερεύσει αυτός, δεν λεπρούται. Σαν άνθρωπος θα τα βρει με τον Θεό, αλλά μένει παράδειγμα αιώνιο αυτό, ότι η αρχιεροσύνη δεν λεπρούται. Η αρχιεροσύνη δεν λεπρούται. Γι' αυτό και αυτός δεν είναι λεπρός. Μαζί τα λέγανε. Αυτή έγινε ολόλεπρη. Διαβάστε το στους Αριθμούς, στο 12ο κεφάλαιο, στίχος 1 και κάτω τέλος. Έτσι ακριβώς ο άνθρωπος λεπρώνει τη δική του

ψυχή, όταν ανοίγει το στόμα του να μιλήσει για θέματα τα οποία είναι στη δικαιοσύνη του Θεού. Δεν τον θέλει ο Θεός τον άνθρωπο να κρίνει. Όταν ο Θεός ομιλούσε την επί του όρους ομιλία, τη λεπτομέρεια δηλαδή της χριστιανικής θρησκείας, που υπάρχουν και γραμμένες στο 5ο, στο 6ο και στο 7ο κεφάλαιο τόσο του Ματθαίου όσο και του Λουκά, στο 7ο κεφάλαιο συγκεκριμένως, περί της κρίσεως αυτής είπε το εξής: «Μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε». Ποιος εξ υμών θέλει να κριθεί από τον Θεό, να κολαστεί; Κανένας. Τότε, σαν μέτρο σου δίδω: και εσύ μην κρίνεις κανέναν. «Εν ω γαρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε».

Θα κριθείς με το πείσμα, με την κακία, με αυτή τη δικαιοσύνη που ζητάς να βάλεις τον άλλον στη θέση σου και ούτω καθεξής. Θα κριθείς. «Και εν ω μέτρω μετρείτε, μετρηθήσεται υμίν». Γιατί να πω «καταραμένος» και να μην πω «ευλογημένος»; Γιατί να μη ζητήσω εγώ δικαιοσύνη και να πω: «Θεέ μου, σκέπασέ τον και ευλόγησέ τον. Για τις αμαρτίες τις δικές μας ίσως να γίνεται αυτό». Γιατί; Και αυτό δεν γίνεται μόνο ανοιχτά, γίνεται και στενά. Μέσα στην οικογένεια ακούς τη γυναίκα και κατηγορεί τον άντρα στη γειτόνισσα, στον άλφα, στον βήτα, από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ακούς τον σύζυγο και κατηγορεί τη σύζυγο. Ωραία, άνθρωπε, πού πας; Πού πας!

Λέει την έκφραση, λέγει:

«Να φτύσω επάνω», λέει, «φτύνω τα μούτρα μου· να φτύσω κάτω, φτύνω τα γένια μου». Πού θα φτύσεις; Κατηγορείς τη γυναίκα σου, δεν είναι εντάξει. Δεν το ξέρεις ότι κατηγορείς τον εαυτό σου; Δεν είσαι εσύ η γυναίκα; Όταν εσύ ενυμφεύθηκες, δεν γίνατε σάρκα μία; «Ὃ οὖν ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω». Ποιον κατηγορείς; Εσύ κατηγορείς τον άντρα σου, ότι δεν κάνεις καλή ζωή κ.λπ., αξίζεις καλύτερη ζωή. Τι έχεις κάνει στη ζωή σου; Πώς τα πληρώνεις τώρα; Γιατί ξέρετε τι συνδυασμοί γίνονται μέσα σε αυτά τα πράγματα; Πολλοί συνδυασμοί, διότι είναι ευκαιρία να καταλάβουμε: «Ναι, Κύριε, δεν μου άξιζε καλύτερη γυναίκα, δεν μου άξιζε καλύτερος άντρας. Δεν μου άξιζαν παιδιά καλύτερα, δεν μου άξιζαν. Τι έχω κάνει εγώ στη ζωή μου που ζητώ; Τι έχω κάνει;» Και αν ένας στους χίλιους έχει κάνει αγαθά και βρίσκει άσχημα, να μακαρίσει τον εαυτό του.

Να μακαρίσει τον εαυτόν του. Ο Παύλος είχε έναν σκόλοπα που ο άνθρωπος δεν μπορούσε να τον πάρει πάνω του και παρακαλούσε τον Θεό να τον κάνει καλά και δεν τον έκανε. Ξέρουμε πολλές φορές τι έχουμε κάνει στη ζωή μας, που ζητάμε δικαιοσύνη; Δεν ξέρω αν σας έχω πει κάποια φορά ένα περιστατικό, γιατί πολλές φορές δεν τα βλέπουμε αυτά τα πράγματα εμείς και νομίζουμε ότι: «Να, εγώ δεν έκανα τίποτα· γιατί να μου κάνει;» Θα είχαμε κάνει κάποτε άλλοτε, θα είχαμε κάνει κάποτε άλλοτε, και είναι βερεσέ και πρέπει να το πληρώσεις. Ακούστε ένα από τα παράξενα. Κάποτε ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος κατέβη στην Αλεξάνδρεια και, κατεβαίνοντας στην Αλεξάνδρεια, βρήκε τις πύλες κλεισμένες. Ενύχτωσε.

Αποτέλεσμα; Αποτέλεσμα, πήγε απ' έξω, που ήταν ένας τσοπάνος φίλος του. Έμεινε το βράδυ εκεί, αλλά το βράδυ εκείνο πήγαν και του κλέψαν του φίλου του πρόβατα και κατσίκια. Το πρωί, αστυνομίες, πράγματα, και πιάνουνε τον Γέροντα Άγιο, τον πάνε φυλακή. Η αστυνομία θεώρησε ότι αυτός πήγε επί σκοπού εκεί, για να παραπλανήσει τον τσοπάνο, για να πάνε οι άλλοι να κλέψουν. Μέσα ο Άγιος· δεν είχε κάνει τίποτα. Μέσα εκεί βρίσκει δύο άλλους. «Παππά, πώς ήρθες εδώ;» «Άδικα», λέει, «τέκνα μου». «Πώς; Είναι άδικος ο Θεός», λέει, «παππά, πάτερ;» «Όχι, παιδιά», λέει, «δεν είναι άδικος ο Θεός». «Τότε πώς ήρθες εδώ;» «Δεν ξέρω», λέει, «άδικα ήρθα». «Γιατί, έχουμε έρθει και εμείς άδικα», λέει, «εδώ». «Γιατί εσύ», λέει, «κατηγορείσαι;» Λέει: «Για φόνο». «Τον έκανες;» «Όχι». «Εσύ γιατί κατηγορείσαι;» «Για φόνο». «Τον έκανες;» «Όχι». «Και εγώ κατηγορούμαι για κλοπή, την οποία δεν έκανα. Άδικος ο Θεός».

Βγάλαν άδικο τον Θεό.

Να του πάει ύπνος του Γέροντα; Πέσαν οι άλλοι να κοιμηθούν εξ συνηθείας. Ο Γέροντας στέκεται σε μια άκρη και σηκώνει τα χέρια πάνω. «Δεν σηκώνομαι», του λέει, «από εδώ. Εγώ έχω πενήντα πέντε χρόνια στο βουνό. Θα μου πεις για ποιο λόγο, πώς αυτές οι αδικίες; Οι άνθρωποι αυτοί άδικα εδώ, κι εγώ, όπως ξέρεις, άδικα. Εγώ δεν έκλεψα· εγώ βρέθηκα κλεισμένος έξω και έτσι βρέθηκα». Εκεί, λοιπόν, αποκοιμήθηκε απάνω στα δάκρυά του και στην αγωνία του. Και παρουσιάζεται ένας κύριος ψηλός επάνω εκεί και του λέγει: «Τι προσεύχεσαι;» Λέει: «Να, τι εδώ, αυτό και αυτό μου συμβαίνει. Ορίστε, αυτοί», του λέει, «άδικα εδώ». «Ξέρεις», του λέει, «τι πληρώνεις τώρα;» «Τι πληρώνω;» λέει. «Εννιά χρονών», λέει, «όταν ήσουν, έλυσες μια μοσχάρα μιας χήρας και την πήραν τη μοσχάρα και την πουλήσαν οι άλλοι. Και κλαίει ακόμη η χήρα», λέει, «αυτή τη μοσχάρα».

«Αυτή τη μοσχάρα; Για να σου πω», του λέει. Του λέει: «Τα πούλησα όλα και τα έδωσα στους φτωχούς και πήγα», λέει. «Ακόμη και χρωστάω;» «Εκείνα τα έδωσες», λέει, «ελεημοσύνη. Αυτά τα χρωστάς», του λέει. «Άλλα εκείνα, άλλα αυτά». «Καλά, εγώ αυτό· εκείνοι;» «Αυτός», λέει, «ο ένας ήταν με έναν φίλο του σε ένα ποτάμι και κόβαν ξύλα. Και ο φίλος του γλίστρησε και του φωνάζει: “Πιάσε με, τρέξε μπροστά, πιάσε με”, και λοιπά. Αυτός αδιαφόρησε και αυτός επνίγηκε. Είναι στον λαιμό του», λέει, «κρεμασμένος· είναι ένας φονιάς. Ο άλλος παρακάτω», λέει, «που κοιμάται ήσυχος, αυτός δεν γκρέμισε», λέει. «Τα χάλασε με έναν προύχοντα και, διότι δεν μπορούσε να του βάλει χέρι, του κατηγόρησε το κορίτσι του ότι είναι ανήθικο. Το κορίτσι του είναι», λέει, «μέχρι σήμερα αστεφάνωτο και απάντρευτο, διότι του έκαμε ηθική δολοφονία στην οικογένειά του. Είναι φονιάς», λέει, «και αυτός στα μάτια του Θεού». Κόκαλο. Πάει και τους σηκώνει: «Σηκωθείτε επάνω, είμαστε αμαρτωλοί», λέει. «Ζητάτε από τον Θεό, έλεγα».

«Δεν έκανες εσύ αυτό; Δεν έκανες εσύ;» «Ναι». «Γονατίστε, λοιπόν· κι εγώ έκαμα. Εκεί είμαστε. Δίκαιος ο Θεός». Και ζητάει από τον Θεόν δικαιοσύνη και μετανοούν. Και σε τρεις ημέρες ήρθαν οι αποφάσεις, αθωωτικές, των τριών, και βγήκαν και οι τρεις έξω. Προσέξετε τη γλώσσα σας. Ας προσέξουμε τη γλώσσα μας. Ας ευλογήσουμε τον Θεό και μην καταρώμεθα τους ανθρώπους. Αυτά είχα να πω και απόψε το βράδυ. Αμήν.