The Oxygen of the Soul

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Tonight, by the grace of God, I would like to say something that all of us need.

I would like to speak about what the Fathers call the oxygen of the human soul. This description may sound strange to you, and you may wonder when you hear that the soul, too, needs oxygen. You know that the body needs oxygen, but the soul needs oxygen as well. The oxygen of the soul is prayer. Those who do not pray are not spiritually well.

In other words, their spiritual system does not function properly. Just as people feel discomfort when there is not enough oxygen in the place where they live, so too does the human soul feel this distress. Without enough oxygen, it would go about, think, and function only poorly.

A Father of the Church says that it is better to remember God than to breathe. This may seem difficult, yet it is true. A person who does not pray is spiritually consumptive. As we have said here before, there is a threefold pattern that Christians should follow throughout the day: they should speak to God, let God speak to them, and speak about God. When they speak to God, they do so through prayer. The human being is the only

person, the only creature made by God, who has this right: to speak with his God and to pray to his God. Sadly, people know very little about this right, which they possess by grace, and they do not make use of it so as to receive its benefits. Prayer is—I hesitate to use the word, but it conveys the point more clearly—a magical key that opens every lock in all the difficulties of life.

If we look carefully, we will see that Christ Himself, during the difficult moments He endured on earth as a man, turned to prayer. Indeed, in His final days, in His great anguish, He prayed. And, Scripture says, an angel strengthened Him. Whom did the angel strengthen? God—Christ. Think of it: if Christ, as man, felt the need to pray, how much more should we feel that need, and how greatly we need this prayer. And yet people today

do not pray. Throughout the day they may say all kinds of things. They may whistle, sing, mutter, curse, and talk about this and that—but they do not pray. And if someone does pray, most often he is simply filling the air with words. That is not truly prayer. Few people pray with fervor, warmth, faith, and awareness, sending their prayer up to Heaven so that divine grace may be sent down in answer to our many needs, both spiritual and material. People today are tormented. They suffer and are filled with anxiety.

And so they end up in psychiatric hospitals and clinics. The mental hospitals are full, the neurological clinics are full. People cannot sleep; they suffer and are tormented because they do not pray. Instead, they try by their own methods and their own strength to solve the problems that arise for them day after day and at every hour.

The first human beings were the first to feel the need for prayer. If we open the Bible, we find that Adam’s first two children, Cain and Abel, felt the need to build an altar, offer sacrifice, and pray. I call them the first two children, although both Scripture and Tradition speak of Adam having many children—about sixty in all, thirty-three girls and twenty-seven boys. Yet only two, three, or four are mentioned in Scripture. So I mean the first two who are mentioned, Cain and Abel; they felt the need for prayer.

They felt the need to set up an altar and make an offering to God—that is, to offer a kind of prayer. Yet there we see that God is discerning. He does not attend to every prayer, answer every prayer, or accept every prayer. He does not merely listen to what is being said to Him; He looks at who is speaking. He does not look only at what you offer; He looks at how you offer it. This should be a lesson for all of us and should make us careful. We ourselves are not so discerning about our offerings and sacrifices to God. For the most part, our sacrifices are the sacrifices of Cain, not those of Abel. God looks at what is within a person and decides whether He should accept the

sacrifice—the prayer of those making the offering—and often He does not accept it, just as He did not accept Cain’s. Scripture tells us that Cain was a farmer, whereas Abel was a shepherd of sheep. When Cain prepared to make a sacrifice, he decided to offer what was useless, while Abel decided to offer what was good. When we give someone a gift, we choose it according to the person who will receive it.

We decide what kind of gift it should be. Often we even take care to buy it from a reputable shop, with a recognized brand name on it. We want either to place that person under an obligation to us or to repay a debt of gratitude because of some material help they gave us. Yet we often do not act this way toward God. That is why, although we are in the Church and come to the Church, our offering—our supplication, our prayer—does not rise straight up and is not accepted. It does not ascend directly “as incense before You,” as the Church says. Our prayer does not rise. “Let my prayer be set forth as incense before You.” Instead, it goes off to the side; it does not go straight to God. Our sin, our carelessness, and our irreverence prevent it from following the right path.

It bends away and falls back down; it does not reach God. It is rejected. Cain offered carelessly, without making any real sacrifice of his own. He took what was left over from the harvest, perhaps even what was useless, and offered it to God. We often do the same. We weary the goodness of God.

We keep everything good for ourselves and give Him what is bad. I remember once reading about a man who vowed that if God granted something he needed and helped him, he would divide with God whatever he gained that day. And indeed, God granted what he asked, resolved his difficulty, and helped him. As the man walked home, he came upon a sack of walnuts in the road. They had fallen from a passing cart, and he immediately thought that he must share them with God, because that was his vow.

And what do you think he did? He cracked the walnuts, kept the kernels for himself, and brought the shells to God, to the Church of God. That is what we usually do. But God, as you know, cannot be mocked; He sees how each person thinks. He did not accept Cain’s sacrifice because Cain had been careless. Abel, on the other hand, prepared himself. He considered to whom he was offering sacrifice and chose, Scripture says, the best lambs he had—the fattest and finest, the very ones he would otherwise have kept for a feast—and sacrificed them. And God accepted his offering. Yet even this was not enough to bring Cain to self-reproach and make him say, “Why was my offering rejected? I acted wickedly; I will correct myself.”

Instead, he felt hatred toward his brother and murdered him, as you know. God thus showed him that his brother was not at fault because his offering had been accepted. Cain himself was at fault because he had acted wickedly. God had been ready to accept Cain’s offering too, but He did not accept it because Cain treated God as though He were worth nothing and gave Him only what was spoiled and could not be used anywhere else. We make offerings like that too. Sometimes, supposedly for the good of our soul, we give away a pair of shoes that even a ragman would not take. We give a plate of food that has gone sour and that we could not use for anything. We give away, for the sake of our soul, some garment that can no longer be worn and fits no one. Such things burden our soul. They do not

lighten our soul; they weigh it down, because they are offered with calculating and deceitful intent. We offer only what we cannot use anywhere else. But no—you must offer from your poverty, with love and thoughtfulness, and then your offering is accepted before God. Above all, a person’s prayer must be pure. It must come not merely from clean teeth and a washed body, but from a clean heart. One must raise clean hands—not bloodstained, deceitful, or filthy hands. It is not a matter of how many feet long the candle you offer may be. You may have no candle to offer at all, not even the smallest one. Yet your prayer can reach Heaven if it comes from a clean and humble heart. It can knock at God’s door, present its petition, and bring the answer down to earth. Human prayer has this power.

Its power is in proportion to the purity of the one who prays. Prayer is a virtue, a weapon in human hands. A child can even overcome God. Someone may ask, “Can a weak human being, made of dust, overcome God?” Yes. He does not truly overcome God’s almighty power; he overcomes His love. Have you ever seen a grandfather play-wrestling with his little grandchild? The child, tiny as he is, puts his back into it and tries to topple his grandfather, and in the end you see the grandfather fall. The child rejoices and tells everyone, “I knocked Grandpa down! I threw Grandpa!” Was it the grandchild’s strength? No. It was the grandfather’s love for his grandchild that brought him down. So it is with God and man.

God is almighty. Yet when He sees a person with the soul of a child, He lets the sword of justice slip from His hands; He relents, He changes His judgment, and the person receives the complete opposite of what had been coming. He was about to be punished, but he is not punished, because he repents, humbles himself, and speaks a few words to God from his heart: “I was at fault. Yes, I have changed my mind, because I want to change my life.” You have overcome God. This is also confirmed and sealed through the Mystery of repentance and confession. You now hold the seal assuring you that God has forgiven you; things change in your life, and you turn a new page. How could you not long for that?

So, from the foundation of the world, from the time the first human beings appeared on earth, they felt the need to pray. From that very beginning, God showed that He is discerning and pays attention to the person who offers the prayer. There is a beautiful moment described by the Evangelist Mark. He presents Christ sitting opposite the treasury. The Lord sits there alone, outside, watching the prominent men enter, place money in the treasury, and bring candles and other offerings. When the scribes and Pharisees saw Christ there, they took out their money and threw it in ostentatiously.

They even made the coins clang, so that He would see how much they were putting in. He watched without saying anything. Then the widow came with her two small coins, as you know. She opened the little handkerchief where she kept them, found the two coins, and dropped them in. Then Christ said, “This widow has put in more than all the others.” Not merely more than one of them, but more than all of them together, however much they may have given. In My eyes, and in truth, she gave more than they did. For she gave her entire livelihood. You gave from your abundance; she gave from her poverty. And the Evangelist’s words are especially striking: “He watched how they put the money in.” Not what they put in, but how they put it in—with what expression and what disposition they offered their coins. He does not look at the outward appearance of what you do; He looks at why you do it.

The same applies to both a good deed and an evil deed. Why are you doing it? Why are you sinning? How did it begin? How did it come upon you? Did you pursue it yourself? Did someone else lead you astray? Was your mother at fault, or your priest, or your teacher? In what way were they at fault? Christ will examine all these things. He will not simply take up a sword and begin cutting off heads. He does not take one person and then another and judge them mechanically. One person may be sentenced to ten days in prison and another to a hundred years, according to the circumstances and to everything that led one or the other into sin. That is why He always looks at how a person thinks and acts. Does he act wickedly? Does he act in ignorance, out of indifference, or out of irreverence?

Thank you.

In matters of prayer, clean hands are needed if Christ is to be overcome by love. A person must know what he is doing; he must know Christ and know God when he prays. Christ gives you the right, at times, to overcome Him. Those who most often do so are the ones who pray with humility and purity of soul, and who also ask for help. They do not say, “Here I am; I will go straight to Christ and tell Him everything.” Instead, they also call upon the Mother of Christ: “Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us. Saint Nektarios, intercede for us. Saint Demetrios...” They ask for help; they call upon His saints, those of His own household and His friends,

and so they come before Him with even greater support. All together, they overcome Christ by appealing to His love. This is unlike those who say, “I will speak directly to Him.” They say it and demand an answer. They are deceived and led astray, because their egoism will not depart. Whatever boldness we may have before Christ, we must never allow the thought to enter our minds that we can present ourselves directly on our own merits. He gives us the right to approach the throne of grace and mercy, but in humility we should hide behind His Mother, the Most Holy Theotokos, and behind the saints. You will have noticed how the Orthodox Church conducts herself: she says a few words, then, “Commemorating our most holy, pure Lady...” and so forth; another few words, and again, “Commemorating our most holy, pure Lady...” She does not offer prayer to Christ, or more generally to Heaven,

without placing the Most Holy Theotokos before us as intercessor, for she too stands at the right hand of the Lord. Christ sits at the right hand of the Father, as the Protomartyr Stephen saw Him; and the Most Holy Theotokos stands at the right hand of the Son, as David saw her and as is symbolized at the Prothesis when the priest removes her portion: “The Queen stood at Your right hand, arrayed in a robe of gold, adorned in many colors.” She intercedes for us. Great benefit comes to the person who keeps silence, humbles himself, applies himself to prayer, and prays attentively. It is of the greatest benefit for a person to pray to his God. The commandment is that he should pray day and night: “Bless the Lord, O my soul, and all that is within me, bless His holy name.” Let the whole nous, the spiritual intellect, be turned toward the Lord.

It is in our own hands. I do not know whether we have said even one “Lord have mercy” throughout the day, though we have said so many needless things, so many blasphemous things, and so many harmful things. We did not remember to say even one “Lord have mercy.” The devil does not let us say it. The name torments Satan, and he tries to prevent us. Secular-minded people imagine that they must leave their work, go to the cantor’s stand, reach a skete or a hesychasterion—a hermitage—and sit down there to pray. No! Prayer is for every time and every place. Wherever you are sitting, wherever you may be, when you are about to sleep, when you are preparing to go to work, and even while you are working, you can pray at every time and in every place.

We do not make use of the name of Jesus or of the name of the Theotokos. That is why Satan finds an opportunity to cast countless thoughts into us—thoughts of despair, filthy and carnal thoughts, worldly, egotistical, self-serving, and demonic thoughts—and the person becomes intoxicated by them. By evening Satan has knocked him out of the battle, and the person is overwhelmed because he has offered no resistance, not even a brief invocation. When he sees himself assailed by evil thoughts, he does not say, “My Christ, deliver me! My Most Holy Theotokos, shelter me!” See how quickly your nous, the spiritual intellect, will be freed. By calling out, you make the attack known to the One who can drive back the enemy with all his weapons, so that you can continue onward. People do not know this. A mother teaches her child how to behave.

She teaches the child how to hold a knife and a fork, how to clear away weeds, and how to tend the flowers. But she has not taught the child how to pray. You may ask: how can she teach the child to pray when she herself does not know how? She does not possess the seed of prayer. How, then, can she find it? What can she receive in order to give? If she has never acquired it herself, how can she pass it on? Someone may say, “We have raised a person who can earn his living. May he always have food to eat.” But I consider it a terrible thing to teach someone only how to feed the body and not how to nourish the soul as well, leaving him defenseless. That is what I consider wrong. A mother devotes herself to educating her child so that he will not be unprotected. In this way she arms him, equips him, secures his future, and gives him a weapon with which to go out into the world.

But do you teach the child the finest prayer? Do you teach the child who each Saint is? What do you actually teach? How to walk, not to hate, and to greet people.

The Nativity of the Theotokos, the successor of the Theotokos, the Gospel, the Annunciation, Hesychios the Priest, the Resurrection, the Antichrist—and how to ask in prayer. This is certainly work, an additional task that a person must learn. It is also a spiritual science that will never be exhausted. A thousand years may pass, and you still may not have learned how to pray. It is a work that will always remain unfinished.

This is the work of the angels. The angels alone can attain perfection in prayer. We, being fleshly and paying far more attention to our flesh than to our spirit, will never pray perfectly, no matter how much we struggle. Whatever happens, we must begin with prayer, and then matters will be set right. Things will be different: we will come through with strength, and many times we will escape difficult situations. For a person to pray, two prayers are needed. He needs a prayer for his prayer. When a person stands and begins to pray, he must first ask for the grace of the Holy Spirit to come and stand beside him,

so that he may truly pray. That is why the service begins with “O Heavenly King.” What kind of prayer is “O Heavenly King”? To whom is it addressed? The children imagine that it is addressed... If we pray without the help of the grace of the Holy Spirit, we merely utter empty words: “Protect our grandmother; help us with something tonight; grant success in the examinations. Take care of our grandfather and bring him safely back from his homeland; my father is traveling by airplane now,” and so forth. Nothing about our sins, nothing about the soul, nothing about reality—only empty words. The Ascension, the Gospel of Heaven, the Nativity of the Theotokos.

“Seek first the Kingdom of God and His righteousness, and all these things shall be added unto you.” I will give you those things. What, then, should you ask for? The concerns of your soul, spiritual matters: how to be guarded from sin, how to escape the claws of Satan, how to be delivered from the world and from the devil’s slander. Those are the things you should ask for. I will provide a piece of bread, as much health as you need, and a roof over your head. But what are you doing? You are asking only for spare parts. Imagine going to buy a machine and purchasing the spare parts without buying the machine itself. You would say, “How absurd that is!” You ask for the spare parts but not for the machine. The machine will not be paid for, while the spare parts will cost a great deal. That is how absurd it is. And so I always speak about this short prayer, which is entirely dogmatic and also contains moral teaching.

This prayer precedes all our other prayers. So, with your permission, I would like to use the rest of our time to say a few words about it. What is contained in “O Heavenly King,” which we recite from habit, just as we do the “Our Father” and the Creed? What does it say? Does it say nothing? Is it merely words? How many words a person utters in vain repetition! His nous, the spiritual intellect, does not reach the reality and substance of what is being said, so that his heart may be broken and he may understand. What, then, are we saying when we pray “O Heavenly King”? We confess that the Holy Spirit is not a creature, not a mere breath, and not air, as the Jehovah’s Witnesses claim. He is King—not an earthly king, but a heavenly King: “O Heavenly King.” And because He is King in Heaven, He is God, for human beings do not dwell in Heaven, nor do...

material things dwell there. Created things do not dwell there; the uncreated realities dwell there. The Holy Spirit, then, belongs to God and is God. He is the third person of the Holy Trinity. Those two words contain the whole teaching concerning the divinity of the Holy Spirit. For if the Holy Spirit were not God, He would consequently not be everywhere present. And if it is the Holy Spirit who sustains life, the world, the air, the seas, and all things, then, if He were confined within place and time, there would be life only where the Spirit was present; and where the Spirit was absent, because He was not everywhere present and was not God, there would be death. These two words alone, if we understand them, show that He is God.

You are praying, asking, and addressing the third person of the Holy Trinity: “O Heavenly King, Comforter.” What does “Comforter” mean? The One who consoles us—our Consoler. There are two Comforters: the Holy Spirit and Christ. Christ is also called the Comforter. John writes in his epistle: “My little children...”

Through metanoia—repentance—and confession, He undertakes to cleanse these things, with the intercessions of the Theotokos. There are, then, two Comforters. “O Heavenly King, Comforter.” For Him to be my Comforter and Consoler means that I need Him. I need Him because I fall day and night, and I must have Him beside me to help me. “Comforter, the Spirit of truth.” What does that mean? It is said in contrast to the spirit of wickedness. There is a spirit of wickedness, and there is the Spirit of truth. Do you remember how the Akathist Hymn begins? “The chief commander of the angels was sent from Heaven to say to the Theotokos, ‘Rejoice.’” What does that mean?

He is the chief commander, not the devil who fell away; he was sent from Heaven, not from the earth. It is the same here. If a person pays attention to these contrasts, he will see that there are two opposing states and will understand what he must guard against. Here, then, the prayer says, “the Spirit of truth.” Whoever possesses the grace of the Holy Spirit will walk rightly, speak rightly, think rightly, and formulate doctrine rightly, because it was through the Holy Spirit that the Church defined doctrine at the Ecumenical Councils. The Holy Spirit was present at every Ecumenical Council, among three hundred and more Fathers. “Where two or three are gathered, there am I in the midst of them.” It is not one Pope saying, “I am infallible. I alone.” You are mistaken.

The very claim that you are infallible is itself an error, even before we consider anything else. When three hundred, six hundred, or two hundred and fifty gather together, there is the Holy Spirit. Therefore, wherever the Spirit of truth is, there is the truth. “The Spirit of truth, who is everywhere present.” The Comforter is everywhere present and fills all things. This is the omnipresence I mentioned earlier. But before treating omnipresence in relation to the divine nature, consider your own life. You say, “Let no one find out. Come, no one will see us here.” You break the lamp before going to meet your girlfriend; you speak softly, take precautions, go out into the wilderness or into ravines, or hide in rented rooms far from familiar eyes. Forgive me, but do you not...

Does anyone see you? Your acquaintances and friends may not see you, but the never-sleeping eye of God sees you. He who is present everywhere sees you. And John Chrysostom says that if we were conscious of God’s presence everywhere—if we realized that whatever we do, we do before the eyes of God—then even if the light were out, the windows and doors shut, and every human precaution taken, we would still know that whatever we do is done before God’s eyes. Our elders used to say that if a person knew that his angel and his God were watching him, he would not sin, or would sin very little. If we sin and cause all the harm we do, whether to ourselves...

together with others, or to others, we would not do these things if we had this awareness: ‘At this very moment, my angel and my God are watching me.’ For we Orthodox, from the day of our Baptism, have a guardian angel beside us. Do you ever say your prayers at night, at Compline? Do you read Compline? If you do not know it by heart, you have it in your prayer book: ‘O holy angel of Christ, guardian of my wretched soul and my afflicted life, do not forsake me, a sinner,’ and so forth. You read this to your angel in your evening prayers. The angel wants no sin at all, and especially not the sin between males, the sin against nature, whether it is between a woman and a man or between one man and another.

It is the sin of Sodom, the sin for which God burned Sodom and Gomorrah, a sin He cannot bear to look upon. Only at this sin does Satan turn his face away. With every other sin, whatever it may be, he stands before it and watches it. When eyes are watching you, can you sin? You cannot. I do not know whether I once told here, one evening, an incident from the life of Saint Ephrem the Syrian. This holy man once went down to Alexandria. A courtesan there, one of the most corrupt women of that time, began boasting, ‘I will make him fall into sin.’ So for three or four days she followed the elder and cast seductive glances at him.

Through the Holy Spirit, he knew what kind of woman was following him. Then one evening, toward dusk, as she followed him, he turned and smiled at her for the first time. He said, ‘Forgive me for tiring you out these four days. I know how you feel about me, and whatever you feel and desire from me, I also desire from you. But I cannot do it now. Tomorrow, if you wish, let us arrange to meet here.’ She thought to herself, ‘That is it—we have caught him.’ So they arranged to meet the next day on a main street in Alexandria. They met near the public works and began walking along the main street.

In the central square, Saint Ephrem took off his cassock, threw it onto the grass, and said to her, ‘Come, let us do it here in this square.’ ‘In front of everyone?’ she said. ‘They can see us!’ ‘What?’ he replied. ‘You, a corrupt woman, are saying, “They can see us”? Why, in the place where you imagine no one will see us, are we not also seen there? My God sees me. Wherever I go, I cannot sin. Either here or nowhere.’ And he left. If a person kept this in mind, he would not sin. But he casts aside the thought that God sees him. ‘What did we say just now? It is only between us. No one knows; you said nothing.’

‘Do not tell anyone.’ You see? You entrusted your secret and your evil deed to a cracked pitcher. Thank you.

It would be better for every prosecutor in the world, for everyone known and unknown, to learn of it, if only God did not know. But how could that be? A sentence imposed by men will someday end, but God’s judgment does not end. There was an early Church whose iconography itself taught this lesson. Above the Beautiful Gate, inside the church, an ear, an eye, and a hand were depicted. The people were taught even through what they saw: God’s eye sees everything, even what is hidden; God’s ear hears everything, even what is hidden; and God’s hand records everything, even what is hidden. That is the point. If a person understood this and kept God before him at every moment, asking, ‘How can I do this?’...

he would not sin. And that venerable elder was quite right when he said that a person sins because he has no fear of God: he does not see God before him. If he did, he would either not sin at all or would sin very little. You may say these things are difficult, and yet they can be achieved. At this moment I am thinking of Joseph the All-Comely. His brothers sold him, and that young man went down alone into Egypt and fell into the hands of that corrupt woman, Potiphar’s wife. His mistress wanted him to dishonor himself with her. But the young man did not give in, although he could have said, ‘What does my life matter now, when I am a captive here?’ He might even have returned home boasting that he had been involved with his mistress and had not really lived as a captive. He was effectively the master.

Potiphar had placed the entire household under his management. Joseph had the keys and governed everything. Potiphar knew nothing about what they owned, what they received, what was stored, or what they had sown. Joseph managed it all. This woman attacked him many times. At last he said something very beautiful to her: ‘Everything is under my management. My master knows nothing about it. Everything is in my hands; I direct it all, and it is all entrusted to me—except you. Foolish woman, you do not belong to me; you belong to your husband. I cannot govern you or make use of you as I do all the other things. You belong to him.’ Do not laugh—we do the same thing! You...

may have married him for love, but does that mean you must also have five lovers? Or a man may have married her for love, but does that mean he must also have ten girlfriends? Do we imagine that our body is our own and that we may dispose of it however we please? We will face these things later if we do not repent and turn back from this great transgression. So after Joseph spoke these thoughtful words—‘You are not mine; you belong to your husband. How could you, another man’s wife, be mine?’—he continued: ‘Besides, how could I commit this sin before my God?’ Joseph, did you see God there in Egypt? You came as a captive, sold by your brothers. Would you now turn against God and blame others? Yet even there, Joseph saw God before him: ‘How could I do this before my God?’

We, however, find excuses: ‘The world was to blame; the women were to blame; the men were to blame.’ Is that how it is before God? Does God permit such a thing? Do you have permission from God? You may have the world’s approval, its customs, and its corruption—but do you have permission from your God? You do not. Is God not there? Is God not present everywhere? Joseph said, ‘How can I do this before God?’ I remember another incident, and I will tell it to you. It happened in Athens. A woman had been in love with a man for about ten years. After those ten years, they married. A short time later, they invited one of her husband’s friends to a meal in the home they had established. She had scarcely finished serving him dinner before arranging to meet secretly with her husband’s friend a few days later.

On the afternoon of their appointment, she told her husband, ‘If I am not here when you return from work this evening, I will have gone to the dentist. My tooth hurts.’ How could he imagine what she intended after those ten years together? That afternoon she got ready. She looked at herself from the front and the back, full face and profile, making sure that everything was just right. Proud of her appearance, she set out. High on the wall was the case containing their wedding crowns. She had placed the crowns up high so that they would not gather dust. Beside them was a small colored icon of the Most Holy Theotokos. She went to take one last look in the mirror and began walking out. As she passed by...

the case containing the wedding crowns fell behind her and shattered into a million pieces with such a terrible crash that she was struck speechless. She turned to look and said, ‘Most Holy Theotokos, indeed!’ Then the Most Holy Theotokos called gently to her from above and said, ‘Why do you need these hanging here? Where you are going, take them first and carry them with you.’ He who is present everywhere sees from above even the things we do in secret, the things we do behind people’s backs so that no one will hear or learn of them. If, when saying this short prayer, a person understood even these words alone—‘who art everywhere present and fillest all things’—we would have prevented thousands of sins. I do not know whether you ever...

go first of all to Holy Confession, or whether you simply say these things before an icon and think that is enough. If you confess to a priest, how do you feel when you are about to commit the same sin you have already confessed? As you are about to sin, you say, ‘How will I go and tell this priest the same thing again?’ The thought that you will have to confess it again, together with your shame, restrains you. If a person reflected that God sees him and that his sins are committed before God, he would not sin. This is what the prayer says of the Holy Spirit: ‘everywhere present.’ You call Him ‘Heavenly,’ but that does not mean He is far away and unconcerned with what I do. He is everywhere present and fills all things. ‘The Treasury of good things.’ Every spiritual good flows from the Holy Spirit.

From the Holy Spirit come health, illumination, the preservation of life, and the sustaining of all nature. The Holy Spirit sustains everything, working in countless ways. It is one and the same Spirit, yet there are innumerable gifts, given according to the needs of human beings and of the rest of creation. He is ‘the Treasury of good things and Giver of life.’ Life is not made by the winds, by apes, by sparrows, or by anyone else; it is given by the Holy Spirit. He has established the particular law by which a woman’s ovum joins with a man’s sperm and life begins. That life comes through the grace of the Holy Spirit. The Holy Spirit brings it into being. Thank you.

Even if you abort it at the very moment it is conceived—without crushing it or casting it away—it is already a being, a life, and it exists unto eternity, whether its destiny is dark or bright. On that Day, the men and women who have killed children through abortion and the like will find those children hanging about their own necks, unless they confess and repent. They will appear embodied, like so many from this world. ‘And Giver of life. Come, I beseech Thee, and dwell in us.’ Not, ‘Come and pass through for a moment, then leave us in peace to do everything else.’ ‘Dwell in us’ means: pitch Thy tent within us and remain there. Do you know what David says in the thirty-fourth Psalm? ‘The angel of the Lord encamps round about those who fear Him.’

The Christian has angels all around him. Besides his own guardian angel, when there is need, other angels come around his home, his workplace, and along his journey, and they protect him. Have you not sometimes heard of a collision or accident in which two people who should have been lost, who should have died, were miraculously saved, and people say, ‘He had an angel’? Some say a saint protected him; others, that he had an angel. ‘The angel of the Lord encamps round about those who fear Him.’ If you understand the prayer, what are you asking? You are asking the Holy Spirit to come and dwell within you. It is like a lamp being placed inside, remaining there and giving light. Then, when Satan wants darkness within a person so that he can do his work, he cannot make it dark. You do the works of Satan in darkness. And if the veil of night could only be lifted...

you would see what takes place among human beings. ‘Come, then, and dwell in us, and cleanse us.’ Do we not ask Him to come and work upon us, cleansing us? He must pass over us, work upon us, and purify us. From what? ‘From every stain.’ Every stain, both great and small. Wash us as though with a bucket of water, cleansing us from every stain. Imagine a bride—for the human soul is a bride—wearing her veil, but with a great blot of dirt reaching down to her waist. What kind of sight would that be? That is what you are like when you have one unconfessed sin, or two, or five, even if we suppose there are no more. Perhaps a broom was dipped in filth and brushed against her as she passed. We have ten, fifty, a hundred, two hundred little smears.

What sort of bridal appearance is that? What kind of sight are you? These are stains made through the eye, the hand, the ear, taste, smell, and the tongue—stains upon the garment of the soul. A person must be cleansed from every stain. This is the work of the Holy Spirit. ‘And save our souls, O Good One.’ It is a short prayer of only a few words, yet what depth it contains! It tells us to whom we pray, whom we glorify, and whom we invoke, and it contains so many teachings. Yet each person recites it without putting any of it into practice. I believe these things will be useful to you, and that is why I have said a few words about prayer. I shall stop here now, and, God willing, tomorrow evening we shall see what He grants us to speak about.

Απόψε, με τη χάρη του Θεού, να έλεγα κάτι που το έχουμε ανάγκη όλοι οι άνθρωποι.

Να μιλήσω, όπως λένε οι Πατέρες, για το οξυγόνο της ψυχής του ανθρώπου. Ίσως να σας φαίνεται παράξενος ο χαρακτηρισμός και να απορείτε όταν ακούτε ότι υπάρχει και για την ψυχή οξυγόνο. Πρέπει να ξέρετε ότι υπάρχει για το σώμα οξυγόνο και το έχει ανάγκη, όμως υπάρχει και για την ψυχή. Αυτό το οξυγόνο της ψυχής είναι η προσευχή. Οι άνθρωποι οι οποίοι δεν προσεύχονται δεν στέκουν καλά πνευματικά.

Δηλαδή... Δεν λειτουργεί καλά το πνευματικό τους σύστημα. Όπως αισθάνονται δυσφορία αυτοί οι οποίοι δεν έχουν αρκετό οξυγόνο στο περιβάλλον που ζούνε, έτσι ακριβώς και η ψυχή του ανθρώπου αισθάνεται αυτή τη δυσφορία· διαφορετικά θα κυκλοφορούσε, θα εσκέπτετο και θα υπολειτουργούσε, εάν δεν είχε αρκετό οξυγόνο.

Πατήρ της Εκκλησίας λέγει ότι είναι προτιμότερο να μνημονεύει τον Θεό παρά να αναπνέει. Και αυτό ίσως φαίνεται δύσκολο. Εν τούτοις, έτσι είναι. Ο άνθρωπος που δεν προσεύχεται είναι φυματικός πνευματικά. Όπως μιλήσαμε εδώ, μιλήσαμε για ένα τρίπτυχο του χριστιανού που θα πρέπει να το χρησιμοποιεί κατά το 24ωρο: να ομιλεί στον Θεό, να του ομιλεί ο Θεός, να ομιλεί αυτός περί Θεού. Όταν ομιλεί αυτός στον Θεό, ομιλεί δια της προσευχής. Ο άνθρωπος είναι το μόνο

πρόσωπο, το μόνο θεοδημιούργημα που έχει αυτό το δικαίωμα, να ομιλεί με τον Θεό του και να προσεύχεται εις τον Θεόν του. Κι αυτό, δυστυχώς, ο άνθρωπος δεν γνωρίζει· πολλά πράγματα περί αυτού του δικαιώματος, που εκ της χάριτος έχει, και δεν κάνει χρήση ώστε να έχει τις ανάλογες ωφέλειες. Προσευχή είναι —δεν θέλω να βάλω τη λέξη, αλλά θα αποδώσει περισσότερο όταν τη βάλω— ένα μαγικό κλειδί που ανοίγει όλες τις κλειδαρότρυπες όλων των δυσκολιών του βίου.

Αν παρακολουθήσει και εξετάσει, θα δει ότι και αυτός ο Χριστός μας, τις δύσκολες στιγμές που ως άνθρωπος έζησε εις την γην, την προσευχή χρησιμοποίησε. Μάλιστα, τις τελευταίες ημέρες Του, στην αγωνία Του τη μεγάλη, την προσευχή χρησιμοποίησε. Και άγγελος, λέγει, ενδυνάμωνεν Αυτόν. Ποιον; Τον Θεό, τον Χριστό. Σκεφτείτε: αν ο Χριστός σαν άνθρωπος αισθανόταν την ανάγκη να προσεύχεται, εμείς πόσο θα πρέπει να αισθανόμαστε την ανάγκη και πόσο έχουμε την ανάγκη αυτής της προσευχής. Και εν τούτοις, ο άνθρωπος ο σημερινός

δεν προσεύχεται. Πολλά πράγματα μπορεί να λέει για την ημέρα, μπορεί να σφυράει, μπορεί να τραγουδάει, μπορεί να μουρμουρίζει, μπορεί να υβρίζει, μπορεί να συζητεί περί ανέμων και υδάτων· δεν προσεύχεται. Και αν προσεύχεται κανείς, ως επί το πλείστον απλώς γεμίζει τον αέρα λόγια. Όχι ότι προσεύχεται. Είναι λίγοι οι άνθρωποι που προσεύχονται με πάθος, με ζέση, με πίστη, με επίγνωση, που στέλνουν την προσευχή τους να φτάσει στον ουρανό, για να αντικαταπέμψει τη Θεία Χάρη των αναγκών μας, τόσων των πνευματικών, τόσων και των υλικών. Αυτός ο άνθρωπος είναι βασανισμένος σήμερα, υποφέρει, έχει ένα άγχος.

Πάνε έτσι στα ψυχιατρεία, στις κλινικές. Τα τρελοκομεία είναι γεμάτα, οι νευρολογικές κλινικές είναι γεμάτες, δεν έχουν ύπνο οι άνθρωποι, υποφέρουν, βασανίζονται, διότι δεν προσεύχονται και κοιτάνε με τον τρόπο τον δικό τους και με τη δύναμη τη δική τους να λύσουν τα προβλήματα τα οποία ημέρα και ανά πάσαν ώραν τούς δημιουργούνται.

Πρώτη ανάγκη για προσευχή την αισθάνθηκαν οι πρώτοι άνθρωποι. Αν ανοίξουμε τη Βίβλο, θα βρούμε ότι τα δύο πρώτα παιδιά του Αδάμ, ο Κάιν και ο Άβελ, αισθάνθηκαν την ανάγκη να κτίσουν θυσιαστήριο, να θυσιάσουν, να προσευχηθούν. Λέω τα δυο πρώτα παιδιά, διότι υπάρχουν πολλά παιδιά και στην Γραφή και στην Παράδοση για τον Αδάμ, με εξήντα περίπου τον αριθμό, 33 και 27, 33 κορίτσια και 27 αγόρια. Όμως δύο, τρία, τέσσερα αναφέρονται στην Γραφή. Λέγω, όμως, τα δύο πρώτα που αναφέρονται, Κάιν και Άβελ· αυτοί αισθάνθηκαν την ανάγκη της προσευχής.

Να στήσω το θυσιαστήριο και να προσφέρω στον Θεό, δηλαδή να κάνω κάποια προσευχή. Παρουσιάζεται, όμως, εκεί ότι είναι εκλεκτικός. Δεν προσέχει κάθε προσευχή και δεν απαντά και δεν δέχεται κάθε προσευχή. Δεν ακούει τι του λέει· κοιτάζει ποιος είναι αυτός που του λέει. Δεν κοιτάζει τι προσφέρεις· κοιτάζει πώς το προσφέρεις. Αυτό θα πρέπει να είναι ένα μάθημα για όλους μας και να είμαστε προσεκτικοί. Δεν είναι τόσο εκλεκτικοί εμείς στα αφιερώματά μας προς τον Θεό και στη θυσία μας προς τον Θεό. Κατά το πλείστον, οι θυσίες οι δικές μας είναι θυσίες Κάιν, δεν είναι θυσίες Άβελ. Είναι ότι ο Θεός, βλέποντας το περιεχόμενο του ανθρώπου, αποφασίζει αν πρέπει να δεχτεί τη

θυσία, την προσευχή των προσφερομένων, και πολλές φορές δεν τη δέχεται, όπως δεν εδέχθη του Κάιν. Η Γραφή αναφέρει τότε εκεί ότι ο Κάιν ήταν γεωργός, αντιθέτως με τον Άβελ, ο οποίος ήταν ποιμήν προβάτων. Ο Κάιν, προκειμένου να κάνει θυσία, σκέφτηκε να θυσιάσει ό,τι το άχρηστο, εν αντιθέσει με τον Άβελ, που σκέφτηκε να θυσιάσει ό,τι το καλό. Εμείς θα μπορούσαμε να κάνουμε ένα δώρο, κατά αναλογία του προσώπου που θα κάνουμε το δώρο.

Κανονίζουμε τι δώρο. Μπορεί πολλές φορές να ενδιαφερθούμε ακόμη: θα πρέπει να το πάρουμε και από ένα σοβαρό μαγαζί, να έχει μια μάρκα επίσημη επάνω. Να υποχρεώσουμε ή να ξεϋποχρεωθούμε από το πρόσωπο εκείνο που το προσφέρουμε και αισθανόμεθα, για κάποια οικονομία που μας προσέφερε, μια μεγάλη υποχρέωση. Αυτό δεν γίνεται πολλάκις εις τον Θεό. Γι' αυτό και, παρότι βρισκόμεθα εις την Εκκλησία και παρότι ερχόμεθα εις την Εκκλησία, δεν πηγαίνει κατευθείαν η προσφορά μας, δηλαδή η δέησή μας, η προσευχή μας· δεν γίνεται αποδεκτή. Δεν πηγαίνει κατευθείαν «ως θυμίαμα ενώπιόν Σου», όπως λέγει η Εκκλησία· δεν πηγαίνει η προσευχή μας. «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν Σου». Η άλλη πηγαίνει προς τα δίπλα, δεν πηγαίνει κατευθείαν στον Θεό. Η αμαρτία μας, η απροσεξία μας, η ασέβειά μας δεν αφήνει να ορθοδρομήσει.

Γέρνει και γυρίζει πάλι προς τα κάτω και δεν φτάνει στον Θεό. Πάει στην απόρριψη. Ο Θεός, διότι προχείρως εθυσίασε και χωρίς να κάνει καμιά θυσία δικιά του. Τα περιττά, ίσως από τη σοδειά, ίσως από τα άχρηστα, επήρε και εθυσίασε στον Θεό. Τέτοια κάνουμε πολλές φορές εμείς. Κουράζουμε του Θεού την καλοσύνη.

Κρατούμε για τον εαυτό μας ό,τι καλό και δίδουμε σ' Αυτόν ό,τι άσχημο. Θυμάμαι κάποτε που διάβαζα ότι ένας έταξε στον Θεό, αν του έκανε κάτι που το είχε ανάγκη, αν τον βοηθούσε, τότε υποσχόταν να τα μοίραζε με τον Θεό. Ό,τι κέρδιζε την ημέρα εκείνη, να το μοίραζε με τον Θεό. Και πράγματι του έδωσε αυτό που ζητούσε, του έλυσε το ζήτημά του, τον εβοήθησε και, περπατώντας προς το σπίτι του, συνήντησε στον δρόμο ένα τσουβάλι καρύδια. Είχαν πέσει από κάποιο αμάξι που έτρεχε και σκέφτηκε αμέσως ότι αυτό πρέπει να το μοιραστεί με τον Θεό, γιατί έτσι ήτανε το τάμα του.

Τι έκανε, λέτε; Έπιασε και έσπασε τα καρύδια και κράτησε αυτός την ψίχα και έφερε τα άλλα στον Θεό, στην Εκκλησία του Θεού. Αυτό κάνουμε εμείς ως επί το πλείστον και ο Θεός, όπως ξέρετε, δεν κοροϊδεύεται· βλέπει πώς ο καθένας σκέπτεται. Και δεν εδέχτηκε, διότι δεν πρόσεξε. Ο άλλος ετοιμάστηκε, σκέφτηκε σε ποιον θυσιάζει και διάλεξε, λέγει, από τα καλύτερα αρνιά που είχε, τα χοντρά, τα ωραιότερα, εκείνα που θα κρατούσε μήνα να τα σουβλίζουν, και τα θυσίασε. Και ο Θεός εδέχθηκε την προσφορά του. Και αυτό δεν έφτανε μόνο στον άλλο να ελεγχθεί και να πει: «Γιατί εμένα; Φέρθηκα πονηρά, θα διορθωθώ».

Αισθάνθηκε και μίσος κατά του αδελφού του και εφόνευσε τον αδελφό του, όπως ξέρετε. Άρα ο Θεός τον εβοήθησε ότι δεν φταίει ο αδελφός του που εδέχτηκε την προσφορά του, αλλά αυτός που ήταν πονηρός, διότι ο Θεός ήταν έτοιμος και αυτού την προσφορά να δεχτεί. Όμως δεν την εδέχτηκε, γιατί δεν τον υπελόγισε τον Θεό για τίποτα και του έδωσε ό,τι σκάρτο, που δεν μπορούσε να το μεταχειριστεί πουθενά. Τέτοιες προσφορές κάνουμε κι εμείς. Δίδουμε καμιά φορά για την ψυχή μας κάνα ζευγάρι παπούτσια που δεν το παίρνει ο παλιατζής. Δίνουμε κάνα πιάτο φαγητό που ξίνισε και δεν πρόκειται να το χρησιμοποιήσουμε πουθενά. Κάνα ρούχο που δεν φοριέται και που δεν έρχεται σε κανέναν δίδουμε για την ψυχή μας. Αυτά βαραίνουν την ψυχή μας. Δεν

αλαφρύνουν την ψυχή μας· βαραίνουν την ψυχή μας, διότι με υπολογισμόν πονηρόν... Ό,τι δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πουθενά το προσφέρουμε. Και όχι· εκ του υστερήματος πρέπει να προσφέρεις, από αγάπη και από υπολογισμό, και τότε γίνεται δεκτό ενώπιον του Θεού. Κατεξοχήν η προσευχή του ανθρώπου πρέπει να είναι καθαρά, να βγαίνει δηλαδή όχι από πλυμένα δόντια και πλυμένο σώμα, αλλά από καθαρή καρδιά, να υψώνει χέρια καθαρά, όχι ματωμένα, όχι πονηρά, όχι βρώμικα. Δεν είναι θέμα πόσα μέτρα θα είναι το κερί που θα προσφέρεις. Μπορεί να μην έχεις να προσφέρεις και καθόλου κερί, ούτε τόσο δα. Η προσευχή σου μπορεί να φτάσει στον ουρανό, εάν βγαίνει από μια καθαρή καρδιά και ταπεινή, και να χτυπήσει την πόρτα του Θεού, να ζητήσει το αίτημα και να το κατεβάσει στη γη. Έχει τη δύναμη η προσευχή του ανθρώπου.

Γίνεται, μάλιστα, κατά αναλογίαν της καθαρότητος. Είναι δε μια αρετή, ένα όπλο στα χέρια του ανθρώπου. Το παιδί νικά και αυτόν τον Θεό. Θα πει κανείς: «Μπορεί ένας αδύνατος, ένας χωματένιος άνθρωπος να νικήσει τον Θεόν;» Ναι. Δεν νικά ουσιαστικά την παντοδυναμία· ουσιαστικά την αγάπη Του. Έχετε δει καμιά φορά να παλεύει ο παππούς με το εγγονάκι και το εγγονάκι, παρόλο που είναι τόσο δα, να βάζει πλάτη να γκρεμίσει τον παππού, και να βλέπετε στο τέλος τον παππού να πέφτει; Κι αυτό λοιπόν χαίρεται και φωνάζει στα άλλα ότι γκρέμισε τον παππού, τον έριξε τον παππού. Η δύναμη του εγγονού; Όχι· η αγάπη προς τον εγγονό έριξε τον παππού. Και ο Θεός στον άνθρωπο.

Ο Θεός είναι παντοδύναμος. Όταν βλέπει τον άνθρωπο με παιδιάτικη ψυχή, ο Θεός τού γλιστράει το σπαθί της δικαιοσύνης από τα χέρια Του, μεταμελείται, αλλάζει, και ο άνθρωπος βρίσκει το τελείως αντίθετο από εκείνο: που άρχισε να τιμωρηθεί, δεν τιμωρείται, διότι μετανοεί, διότι ταπεινώνεται, διότι Του λέει δυο λόγια από την καρδιά του: «Έφταιξα, ναι, αλλάζω τη γνώμη μου, διότι θέλω να αλλάξω ζωή». Τον ενίκησες τον Θεό. Επισφραγίζεται επίσης με το μυστήριο που έχει τη μετάνοια, την εξομολόγηση. Έχεις τη σφραγίδα πλέον στο χέρι σου ότι ο Θεός σε συγχώρησε και τα πράγματα αλλάζουν στη ζωή σου και ανοίγεις μια νέα σελίδα. Και πώς να μην τη λαχταρήσεις;

Λοιπόν, από καταβολής κόσμου, από τότε που παρουσιάστηκαν οι πρώτοι άνθρωποι εις την γη, αισθάνθηκαν την ανάγκη να προσευχηθούν. Από τότε έδειξε ο Θεός ότι είναι εκλεκτικός και προσέχει ποιος είναι αυτός ο οποίος την φτιάχνει. Είναι ωραία η στιγμή εκείνη που παρουσιάζει ο Ευαγγελιστής Μάρκος. Παρουσιάζει τον Χριστό μας, λέγει, εκάθητο απέναντι του γαζοφυλακίου. Κάθεται εκεί πέρα μόνος Του, απ' έξω, και βλέπει τους κυρίους που εισέρχονται και βάζουν χρήματα εκεί στο γαζοφυλάκιο και φέρνουνε κεριά και λοιπά. Την ώρα αυτή οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, βλέποντας τον Χριστό εκεί, έβγαζαν και έριχναν επιδεικτικά χρήματα.

Τα βρόνταγαν κιόλας, για να τα βλέπει Αυτός ότι βάζουνε πολλά. Το έβλεπε χωρίς να μιλεί. Ήρθε, όμως, και μια χήρα με το δίλεπτο, που ξέρετε, και άνοιξε ένα μαντιλάκι εκεί που είχε και βρήκε ένα δίλεπτο και το έριξε μέσα. Και τότε είπε ο Χριστός μας: «Η χήρα αυτή πλείον τούτων έβαλε». Όχι πλείον τούτου· όλων αυτών, που δεν ξέρω πόσα βάλανε, στα μάτια τα δικά Μου και στην πραγματικότητα τα έβαλε περισσότερα από αυτούς. Αυτή, λέει, έβαλε ολόκληρη την περιουσία της. Εσείς βάλατε εκ του περισσεύματος· αυτή έβαλε εκ του υστερήματος. Και μάλιστα το χαρακτηριστικό είναι τα λόγια του Ευαγγελιστού, που λέει: «Έβλεπε πώς βάλλουν». Όχι τι θα βάλουν· πώς βάλλουν, με τι πρόσωπο, πώς βάλλουν χαλκόν, πώς βάλλουν. Δεν βλέπει την επιφάνεια, τι κάνεις· βλέπει γιατί το κάνεις.

Καλόν έργο, όπως και το κακόν έργο. Γιατί το κάνεις; Γιατί αμαρτάνεις; Πώς ξεκίνησε; Πώς σου επεβλήθη; Εσύ επεδίωξες; Άλλος σε παρέσυρε; Φταίει η μητέρα σου; Φταίει ο παπάς σου; Φταίει ο δάσκαλος; Πώς φταίει; Θα εξετάσει όλα αυτά ο Χριστός. Δεν θα πιάνει τον κανόνα να φεύγουν κεφάλια. Παίρνω έναν, παίρνω κι άλλον· ένας θα δικαστεί δέκα μέρες φυλακή κι άλλος θα δικαστεί εκατό χρόνια φυλακής, κατ' αναλογίαν της περιστάσεως, κατ' αναλογίαν των περιστατικών που έμαθε αυτός και έκαμε την αμαρτία ή ο άλλος. Γι' αυτό πάντοτε κοιτάζει τον άνθρωπο πώς σκέφτεται και ενεργεί. Ενεργεί πονηρά; Ενεργεί εν αγνοία; Ενεργεί από αδιαφορία; Ενεργεί από ασέβεια;

Ευχαριστώ.

Στα θέματα της προσευχής χρειάζονται αγαθά χέρια για να νικηθεί ο Χριστός, να γνωρίζει ο άνθρωπος, να γνωρίζει τον Χριστό, να γνωρίζει τον Θεό όταν προσεύχεται. Και διότι σου δίνει το δικαίωμα ο Χριστός να Τον νικάς ενίοτε· και νικούνε ως επί το πλείστον εκείνοι που με ταπείνωση και με καθαρότητα ψυχής προσεύχονται και που ζητούν και βοήθεια. Όχι: «Εγώ είμαι, θα πάω στον Χριστό να Του τα πω». Τότε φωνάζει και τη Μάνα του Χριστού: «Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς. Άγιε Νεκτάριε, πρέσβευε υπέρ ημών. Άγιε Δημήτριε...» Που ζητάνε και βοήθεια, που ζητάνε και τους Αγίους Του, που ζητάνε και τους οικείους Του, που ζητάνε και τους φίλους Του,

παρουσιάζονται πιο πολύ. Τον νικάνε όλοι μαζί τον Χριστό. Εν αντιθέσει με τους άλλους που λένε ότι «εγώ θα λέω κατευθείαν σε Αυτόν». Αλλά το λένε και θέλουν απάντηση. Είναι γελασμένοι και πλανεμένοι, διότι ο εγωισμός δεν θα φύγει. Γιατί οποιαδήποτε παρρησία και αν έχουμε στον Χριστό, δεν πρέπει ποτέ μας να αφήσουμε να περάσει μέσα στο μυαλό μας ότι εγώ κατευθείαν μπορώ να παρουσιαστώ. Μας δίδει το δικαίωμα αυτό να παρουσιαστούμε στον θρόνο της Χάριτος και του Ελέους, όμως εμείς από ταπείνωση πρέπει να κρυβόμαστε πίσω από την Παναγία Μητέρα Του και από τους Αγίους. Θα έχετε προσέξει η Ορθόδοξη Εκκλησία πώς πολιτεύεται: πέντε λόγια λέγει, «Της Παναγίας Αχράντου...» κ.λπ., πέντε λόγια λέγει, «Της Παναγίας Αχράντου...» κ.λπ. Δεν προσφέρει προσευχή στον Χριστό και γενικότερα στον Ουρανό.

Χωρίς να βάλει μεσίτρια την Παναγία μας, η οποία κι αυτή είναι στα δεξιά του Κυρίου. Ο Χριστός είναι στα δεξιά του Πατρός καθήμενος, όπως Τον είδε ο Πρωτομάρτυς Στέφανος, αλλά και η Παναγία μας είναι στα δεξιά του Υιού, όπως Την είδε ο Δαβίδ και όπως συμβάζει στην πρόθεση, όταν βγάζει ο ιερεύς τη μερίδα της: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου, εν ιματισμώ διαχρύσω περιβεβλημένη, πεποικιλμένη». Πρεσβεύει υπέρ ημών. Πάνω στον άνθρωπο που σιωπεί, ταπεινώνεται και μελετά σε προσευχή και με προσοχή προσεύχεται. Μεγάλη είναι η πανωφέλεια στον άνθρωπο να προσεύχεται στον Θεό του. Η εντολή είναι μέρα νύχτα να προσεύχεται ο άνθρωπος. «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον και πάντα τα εντός μου το όνομα το άγιον Αυτού». Πάσαν του νοή και μετά στον Κύριον.

Τα πράγματα είναι σε μας. Δεν ξέρω αν είπαμε ένα «Κύριε ελέησον» την ημέρα, όταν είπαμε τόσα άλλα περιττά, τόσα άλλα βλάσφημα, τόσα άλλα που ζημιώνουν. Ένα «Κύριε ελέησον» δεν θυμηθήκαμε να το πούμε. Δεν μας αφήνει ο διάβολος να το πούμε, τον πειράζει τον σατανά, δεν μας αφήνει. Οι εκκοσμικευμένοι νομίζουν ότι θα πρέπει να αφήσουν τη δουλειά τους, να φτάνουν στο αναλόγιο, να φτάνουν στη σκήτη ή στο ησυχαστήριο και να καθίσουν να προσευχηθούν. Όχι! Είναι παντός καιρού και τόπου. Εκεί που κάθεστε, εκεί που θέλετε, εκεί που θέλετε να κοιμηθείτε, εκεί που ετοιμάζεστε να πάτε στη δουλειά σας και στη δουλειά σας επάνω, δύνασαι να προσεύχεσαι παντός καιρού και τόπου. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, ευχαριστούμε που παρακολουθήσατε το βίντεο.

Δεν γίνεται χρήσις αυτού του ονόματος του Ιησού, ούτε αυτού του ονόματος της Θεοτόκου. Γι’ αυτό ο σατανάς βρίσκει ευκαιρία και μας ρίχνει χίλιες δυο σκέψεις, απελπιστικές ή βρώμικες, σαρκικές, κοσμικές, εγωιστικές, συμφεροντολογικές, διαβολικές, και ο άνθρωπος μεθάει. Του ρίχνει από τον πόλεμο έξω το βράδυ και ο άνθρωπος μεθάει, διότι αυτός δεν φέρνει ένα μικρό αντιπερισπασμό. Όταν βλέπει ότι βάλλεται από πονηρές σκέψεις, δεν λέει: «Χριστέ μου, γλίτωσέ με, Παναγία μου, σκέπε με». Να δεις πώς αμέσως θα ελευθερωθεί ο νους σου, διότι θα κοινοποιήσει έξω αυτή σε αυτόν ο οποίος το βάζει με τα πεπληρωμένα του γέμι, για να μπορέσει να συνεχίσει. Δεν το ξέρουν οι άνθρωποι. Η μάνα έμαθε το παιδί πώς να συμπεριφέρεται.

Να πιάνει το μαχαίρι και πώς να πιάνει το πιρούνι, πώς να καθαρίζει το χόρτο και πώς να καθαρίζει τα λουλούδια. Δεν έμαθε πώς να προσεύχεται. Γιατί, θα μου πείτε, πώς προσεύχεται αυτή, να ξέρει πώς να προσεύχεται και το παιδί; Έχει σεβελίδι; Δεν έχει. Πώς θα το βρει; Ποια να λάβει για να δώσει; Η ίδια δεν απέκτησε, πώς να το κάνει; Θα πει κανείς, το ρίξαμε ένας άνθρωπος να κερδίζει το σακελτό. Μακάρι να τρως ο άγγελος. Το θεωρώ κακό να μάθεις μόνο να τρως σαρκικώς και να μην τρως και πνευματικώς και να σε βάλεις αδανά στο χέρι. Αυτό θεωρώ κακό. Η μάνα κάθεται να σπουδάσει το παιδί της, να μην είναι απροστάτευτο, γιατί έτσι το οπλίζει, έτσι το εξοπλίζει, έτσι το εξασφαλίζει και του δίνει όπλο να βγει έξω.

Το μαθαίνεις την καλύτερη προσευχή, ποια Αγία είναι αυτή. Τι το μαθαίνεις; Το να περπατήσει, να μη μισήσει, να χαιρετήσει.

Γέννησις της Θεοτόκου, Διάδοχος της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ανάσταση, Αντίχριστος, και να ζητάει. Είναι μια δουλειά, βέβαια, η παραπάνω δουλειά που πρέπει να μάθει ο άνθρωπος. Είναι επίσης μια επιστήμη η οποία δεν πρόκειται να τελειώσει ποτέ. Μπορεί να περάσει διάστημα χιλίων ετών και να μην έχεις μάθει ακόμη να προσεύχεσαι. Είναι μια εργασία που θα μείνει ημιτελής.

Η εργασία των Αγγέλων αυτών. Όλοι οι άγγελοι είναι εκείνοι που μπορούν να επιτύχουν απόλυτα στην προσευχή. Εμείς, καθώς σαρκικοί, βλέποντας περισσότερο τη σάρκα μας και καθόλου το πνεύμα μας, όσο κι αν αγωνιστούμε, δεν θα επιτύχουμε ποτέ να προσευχόμαστε. Πρέπει, ό,τι αν γίνει, πρώτα προσευχή να αρχίσουμε, τα πράγματα θα φτιάξουν. Διαφορετικά θα είναι, θα βγαίνουμε με δύναμη και θα βγαίνουμε πολλές φορές από δύσκολες καταστάσεις. Για να προσευχηθεί ένας άνθρωπος χρειάζονται δυο προσευχές. Χρειάζεται προσευχή διά την προσευχή μου. Πρέπει ο άνθρωπος να σταθεί, να αρχίσει να προσεύχεται, πρέπει να ζητήσει τη χάρη του Πνεύματος του Αγίου να έρθει δίπλα του να σταθεί.

Να προσευχηθεί ο άνθρωπος. Γι’ αυτό και η ακολουθία αρχίζει με τον «Βασιλεύ Ουράνιε». Το «Βασιλεύ Ουράνιε» τι προσευχή είναι; Σε ποιον είναι; Σε ποιον απευθύνεται; Τα κοπέλια νομίζουν ότι απευθύνεται. Και προσευχηθούμε χωρίς να μας βοηθήσει η χάρις του Πνεύματος του Αγίου, αερόλογα λέμε, αερόλογα λέμε: να φυλάξει τη γιαγιά μας, να βοηθήσει κάτι νύχτα, να επιτύχει σε εξετάσεις. Κοιτάξτε, πρόκειται ο παππούλης μας, να τον φέρεις καλά από την πατρίδα, πρόκειται τώρα με το αεροπλάνο ο μπαμπάς μου και λοιπά. Τίποτα περί αμαρτιών, τίποτα περί ψυχής, τίποτα περί πραγματικότητος. Αερολογήματα. Ανάληψη, Ευαγγελία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου.

Ζητείτε την Βασιλεία του Θεού και την δικαιοσύνη Αυτού και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν. Αυτά θα σας δώσω εγώ. Τι θα ζητήσεις; Τα θέματα της ψυχής σου, τα θέματα τα πνευματικά. Πώς θα φυλαχθείς από την αμαρτία, πώς θα γλιτώσεις από τα νύχια του σατανά, πώς θα γλιτώσεις από τον κόσμο, από τη διαβολή. Αυτά θα ζητήσεις εσύ. Ένα κομμάτι ψωμί, την υγεία όσο πρέπει και ένα κεραμίδι θα σας δώσω εγώ αυτά. Τι κάνετε; Ανταλλακτικά. Ξέρετε, τώρα πάω να πάρω ένα μηχάνημα και να πάρετε τα ανταλλακτικά και να μην πάρετε το μηχάνημα. Ε, λέει, πώς είναι αστείο αυτό το πράγμα. Να ζητάς τα ανταλλακτικά και το μηχάνημα να μην το ζητάς. Δεν θα πληρώσει το μηχάνημα και αυτά θα δώσουν πολλά. Τόσο αστείο πράγμα είναι. Έτσι λοιπόν λέγω πάντοτε αυτή τη μικρή προσευχή, η οποία είναι μια προσευχή όλη δογματική, έχει και ηθικό περιεχόμενο μέσα.

Η οποία προηγείται σε όλες τις προσευχές. Θα ήθελα λοιπόν να μου επιτρέψετε, στο υπόλοιπο της ώρας, να σας πω δυο λόγια γι’ αυτή την προσευχή. Τι λέει μέσα αυτό το «Βασιλεύ Ουράνιε», το οποίο εξ έξεως περνάει, όπως το «Πάτερ ημών», όπως το «Πιστεύω»; Τι λέει μέσα; Τίποτα λέει; Λόγια λέει; Τίποτα; Πόσα ο άνθρωπος λέει λόγια, βαττολογία. Δεν πηγαίνει στην πραγματικότητα, στο αντικείμενο ο νους του, για να συντριβεί και να καταλάβει. Και λοιπόν, τι λέμε όταν λέμε το «Βασιλεύ Ουράνιε»; Παραδεχόμεθα ότι το Πνεύμα το Άγιο δεν είναι κτίσμα, δεν είναι πνοή, δεν είναι αέρας που λένε οι Ιεχωβίτες. Είναι Βασιλεύς και όχι από τη γη, από τον ουρανό. «Βασιλεύ Ουράνιε». Και για να είναι βασιλιάς, είναι Θεός, γιατί στον ουρανό δεν κατοικούν άνθρωποι, δεν κατοικούν οι...

Υλικά πράγματα, δεν κατοικούν κτίσματα, κατοικούν άκτιστα πράγματα. Κατοικεί λοιπόν, είναι κομμάτι Θεού, είναι Θεός. Είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Μέσα σε δυο λέξεις κλείνει ολόκληρο το λόγο της θεότητος του Πνεύματος του Αγίου. Διότι εάν δεν είναι Θεός το Πνεύμα το Άγιον, κατά συνέπεια δεν είναι και πανταχού παρόν. Και αν το Πνεύμα το Άγιον είναι εκείνο που διατηρεί τη ζωή, τον κόσμο, τον αέρα, τις θάλασσες, τα πάντα, τότε θα ήταν εν τόπω και χρόνω. Θα ήταν όπου ήταν το Πνεύμα, θα ήταν ζωή, και όπου δεν ήταν το Πνεύμα, διότι δεν είναι πανταχού παρόν, δεν θα ήταν Θεός, θα ήταν θάνατος. Υποδεικνύεται λοιπόν ότι είναι Θεός δι’ αυτών των δύο λέξεων και μόνο, που για εμάς καταλαβαίνεις.

Προσεύχεσαι, ζητάς, απευθύνεσαι στο τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. «Βασιλεύ Ουράνιε, Παράκλητε». Τι θα πει Παράκλητε; Παρηγορητής. Παρηγορητή. Παράκλητοι είναι δύο. Είναι το Πνεύμα το Άγιον και ο Χριστός. Ο Χριστός μας λέγεται Παράκλητος. Ο Ιωάννης στην επιστολή του γράφει: «Τεκνία μου...»

Επιτρέψουν, διά μετανοίας και εξομολογήσεως, της Θεοτόκου που θα έχει πει, να αναλάβει να καθαρίσει αυτά τα πράγματα. Είναι δύο λοιπόν οι Παράκλητοι. «Βασιλεύ Ουράνιε, Παράκλητε». Για να είναι Παράκλητος, Παρηγορητής μου, είναι ανάγκη, τον έχω ανάγκη, διότι μέρα νύχτα πέφτω και πρέπει να τον έχω να με βοηθάει. Παράκλητε, το Πνεύμα της αληθείας. Τι είναι αυτό πάλι; Εν αντιθέσει και εν αντιδιαστολή του πνεύματος της πονηρίας. Υπάρχει και πνεύμα πονηρίας και πνεύμα αληθείας. Θυμόσαστε πώς αρχίζει ο Ακάθιστος Ύμνος; «Άγγελος πρωτοστάτης ουρανόθεν επέμφθη ειπείν τη Θεοτόκω το Χαίρε». Τι πάει να πει αυτό;

Πρωτοστάτης, όχι αποστάτης ο διάβολος, ουρανόθεν επέμφθη, όχι από τη γη. Έτσι και εδώ πέρα. Αν προσέχει ο άνθρωπος τις διαστολές αυτές που γίνονται, θα δει ότι υπάρχουν δύο καταστάσεις και πρέπει τι να προσέξει. Εδώ λοιπόν λέει «το Πνεύμα της αληθείας». Ο έχων χάριν Πνεύματος Αγίου ορθά θα βαδίζει, ορθά θα λέγει, ορθά θα σκέφτεται, ορθά θα δογματίσει, διότι διά Πνεύματος Αγίου εδογμάτισε η Εκκλησία στις Οικουμενικές Συνόδους. Όλες οι Οικουμενικές Σύνοδοι είχαν παρόν το Πνεύμα το Άγιο. Τριακόσιοι και τόσοι πατέρες. «Όπου δύο ή τρεις κι εγώ εκεί». Όχι ο ένας Πάπας λέει «εγώ είμαι αλάθητος, εγώ». Έχεις λάθος.

Μόνον ότι λες αλάθητος, έχεις λάθος γι’ αυτό το πράγμα και μόνον, όχι για τα άλλα. Με τριακόσιους μαζί, εξακόσιους μαζί, διακόσιους πενήντα μαζί, εκεί το Πνεύμα το Άγιο. Όπου λοιπόν το Πνεύμα της αληθείας, εκεί η αλήθεια. «Το Πνεύμα της αληθείας, ο πανταχού παρών». Ο Παράκλητος, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Την οποία σας είπα γρηγορότερα, η πανταχού παρουσία. Αλλά πριν φτάσεις σε μια πανταχού παρουσία αναφορικώς με τη Θεότητα, έχεις ποτέ υπόψη σου, όταν λες «ο πανταχού παρών» και εσύ λες «μην το μάθει κανείς, έλα, έτσι, δεν θα μας δει κανείς εδώ πέρα», όταν σπάσει η λάμπα για να πάει για τη φιλενάδα σου, όταν μιλάς σιγά, όταν παίρνεις ασφαλείας μέτρα, όταν πηγαίνεις έξω στην έρημο, όταν πας στα φαράγγια, εδώ, στις γκαρσονιέρες, μακριά από τα γνωστά μάτια. Έχεις συγγνώμη, δεν...

Σε βλέπει κανένας; Μπορεί να μη σε βλέπουνε γνωστοί, φίλοι. Σε βλέπει το μάτι εκείνο το ακοίμητο του Θεού, ο πανταχού παρών σε βλέπει. Και ο Χρυσόστομος λέγει: αν είχαμε συνείδηση της πανταχού παρουσίας του Θεού, ότι ό,τι κάνουμε το κάνουμε μπροστά στα μάτια του Θεού, ας είναι σβηστό το φως, ας είναι κλεισμένα τα παράθυρα, οι πόρτες, ας έχουμε πάρει όλα τα μέτρα ασφαλείας, ερχόμεθα το ανθρώπινο, μπροστά στα μάτια του Θεού κάνουμε ό,τι κάνουμε. Και αν ο άνθρωπος γνώριζε ότι τον βλέπει ο Άγγελός του και ο Θεός του, δεν θα αμάρτανε ή θα αμάρτανε λίγο, λέγανε οι γέροντές μας. Αν αμαρτάνουμε, αν κάνουμε τις ζημιές που κάνουμε εμείς, είτε στον εαυτό μας...

Μαζί με άλλους ή σε άλλους, δεν θα τις κάναμε εάν είχαμε αυτό το συναίσθημα, ότι αυτή την ώρα με βλέπει ο Άγγελός μου και ο Θεός. Διότι εμείς οι Ορθόδοξοι, από την ημέρα που βαπτιστήκαμε, έχουμε άγγελον φύλακα στη στιγμή ημών. Κάνετε κανένα βράδυ την προσευχή σας στο απόδειπνο; Διαβάζετε το απόδειπνο; Αν δεν το ξέρετε απ’ έξω, προσευχητάριο το έχετε. «Άγιε Άγγελε του Χριστού, φύλαξ της αθλίας μου ψυχής και ταλαιπώρου μου ζωής, μη εγκαταλίπης με τον αμαρτωλόν», κλπ. Το διαβάζετε στον Άγγελό σας, στην προσευχή του βραδιού. Ο άγγελος δεν θέλει ποτέ και καμιά αμαρτία, όσο ανώμαλη κι αν είναι, ει μη μόνον στην αρσενοκοιτίαν. Στην παραφύσιν θέλει, αν είτε γυναικός μετά ανδρός, είτε ανδρός μετά ανδρός.

Σοδομιτική αμαρτία. Αμαρτία αυτή που έκαψε τα Σόδομα και τα Γόμορρα ο Θεός, που δεν μπορεί να ιδεί αυτήν την αμαρτία. Μόνο σε αυτή γυρίζει το πρόσωπό του ο σατανάς. Όλες τις άλλες αμαρτίες, ό,τι κι αν είναι, ό,τι ζήτημα είναι, είναι μπροστά και τη βλέπει την αμαρτία. Όταν σε βλέπουνε μάτια, μπορείς να αμαρτήσεις; Δεν μπορείς να αμαρτήσεις. Δεν ξέρω αν ένα βράδυ είπα εδώ πέρα, σε κάποια στροφή, ένα περιστατικό του Οσίου Εφραίμ του Σύρου. Ο Άγιος αυτός άνθρωπος κάποτε κατέβηκε στην Αλεξάνδρεια και μία εταίρα εκεί, μια διεφθαρμένη μεγάλη των ημερών εκείνων, άρχισε να κομπάζει και να λέει ότι «εγώ αυτόν θα τον βάλω στην αμαρτία» και άρχισε να τον παρακολουθεί και να του κάνει γλυκά μάτια του γέροντος επί τρεις-τέσσερις ημέρες.

Διά Πνεύματος Αγίου ήξερε τι είναι αυτό το γύναιο το οποίο ακολουθούσε. Ένα βράδυ λοιπόν, ένα προς το σούρουπο, που τον παρακολουθούσε, γυρίζει και της χαμογελάει για πρώτη φορά. Και τι λέει; «Με συγχωρείς που σε κούρασα τέσσερις ημέρες. Γνωρίζω πώς αισθάνεσαι για μένα και ό,τι αισθάνεσαι για μένα και ό,τι επιθυμείς από εμένα, επιθυμώ κι εγώ από εσένα. Όμως αυτή την ώρα δεν μπορώ. Αύριο, αν θέλεις, να δώσουμε ένα ραντεβού εδώ να συναντηθούμε». Αυτή σου λέει «αυτό ήταν, τον πιάσαμε το παιδί». Και δίνουν ραντεβού την άλλη μέρα σε μια κεντρική οδό της Αλεξανδρείας και συναντηθήκαν πάνω προς τα έργα και ξεκινούν την κεντρική οδό.

Στην κεντρική πλατεία ο Όσιος Εφραίμ βγάζει το ράσο του και το πετάει επάνω στο χορτάρι και της λέει: «Έλα, σε αυτή την πλατεία». «Στους άλλους; Μας βλέπουνε», λέει. «Εγώ;» «Στη διεφθαρμένη; Εγώ λοιπόν; Μας βλέπουνε». «Γιατί, εκεί που υπολογίζεις να μην μας βλέπουνε, δεν μας βλέπουν εκεί πέρα; Με βλέπει ο Θεός μου», λέει. «Εκεί που πάω εγώ και δεν μπορώ να αμαρτήσω. Ή εδώ ή πουθενά». Και έφυγε. Εάν ο άνθρωπος το σκεφτόταν λοιπόν αυτό το πράγμα, δεν θα αμάρτανε. Αυτό που ρίχνει το Θεό, ότι βλέπει, το δίνει έξω. Τώρα τι είπαμε; Νερό κι αλάτι, μεταξύ μας. Δεν ξέρεις, δεν είπες.

μείτησε. Βλέπετε; Έβαλε στο μυστικό σου και την πράξη την πονηρή το σταμνί το ραγισμένο. Ευχαριστώ.

Προτιμότερο να το μάθουν όλοι οι εισαγγελείς του κόσμου, όλος ο κόσμος, το γνωστό, το άγνωστο, και να μην το μάθει ο Θεός. Πώς θα υποφέρεις; Άγγελοι, όταν σε δικάσουν, ότι κάποτε θα τελειώσει, αλλά του Θεού δεν τελειώνει. Πρώτη εκκλησία, την οποία δίδασκε και με την αγιογραφία της. Εκεί, μέσα στην ωραία πύλη, από πάνω, ιστορούσε ένα αυτί, ένα μάτι και ένα χέρι. Και δίδασκε το λαό και με τα μάτια ότι τα πάντα τα βλέπει ο Θεός, και τα κρυφά, τα πάντα ακούει το αυτί του Θεού, και τα κρυφά, και τα πάντα γράφει το χέρι του Θεού, και τα κρυφά. Αυτό. Αν λοιπόν ο άνθρωπος ήθελε να το καταλάβει αυτό και να βλέπει μπροστά του τον Θεό ανά πάσα στιγμή, πώς θα το κάνω αυτό;

Δεν θα αμάρτανε. Και είχε πολύ δίκιο ο όσιος αυτός, ο οποίος έλεγε ότι ο άνθρωπος αμαρτάνει λόγω της αθεοφοβίας του. Δεν βλέπει το Θεό μπροστά του. Αν τον έβλεπε, ή δεν θα αμάρτανε καθόλου ή θα αμάρτανε λίγο. Ότι κάνεις δύσκολα πράγματα αυτά, και όμως κατορθωτά. Έχω αυτή την ώρα στο νου μου τον Ιωσήφ τον Πάγκαλο. Όταν τον πούλησαν αυτά τα αδέρφια του και πήγε κάτω εκεί στην Αίγυπτο αυτό το παιδί μόνο του και έπεσε στα χέρια αυτής της διεφθαρμένης, της Πετεφρίνας, και ζήτησε η κυρία του να ατιμαστεί με αυτόν. Και δεν ενέδωσε το παιδί, παρότι θα μπορούσε να πει «πάμε εγώ τώρα τη ζωή μου, που είμαι εδώ πέρα αιχμάλωτος», και θα ερχόταν και στην πατρίδα και θα καθόταν ότι τα ’χε και με την κυρά του, και δεν έκανε αιχμαλωσία. Αυτός θα ήταν κύριος.

Ο Πετεφρής του είχε δώσει όλη τη διαχείριση. Τα κλειδιά, τα πάντα, αυτός τα διοικούσε. Δεν ήξερε τίποτα ο Πετεφρής. Τι έχουνε, τι εισπράξανε, τι υπάρχει, τι εσπείρανε. Όλα τα διοικούσε αυτός. Και του επετέθη αυτή η κυρία πολλές φορές. Και κάποτε της είπε το εξής, όμορφα λόγια αυτά: «Τα πάντα», λέει, «είναι στη διαχείρισή μου. Ο κύριός μου», λέει, «δεν ξέρει τίποτα. Όλα είναι στο χέρι το δικό μου, εγώ τα διευθύνω, σε μένα», λέει, «ανήκουν, πλην σου. Ανόητη γυναίκα, εσύ δεν ανήκεις σε μένα, ανήκεις στον άντρα σου. Εσένα δεν μπορώ να σε διοικήσω, δεν μπορώ να σε χρησιμοποιήσω, και όλα τα άλλα. Εσύ ανήκεις σ’ αυτόν». Μη γελάτε εμείς! Σας...

Τον έχουμε πάρει και από έρωτα, πρέπει να έχουμε και πέντε φίλους; Ή την έχουμε πάρει και από έρωτα, πρέπει να έχουμε και δέκα φιλενάδες; Ότι δικό μας δήθεν το σώμα και μπορούμε να το διαθέσουμε; Αυτά θα τα βρούμε παρακάτω, αν δεν μετανοήσουμε και δεν επιστρέψουμε από το ατόπημα το μεγάλο, θα τα βρούμε εκεί. Όταν της είπε λοιπόν αυτά τα στοχασμένα λόγια, ότι «εσύ δεν είσαι δικιά μου, είσαι του ανδρός σου, και πώς είσαι δικιά μου, μια ξένη γυναίκα;», συνεχίζει να της λέει: «Άλλωστε πώς είναι δυνατόν να πράξω την αμαρτία μου αυτή ενώπιον του Θεού μου;». Εγώ, τον είδες τον Θεό, Ιωσήφ, εδώ στην Αίγυπτο; Και έρχεσαι αιχμάλωτος και έρχεσαι πουλημένος από τα αδέρφια σου, έρχεσαι να του κλωτσήσεις και να του βάλεις στόχο τους άλλους; Και εν τούτοις, εκεί που ήτανε, έβλεπε Θεό. «Πώς να το κάμω ενώπιον του Θεού μου;»

Εμείς βρίσκουμε δικαιολογία. Ξέρετε, έφταιξαν εκεί πέρα ο κόσμος, έφταιξαν οι γυναίκες, έφταιξαν οι άνδρες, έφταιξαν. Ο Θεός του έτσι είναι; Ο Θεός τούς το επιτρέπει αυτό; Έχεις άδεια από τον Θεό; Από τον κόσμο έχεις, τα έθιμα έχεις, τη διαφθορά τους έχεις. Από τον Θεό σου έχεις άδεια; Δεν έχεις. Δεν υπάρχει Θεός εκεί; Δεν είναι πανταχού παρών ο Θεός; «Πώς να πράξω», λέει, «τούτο ενώπιον του Θεού;». Έτσι είπε. Και θυμάμαι και ένα άλλο, θα σας το πω, το οποίο έλαβε χώρα στην Αθήνα. Μία ήταν ερωτευμένη με έναν καμιά δεκαριά χρόνια. Έπειτα από δέκα χρόνια παντρευτήκαν. Μετά από λίγο καιρό καλέσαν κάποιο φίλο του ανδρός της να του κάνουν τραπέζι στο σπίτι που στήσανε. Δεν πρόλαβε καλά η κυρία να κάνει τραπέζι, αλλά να κλείσει ραντεβού με τον φίλο του ανδρός της έπειτα από λίγες μέρες.

Την ημέρα που είχαν το ραντεβού το απόγευμα, είπε στον σύζυγο ότι «αν το απόγευμα που θα γυρίσεις από τη δουλειά δεν θα είμαι, θα έχω πάει στον οδοντίατρο για το δόντι μου. Με πονάει το δόντι μου». Καλά, πώς του να φανταστεί όσα τον κεράσανε έπειτα από τόσα χρόνια, τα δέκα χρόνια. Το απόγευμα, λοιπόν, ετοιμάστηκε. Κοιτάχτηκε και μπρος πίσω και ανφάς και προφίλ και ήρθε και την εντάξει και αν υπάρχει. Ετοιμάστηκε, καμαρώνει, φεύγει. Μέσα στο χώρο, επάνω ψηλά, είχε και τη στεφανοθήκη. Είχε και τα... τα είχε βάλει ψηλά τα στεφάνια, να μην σκονιστούν. Δίπλα είχε και μια εικονίτσα της Παναγίας, μικρή, χρωματιστή. Πήγε λοιπόν να ρίξει την τελευταία ματιά της σε έναν καθρέφτη και προχωρούσε. Όταν πέρασε από εδώ...

Έπεσε η στεφανοθήκη πίσω της και έγινε ένα εκατομμύριο κομμάτια, με έναν τρομακτικό βρόντο, που κόπηκε η φωνή της. Γύρισε λοιπόν να δει και είπε: «Παναγία μου, μάλιστα», και φωνάζει η Παναγία από πάνω, γλυκά, και της λέει το εξής: «Τι σου χρειάζονται κρεμασμένα αυτά εδώ; Εκεί που πας εσύ, πάρε τα πρώτα και πήγαινε». Ο πανταχού παρών, ο που βλέπει από πάνω και τα κρυφά τα δικά μας, και τα οποία παίρνουν με το πίσω, μην το ακούσουν, μην το μάθουν κλπ. Αν λοιπόν αυτό και μόνο ο άνθρωπος, όταν λέει τη σύντομη αυτή μικρή προσευχούλα, έλεγε «ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών», θα είχαμε προλάβει χιλιάδες αμαρτίες. Δεν ξέρω αν καμιά φορά...

Εξομολογείστε πρώτα-πρώτα, ή τα λέτε στην εικόνα και είστε μέσα. Αν εξομολογείστε σε ιερέα, πώς αισθάνεστε όταν πρόκειται να κάμετε την ίδια αμαρτία που έχετε εξομολογηθεί; Προκειμένου να αμαρτήσετε, λες: «Πώς θα πάω να ξανατοπώ στον παπά αυτό;». Και με τη σκέψη ότι θα ξαναπάς να το πεις και διότι ντρέπεσαι, θα φέρεις το μάτι. Αν λοιπόν αυτό το σκεφτότανε, ότι τον βλέπει ο Θεός, τα αμαρτήματα ενώπιον του Θεού, δεν θα αμάρτανε. Και πραγματολογείται το Πνεύμα το Άγιον. Ρώτησε: «Πανταχού παρών». Να σε λέει «Ουράνιε», αλλά δεν γράφω τα παπούτσια μου. Θα πεις: «Κάνω τη δουλειά μου, ε; Σήμερα δαχτυλίνες». Πανταχού, λοιπόν, παρών και τα πάντα πληρών. «Ο θησαυρός των αγαθών». Όλα τα αγαθά τα πνευματικά απορρέουν από το Πνεύμα το Άγιον.

Πνεύμα του Αγίου, από το Πνεύμα του Αγίου απορρέει η υγεία, η φώτιση, η διατήρηση ζωής, η διατήρηση και όλης της φύσεως. Πάντα τα συντηρεί το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο έχει ένα εκατομμύριο διακλαδώσεις. Ένα και το αυτό Πνεύμα, αλλά μύρια δυο χαρίσματα, κατά αναλογία των αναγκών των ανθρώπων και των υπολοίπων της φύσεως. Θησαυρός των αγαθών και ζωής χορηγός. Τη ζωή δεν τη φτιάχνουν οι άνεμοι, δεν τη φτιάχνουν οι πίθηκοι, δεν τη φτιάχνουν τα σπουργίτια, δεν τη φτιάχνει κανένας· τη φτιάχνει το Πνεύμα το Άγιο. Έχει δώσει νόμο ειδικό, ότι θα συνέρχεται το ωάριο της γυναίκας με το σπερματοζωάριο του ανθρώπου, να γίνεται ζωή. Η ζωή αυτή είναι της χάριτος του Πνεύματος του Αγίου. Το Πνεύμα το Άγιο τη φτιάχνει. Σας ευχαριστώ.

Να το κάνεις έκτρωση την ίδια ώρα που το συνέλαβες, όχι να το λιώσεις, όχι να το πετάξεις. Είναι ύπαρξη, ζωή, και υπάρχει στην αιωνιότητα, είτε μαύρη είτε άσπρη. Και θα τα δείτε εκείνη την ημέρα, όσες και όσοι έχουν σκοτώσει παιδιά, έχουν κάνει εκτρώσεις και λοιπά, θα τα βρούνε εκείνη την ημέρα κρεμασμένα με τα ίδια στο λαιμό τους, εάν δεν εξομολογηθούν και μετανοήσουν. Εν σώματι ως πολλοί των κόσμων τούτων. Και ζωής χορηγός. Ελθέ, έλα σε παρακαλώ, και σκήνωσον εν ημίν. Όχι έλα να περάσεις μια στιγμή και ας είμαστε ήσυχοι, να κάνουμε τα υπόλοιπα. Και σκήνωσον· λέξη, βάλε σκηνή, είσαι σκηνή. Ξέρεις τι λέγει ο Δαβίδ στον τριακοστό τέταρτο ψαλμό; Άγγελοι στρατοπεδεύουν κύκλω των φοβουμένων Αυτόν.

Ο Χριστιανός έχει γύρω γύρω αγγέλους. Εκτός του αγγέλου του δικού του, όταν είναι ανάγκη, έρχονται και άλλοι άγγελοι γύρω γύρω στο σπιτικό του, στη δουλειά του και τον φυλάνε, στο ταξίδι του κλπ. Δεν έχετε ακούσει καμιά φορά που γίνεται κάποια σύγκρουση, που γίνεται ένα δυστύχημα, και θαυματουργικώς αυτοί οι δυο άλλοι, που έπρεπε να έχουν χαθεί, έπρεπε να έχουν πεθάνει, και λέει «άγγελο είχε»; Άγιο λένε ορισμένοι, άγγελο είχε. Άγγελοι, λέει, στρατοπεδεύουν κύκλω των φοβουμένων Αυτόν. Τι παρακαλείς, αν το καταλαβαίνεις; Λες να έλθει το Πνεύμα το Άγιο να σκηνώσει μέσα, δηλαδή μπαίνει ένας λαμπτήρας μέσα, να μένει, να φωτίζει, και όταν ο Σατανάς θέλει να υπάρχει σκοτάδι μέσα στον άνθρωπο για να κάνει τα δικά του, σκοτάδι δεν μπορεί να κάνει. Πράγματα του Σατανά στο σκοτάδι θα κάνεις, τα πράγματα του Σατανά. Και αν είναι δυνατόν να ξεσκεπαστεί από το πέπλο της νυχτός...

Ξέρω τι θα βλέπετε που γίνεται μεταξύ των ανθρώπων. Ελθέ λοιπόν και σκήνωσον εν ημίν και καθάρισον ημάς. Μην έλθεις να εργαστείς επάνω μας, να μας καθαρίσεις; Πρέπει να περάσεις μια φορά, να δουλέψεις επάνω μας και να μας καθαρίζεις. Από τι; Από πάσης κηλίδος. Από πάσης κηλίδος. Από πάσης, και χοντρής και λεπτής. Ρίξε μας ένα κουβά νερό από πάσης κηλίδος. Φανταστείτε μια νύφη, ε! Νύφη είναι η ψυχή του ανθρώπου. Φορεμένο το πέπλο και να έχει μια λερωματιά έως τη μέση. Τι θέαμα είναι αυτή; Έτσι είναι όταν έχεις μία αμαρτία ανεξομολόγητη ή δύο ή πέντε, αν παραδεχτούμε ότι δεν έχεις. Και βρέξει μια σκούπα κάτω και όπως περνούσε την έκαμε. Είμαστε δέκα, πενήντα, εκατό, διακόσιες μουτζαλιές μικρές μικρές.

Τι θέαμα νυφικό είναι αυτό; Τι θέαμα είσαι; Αυτές είναι κηλίδες και αυτές είναι που είναι με το μάτι, που είναι με το χέρι, που είναι με το αυτί, που είναι με τη γεύση, με την όσφρηση, με τη γλώσσα, τις κηλίδες επάνω στο ένδυμα της ψυχής. Ο άνθρωπος πρέπει να καθαρίζει αυτά τα πράγματα από πάσης κηλίδος. Αυτή τη δουλειά την κάνει το Πνεύμα το Άγιο. Και σώσον, Αγαθέ, τας ψυχάς ημών. Μια μικρή προσευχή με δέκα λόγια. Τι περιεχόμενο! Ποιον προσεύχεσαι, ποιον εξυμνείς και ποιον επικαλείσαι, που λέει πόσα θέματα, διότι τη λέγει αλλά δεν εφαρμόζει τίποτα έκαστος. Νομίζω ότι θα χρησιμεύσουν αυτά τα πράγματα, γι’ αυτό μίλησα δυο λόγια αναφορικώς με την προσευχή. Τώρα θα σταματήσω μέχρι εδώ και θα δούμε, Θεού θέλοντος, τι θα επιτρέψει να πούμε αύριο βράδυ.