On Alcohol

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Today I would like to speak to you about a serious threat, one that is always lying in wait to claim new victims. I mean the threat of alcohol. I do not know whether you have ever considered this great danger to humanity. Numbers alone—with their crushing language, their eloquence, and their undeniable power to persuade—can portray and reveal the threat that lurks within this seemingly innocent and pleasant use of alcohol.

In America, for example, the figures show that the number of people who drink has reached seventy million. And I cannot say that they drink “to their health,” because that wish is not enough: they are not drinking to their health; many are drinking to their destruction. Other estimates put the figure at one hundred million. In other words, alcohol is present among nearly half the population of that country. Of course, most of these people drink only occasionally or in moderation.

Yet millions have reached the stage where their drinking has become a serious problem. And bear in mind that this number increases every year.

Alcoholism, not only in America today but throughout the world, has become one of the principal public-health problems. The tragic thing is that a person reaches this condition knowingly—or, so as not to exaggerate, at least with some awareness. “I drink it for my good, but it drives me into the wall” is merely the drunkard’s excuse. No one can claim that, when he drinks, he does not know what he is doing. He knows what he is doing and that it is harmful. Yet beyond the health problem, alcohol is also an acute social problem, when we consider its ultimate consequences: the breakdown of the family and misery within the home.

Neglected or abandoned children, unemployment, and poverty—these are some of the “sweet” fruits of drink, if I may put the word in quotation marks. We need only consider that eight hundred thousand people every year are killed or injured by drivers who have been drinking. That alone is enough. Nearly every kind of heinous crime is committed under the influence of alcohol. What things that pleasant-tasting and blessed little cup of wine can do! After all this, no further proof is needed to believe that alcoholism is also a problem of crime—and indeed the foremost one. Wine is the driving force behind deadly weapons. More often than not, it lies behind many crimes. Then protests are heard: “Is this forbidden too? Christ blessed it. Have you forgotten—you who are a preacher—that wine is the essential element in that most beautiful Mystery, the Mystery of the Eucharist?” It is true that I have forgotten none of this. Indeed, I know the case in favor of wine very well, perhaps better than those who drink. At every opportunity, whether appropriate or not, they recite, “Wine gladdens the heart of man,” and other familiar sayings. They may never have read Holy Scripture, yet they know the passages concerning wine. But there is one thing they have failed to notice: that wine...

...is called oinos in Greek, yet it has come to be called krasi. Why, I wonder? I had never examined that. So oinos becomes krasi. When does it become krasi, and why? When it makes the skull shake—when it shakes the kranion, the oinos becomes krasi! In any case, let us consider the subject a little more seriously. What is this substance we call alcohol? Quite simply, alcohol is what we commonly call spirits. But we must not forget that alcohol also has beneficial uses. It is used in industry and in pharmaceuticals. More than eight hundred medicines depend upon it in their manufacture; it is an essential ingredient in them. It is also a useful fuel and is employed as a solvent.

Various forms of it are used as antifreeze in automobile radiators. Its germ-killing properties are also highly useful in antiseptics. Doctors and pharmacists know this and make use of it. And these are only a few of the many different and beneficial uses of alcohol in its various forms. The alcohol found in alcoholic beverages, scientifically called ethyl alcohol, is produced through fermentation caused by a fungus, especially in sugary liquids or carbohydrates. The alcohol produced by the fermentation of grape must is called wine alcohol, and this process produces wine, as we know. But alcohol is not produced only from grapes...

...it is also produced through the fermentation of grains such as corn, barley, wheat, rice, and others. The sugar found in fruit is another source of ethyl alcohol. This is how we obtain cider, raisin wine, and so forth. Alcohol can also be made from wood, producing what is called wood alcohol. Its scientific name is methyl alcohol, and it is poisonous. When a room has been varnished, as you will have noticed, there is a sharp, pungent smell. Those fumes are harmful. If you remain in such a room for a while, you develop a headache. There are many other kinds of alcohol as well, but let us not go into them. We are not writing a scientific treatise; we are mentioning only...

...what we know about the things that have caught our attention. Another noteworthy subject is ether. It is produced from alcohol and glycerin. All these substances, and many others besides, are very valuable to medical science. Nor are they insignificant from a commercial point of view. Besides the various wines, which contain ten to twenty percent alcohol, there are of course the other alcoholic drinks familiar to us all, including the various beers advertised every day. Beer contains a smaller proportion of alcohol and is produced mainly through the fermentation of barley. That is why some jokingly call it “barley juice.” Then there are whisky, brandy, gin, rum, and many kinds of liqueur.

In their attractive bottles, they adorn nearly every modern living room that does not have its own bar. These are distilled drinks and contain a much higher proportion of alcohol—forty to forty-five percent. Raki and ouzo are also distilled spirits. These last two are distilled not from the must—that is, from the juice of grapes, for example—but from the skins and pomace. For that reason, it may be better to call them tsipouro, to emphasize how much more harmful they are. The more alcohol the drink contains, the greater its harmful effect upon our body. The stronger the fire we kindle within ourselves.

We should know that within only two minutes after we drink an alcoholic beverage, the alcohol leaves the stomach and enters the bloodstream. The blood eagerly absorbs it just as it is, without the alcohol undergoing any change. At this point I remember the late Archbishop Spyridon Vlachos, speaking at a rally once held for long-suffering Cyprus, while it was still under British rule. In a magnificent address, delivered in his characteristic voice, he turned to the English and said ironically, “Noble Britons, it is not beer that flows through our veins, but Greek blood.” How right he was! And may that Greek blood remain pure—indeed, undefiled—by every kind of alcohol, so that it may always flow as Greek blood.

My beloved, the rate of absorption increases as the alcohol passes from the stomach into the intestines. This explains why it makes us dizzy when we drink without food, on an empty stomach—“straight,” as some people say. The effect of alcohol is immediate when a person drinks on an empty stomach.

It is different when someone drinks during a meal, or with a full stomach, as we say. The blood carries the alcohol to the brain and the liver, to the muscles, and to the other tissues of the body. That is how it is absorbed. The body’s tissues naturally burn a portion of the food we eat—that is, they consume it through the action of the oxygen we breathe.

This process is called combustion within the body. It is something like wood burning in the air. When wood burns, it releases heat. The same thing happens with the food we eat. This heat keeps our body alive. Food is burned at a rate corresponding to the body’s need for energy. When someone runs, for example, combustion accelerates; when he sleeps, it slows down. But what happens when alcohol is burned?

The human body burns about ninety-eight percent of the alcohol without any regulation. And what is the result? Heat—something the human body does not need in the amount produced by the burning of alcohol. The more you drink, the more this process of combustion inevitably continues. Whether you want it or not, the energy produced increases as the alcohol continues to burn, but it does not benefit your life. In other words, you are drinking fire.

The question now is how you will escape this fire, how it can be extinguished without burning you. When you drink alcohol, then, the blood heats up—it catches fire, as we were saying. It carries heat from the tissues to the skin, and the skin turns red. You will have noticed that when we drink a little, we become flushed. This excess heat produces hyperemia, a common condition among drinkers. The redness and the heat radiating from alcoholics are very noticeable. The nerves in the skin convey a sensation of warmth to the brain, but this warmth is superficial. It is all at the surface, in the skin alone. The skin’s capillary vessels widen and release the excess heat. This is why many people are deceived by a false sensation that their whole body is warming, when in fact it comes only from the skin.

This is also the thinking behind what someone occasionally says: “Ah, let us drink a little cognac to warm ourselves.” Objectively speaking, that is not true. Most of the time, instead of becoming warm, we are being burned—burned by a fire whose dreadful effects we shall hear about later. In any case, we should know that the tissues of an average adult can process only about one teaspoonful of alcohol per hour. At that rate, over twenty-four hours the body can process the alcohol in about two glasses of drink—roughly four hundred grams—whatever the beverage may be. But someone may ask, “Did you not say earlier that the body absorbs ninety-eight percent of the alcohol? What happens to the two percent that is not burned by the tissues? Where does it go?” Part of it...

...leaves through the lungs when a person breathes out, in the form of vapor. That is when we encounter the notorious reek of wine—the stench that comes from a drunkard’s breath, so utterly repulsive. Another portion reaches the skin and leaves the body through perspiration. The rest passes to the kidneys and is expelled in the urine. Every sensible person, as we know, hesitates to pour gasoline onto a fire that is already burning, with flames leaping up threateningly. Yet that is exactly what the alcoholic does. A natural consequence of alcoholism is loss of appetite. The alcoholic has very little desire for food and passes, we might say, through a period of starvation.

What does excessive drinking do? It opens the road to cirrhosis of the liver. Cirrhosis is the hardening and deformation of the liver’s tissues, its swelling and then its contraction—its shriveling, as we say. Drinking is the sole cause of cirrhosis of the liver. To give you some idea, this condition is eight times more common among alcoholics than among other people. Nor does the stomach escape the harmful effects of alcohol. We know that, during normal digestion, the stomach secretes a fluid containing acid, which acts upon the food and helps digest it. What does alcohol do? It causes an abnormally large secretion of this fluid, with an increased acid content...

...and this harms the stomach, especially when it is empty—which, as we said earlier, is common among alcoholics. The alcoholic drinks without eating, with no food in the stomach. This is why ulcers are more frequent among alcoholics and are very common. The liver and the stomach are not the only parts of the body harmed by alcohol. There is also pellagra, with red patches on the skin; paralysis of the hands and feet; trembling; emotional agitation; and, in severe cases, serious mental illness. We will go no further, though there are other effects as well. These examples are enough. We do not rule out a glass of wine with a meal. But take care: when it comes to wine, one plus one can sometimes add up to eleven, not two.

I repeat: we are not ruling out a glass of wine with our meal. But take care, because with wine, one plus one can sometimes come to eleven, not two. In any case, some people say, “I drank a little wine to clear my head. You know, it helps me think faster and more clearly.” That impression is completely mistaken. Stimulants, my dear listeners, do indeed increase bodily functions; that is generally accepted. Alcohol, however, paralyzes them. It dulls you and numbs the nerves. After drinking, you are more likely to want to lie down and drift off for a while—

to go to sleep, that is. What else can you do when your legs will not hold you up and your head, as we say, is ringing like a bell? I agree that at such a moment you no longer care, nothing troubles you, and you worry about nothing. “A few little glasses make the bitterness go down,” as they say. Is that not what you mean? You swallow a few glasses, and your troubles seem to go down with them. But once the effects of the wine wear off, we see that the troubles are still there—or rather, that they have grown worse. The wine we drink swallows up our drive to work, to prosper, and to find happiness. No intelligent person, my dear listeners, can accept that. Alcohol also affects our behavior. It is no longer you who walks—

or you who speaks; it is the wine. Reason no longer exercises control. Alcohol releases the reins on our emotions, so our feelings become uncontrolled and unbridled. There are emotional outbursts and tears for no reason, fits of uncontrollable laughter, and frequent, unjustified anger. There are shouts, threats, and savage cries. The tongue becomes tangled. The drunkard slurs and stammers terribly, provoking either laughter or deep sorrow in those who see him. His vision grows blurred, and almost at once he sees double—what is called double vision. He stumbles, staggers, and collapses to the ground. He cannot judge distances. Besides blurred vision, he also suffers from what is called color blindness. And on top of all this, his hearing becomes impaired, causing him to shout loudly.

The loss of balance causes dizziness and terrible vertigo. We could therefore place a sign here saying: “First comes the stumbling, and then comes the blaspheming.” What more can I tell you, my dear listeners? Drink is a curse. We must understand this. Yet there is something else to add. Alcohol has harmful effects on the rhythm of breathing. The poor heart keeps working, but noticeably more slowly. Blood pressure falls, and body temperature decreases. And yet the drunkard uses drink as an excuse and encouragement for what he so unjustly and destructively does to himself and to his family.

He tries to justify it with the song: “I drink and get drunk until I am completely soaked, and I do not care what the world will say as I waste away.” These things are ridiculous. As for his finances, they go up in smoke—or perhaps we should say they go to the devil, or disappear into wine. He admits it himself: “I knock back the drinks, and my tab keeps rising.” These are not our words. But many times everything turns into wine, my dear listeners: he owes money everywhere, and above all, as the old saying goes, he has “lost his senses.” His wits are to blame; the upper floor is vacant. A sober and rational person never sinks into the wretchedness and degradation of drunkenness—never.

Let us hear some statistics and consider certain results. We said earlier that within only two minutes of being drunk, alcohol leaves the stomach and enters the bloodstream. Of course, it does not affect everyone in the same way. An average person with only half of one percent alcohol in his blood is in critical danger. But let us present a revealing chart that shows very clearly, through simple scientific data, the effects of different percentages of alcohol in the blood. One percent: a noticeable odor of wine on the breath. Two percent in the blood: clumsy movements.

Unsteady walking: four percent. Confusion: five percent. Danger to life. Various tests are commonly used to determine the amount of alcohol in the human body. One simple, quick, and painless method measures the alcohol in the breath. There is no denying it: a drunkard reeks. The distinctive odor of his breath reveals how much he has swallowed. Another method measures alcohol in the urine, and a third measures it directly in the blood. Most countries have accepted a blood-alcohol level of 0.15 percent as the legal limit for drunkenness. But forgive me: lawlessness has no legal limit. Becoming drunk and abandoning one’s responsibilities is lawlessness. “Do not get drunk with wine, for that is debauchery.”

So Holy Scripture speaks of drunkenness. No test is needed to measure that. From all this, we can readily say that alcoholism is an illness. It certainly has many characteristics that distinguish it from the other illnesses we know, but it remains an illness. To begin with, not everyone who drinks is an alcoholic. We cannot claim that every person who drinks is already an alcoholic; but neither can we say that he will never become one or sink into alcoholism. As an illness, alcoholism has many causes. The wine alone is not to blame. Other things also drive a person to drink. First of all, there is lack of faith. Far from God, the human person is empty and feels compelled to seek artificial means of finding satisfaction.

In any case, alcohol affects people differently, and so each case requires a different treatment. That treatment cannot be prescribed in advance, much less standardized. Alcoholism is like the Lernaean Hydra: every sufferer is a distinct case. The problem of alcoholism, my dear listeners, is twofold—or rather, we might say that one problem lies within the other. One concerns the alcohol; the other concerns the person. In the first, we try to identify the effects of alcohol on the individual. In the second, we seek the circumstances that led that individual to abuse alcohol. If we treat an alcoholic for the damage caused by alcohol, but after his recovery leave him to live under the same conditions as before,

he will turn to wine again. In other words, we will have accomplished nothing. Some people habitually drink a little wine or one other drink. They are not necessarily alcoholics. Alcoholics do not drink merely out of habit. They are driven toward it and have surrendered themselves to it, rather like drug addicts. Therefore, if we wish to understand the problem of alcoholism, we must distinguish addiction from habit. It is very easy to acquire the habit of drinking one or two cups of coffee each day. That is simply a habit. No one condemns it, just as no one condemns a small, measured glass of wine with a meal. If you acquire such an innocent and harmless habit, assuming you have not already done so, and then suddenly give it up, you may feel uncomfortable for a little while.

Your body may look for its cup of coffee, for example, or desire a glass of wine. You may experience a strong craving or, at most, some nervousness. But your body does not revolt. In the case of addiction, however, the body has become dependent. It is subjected and enslaved to alcohol, which is the subject we are discussing. For this reason, when its supply is cut off—when the regular doses of wine or alcohol are withheld, like the man who used to say, “I’m going to get my usual little powders”—the body revolts violently and displays extreme symptoms.

There are tremors, muscular convulsions, severe pain, vomiting, nausea, headaches—unbearable headaches—blasphemies, and crimes. What can I mention, and what can I leave out? These things occur when a person is suffering from addiction, not merely accustomed to a glass of wine or a cup of coffee. My dear listeners, as you yourselves understand, the problem of alcohol is complex and extremely serious. So please allow me to return to it in another talk. Let me remind you that we have reached the point where we ended our previous talk. There we heard about the serious symptoms suffered by those who wish to stop drinking the alcohol on which they have become dependent: tremors, muscular convulsions, severe pain, vomiting, nausea, headaches, and so forth.

Continuing today, I would add that many people who are poorly adjusted to the society in which they live often feel unhappy and insecure and cannot come to terms with life. Disappointments and naïve trust form the recurring pattern of their unhappy and dreary lives. All such people look for some means of escape. One common and readily available means is alcohol—drink. “A little wine,” they say, “and one drink makes the bitterness go down. You forget.”

This is precisely where the danger lies in wait. It is so insidious, my dear listeners, and so disabling. It is a delusion, a false cure-all. Under the influence of alcohol, you feel carefree and relieved of your troubles. With a little wine, when you feel like a failure in life or despair is crushing you, suddenly everything looks rosy and you feel important. Everything seems to belong to you. From being despondent and sullen, you become cheerful, merry, and smiling. The terrible thing is that you begin using drink as a means of escape more and more often. That is the danger. And while you use a little wine to escape or let off steam, the wine itself pursues you. You cannot avoid it. You desire it; it enslaves and conquers you. Then the personality begins to deteriorate. The person becomes helpless, incapable of doing anything, and too weak to accept responsibility

or fulfill his obligations toward himself, his family, or his work. The responsibilities, obligations, and duties with which life is filled are pushed aside. But let us also speak about another illness called alcoholic psychosis. Someone may ask, “What is that?” It is a severe form of mental illness. One in ten alcoholics falls into this illness. Then only the door of the psychiatric hospital awaits him. Yet it takes time for him to be admitted. Do you know why? Because throughout the world, psychiatric hospitals are not merely full; they are overflowing.

What causes alcoholic psychosis? It is difficult to say. We do not know precisely. It may be caused by the toxic action of alcohol on nerve tissue, though other causes may also contribute. The wretched victim of alcoholic psychosis is in a dramatic and pitiable condition. He becomes so confused that he cannot recognize even the members of his own family; he does not even know himself. Terrible hallucinations plunge him into visual horror. He suffers what is called delirium tremens—a dreadful, trembling delirium. In his hallucinations, he sees animals coming toward him and attacking him. He also loses his memory, even of recent events. For this reason, he invents imaginary stories

to fill the gaps in his thinking. Besides psychotherapy, recovery from alcoholic psychosis requires strict regulation of the patient’s diet and the administration of vitamins. It is tragic that wine can bring a person to such a state. Of course, there is also Christ, who sets our lives in order; there is religion, faith, worship in the Church, and prayer. But these things are generally foreign to such people. If they had a relationship with religion, the Church, prayer, Holy Confession, and Holy Communion, they would understand that they should never become involved with alcohol in this way, and they would not reach such a condition.

There is another delusion among many who have been drawn into alcoholism. When challenged, they themselves give this answer: “You will ask me why I drink?” Yes, we will ask you why you drink. “Basic sociability requires it. All my friends drink. Am I supposed to be the exception? I cannot have people pointing fingers at me. I want to be like everyone else.” You understand how ridiculous that is. If everyone else is criminal, must you be like everyone else? If they are sexually immoral or adulterers, must you be like them? Why should you not be the exception? And yet such ridiculous arguments are made.

“You must drink,” they add. “That is what socially respectable people do.” Serving alcoholic drinks in your home is also considered rather chic.

“I am a modern person,” someone says. “I cannot be old-fashioned. There will be plenty of time for chamomile tea when my turn comes.” These are some of the supposedly powerful arguments offered by certain alcoholics. Unfortunately, the cinema and television—with their endless advertisements for alcoholic drinks—have done a great deal to promote them and spread their use. Then there is the idea that by drinking, just as by smoking, you are doing something instead of sitting idle. If you go to a bar, others add, you find not only a drink but also company, solving the problem of loneliness—and pleasant, very talkative company at that. For wine, as you know, and as the ancients used to say, makes men eloquent. Of course...

At first wine loosens the tongue; later, when you drink a little more, it tangles the tongue. My dear friends, the shortening of the workweek from six days to five has also greatly contributed to the rapid rise in alcohol consumption. It is true that people today do not always have wholesome social relationships. The time meant for much-needed rest, so readily provided by the two-day break, is instead spent drinking. In most such cases, wine becomes their companion. Reading, sports, fishing, hiking, music, various kinds of collecting, prayer, attending Church, and other pleasant and beneficial...

...activities are unknown to them, or they even consider them foolish. Although these activities are so enjoyable and restful, if they are not entirely unfamiliar with them, they mock them. People today do not have wholesome recreation or an enjoyable hobby. And so drinking presents itself as an easy solution. Yet, as we have said, it is a carefully laid trap—a threat. The excuses and defenses for drinking continue. You often hear people casually say, “You know, it helps me unwind after work. I come home utterly exhausted, completely worn out. Where can I go? I do not enjoy company, either; I avoid it. Besides, I am very particular about meeting new people. Who knows what might come of a new acquaintance? But with a drink, with your little glass of wine, you can pass the time pleasantly. It makes a fine, agreeable companion.” All this, of course, is...

...an easy defense and excuse offered by those who drink. My dear friends, I have no desire to set out a list of objections. Allow me only to make a few small corrections to all this. Forgive me, but let me venture to do so. I agree that drink is a companion, my dear friends—but a very bad companion. Becoming acquainted with it can often lead to disaster. It is true that you kill time with it; but insidiously, slowly yet steadily, it kills you as well. Unless you take care to master it and exercise control over yourself, it will master you. It enslaves you, always calling for just one more little glass, as the song says.

You drink one little glass after another, and each glass is another step along the road to alcoholism—that is, to destruction and death. “I accept all that; it is quite true,” someone may object. “But the fact is, I cannot manage without a drink. I tried to give it up, but it proved impossible. It has become essential to me.” Anyone who says this—and unfortunately there are many—has already lost self-control. The steering wheel has slipped from his hands. He has become enslaved and is now dependent on alcohol. He has gone off the rails. The question now is not why he drinks, but why he cannot stop drinking. At first he drank to be sociable or to relax; now he drinks because he cannot do otherwise.

In other words, he has become an alcoholic. He has crossed the familiar dividing line between an ordinary drinker and someone who has become an alcoholic. For a drinker and an alcoholic are not the same, as I said in our previous talk. The drinker drinks because he enjoys it and has made a habit of it. Yet he can still govern himself and say, “No, that is enough.” There is still time for him. The alcoholic, however, has been overcome. He has become a slave and can no longer do without alcohol. There is something else we should add to this subject: alcohol in the life of the home. My dear friends, alcohol literally kills family life. How many families have paid terribly dearly through alcohol for a happiness that was temporary and false, and how many others owe their complete destruction to it.

I am not even counting the dreadful shame felt by the whole household when one of its members—especially its head, the father or the mother, who ought to be sound and whole, the pillar and support of everyone—now staggers, reels, and collapses to the ground, literally a shattered wreck, shipwrecked by alcohol. Nor, secondly, am I considering how a home with an alcoholic member, a drunkard as we used to say, is exposed to public disgrace, humiliation, and pain. I am not considering the inner torment they all endure, or how every trace of joy and happiness is destroyed. Let us think only of the financial consequences this accursed drink brings upon a household when, for example, the head of the family becomes an alcoholic.

The family then faces a severe financial crisis. It truly sinks into debt. An average family man can barely meet the needs of his household. He earns exactly what he and his family need to live on. Let us accept that as a fact. If he now has personal expenses for drink, his household budget is overturned. His daily personal deposits in the “Tavern Bank” will naturally blow the household apart. His children are deprived of things they absolutely need. His wife, quite rightly, complains and protests. There are quarrels, arguments, and scenes that cause irreparable harm. The whole household is thrown into turmoil, if not complete dissolution.

He has no desire to work, his performance declines, and his absences from work increase day by day. His employer becomes concerned, then indignant, and finally dismisses the drunkard. He looks for another job. After much effort and searching he may find one, but he will not remain there long either. Wine will get him dismissed once again. Unfortunately, that is the work wine has found for him. If both parents drink—father and mother—then there is truly much cause for weeping. The poor children are left abandoned, unwashed, untaught, unclothed, and hungry. And if even one parent drinks, how can there be a bond of love? Bitterness and unbearable pain lead to the loss of esteem and respect as well.

The tragedy of separation, as you know, draws near. The breakup of the home through divorce is not far away. And these are not the only consequences of alcoholism. There are others, including accidents. A very great number of road accidents are caused specifically by people driving while drunk. The Accident Prevention Council in America found that in one out of every four fatal road accidents, either a driver or a pedestrian was intoxicated. Here are some of the ways in which drink diminishes a person’s ability to drive. First...

...drink creates a false sense of safety. The intoxicated driver thinks he is the best driver in the world. Second, drink makes him discourteous. He rarely gives another person the right of way and finds it difficult to let anyone pass him. Third, alcohol robs him of alertness. It increases his reaction time. In other words, a drunk driver needs more time to brake or swerve to avoid an accident. His reflexes do not function properly. He cannot see clearly or judge distances accurately. His movements also lack precision, and he lacks the necessary coordination. He is careless; his attention is diminished.

His mind wanders everywhere except to his driving. He is utterly unable to bring his thoughts under control. Moreover, it is much harder for a driver who has been drinking to connect warning signs with the danger they indicate. Red lights, stop signs, prohibitory signs, and railway signals have no serious meaning for him. Very well, then: all these things, my dear friends, have one explanation, and that explanation is drink—though the drinker alone refuses to admit it. Indeed, he cannot admit it; and by the time he becomes capable of doing so, it will be too late. The harm will already have been done. But let us also speak about alcohol and crime.

Alcohol and crime are very closely related. They are inseparably connected; they go together. Or, to be more precise, the second follows the first: crime follows alcohol. Alcohol goes ahead, and crime comes behind it. Here is a small piece of evidence. According to recent figures and official statistics from criminal investigation agencies in America, one third of all crimes are associated with and directly related to alcohol. These crimes vary widely. They include assaults, robberies, burglaries, antisocial behavior, and finally sexual crimes and murders. We read about them every day in the newspapers and hear of them through the media.

Do you hear? Alcohol is very closely connected with violence and crime. Violence and crime are the results of the behavior it produces. What else would you expect? The alcoholic acts without the control of reason. The behavior of people who are drunk—there is hardly any need to say it—is very different. If the drunkard himself could see his own behavior for even a single moment, he would be horrified. It is fortunate for him that he is drunk and cannot see the state he is in. His actions at that moment usually depend on his worst impulses. A person who bears even a slight grudge becomes brutal when drunk. The restraints are loosened, and under the influence of drink his emotions run wild, always for the worse.

If he is grasping and wants to possess what belongs to others, he will not hesitate to steal or even kill in order to obtain it. This is also the common criminal’s attitude toward society: spiteful, vulgar, grasping, and merciless. The alcoholic’s attitude is the same. Those who were once gentle now become aggressive, because alcohol gives them a false sense of brute strength. It is estimated, my dear friends, that seventy percent of the cost of maintaining prisons is spent housing abandoned drunkards and alcoholic criminals. It is truly horrifying. Another chapter might be entitled “Insurance without Security.” When you apply for life insurance, one of the basic questions you are asked is...

“Do you drink alcoholic beverages? If so, how often?” What has come over them, you may ask, that they are so interested in knowing what we drink? Every insurance company assumes that you will live a normal life into old age. This is of the greatest importance to the company, so that it may collect premiums over a longer period. But if you drink, especially to excess, there is a very great chance that you will endanger your longevity—the life God has given you. First of all, you face a high risk of death through an accident. Then, as an alcoholic, your body has a weakened and reduced resistance to various infections. Finally, you are naturally liable to organic diseases such as cirrhosis of the liver, various ulcers, and others. A very small number of elderly people make the quite arbitrary claim that their drinking...

By contrast, many who lie in the cemeteries would express a different opinion if they could speak. But would we listen to them? Unfortunately, we would not. “Enemies of alcohol, love for alcoholics” could be the title of another chapter. Enemies of alcohol—that is, enemies of the intoxicating substance itself—but love for alcoholics. This is, and ought to be, the attitude of a true human being. In this talk, after presenting the facts about alcohol and its effects, this is what we have sought to show. Toward alcoholics themselves, however, we are compassionate. These people have done nothing to us. Indeed, they deserve our care, affection, and love.

We should think of them and treat them as people who are ill, as people who need help and are worth helping. The treatment of alcoholics and the struggle against alcoholism should receive the care of the state and the support of the public. In many countries there are special services dealing with alcoholism, as well as organizations whose purpose is to combat it. I do not know whether they also produce thorough studies and conduct scientifically grounded research into alcohol-related problems, and so forth. They distribute relevant literature and use educational means in the struggle against alcoholism. Their constructive and socially responsible stance is highly praiseworthy; we cannot say otherwise. One fruit achieved after many years of struggle and effort is the change in the attitude of the courts.

Most judges, magistrates, examining judges, and other court officials now regard the alcoholic as a person in need of emotional support, counseling, and medical treatment, rather than as someone who should be punished for the difficulties and problems his drunkenness causes society. Wine in moderation is a companion to the Greek farmer, to the weary countryman working the soil.

Its use is not abolished; it is its abuse that is condemned. The beautiful mountain of Attica, Hymettus, as someone aptly said, separates the realm of the spirit—Athens, once the city of letters and wisdom—from the realm of spirits in Mesogeia, with its well-known vineyards and production of fine wine. Naturally, this observation will hold only as long as vineyards still exist, for there is a danger that the remaining land there will be sold as building plots and even turned into an airport, as you know. My dear listeners, what has been said in these two talks was not said with any intention of frightening you.

The purpose was to provide sound information and an objective account of the subject of alcohol. As you yourselves will recognize, this matter directly concerns society as a whole. We need not be afraid of the pleasant wine God has given us, of which it was said prophetically, “Wine gladdens the heart of man,” nor of any other drink when it is used reasonably and in moderation. Yet it is good for us also to become aware of the threat. For alcohol truly is a threat—a threat both in its scale and in its terrible consequences, with all its destructive effects. It is a threat to everyone. This is the point at which I wish to pause...

This is where I want to pause, to bring my thoughts to rest, to come down to practical realities, and to conclude with a prayer to our Holy God. Those of you who do not have the strength to give it up on your own—because the saw of your will cannot cut, because it is made of wood—turn to God. Ask the Lord in prayer to deliver you from this temptation, from this destruction of both body and soul, for He has spoken clearly about drunkenness: “Drunkards, outside! Drunkards, outside!” And I repeat: “Drunkards, outside!” Those of us who have faith in the Theotokos, let us ask her help. Those of us who acknowledge our patron Saints, whose names we bear, let us ask their help as well. For Christ told us, “Without Me you can do nothing.” But the question is not whether we can give up drinking.

Do we want to give it up? That is where we stumble: most of us do not want to. That is our sorrow and our great misfortune. Once again, I pray that our Holy God may have mercy on us, and that we may become better with each new day He grants us.

Αγαπητοί μου εν Χριστώ ακροαταί, χαίρετε εν Κυρίω. Σήμερα θα ήθελα να απασχολήσω την αγάπη σας με μια σοβαρά απειλή, η οποία πάντοτε καιροφυλακτεί να δημιουργεί θύματα. Είναι η απειλή, η λεγομένη, του αλκοόλ. Δεν ξέρω αν σας έχει απασχολήσει ποτέ αυτός ο μεγάλος κίνδυνος της ανθρωπότητος. Μόνον οι αριθμοί, που διαθέτουν μια γλώσσα συντριπτική και μια ρητορία και πειστικότητα αναμφισβήτητη, μπορεί να διαγράψουν και να παρουσιάσουν την απειλή που παραμονεύει και ελλοχεύει στην τόσο αθώα και ευχάριστη αυτή χρήση του αλκοόλ.

Οι αριθμοί αυτοί στην Αμερική, παραδείγματος χάριν, παρουσιάζουν ότι οι άνθρωποι που πίνουν —και δεν μπορώ να πω «στην υγειά τους», η ευχή δεν φτάνει, διότι δεν πίνουν στην υγειά τους, πολλοί πίνουν στην καταστροφή τους— φτάνουν στα 70 εκατομμύρια. Άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό σε 100 εκατομμύρια. Δηλαδή περίπου στον μισό πληθυσμό της χώρας αυτής υπάρχει το αλκοόλ. Βέβαια, οι πλειονότητες από αυτούς είναι ευκαιριακοί πότες ή πίνουν μέτρια.

Όμως εκατομμύρια είναι στο στάδιο του πότη που δημιουργεί πλέον πρόβλημα. Και να φανταστείτε ότι ο αριθμός αυτός κάθε χρόνο αυξάνει.

Ο αλκοολισμός, όχι μόνο στην Αμερική σήμερα αλλά και σε όλο τον κόσμο, καταντάει να είναι ένα από τα κύρια υγειονομικά προβλήματα. Το τραγικό είναι ότι στην κατάσταση αυτή ο άνθρωπος φτάνει εν επιγνώσει ή, άντε, για να μην είμαστε υπερβολικοί, εν γνώσει. Το «εγώ το πίνω για καλό και αυτό με πάει στον τοίχο» είναι μόνο δικαιολογία του μεθυσμένου. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι, όταν πίνει, δεν ξέρει τι κάνει. Ξέρει τι κάνει, ότι κάνει κακό. Πέρα όμως από το πρόβλημα το υγειονομικό, το αλκοόλ είναι και ένα οξύ κοινωνικό πρόβλημα, αν θα θέλαμε να το συζητήσουμε στην τελευταία ανάλυση. Η διάλυση της οικογενείας, η οικογενειακή αθλιότητα.

Παραμελημένα ή εγκαταλελειμμένα παιδιά, η ανεργία και η φτώχεια. Αυτά είναι μερικοί από τους γλυκούς, εντός παρενθέσεως, καρπούς του ποτού. Μόνο να αναλογιστούμε ότι 800.000 άνθρωποι τον χρόνο φονεύονται ή τραυματίζονται από οδηγούς που ήσαν πιωμένοι. Φτάνει μόνο αυτό. Αυτό. Κάθε είδος σχεδόν ειδεχθούς εγκλήματος γίνεται κάτω από την επίδραση του αλκοόλ. Τι κάνει, αλήθεια, το τόσο εύγευστο και ευλογημένο κρασάκι! Με τα πιο πάνω δεν χρειάζεται απόδειξη άλλη για να πιστούμε ότι ο αλκοολισμός είναι και εγκληματολογικό πρόβλημα, και μάλιστα το υπ’ αριθμόν ένα. Το κρασί είναι η κινητήρια δύναμη από τα φονικά όπλα. Αυτό βρίσκεται πίσω, ως επί το πλείστον, από πολλά εγκλήματα. Ακούονται διαμαρτυρίες: «Και αυτό απαγορεύεται; Ο Χριστός το ευλόγησε. Ξεχνάτε, που είστε και ιεροκήρυκας, ότι ο οίνος είναι το ουσιαστικό στοιχείο του ωραιοτάτου μυστηρίου, του μυστηρίου της Ευχαριστίας;» Είναι αλήθεια ότι τίποτα δεν ξεχνώ από αυτά. Άλλωστε, το υπέρ του οίνου κήρυγμα το ξέρω πολύ καλά, ίσως περισσότερο από τους πότες. Αυτοί, ευκαίρως ακαίρως, αραδιάζουν το «και οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου» και άλλα κοινά. Μπορεί να μην έχουν διαβάσει ποτέ την Αγία Γραφή. Τα σχετικά όμως χωρία που έχουν σχέση με το κρασί τα ξέρουν. Αλλά ένα δεν έχουν προσέξει: ότι το κρασί

λέγεται οίνος και έχει μετανομαστεί σε κρασί. Γιατί άραγε; Αυτό δεν το εξέτασα ποτέ. Ώστε ο οίνος γίνεται κρασί. Πότε γίνεται κρασί και γιατί γίνεται κρασί; Όταν το κρανίον σεί. Όταν σεί το κρανίον, ο οίνος γίνεται κρασί. Τέλος πάντων. Ας δούμε όμως λίγο πιο σοβαρά το θέμα. Τι είναι αυτό που λέμε αλκοόλ; Αλκοόλ είναι, απλούστατα, όπως τα λέγαμε, το οινόπνευμα. Το οινόπνευμα όμως, μην το ξεχνούμε, έχει και τα καλά του στοιχεία. Χρησιμοποιείται στη βιομηχανία, χρησιμοποιείται στη φαρμακευτική. Πάνω από 800 φάρμακα την παρασκευή τους την οφείλουν σε αυτό. Είναι το ουσιαστικό συστατικό τους. Είναι και αξιόλογο καύσιμο. Χρησιμοποιείται επίσης σαν διαλυτικό μέσο.

Διάφορες μορφές του χρησιμοποιούμε για τα ψυγεία των αυτοκινήτων μας σαν αντιψυκτικά διαλύματα. Στα αντισηπτικά, οι μικροβιοκτόνες ιδιότητές του προσφέρουν πολλά. Οι γιατροί και οι φαρμακοποιοί το ξέρουν και το χρησιμοποιούν. Και αυτές είναι μόνο λίγες από τις πολλές και διάφορες χρήσεις του αλκοόλ, στις ποικίλες μορφές του, τις τόσο ευεργετικές. Το αλκοόλ στα οινοπνευματώδη ή αλκοολούχα ποτά, επιστημονικά ονομαζόμενο αιθυλική αλκοόλη, παράγεται από μια ζύμωση που υφίσταται ένας μύκητας, ιδίως επί ζαχαρούχων υγρών ή και υδατανθράκων. Οινόπνευμα λέγεται το αλκοόλ που προέρχεται από τη ζύμωση του γλεύκους, οπότε παράγεται, όπως ξέρουμε, ο οίνος. Το αλκοόλ δεν παράγεται μόνο από σταφύλια

και από ζύμωση δημητριακών προϊόντων, όπως είναι το καλαμπόκι, το κριθάρι, το σιτάρι, το ρύζι και άλλα. Η ζάχαρη που είναι στα φρούτα είναι μια άλλη πηγή αιθυλικής αλκοόλης. Γι’ αυτό έχουμε τον μηλίτη οίνο, τον σταφιδίτη οίνο και ούτω καθεξής. Αλκοόλ ακόμη μπορεί να παρασκευαστεί και από το ξύλο, οπότε έχουμε το ξυλόπνευμα. Επιστημονικά ονομάζεται μεθυλική αλκοόλη. Αυτό είναι δηλητηριώδες. Όταν βερνικώσουμε ένα δωμάτιο, θα το παρατηρήσατε, έχει μια μυρωδιά, μια οξύτητα και μια σπιρτάδα. Αυτές οι αναθυμιάσεις είναι επιβλαβείς. Αν μείνεις για λίγο σε αυτό το δωμάτιο, σε πονάει το κεφάλι σου. Υπάρχουν και πολλά άλλα είδη αλκοόλ. Ας μην επεκταθούμε. Δεν κάνουμε επιστημονική πραγματεία, αναφέρουμε μόνο...

ό,τι ξέρουμε γύρω από αυτά που μας κάνουν εντύπωση. Αυτό που μας κάνει εντύπωση είναι ακόμη το θέμα του αιθέρος. Παράγεται από το αλκοόλ και τη γλυκερίνη. Όλα αυτά τα είδη και τόσα άλλα είναι πολύ αξιόλογα για την ιατρική επιστήμη. Αλλά και από την εμπορική άποψη δεν είναι ευκαταφρόνητα. Εκτός από τα διάφορα κρασιά που έχουν 10 με 20% οινόπνευμα, ποτά οινοπνευματώδη ασφαλώς, που τα ξέρουμε όλοι μας, είναι και άλλα διάφορα, εκτός από τις διάφορες μπύρες που διαφημίζουν καθημερινώς. Αυτές έχουν μικρότερη αναλογία οινοπνεύματος. Μπύρες παράγονται από τη ζύμωση της κριθής, ως επί το πλείστον. Γι’ αυτό τις λένε και περιπαικτικά κριθαροζούμια. Είναι το ουίσκι, το μπράντι, το τζιν, το ρούμι και ποικίλα λικέρ.

Μέσα σε ωραία μπουκαλάκια κοσμούν σχεδόν όλα τα σύγχρονα σαλόνια, όπου δεν υπάρχουν ειδικά μπαράκια. Είναι ποτά από απόσταξη αυτά. Αυτά έχουν πολύ μεγαλύτερη αναλογία οινοπνεύματος, 40 με 45%. Αποστάγματα είναι επίσης το ρακί και το ούζο. Τα δυο αυτά τα τελευταία τα αποστάζουμε όχι από το γλεύκος, δηλαδή τον χυμό, παραδείγματος χάριν, των σταφυλιών, αλλά από τους φλοιούς, δηλαδή από τα τσίπουρα. Γι’ αυτό και το καλύτερο είναι να τα λέμε τσίπουρο, για να υπογραμμίζεται η περισσότερη βλαπτικότητά τους. Όσο περισσότερο αλκοόλ περιέχει το ποτό που πίνουμε, τόσο η κακή επίδραση στον οργανισμό μας είναι μεγαλύτερη. Τόσο πιο δυνατή φωτιά βάζουμε μέσα μας.

Να γνωρίζουμε ότι μέσα σε δυο λεπτά μόνο από τότε που πίνουμε κάποιο ποτό, το αλκοόλ εγκαταλείπει το στομάχι και μπαίνει στο αίμα μας. Το αίμα αχόρταγα το ρουφά, όπως είναι, χωρίς να πάθει καμιά αλλοίωση. Στο σημείο αυτό ενθυμούμαι τον μακαρίτη τον Αρχιεπίσκοπο Σπυρίδωνα Βλάχο, σε ένα συλλαλητήριο που έγινε κάποτε για τη μαρτυρική Κύπρο, όταν ακόμη βρισκόταν σε αγγλική κατοχή. Σε μια θαυμάσια ομιλία του, με τη χαρακτηριστική φωνή του, απευθυνόμενος στους Άγγλους, ειρωνικά τους έλεγε: «Ευγενείς Βρετανοί, στις φλέβες μας δεν τρέχει μπύρα αλλά αίμα ελληνικό». Πόσο δίκιο είχε! Και να κάνει αυτό το αίμα το ελληνικό να παραμένει ανόθευτο, θα μπορούσα να πω και αμαγάριστο, από κάθε οινόπνευμα και έτσι να τρέχει πάντα ελληνικό.

Ο ρυθμός, αγαπητοί μου, της απορροφήσεως, καθώς το αλκοόλ κατεβαίνει από το στομάχι στα έντερα, επιταχύνεται. Έτσι εξηγείται γιατί, όταν το πίνουμε χωρίς φαγητό, δηλαδή νηστικοί, ξεροσφύρι όπως λένε ορισμένοι, μας ζαλίζει. Είναι γιατί η επίδραση του αλκοόλ, όταν κανείς πίνει με αδειανό στομάχι, είναι άμεση.

Είναι διαφορετικά όταν πίνει κατά τη διάρκεια του φαγητού ή με γεμάτο, όπως θα λέγαμε, το στομάχι. Το αίμα μεταφέρει το αλκοόλ στον εγκέφαλο και το συκώτι, στους μυς και τους άλλους ιστούς του σώματος. Έτσι απορροφάται. Οι ιστοί του σώματος ένα μέρος από τις τροφές που τρώμε το καίνε φυσιολογικά, δηλαδή το καταναλώνουν με την επίδραση του οξυγόνου που αναπνέουμε.

Η διαδικασία λέγεται καύση στον οργανισμό. Είναι κάτι σαν το ξύλο που καίγεται στον αέρα. Το ξύλο όταν καίγεται απελευθερώνει θερμότητα. Το ίδιο γίνεται και με τις τροφές που τρώμε. Αυτή η θερμότητα κρατάει ζωντανό το σώμα μας. Η καύση των τροφών, φερ’ ειπείν, γίνεται με τόση ταχύτητα όση έχει ανάγκη ενεργείας το σώμα. Όταν ένας τρέχει, παραδείγματος χάριν, επιταχύνεται η καύση. Όταν κοιμάται, επιβραδύνεται. Τι γίνεται όμως με την καύση του αλκοόλ;

Το ανθρώπινο σώμα καίει περίπου 98% του αλκοόλ χωρίς κανένα έλεγχο. Αποτελέσματα ποια είναι; Θερμότης. Κάτι που δεν το έχει ανάγκη, στον βαθμό που το παρέχει η καύση του αλκοόλ, το ανθρώπινο σώμα. Και όσο πίνεις, αυτή η διαδικασία της καύσεως αναπόδραστα συνεχίζεται. Η ενέργεια που, θέλοντας και μη, με την πρόοδο της καύσεως, όσο πίνεις, αυξάνει, δεν συντελεί ευεργετικά στη ζωή. Μ’ άλλα λόγια, πίνεις φωτιά.

Το πρόβλημα τώρα είναι πώς θα γλιτώσεις από αυτή τη φωτιά, πώς θα σβήσει χωρίς να σε κάψει. Το αίμα λοιπόν ανάβει, παίρνει φωτιά, όπως τα λέγαμε, όταν πίνεις αλκοόλ. Τη θερμότητα από τους ιστούς τη μεταφέρει στο δέρμα. Το δέρμα κοκκινίζει. Θα το έχετε καταλάβει, όταν πιούμε λιγάκι κοκκινίζουμε. Από την υπερβολική φωτιά έχουμε την υπεραιμία, συνηθισμένο φαινόμενο για αυτούς που πίνουν. Είναι πολύ εμφανής η κοκκινίλα και η θερμότητα που ακτινοβολούν οι αλκοολικοί. Τα νεύρα του δέρματος δίνουν θερμότητα και στο μυαλό, αλλά αυτή η θερμότητα είναι επιφανειακή. Είναι όλη στην επιφάνεια, μόνο στο δέρμα. Τα τριχοειδή αγγεία του δέρματος διευρύνονται και αποβάλλουν την περισσευούμενη θερμότητα. Γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι πλανώνται από το ψεύτικο αίσθημα της θερμάνσεως του σώματος, που δεν προέρχεται παρά μονάχα από το δέρμα.

Δικαιολογείται και εκείνο που λέει καμιά φορά: «Α, ας πιούμε κανένα κονιάκ για να ζεσταθούμε». Δεν είναι αντικειμενικά ορθό. Τις περισσότερες φορές, αντί να ζεσταθούμε, καιγόμαστε. Και μάλιστα από μια πυρκαγιά που στη συνέχεια θα ακούσουμε τα φοβερά αποτελέσματά της. Πάντως, για να ξέρουμε, ένας μέσος ενήλικος άνθρωπος μπορεί να καταναλώσει μόνο μια κουταλιά του γλυκού αλκοόλ στους ιστούς του σε μια ώρα. Σε 24 ώρες, με αυτό τον ρυθμό, μπορεί να καταναλώσει το αλκοόλ δύο ποτηριών, 400 γραμμάρια περίπου, ό,τι και να πίνει. Αλλά είπαμε πιο πάνω, θα με ρωτήσει κάποιος, το 98% του οινοπνεύματος απορροφάται από τον οργανισμό. Το 2% που δεν καίγεται από τους ιστούς, τι γίνεται, πού πάει; Ένα μέρος από αυτό

βγαίνει από τα πνευμόνια με την εκπνοή του ανθρώπου, σε μορφή υδρατμών. Τότε έχουμε την περίφημη μυρωδιά της κρασίλας, βρώμα που λέγεται κρασίλα, που βγαίνει από τα χνώτα του μπεκρή. Τόσο αποκρουστική. Ένα άλλο μέρος που φτάνει στο δέρμα βγαίνει με τον ιδρώτα. Και το υπόλοιπο πηγαίνει στα νεφρά και αποβάλλεται με τα ούρα. Κάθε όμως λογικός άνθρωπος, θα πρέπει να γνωρίζουμε, διστάζει να ρίξει βενζίνη σε μια φωτιά που είναι ήδη αναμμένη και που οι φλόγες της ξεπετιούνται απειλητικά. Και όμως ο αλκοολικός αυτό κάνει. Φυσικό επακόλουθο του αλκοολισμού είναι η ανορεξία. Η επιθυμία του φαγητού για τον αλκοολικό είναι πολύ περιορισμένη. Περνάει, θα λέγαμε, μια περίοδο λιμοκτονίας.

Τι κάνει η υπερβολική χρήση του ποτού; Ο δρόμος για την κίρρωση του ήπατος πια ανοιχτός. Κίρρωση είναι η σκλήρυνση, η παραμόρφωση των ιστών του, η διόγκωσή του και το συρρίκνωμα, το ζάρωμα όπως λέμε. Η μόνη αιτιολογία για την κίρρωση του ήπατος, του συκωτιού, είναι το ποτό. Και να δώσουμε μια εικόνα: η πάθηση αυτή είναι οχτώ φορές συνηθέστερη στους αλκοολικούς από ό,τι στους άλλους ανθρώπους. Και το στομάχι όμως δεν μένει έξω από τη βλαβερή επίδραση του αλκοόλ. Ξέρουμε ότι σε μια φυσιολογική πέψη το στομάχι βγάζει ένα υγρό που περιέχει οξύ και επιδρά στις τροφές για το χώνεμα. Το αλκοόλ τι κάνει; Προκαλεί μια παθολογική αφθονία αυτού του υγρού που περιέχει αυξημένο οξύ

και επηρεάζει το στομάχι, όταν μάλιστα, πράγμα συνηθισμένο για τους αλκοολικούς, όπως είπαμε και παραπάνω, είναι άδειο. Αφού, όπως είπαμε, ο αλκοολικός πίνει χωρίς να τρώει, χωρίς να έχει το στομάχι τροφές. Γι’ αυτό και τα έλκη στους αλκοολικούς είναι πιο συχνά, είναι κάτι το συνηθισμένο. Το συκώτι και το στομάχι δεν είναι τα μόνα που προσβάλλει το οινόπνευμα. Η πελάγρα, με κηλίδες κόκκινες στο δέρμα, παραλύσεις στα χέρια και στα πόδια, το τρεμούλιασμα, διέγερση συναισθηματική και, σε βαριές περιπτώσεις, σοβαρή ψυχοπάθεια. Δεν προχωρούμε άλλο. Υπάρχουν και άλλα. Μόνο αυτά. Δεν αποκλείουμε ένα ποτήρι κρασί στο φαγητό μας. Αλλά προσοχή όμως: το 1 και 1 για το κρασί κάποτε έχει σαν αποτέλεσμα το 11, όχι το 2.

Επαναλαμβάνω αυτό το πράγμα: δεν αποκλείουμε ένα ποτήρι κρασί στο φαγητό μας, αλλά προσοχή, διότι το ένα και ένα για το κρασί κάποτε έχει σαν αποτέλεσμα έντεκα να φτάνει και όχι δύο. Εν πάση περιπτώσει, λέγουν ορισμένοι: «Ήπια λίγο κρασάκι για να μου καθαρίσει το μυαλό. Ξέρεις, με βοηθάει να σκέπτομαι πιο γρήγορα, πιο καθαρά». Να μια πλανεμένη εντύπωση πέρα για πέρα. Τα διεγερτικά, αγαπητοί μου, είναι παραδεχούμενο, αυξάνουν τις σωματικές λειτουργίες, αλήθεια. Το αλκοόλ όμως τις παραλύει. Είναι αποχαυνωτικό, ναρκώνει τα νεύρα. Όταν πιεις, μάλλον θέλεις να πέσεις να σε πάρει λιγάκι,

να κοιμηθείς δηλαδή. Τι να κάνεις όταν τα πόδια σου δεν σε κρατάνε και από μυαλό, όπως λέμε, έγινε κουδούνι; Ότι τότε δεν νοιάζεσαι, δεν σου καίγεται καρφί, πράγματι, και δεν στενοχωριέσαι για τίποτα, μάλιστα, συμφωνώ. Με μερικά ποτηράκια πάνε κάτω τα φαρμάκια. Αυτό δεν εννοείς; Δηλαδή, με τα ποτηράκια που καταπίνουμε πάνε κάτω και τα φαρμάκια. Όταν ξεζαλιστούμε όμως από το κρασί, βλέπουμε ότι μένουν τα ίδια τα φαρμάκια ή μάλλον και μεγαλώνουν. Το κρασί που πίνουμε μας καταπίνει τη δραστηριότητα για δουλειά, για προκοπή, για ευτυχία. Αυτό το τελευταίο δεν καταπίνεται, αγαπητοί μου, από έναν έξυπνο άνθρωπο βέβαια. Το αλκοόλ, αγαπητοί μου, επιδρά στη συμπεριφορά ακόμη. Δεν πας

εσύ, δεν μιλάς εσύ, αλλά το κρασί. Έλεγχος λογικού δεν υπάρχει. Κόβει τον χαλινό των συγκινήσεων. Έτσι τα συναισθήματα είναι ανεξέλεγκτα και αχαλίνωτα. Έχουμε συγκινήσεις και κλάματα αδικαιολόγητα. Γέλια ξεκαρδιστικά. Θυμούς πολλούς και αδικαιολόγητους. Κραυγές, απειλές, ξεφωνητά άγρια. Η γλώσσα μπερδεύεται. Ο μεθυσμένος τραυλίζει απαίσια και προκαλεί τα γέλια ή τη λύπη, τη βαθιά, σε αυτούς που τον αντικρίζουν. Η όρασή του έχει μια ασάφεια, τα βλέπει διπλά, διπλωπία αμέσως. Παραπατάει, τρικλίζει, σωριάζεται καταγής. Δεν έχει ικανότητα να εκτιμήσει την απόσταση. Εκτός από την ασάφεια στην όρασή του, έχει και την αχρωματοψία που λέγεται. Πέρα από όλα αυτά, έχει και τη βαρυκοΐα, με αποτέλεσμα να φωνάζει δυνατά.

Η απώλεια της ισορροπίας του προκαλεί ζαλάδα και φοβερό ίλιγγο. Γι’ αυτό, σ’ αυτό το μέρος θα μπορούσαμε να βάλουμε μια επιγραφή: αρχίζουν τα παραπατήματα και τότε πια τα βλαστημήματα. Τι θα θέλετε, αγαπητοί; Το ποτό είναι κατάρα. Να το καταλάβουμε αυτό το πράγμα. Όμως, στα πιο πάνω, να προσθέσουμε ακόμη και κάτι. Έχει επιβλαβή αποτελέσματα στον ρυθμό της αναπνοής. Η καρδιά λειτουργεί, η καημένη, αλλά με καταφανή επιβράδυνση. Έχουμε πτώσεις στην πίεση του αίματος και η θερμοκρασία του σώματος ελαττώνεται. Είναι λοιπόν μια δικαιολογία και μια ενθάρρυνση γι’ αυτό που τόσο άδικα και εγκληματικά κάνει στον εαυτό του και στην οικογένειά του ο μέθυσος, αγαπητοί.

Προσπαθεί να το δικαιολογήσει με το τραγούδι: «Εγώ το πίνω και μεθώ και γίνομαι στουπί, και δεν με νοιάζει, θα σκορπίζομαι, ο κόσμος τι θα πει». Αυτά είναι αστεία. Όσο για τα οικονομικά του, πάνε κατά καπνού, να μην πούμε πάνε κατά σατανά, να μην πούμε πάνε κατά κρασιού. Ο ίδιος το ομολογεί: «Κατεβάζω τις μισές και ανεβαίνει ο βερεσές». Δεν είναι δικά μας αυτά, αλλά όλα πολλές φορές γίνονται κρασί, αγαπητοί μου, που παντού χρωστάει και πρώτα απ’ όλα χρωστάει της Μιχαλούς, όπως λέγαμε. Το νιονιό φταίει, το επάνω πάτωμα που είναι ξενοίκιαστο φταίει. Ένας σώφρων και λογικός άνθρωπος ποτέ δεν φτάνει στο μεθυσοχάλι και στο κατάντημα, ποτέ δεν φτάνει.

Ας ακούσουμε μερικές στατιστικές και ορισμένα αποτελέσματα. Είπαμε πιο πάνω ότι μόνο μέσα σε δυο λεπτά από τότε που θα το πιούμε, το αλκοόλ εγκαταλείπει το στομάχι και μπαίνει στο αίμα. Βέβαια, δεν προσβάλλει όλους τους ανθρώπους το ίδιο. Ένας άνθρωπος του μέσου όρου, με το μισό και μόνο τοις εκατό οινόπνευμα στο αίμα του, βρίσκεται σε κρίσιμο κίνδυνο. Ας παραθέσουμε όμως έναν χαρακτηριστικό πίνακα, πολύ ενδεικτικό, που παρουσιάζει ολοφάνερα και με πολύ απλά επιστημονικά δεδομένα τα αποτελέσματα με τα διάφορα ποσοστά αλκοόλ μέσα στο αίμα. 1%: αποτελέσματα, αισθητή αποφορά στα χνώτα, κρασίλα δηλαδή. 2% στο αίμα: αδέξιες κινήσεις. Ευχαριστώ.

Κλονιζόμενο βάδισμα, 4%. Αμηχανία, 5%. Κίνδυνος ζωής. Διάφορα είναι τα τεστ που συνήθως χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουν την ποσότητα του αλκοόλ στο ανθρώπινο σώμα. Μια μέθοδος απλή, γρήγορη και ανώδυνη είναι αυτή που μετράει το αλκοόλ της αναπνοής. Ο μεθυσμένος, πού να το κάνουμε, βρωμάει, ζέχνει. Η ιδιάζουσα αποφορά της αναπνοής μετράει το τι κατέβασε ο άνθρωπος αυτός. Μια άλλη είναι αυτή που μετράει το αλκοόλ μέσα στα ούρα και η τρίτη μέσα στο ίδιο το αίμα. Τα περισσότερα κράτη έχουν αποδεχτεί την περιεκτικότητα 0,15% αλκοόλ στο αίμα σαν νόμιμο όριο μέθης. Αλλά, συγγνώμη, στην ανομία δεν υπάρχει όριο νομιμότητος. Και η μέθη των ευθυνών είναι ανομία. Μη μεθύσκεσθε οίνω, εν ω εστί ασωτία.

Η μέθη, λέγει η Γραφή. Αυτή λοιπόν δεν χρειάζεται τεστ για να μετρηθεί. Από όλα αυτά άνετα μπορούμε να πούμε ότι ο αλκοολισμός είναι μια αρρώστια. Βέβαια έχει πολλά σημεία που τον κάνουν να διαφέρει από τις άλλες αρρώστιες που ξέρουμε. Αλλά δεν παύει να είναι αρρώστια. Καταρχήν, αλκοολισμό δεν παρουσιάζουν όλοι όσοι πίνουν. Καθένας που πίνει δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε πως είναι και αλκοολικός, όπως επίσης δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν θα γίνει αλκοολικός και δεν θα καταντήσει αλκοολικός. Σαν αρρώστια ο αλκοολισμός έχει πολλά αίτια. Δεν φταίει μόνο το κρασί, είναι κι άλλα που ρίχνουν τον άνθρωπο στο ποτό, όπως λέμε. Είναι απιστία πρώτα-πρώτα. Μακριά από τον Θεόν ο άνθρωπος είναι κενός και αναγκάζεται να τρέξει σε τεχνικά μέσα για να μπορέσει να ικανοποιηθεί.

Εν πάση περιπτώσει, τους ανθρώπους το αλκοόλ τούς προσβάλλει, τον καθένα και με τρόπο διαφορετικό. Έτσι και για κάθε περίπτωση έχουμε και διαφορετική θεραπεία. Αυτή όμως η θεραπεία δεν είναι δυνατό να προδιαγραφεί, πολύ περισσότερο να τυποποιηθεί. Λερναία Ύδρα το αλκοολίκι. Ο κάθε άρρωστος, μια ξεχωριστή περίπτωση. Το πρόβλημα του αλκοολισμού, αγαπητοί, είναι διπλό. Ή μάλλον το ένα μέσα στο άλλο, θα μπορούσαμε να πούμε. Το ένα αφορά το αλκοόλ, το άλλο αφορά το άτομο. Με το ένα προσπαθούμε να βρούμε και να διαπιστώσουμε τα αποτελέσματα του αλκοόλ στο άτομο. Με το άλλο όμως ψάχνουμε να βρούμε τις συνθήκες που οδήγησαν το άτομο στην υπερβολική χρήση του αλκοόλ. Αν θεραπεύσουμε τον αλκοολικό από τα αποτελέσματα που του προξένησε η χρήση του αλκοόλ και, θεραπευόμενον,

αφήσουμε να ζήσει στις ίδιες συνθήκες ζωής, πάλι στο κρασί θα το ρίξει. Δηλαδή δεν κάνουμε τίποτα. Υπάρχουν μερικοί που πίνουν λίγο κρασί ή ένα ποτό έτσι από συνήθεια. Αυτοί βέβαια δεν είναι αλκοολικοί. Οι αλκοολικοί δεν πίνουν από συνήθεια. Είναι επιρρεπείς, είναι έκδοτοι, είναι κάτι σαν τους τοξικομανείς. Πρέπει λοιπόν να διακρίνουμε, αν θέλουμε να κατανοήσουμε το πρόβλημα των αλκοολικών, μεταξύ μανίας και έξεως. Είναι πάρα πολύ εύκολο να αποκτήσει κανείς τη συνήθεια να πίνει ένα-δυο καφέδες την ημέρα. Αυτή είναι μια έξη. Είναι μια συνήθεια, κανείς δεν το κατηγορεί, όπως δεν κατηγορεί και λίγο μετρημένο κρασάκι την ώρα του φαγητού. Αν αποκτήσετε μια τέτοια αθώα και ανώδυνη συνήθεια, αν δεν την έχετε αποκτήσει ακόμη, και σε μια στιγμή απότομα την κόψετε, μπορεί να δυσφορήσετε για λίγο.

Ο οργανισμός σας, παραδείγματος χάρη, να αναζητήσει το καφεδάκι, να ζητήσει ένα ποτηράκι κρασί. Ίσως να σας χαρακτηρίσει μια ζωηρή επιθυμία, το πολύ μια νευρικότητα. Όμως ο οργανισμός σας δεν επαναστατεί. Στην περίπτωση όμως της μανίας το σώμα σας εξαρτάται. Είναι υποδουλωμένο και σκλάβο στο αλκοόλ, παραδείγματι, για το οποίο μιλάμε. Για αυτόν τον λόγο, όταν αποκοπεί ο ανεφοδιασμός, οι δόσεις δηλαδή στο σώμα του κρασιού, του αλκοόλ, όπως έλεγε κάποιος, «πάω να πάρω τα κανονισμένα σκονάκια μου», τότε το σώμα επαναστατεί βίαια και παρουσιάζει συμπτώματα υστερικά.

Έχουμε κλονισμούς, σπασμούς των μυών, πόνους βαρείς, εμετούς, ναυτίες, κεφαλαλγίες, πονοκεφάλους αβάστακτους, βλασφημίες, εγκλήματα. Τι να πω και τι να αφήσω. Έχουμε τότε, όταν ο άνθρωπος είναι στην περίπτωση της μανίας και όχι της απλής έξεως για ένα ποτήρι, για έναν καφέ. Αγαπητοί μου, όπως αντιλαμβάνεστε κι εσείς, είναι πολύπλευρο και πολύ σοβαρό το πρόβλημα αυτό του αλκοόλ. Γι' αυτό να μου επιτρέψετε να επανέλθω σε μια άλλη μας ομιλία. Και πάλι χαίρετε εν Κυρίω. Βρισκόμεθα, να θυμίσω, σε ένα σημείο όπου μείναμε στην προηγουμένη ομιλία μας μαζί, όπου ακούσαμε τα σοβαρά αποτελέσματα αυτών οι οποίοι θα ήθελαν να σταματήσουν το αλκοόλ, το οποίο έχουν συνηθίσει, που αισθάνονται κλονισμούς, σπασμούς των μυών, πόνους βαρείς, εμετούς, ναυτίες, κεφαλαλγίες, πονοκεφάλους κλπ.

Συνεχίζοντας σήμερα, θα ήθελα να προσθέσω ότι πολλοί άνθρωποι, κακοπροσαρμοσμένοι, όπως τα λέγαμε, μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον που ζουν, έχουν πολλές φορές ένα αίσθημα δυστυχίας, νιώθουν αβέβαιοι, δεν μπορούν να συμβιβαστούν. Οι απογοητεύσεις, η ευπιστία είναι το συνηθισμένο μοτίβο της δυστυχούς και πεζής ζωής των. Όλοι αυτοί αναζητούν τρόπους φυγής, κατά έναν τρόπο. Ένα κοινό μέσο φυγής, τόσο εύκολο, είναι και το αλκοόλ, το ποτό. Λίγο κρασάκι, παραδείγματος χάρη, με ένα ποτό πάνε κάτω τα φαρμάκια, λένε, ξεχνάς.

Αυτός και ο κίνδυνος που παραμονεύει είναι τόσο ύπουλος, αγαπητοί, τόσο αναπηρητικός. Είναι αυταπάτη και πανάκεια. Κάτω από την επίδραση του αλκοόλ αισθάνεσαι αμέριμνος και ανακουφισμένος από τα βάσανά σου. Λίγο κρασάκι και εκεί που νιώθεις στη ζωή αποτυχημένος ή σε τσακίζει η απελπισία, αμέσως τα βλέπεις όλα ρόδινα και αισθάνεσαι σπουδαίος. Όλα είναι δικά σου. Από άθυμος και κατσούφης γίνεσαι πρόσχαρος και φαιδρός και γελαστός. Επίσης, το άσχημο για εσένα είναι ότι το ποτό σαν μέσο φυγής το χρησιμοποιείς όλο και πιο συχνά. Αυτό είναι το άσχημο. Και ενώ με το κρασάκι προσπαθείς να φύγεις, να ξεδώσεις, όπως θα λέγαμε, από κάτι, εκείνο σε καταδιώκει. Δεν μπορείς να το αποφύγεις, το θέλεις, σε υποδουλώνει και σε κατακτά. Τότε παρατηρείται ένας εκφυλισμός της προσωπικότητός μας. Ο άνθρωπος καταντά ανήμπορος, ένα πρόσωπο ανίκανο για καθετί, αδύναμο να αναλάβει ευθύνες,

να αντιμετωπίσει υποχρεώσεις που έχει προς τον εαυτόν του, προς την οικογένειά του ή και τυχόν υπηρεσία. Ευθύνες, υποχρεώσεις και καθήκοντα, που από αυτά είναι γεμάτη η ζωή, μένουν στην άκρη. Όμως ας μιλήσουμε και για μια άλλη ασθένεια που ακούει στο όνομα αλκοολική ψύχωση. Θα πει κανείς: Τι είναι αυτό; Ευχαριστώ. Είναι μια βαριά μορφή αρρώστιας ψυχικής. Ένας στους δέκα από τους αλκοολικούς περνάει σε αυτή την αρρώστια. Τότε μόνο η πόρτα του ψυχιατρικού νοσοκομείου τον περιμένει. Αλλά για να μπει αργεί. Το ξέρετε γιατί; Διότι σε όλο τον κόσμο τα ψυχιατρεία είναι όχι απλώς γεμάτα αλλά κατάμεστα.

Ποια τώρα είναι η αιτία της αλκοολικής ψυχώσεως; Είναι δύσκολο να πει κανείς. Δεν ξέρουμε ακριβώς. Πιθανόν να οφείλεται στην τοξική δράση του αλκοόλ πάνω στον νευρικό ιστό. Μπορεί να συντελούν και άλλες αιτίες όμως. Το ταλαίπωρο θύμα, επί παραδείγματι, από την αλκοολική ψύχωση είναι σε κατάσταση δραματική και αξιοθρήνητη. Παθαίνει τέτοια σύγχυση που δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσει ούτε τα μέλη της οικογενείας του, ούτε τον ίδιο τον εαυτό του δεν ξέρει. Τρομερές ψευδαισθήσεις τον οδηγούν σε μια οπτική φρίκη. Παθαίνει το λεγόμενο delirium tremens. Τρομερό. Τρομώδες παραλήρημα. Στις ψευδαισθήσεις που παθαίνει βλέπει ζώα να έρχονται πάνω του και να του επιτίθενται. Έχει απώλεια μνήμης και σε πρόσφατα γεγονότα ακόμη. Γι' αυτό επινοεί ιστορίες φανταστικές,

έτσι να γεμίσει το χάσμα της σκέψεώς του. Εκτός από την ψυχοθεραπεία, η αλκοολική ψύχωση, για να γίνει καλά ο άρρωστος, θέλει και αυστηρή ρύθμιση της διατροφής και χορήγηση βιταμινών. Είναι ένα τραγικό πράγμα το να φτάνει το κρασί μέχρι εκεί. Βέβαια είναι και ο Χριστός, ο οποίος ρυθμίζει τα θέματα, είναι η θρησκεία, είναι η πίστη, είναι ο εκκλησιασμός, είναι η προσευχή. Αλλά ως επί το πλείστον στους ανθρώπους αυτούς είναι ξένα αυτά, διότι αν είχαν σχέση με τη θρησκεία, αν είχαν σχέση με την εκκλησία, με την προσευχή, με την εξομολόγηση, με τη Θεία Κοινωνία, θα έβλεπαν ότι δεν έπρεπε να καταπιαστούν με αυτό καθόλου και δεν θα έφταναν σε αυτήν την κατάσταση. Ευχαριστώ.

Και μία άλλη πλάνη πολλών ανθρώπων παρασυρμένων στον αλκοολισμό, που θα μπορούσαν να ερωτηθούν και απαντούνε μόνοι τους στο ερώτημα αυτό για τους ελέγχους: «Θα με ρωτήσετε», λέει, «γιατί πίνω;» Ναι, θα σε ρωτήσουμε γιατί πίνεις. «Το απαιτεί μια στοιχειώδης κοινωνικότης που έχω. Όλοι οι φίλοι μου πίνουν. Εγώ θα κάνω εξαίρεση; Δεν μπορώ να είμαι δακτυλοδεικτούμενος, θέλω να είμαι σαν τους άλλους». Και καταλαβαίνετε πόσο αστείο είναι αυτό. Ώστε οι άλλοι, αν είναι και κακούργοι, πρέπει να είσαι σαν τους άλλους; Αν είναι πόρνοι, αν είναι μοιχοί, αν είναι, θα πρέπει να είσαι σαν τους άλλους; Γιατί να μην είσαι εξαίρεση; Και εν τούτοις υπάρχουν τέτοια αστεία.

«Πίνεις, πρέπει να το κάνεις, είσαι κοινωνικά καθώς πρέπει», προσθέτουν. Το να σερβίρεις στο σπίτι σου ποτά οινοπνευματώδη είναι και λίγο σικ.

«Σύγχρονος άνθρωπος», λέει ο άλλος. «Δεν μπορώ να είμαι ντεμοντέ. Έχω καιρό για χαμομήλι. Θα έρθει η σειρά μου». Να μερικά τρανταχτά, με ερωτηματικό, επιχειρήματα ορισμένων αλκοολικών. Κινηματογράφος, δυστυχώς, τηλεόραση και μάλιστα με ατελείωτες διαφημίσεις τους για τα ποτά έκαναν γι' αυτά και τη διάδοσή τους πάρα πολλά. Έπειτα, με το να πίνεις, όπως και με το να καπνίζεις, κάνεις κάτι, δεν μένεις αργός. Το να πας σε ένα μπαρ, βρίσκεις εκτός από το ποτό και παρέα, λύνεις το πρόβλημα της μοναξιάς, προσθέτουν άλλοι, και μάλιστα παρέα ευχάριστη και λαλίστατη, γιατί ο οίνος, όπως ξέρετε, όπως λέγανε οι αρχαίοι, φιλολόγους ποιεί. Εννοείται...

Στην αρχή λύει η γλώσσα, μετά, όταν πιεις λίγο παραπάνω, τα μπερδεύει η γλώσσα. Το μίκρεμα των εργασίμων ημερών, αγαπητοί μου, από έξι σε πέντε βοήθησε και αυτό πολύ στην αλματώδη κατανάλωση. Οι σημερινοί άνθρωποι είναι αλήθεια πως δεν έχουν πάντα καλές κοινωνικές συναναστροφές. Τον χρόνο της απαραίτητου αναπαύσεως, που την έχουν τόσο ανάγκη και που του δίνει τόσο άνετα η σχόλη των δύο ημερών, ο χρόνος, λέγω, αυτός ξοδεύεται να πίνουν. Η παρέα, ως επί το πλείστον, είναι το κρασί σε αυτές τις περιπτώσεις. Διάβασμα, σπορ, ψάρεμα, πεζοπορία, μουσική, συλλογές διάφορες, προσευχή, εκκλησιασμός, άλλες ευχάριστες και ωφέλιμες

απασχολήσεις, για αυτούς άγνωστες ή κουτές ακόμη. Αν και είναι τόσο ευχάριστες και ξεκούραστες, όταν δεν τις αγνοούν, τις ειρωνεύονται. Δεν έχουν οι άνθρωποι σήμερα μια σωστή ψυχαγωγία, μια όμορφη ερασιτεχνική απασχόληση. Έτσι το ποτό προσφέρεται σαν εύκολη λύση. Είναι όμως μια καλά στημένη παγίδα, όπως τα λέγαμε. Μια απειλή. Η δικαιολογία και η υπεράσπιση για το ποτό συνεχίζεται. Πολύ πρόχειρα ακούς να λένε: «Ξέρεις, με βοηθάει να ξεκουραστώ από τη δουλειά μου. Γυρίζω κατάκοπος, σκοτωμένος. Πού να πας; Δεν μου αρέσουν και οι παρέες, τις αποφεύγω. Είμαι δύσκολος άλλωστε στις γνωριμιές. Πού ξέρεις τι θα σου βγει αυτή η γνωριμιά; Έλα, με το ποτό, με το κρασάκι σου, σκοτώνεις την ώρα σου ευχάριστα. Κάνει ωραία, καλή συντροφιά». Αυτά βέβαια είναι...

εύκολη απολογία και δικαιολογία αυτών που πίνουν. Δεν έχω καμία διάθεση, αγαπητοί, να παρατάξω διαφωνίες. Μόνο μερικές μικρές διορθώσεις, αν επιτρέπετε, σε όλα αυτά. Με το συγγνώμη βέβαια, ας το τολμήσω. Το ποτό, αγαπητοί, συμφωνώ, είναι παρέα, αλλά πολύ κακή παρέα. Η γνωριμιά του μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή πολλές φορές. Σκοτώνεις έτσι την ώρα σου με αυτό. Είναι αληθινό, αλλά και αυτό ύπουλα, σιγά-σιγά μα σταθερά, σκοτώνει εσένα. Αν δεν προσέξεις να κυριαρχήσεις επάνω του και δεν επιβληθείς στον εαυτό σου, σε κυριαρχεί αυτό. Σε υποδουλώνει, αφήνοντας κάθε φορά ακόμα ένα ποτηράκι, που λέγει και το τραγούδι.

Πίνεις ποτηράκι, ποτηράκι είναι... βήμα στο βήμα που οδηγεί στον αλκοολισμό, δηλαδή στην καταστροφή, στον θάνατο. «Όλα αυτά καλά, τα παραδέχομαι», θα μου αντιπαρατηρήσει κάποιος. «Έλα όμως που δεν μπορώ να κάνω χωρίς ποτό. Προσπάθησα να το κόψω, μα στάθηκε αδύνατο. Μου έχει γίνει απαραίτητο». Αυτός που λέει τα πιο πάνω, και δυστυχώς δεν είναι ένας, έχει χάσει τον έλεγχο πλέον του εαυτού του. Του έφυγε το τιμόνι από τα χέρια. Υποδουλώθηκε και εξαρτάται πια από το αλκοόλ. Εκτροχιάστηκε. Τώρα το πρόβλημα δεν είναι γιατί πίνει, αλλά γιατί δεν μπορεί να σταματήσει να πίνει. Από το ποτό για την κοινωνικότητα ή για ξεκούραση που πριν χρησιμοποιούσε, τώρα πίνει γιατί δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά.

Κατήντησε δηλαδή αλκοολικός. Πήδησε τη γνωστή διαχωριστική γραμμή που χωρίζει έναν πότη από έναν που κατάντησε πλέον αλκοολικός. Γιατί άλλο πότης και άλλο αλκοολικός. Το είπα μάλιστα στην προηγουμένη μας ομιλία. Ο πότης πίνει γιατί του αρέσει, συνήθισε. Μπορεί όμως να κυβερνήσει τον εαυτόν του, να πει: «Όχι, μέχρι εδώ». Είναι ακόμη καιρός. Ο αλκοολικός όμως έχει κυριευθεί. Έχει γίνει δούλος και χωρίς αυτό. Κάτι ακόμη που μπορούσε να προστεθεί στο θέμα αυτό: το αλκοόλ στη ζωή του σπιτιού. Το αλκοόλ, αγαπητοί, σκοτώνει στην κυριολεξία τη ζωή της οικογενείας. Πόσες και πόσες οικογένειες την ευτυχία τους, την προσωρινή και την ψεύτικη, στο αλκοόλ την έχουν πληρώσει πολύ ακριβά και πόσες άλλες οφείλουν σε αυτό την τελεία καταστροφή τους.

Δεν υπολογίζω τη φοβερή ντροπή που νιώθει όλο το σπίτι, όταν ένα μέλος του και μάλιστα ο αρχηγός, ο πατέρας, η μητέρα, που θα έπρεπε να είναι σωστός και ολόκληρος, στυλοβάτης και στήριγμα όλων, τώρα παραπαίει, τρικλίζει και σωριάζεται κατά γης, κυριολεκτικό συντρίμμι και ναυάγιο του αλκοόλ. Δεύτερον, δεν σκέπτομαι πόσο εκτίθεται ένα σπίτι που έχει ένα μέλος του αλκοολικό, μεθύστακα όπως τα λέγαμε, το πόσο διαπομπεύεται και πληγώνεται. Δεν σκέπτομαι τι ψυχικό δράμα περνούν όλοι τους, πόσο τους αφανίζει κάθε ίχνος χαράς και ευτυχίας. Μόνον ας σκεφτούμε τις οικονομικές επιπτώσεις που έχει αυτό το καταραμένο ποτό για το σπίτι, όταν ο αρχηγός, επί παραδείγματι, της οικογενείας καταντήσει αλκοολικός.

Η οικογένεια έχει ένα δεινό οικονομικό πρόβλημα. Βουλιάζει πραγματικά στα χρέη. Ένας μέσος οικογενειάρχης ίσα που τα φέρνει βόλτα με τις ανάγκες του σπιτιού του. Κερδίζει τόσα όσα ακριβώς του χρειάζονται για να ζήσει κι αυτός και η οικογένειά του. Ας παραδεχτούμε αυτό. Αν τώρα έχει προσωπικά έξοδα σε ποτό, ανατρέπεται ο οικονομικός του προϋπολογισμός. Οι προσωπικές του καθημερινές καταθέσεις στην Τράπεζα της Ταβέρνας είναι πολύ φυσικό να ανατινάξουν το σπίτι στον αέρα. Τα παιδιά του στερούνται από πράγματα που τα έχουν απολύτως ανάγκη. Η γυναίκα του, και με το δίκαιό της, γκρινιάζει και διαμαρτύρεται. Καβγάδες, λογομαχίες, σκηνές ανυπανόρθωτες. Μια γενική αναστάτωση, για να μην πω διάλυση του σπιτιού, παρατηρείται.

Όρεξη για δουλειά δεν υπάρχει, η απόδοσή του πέφτει, οι απουσίες από τη δουλειά του καθημερινά αυξάνουν, ο εργοδότης του προβληματίζεται, αγανακτεί και τελικά τον απολύει τον μέθυσο. Ψάχνει να βρει άλλη δουλειά. Ύστερα από πολλούς κόπους και ψάξιμο βρίσκεται, παραδείγματι, αλλά και σε αυτή λίγο θα μείνει. Το κρασί θα τον απολύσει και πάλι. Του έχει βρει αυτή τη δουλειά δυστυχώς. Αν πίνουν και οι δυο, τότε είναι για μεγάλα κλάματα και για πολλά. Πατέρας δηλαδή και μάνα. Κακόμοιρα παιδιά τότε, εγκαταλελειμμένα, άπλυτα, αδιάβαστα, γυμνά, νηστικά. Αν πίνει ο ένας, πώς επίσης να υπάρξει δεσμός αγάπης; Η πίκρα και ο πόνος ο αβάστακτος οδηγούν και στην έλλειψη της εκτιμήσεως και του σεβασμού.

Η τραγωδία, όπως ξέρετε, του χωρισμού πλησιάζει. Η διάλυση του σπιτιού με διαζύγιο δεν είναι μακριά. Άλλωστε δεν είναι μόνο αυτά τα οποία απορρέουν από τον αλκοολισμό. Έχουμε και άλλα. Έχουμε τα ατυχήματα. Πλείστα από τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα οφείλονται στο μεθύσι ανθρώπων που ήσαν πιωμένοι και συγκεκριμένα. Ο Οργανισμός Προλήψεως Ατυχημάτων στην Αμερική διεπίστωσε ότι σε ένα από τα τέσσερα θανατηφόρα αυτοκινητιστικά ατυχήματα συμμετείχε ένας οδηγός ή ένας πεζός πιωμένος. Μερικά που δείχνουν πως το ποτό ελαττώνει την ικανότητα για την οδήγηση είναι τα εξής. Πρώτον,

το ποτό δίνει μια ψεύτικη αίσθηση ασφαλείας. Ο πιωμένος οδηγός νομίζει πως είναι ο καλύτερος του κόσμου. Δεύτερον, το ποτό τον κάνει αγενή. Σπάνια δίνει το προβάδισμα σε άλλον. Δύσκολο να αφήσει άλλον να τον περάσει. Τρίτον, το αλκοόλ τού στερεί την ετοιμότητα. Αυξάνει τον χρόνο αντιδράσεως. Δηλαδή ο πιωμένος θέλει περισσότερο χρόνο για να φρενάρει ή για να παρεκκλίνει προς αποφυγή κάποιου ατυχήματος. Τα αντανακλαστικά του δεν λειτουργούν καλά. Ακόμη, δεν μπορεί να ιδεί καλά ή να εκτιμήσει τις αποστάσεις καλά. Ακόμη, δεν έχει ακρίβεια στις κινήσεις του. Του λείπει και ο συντονισμός ο απαραίτητος των κινήσεων που πρέπει να γίνουν. Δεν προσέχει, έχει μειωμένη προσοχή.

Το μυαλό του γυρίζει αλλού, σε όλα τα άλλα εκτός από την οδήγηση. Αδύνατον να συμμαζέψει αυτό το μυαλό. Είναι άλλωστε πολύ πιο δύσκολο στον οδηγό που έχει πιει να κάνει συσχετισμό των σημάτων κινδύνου με τον κίνδυνο. Κόκκινα φώτα, σταματήματα, σήματα απαγορευτικά, φανάρια σιδηροδρομικών γραμμών δεν έχουν καμιά για αυτόν σοβαρή σημασία. Ωραία, όλα λοιπόν αυτά τα πιο πάνω, αγαπητοί, έχουν μια εξήγηση, μια ερμηνεία, και αυτή είναι το ποτό, που μόνο ο πότης δεν θέλει να την παραδεχτεί. Δεν μπορεί άλλωστε να την παραδεχτεί και, όταν υπάρξει γι' αυτό μια τέτοια δυνατότητα, θα είναι πολύ αργά. Το κακό θα έχει ήδη γίνει. Αλλά ας πούμε και για το αλκοόλ και για το έγκλημα.

Τα δυο έχουν πολύ μεγάλη σχέση, το αλκοόλ και το έγκλημα. Συνδέονται μεταξύ τους αναπόσπαστα. Πάνε παρέα δηλαδή, μαζί μαζί. Ή μάλλον, να είμαστε περισσότερο ακριβείς. Το δεύτερο ακολουθεί το πρώτο, δηλαδή το έγκλημα ακολουθεί το αλκοόλ. Προπορεύεται το αλκοόλ και ακολουθεί το έγκλημα. Μικρή απόδειξη. Σύμφωνα με προσφάτους αριθμούς και επίσημες στατιστικές γραφείων ερευνών ασφαλείας στην Αμερική, παραδέχονται ότι το ένα τρίτο όλων των εγκλημάτων συνδυάζεται και έχει άμεση σχέση με το αλκοόλ. Τα εγκλήματα είναι ποικίλα, περιλαμβάνουν επιθέσεις, ληστείες, διαρρήξεις, αντικοινωνική συμπεριφορά και, τέλος, έχουμε σεξουαλικά εγκλήματα και φόνους. Τα διαβάζουμε καθημερινώς στις εφημερίδες και στα μέσα ενημερώσεως.

Ακούετε; Το αλκοόλ είναι πολύ στενά συνδεδεμένο με τη βία και το έγκλημα. Αυτά τα δύο, η βία και το έγκλημα, είναι το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς του. Τι άλλο περιμένετε; Ο αλκοολικός ενεργεί χωρίς τον έλεγχο του λογικού. Η συμπεριφορά των ανθρώπων που είναι πιωμένοι, και δεν χρειάζεται να το πούμε, είναι πολύ διαφορετική. Τη συμπεριφορά αυτή, αν ο ίδιος ο μέθυσος μπορούσε για μια στιγμή μόνο να τη δει, θα έφριττε. Ευτυχώς που είναι πιωμένος και δεν βλέπει τα χάλια του. Οι πράξεις του συνήθως εξαρτώνται τη στιγμή εκείνη από τις κακές ροπές του. Ένας άνθρωπος που είναι ελαφρά μνησίκακος, ως αλκοολικός γίνεται κτηνώδης. Τα φρένα χαλαρώνονται, οι συγκινήσεις του υπό την επίδραση του ποτού αποχαλινώνονται, αλλά πάντοτε προς το χειρότερο.

Άρπαγας, θέλει να αποκτήσει ξένα πράγματα, δεν διστάζει να κλέψει και να σκοτώσει ακόμη για να τα πάρει. Αυτή είναι και η στάση του κοινού εγκληματία προς την κοινωνία, μνησίκακη, χυδαία, αρπαχτική, άσπλαχνη. Ίδια και του αλκοολικού. Οι γλυκείς άλλοτε γίνονται τώρα επιθετικοί, γιατί το αλκοόλ τούς δίνει ψεύτικη αίσθηση ζωώδους δυνάμεως. Υπολογίζεται ότι το 70% του κόστους συντηρήσεως των φυλακών καταναλώνεται για τη στέγαση μέσα σε αυτές εγκαταλελειμμένων μεθύσων και εγκληματικών αλκοολικών, αγαπητοί μου. Φρίκη δηλαδή πραγματική. Ασφάλεια χωρίς ασφάλεια θα μπορούσε να δοθεί ένα άλλο κεφάλαιο. Προκειμένου να κάνετε ασφάλεια ζωής, μια από τις βασικές ερωτήσεις που σας κάνουν είναι:

Πίνετε οινοπνευματώδη ποτά; Αν ναι, πόσο συχνά πίνετε; Τι τους έπιασε και τους ενδιαφέρει τώρα, ε, να μάθουν τι πίνουμε εμείς; Η οποιαδήποτε ασφαλιστική εταιρεία υποθέτει πως θα ζήσετε φυσιολογικά μέχρι τα γεράματα. Αυτό την ενδιαφέρει απόλυτα, για να εισπράττει ασφάλιστρα σε μακρότερο χρόνο. Αν όμως πίνετε και μάλιστα υπερβολικά, οι πιθανότητες να διακινδυνεύσετε τη μακροζωία σας, τη ζωή που σας έδωκε ο Θεός, είναι πάρα πολλές. Πρώτα απ' όλα έχετε μεγάλες πιθανότητες θανάτου από ατύχημα. Ύστερα, σαν αλκοολικός, ο οργανισμός σας έχει ελαττωματική και ελαττωμένη αντίσταση στις ποικίλες μολύνσεις. Και τέλος, είναι φυσικό να υπόκεισθε σε οργανικές παθήσεις, όπως είναι η κίρρωση του ήπατος, τα διάφορα έλκη και άλλες. Ελάχιστοι ηλικιωμένοι άνθρωποι, και μάλιστα πολύ αυθαίρετα, ισχυρίζονται ότι οι πορδολές

πιο του, του Αντίθετα, πολλοί ξαπλωμένοι στα κοιμητήρια, αν μπορούσαν να μιλήσουν, θα διετύπωναν διαφορετική άποψη. Θα τους ακούγαμε όμως εμείς; Δεν θα τους ακούγαμε, δυστυχώς. «Εχθροί στο αλκοόλ, αγάπη στους αλκοολικούς» θα μπορούσε να μπει ο τίτλος ενός άλλου κεφαλαίου. Εχθροί στο αλκοόλ, εχθροί δηλαδή με το ίδιο το οινόπνευμα, αλλά αγάπη στους αλκοολικούς. Αυτή είναι και θα πρέπει να είναι η στάση ενός πραγματικού ανθρώπου. Αυτή πρέπει να είναι. Στην ομιλία μας αυτή, ύστερα από τα στοιχεία του αλκοόλ και τα αποτελέσματά του, αυτό φροντίσαμε να παρουσιάσουμε. Αντίθετα, προς τους αλκοολικούς είμεθα συμπαθείς. Δεν μας έχουν κάνει τίποτα οι άνθρωποι. Αξίζουν μάλιστα τη φροντίδα, τη στοργή και την αγάπη μας.

Να τους σκεφτόμαστε και να τους αντιμετωπίζουμε σαν αρρώστους ανθρώπους, σαν ανθρώπους που έχουν ανάγκη να βοηθηθούν, που αξίζει τον κόπο να βοηθηθούν. Η θεραπεία των αλκοολικών, ο αντιαλκοολικός αγώνας, πρέπει να τύχει κρατικής στοργής και μάλιστα λαϊκής υποστηρίξεως. Σε πολλά κράτη υπάρχουν ειδικές υπηρεσίες που ασχολούνται με τον αλκοολισμό και σύλλογοι που σκοπό τους έχουν την καταπολέμησή του. Δεν ξέρω αν έχουν μάλιστα μελέτες εμπεριστατωμένες, κάνουν έρευνα για τα αλκοολικά προβλήματα, επιστημονικά κατοχυρωμένες κλπ. Εφοδιάζουν με έντυπα σχετικά και χρησιμοποιούν μέσα διαφωτιστικά εναντίον του αλκοολισμού. Η στάση τους αυτή, η τόσο πρόσφορη και κοινωνική, είναι τόσο αξιέπαινη, δεν μπορούμε να πούμε αλλιώς. Σαν καρπός που επιτεύχθηκε ύστερα από μακροχρονίους αγώνες και προσπάθειες, είναι η αλλαγή στη στάση των δικαστηρίων.

Ο μεγαλύτερος αριθμός των δικαστών, πρωτοδικών, ανακριτών και λοιπών δικαστικών υπαλλήλων βλέπουν τον αλκοολικό σαν ένα πρόσωπο που έχει ανάγκη ψυχικής συμπαραστάσεως και συμβουλών και ιατρικής θεραπείας μάλλον, παρά σαν άτομο που πρέπει να τιμωρηθεί για τις δυσκολίες και τα προβλήματα που παρέχει εξαιτίας της μέθης του στο κοινωνικό σύνολο. Το μετρημένο είναι η συντροφιά στον Έλληνα αγρότη, στον άνθρωπο της υπαίθρου, τον κουρασμένο, τον σκαφτιά.

Δεν καταργείται η χρήση του, η κατάχρησή του κατακρίνεται. Το όμορφο βουνό της Αττικής, ο Υμηττός, που ξέρετε, όπως πετυχημένα είπε κάποιος, χωρίζει τη χώρα του πνεύματος, την Αθήνα, πόλη των Γραμμάτων και της Σοφίας που ήτανε κάποτε, από τη χώρα του οινοπνεύματος που υπάρχει στα Μεσόγεια, με τη γνωστή καλλιέργεια των αμπελιών και την παραγωγή εκλεκτού κρασιού. Φυσικά, όσο υπάρχουν ακόμα αμπέλια θα ισχύει το παραπάνω, γιατί υπάρχει φόβος να πουληθούν και τα υπόλοιπα εκεί ως οικόπεδα και να γίνουνε και αεροδρόμιο, όπως ξέρετε. Μόνο αυτά τα οποία ειπώθηκαν, αγαπητοί μου ακροαταί, στις δύο αυτές ομιλίες μας, δεν ειπώθηκαν με καμιά πρόθεση εκφοβισμού.

Σκοπός ήταν η σωστή πληροφορία, η αντικειμενική ενημέρωση πάνω στο θέμα του αλκοόλ. Όπως θα διαπιστώσετε και εσείς, το θέμα αυτό ενδιαφέρει άμεσα το κοινωνικό σύνολο. Χωρίς λοιπόν κανένα φόβο προς το εύγευστο κρασάκι που έδωσε ο Θεός, για το οποίο δηλαδή προφητικώς έχει πει «Οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου», οποιοδήποτε άλλο ποτό, και μάλιστα όταν γίνεται χρήση λογική και μετρημένη, καλό είναι να συνειδητοποιήσουμε και την απειλή. Γιατί πράγματι το αλκοόλ είναι μια απειλή. Απειλή και όσον αφορά το μέγεθος, αλλά και τις τρομερές συνέπειες, με τα τόσα καταστροφικά αποτελέσματα που έχει. Απειλή για όλους. Σε αυτό το μέρος θέλω να σταθώ,

να κατασταλάξω, να προσγειωθώ και να τελειώσω και να ευχηθώ στον Άγιο Θεό. Όσοι δεν έχετε τη δύναμη να το κόψετε μόνοι σας, διότι το πριόνι της θελήσεώς σας δεν κόβει, είναι ξύλινο, αποταθείτε στον Θεό. Ζητήστε από τον Κύριο διά προσευχής να σας απαλλάξει από τον πειρασμό αυτόν, από την καταστροφή τη σωματική και την πνευματική, διότι έχει πει σαφώς: η μέθηση Έξω οι μέθυσοι, έξω οι μέθυσοι, και το επαναλαμβάνω, έξω οι μέθυσοι. Ας ζητήσουμε από την Θεοτόκον, όσοι την πιστεύουμε. Ας ζητήσουμε από τους προστάτες Αγίους μας, που φέρουμε τα ονόματά τους, όσοι τους παραδεχόμεθα. Διότι ο Χριστός μάς είπε: «Άνευ εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν». Αλλά το θέμα μας δεν είναι αν μπορούμε να κόψουμε το ποτό.

Θέλουμε να το κόψουμε; Και εκεί είναι που σκοντάφτουμε, ότι οι περισσότεροί μας δεν θέλουμε. Και εκεί είναι τα ουαί μας και εκεί είναι τα αλίμονό μας. Εύχομαι και πάλι στον Άγιο Θεό να μας ελεήσει, να γίνουμε καλύτεροι κάθε μέρα που μας προσθέτει Αυτός. Και πάλι χαίρετε εν Κυρίω, αγαπητοί μου ακροαταί.