(A) After Christmas (B) On the New Year

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The events of Christmas, and this Sunday—which is called the Sunday after Christmas—remind us of what took place. Now, among the strangest things were the difficulties that prevented the Magi from returning to inform Herod

whether they had found the Child or not, as they had agreed, when he told them, “If you find Him, return and let me know, so that I too may have the opportunity to go and worship Him.” Of course, that was not his desire; his desire was quite different. And yet he was thwarted and entangled, because he was dealing not only with the Son of Mary, but also with the Son of God. The Magi were warned to return to their own country, and in faith they obeyed the dream they had seen, leaving Herod to rave in his foolishness, as the Akathist Hymn so beautifully says when speaking of this event. To this very day, I would like you to know, the cave still exists where the Magi found shelter after leaving Bethlehem.

They spent the first night in a cave that still exists and has become the burial place of many: Saint Theodosius the Cenobiarch, the mother of Saint Sabbas the Sanctified, and other women and men. It lies within the grounds of the Holy Monastery of Saint Theodosius the Cenobiarch, in the wilderness of the Jordan. So the Magi departed. Herod waited—Holy Scripture does not say how long—until his patience was exhausted, and then he put into action the plan he had conceived.

From the very moment he heard from these distinguished men that they had come from the East—leaving their positions and homes, spending their money, and traveling for two years to reach Judea—he began to carry out his plan. That is why, as we heard on Christmas Day, he secretly took them aside and, by an indirect line of questioning, determined when the star had appeared. In this way, so to speak, he obtained the date of the Child’s birth, so that he could decide the age below which the children were to be slaughtered. And as we heard today, he sent his men and mercilessly killed all the boys two years old and under, according to the time he had carefully learned from the Magi. Yet once again his plan came to nothing. Why? Because, as I said before, he was dealing not only with the Son of Mary, but also with the Son of God. The Child had already been warned to leave that place and, with the help of Joseph the Betrothed and His Most Holy Mother, He departed for a foreign country, as we would say—for Egypt. He remained there until further notice, when Joseph was told to return because the one who sought the Child’s life was now gone. This account seems to raise many questions, supposed problems, and difficulties. Yet everything is really quite simple.

Things are not as human beings imagine them. If the one being persecuted had been merely a powerful man, he would have done one thing: he would have killed Herod and remained in his own home. God does not act that way. Even today He could remove every wicked person, every unjust person, every blasphemer, every atheist, every denier, and every enemy of His. But where would He remove them to? What would that accomplish? He would merely fill Hell one hour sooner, and tomorrow they could say to Him, “If You had left me longer, I would have repented.” Such patient forbearance belongs not merely to righteous people, but to God Himself. Therefore God made Himself the lesser one, as He still does today before the wickedness and indifference of mankind, and He withdrew from their midst.

He allowed Herod to die a natural death, and after Herod had died, He returned peacefully. Notice how beautifully the angel spoke to Joseph: “Take the Child and His mother.” He did not say, “Take your child and your wife.” No. You are the servant of a lofty purpose. Therefore help the Child and His mother—the bond of kinship is between those two—and depart, depart, depart for Egypt. When these events had run their course and Herod had naturally passed from the scene, the angel appeared again and said to him, “Take the Child and His mother, and go into the land of Israel, for those who sought the Child’s life are dead.”

Go in peace. But earlier he had to flee. This too is part of the lesson. A person should never expose himself carelessly to danger. If he can protect himself, he should do so. If he cannot protect himself and there is a true necessity, God will protect him. But if it is not necessary for him to remain, God will allow him to withdraw and depart, just as He did with the Honorable Forerunner.

People are scandalized because God allowed this servant of His to be brutally slaughtered through the wickedness of a corrupt man and a corrupt woman. Yet there was a divine dispensation at work, so that he might proclaim the Gospel through his blood. There was a special reason for him to depart from this world, and he departed in this manner. In His love, God did not deprive him of the crown of martyrdom.

A person cannot become a martyr by his own power. Martyrdom is a gift, a grace that God bestows upon His chosen ones, as He had done before. Joseph’s conduct contains a great lesson. He departed into the unknown; he went to a foreign country on a very difficult mission, with a fourteen-year-old girl and an infant in her arms. And he went. Where could he go? Among foreign peoples—where else could he go? Yet he went and remained there without news, without a letter, without anything to tell him what was happening. “Remain there,” God tells him, “stay there until I speak to you. I am watching over you. I care for you,” as Peter so beautifully reminds us:

“Cast all your care upon Him, for He cares for you.” You sleep, he says, while God keeps watch, considering how to help you, how to bring everything to a good outcome, how to protect you, and how to help you repent. He keeps all these things in His care. So remain there and do not be anxious. This is difficult. You need great faith to lift up your hands and wait, surrendered entirely, for an answer. And Joseph waited. This holy elder had patient endurance, and he waited. Here is the proof: Herod died, and Joseph did not know it. Another ruler took his place, and Joseph did not know that either. Apparently, only when he reached the border did he learn who was king and who now ruled there. When he heard that it was Archelaus, he became afraid and changed course once again. The man had known nothing.

There are people who reach this point: they know nothing of what is happening in the world and have entrusted everything to the providence of God—their health, their children, their work, their household, their business, absolutely everything. God goes before them, and they follow behind. Many say, “But how will God notify me?” Here is your answer: just as He notified Joseph. Did Joseph hear it on television? Was it broadcast to him on the radio? Did God send him a telegram? God sent His angel, who told him, “Gather your things now, rise peacefully, and return.” And Joseph remained at peace. “For those who sought the Child’s life are dead.” There is no longer any danger. This is God; He has not changed. We are the ones who have changed. We rely upon our own strength and our own sense of justice, and we seek solutions contrary to those which

God has appointed for each person. Herod was deceived, and he killed the children. He slaughtered them and then rested easy. Tomorrow, the twenty-ninth of the month, we commemorate the fourteen thousand infants. Their Holy Relics are in the cave at Bethlehem. If you are counted worthy to go there, you will see them. You will also see larger relics, skulls larger than those of the little children, and bones thicker and larger than theirs. These belong to their parents, who would not release the children from their arms. When Herod’s soldiers came to seize the children, the parents too were killed, and now they are there together in eternity. Besides the parents, the fourteen thousand infants are Holy Martyrs who shed their blood after Christ. I do not know whether you have noticed the sequence of events

that the Church has set before us and called to our remembrance during these days. First comes Christ, the cornerstone of the whole building: “The stone which the builders rejected has become the chief cornerstone.” Second comes Stephen the Protomartyr, another of the first stones in the Church of Christ. Today James the Brother of the Lord and Joseph the Betrothed are added to the Church of Christ. These commemorations have not been arranged by chance. They were not placed here merely so that we might hear certain words. They have a purpose: they reveal who Christ is, what His Church is like, and who were the first to give their blood. For the Orthodox Church of Christ is founded upon blood. It is not founded upon lies. It is not founded upon papal interests,

upon the satanic inventions of Protestants, or upon those of the various millenarian groups and the many other heresies in the world, which are founded upon worldly self-interest and egotism. No. The Orthodox Church has blood at her roots. That is why she is in no danger. She is the only Church that is in no danger. All the others will fade away. The only one that will remain is the Orthodox Church, because “the gates of Hades shall not prevail against her.” God therefore allowed those children to be slaughtered. Ordinarily, the Honorable Forerunner should have been among them. But strangely, since his Lord was in Egypt, he himself was found in the wilderness. Tradition tells us that the elderly Elizabeth took him in her arms and slowly, painfully fled

from the swords of Herod’s soldiers. She reached a place where they caught up with her, intending to seize the Child and slaughter her. She offered a brief prayer and said, “O mountain, receive the Child and His mother.” A small mountain stood before her, and in this manner she found herself sheltered behind it. John then went into the wilderness and remained there, as we know from the other events concerning the Honorable Forerunner, which our Church will set before us immediately after the Baptism of Christ. Although Christ is now presented as eight days old, He will then appear at thirty years of age, and John also will appear at thirty. John was six months older. He should have been included among those children two years old and under, and yet he too escaped. And all people are delivered from the satanic hands

of Satan’s instruments. There are many instruments of Satan: people who become enemies of others because they take no account of death, judgment, or the justice of God. Christ will judge everyone impartially and precisely according to His justice. This is exactly why He gave Herod the opportunity to repent. But Herod did not repent. He remained hard-hearted and carried out this deed. And even then he could still have repented, for he could see that his plan had failed. Who had warned them? Could this Child perhaps be something more? Think about that as well. The wretched man behaved like a dog which, when someone throws a stone at it, tries to bite the stone. It does not look for the hand that threw the stone or ask why it was thrown. This is what happened to Herod,

and it is what often happens to us when we are not watchful. This is why I say that the chain of events following the birth of Christ clearly shows that He did not intervene with force against human wickedness. We demand vengeance upon others. Once—I do not know whether you have read this—Christ and His disciples came to a village. The people there not only refused to receive them and refused to listen to them, but drove them out, practically kicking them as they went. John became angry, and so did Peter, and they said to the Lord, “Shall we command fire to fall upon them, as in the days of Elijah, when the Prophet Elijah called down fire and burned one group of fifty after another?” “No,” He said, “do not do that.”

He said, “We are not of that spirit. We did not come to destroy those who do not receive us. We did not come to destroy those who refuse to listen to us. We did not come to destroy those who insult us. We came to speak to them once, twice, five times, ten times, a hundred times; to wait for them, help them, and show them great forbearance, in the hope that they may choose to repent.” For there is no other means, no other human act, capable of restraining and subduing—so to speak, of disarming—the hand of God and removing the sword of justice from His hand. Only human repentance can do this. There is no other way. You may eat roots for a thousand years and perform every good work in the world,

including all the acts of charity I mentioned, but it will accomplish nothing. God is not appeased by that alone. Repent. This is the solution to the entire matter: repentance together with self-abasement, the correction of injustices, the setting right of blasphemies, and the correction of all other sins. This is what appeases God, disarms His hand, and saves a person. Herod had so much before his eyes, just as Pharaoh had so many miracles before him. Yet instead of restraining himself and saying, “Could I perhaps be mistaken? Let me wait and see,” he immediately did what he did. You know what became of Herod. My beloved, Herod’s body became horribly swollen and was consumed by worms.

They had to tear down the doorway in order to carry him out. That was Herod’s end. Every person who sets himself against God, against His Gospel, against His Saints, against the true faith, against the Mysteries, or against the clergy will meet a dreadful death, whose signs will be evident even in this world. You will see a person unable to die for an entire week; you will see him turn completely black; you will see him become savage; you will hear him cry out; you will witness dreadful and extraordinary things. Their signs will remain visible even in this world. In the same way, all the deniers, including those philosophers who departed this life denying God, manifested satanic signs in their dying hours, signs that remained as a warning to others. It is recorded that

One such man is mentioned—perhaps the well-read among you know him—by the name of Voltaire. He was a great atheist. But he had a maidservant, and after he died, another man asked her to work for him. She said, “What sort of man is he? Is he a believer? Could he be like my first master? I do not want to go near him, and I do not want to witness his death as well.” So horrifying had Voltaire’s death been. Consequently, all who sought to oppose God’s plan came to a wretched end—a wretched end even in the eyes of the world, not only beyond the grave but here, before the grave. So let us not set ourselves against God. Let each person consider and discover where he was before he came into this world.

Let him look at what he sees around him, what he hears, what he tastes, and what he feels. Let him speak with that voice called conscience, which rejoices when he does good and recoils when he does evil. He will discover that something else, something invisible, is all around him, surrounding him, and that he cannot escape it. You may escape another person; you may escape your enemy; you may escape all manner of things—but you cannot escape God. Wherever you hide, wherever you stand, there is a voice within you. Go into the desert, go out to sea, rise into the air, descend into the depths of the earth—wherever you go, you carry within yourself God’s representative, which cries out and says: “It is not lawful for you. What you are doing is not right; what you said is not right; what you are thinking is not right.” This reality follows a person everywhere...

Before the grave, you too will suffer in this world, since God Himself suffered. Was there any reason for Him to flee as a refugee, for a Child to go to Egypt? Was there any reason for His mother, the Most Holy Theotokos—purer than the Cherubim and the Seraphim—to go there and endure such hardship, or for that elderly man Joseph to suffer all these things? And yet this is the lot of all who wish to live a godly life. “All who desire to live godly lives will be persecuted,” Scripture says. So let us not turn away. This is not merely some little feast. The Church has not arranged these things before, during, and after the feast by chance. She has arranged them beautifully, so that we may pay attention. Every year we live, she sets the scenes before us again: the same images, the same events, the same scenes. Their repetition is meant to remind us to make them our life and our lived experience, because...

death, as you know, comes without warning. You do not know when. Suddenly, within an hour, you may depart from this world and find yourself face to face with Him who suffered these things here, taught them, and left them for us. I pray that Saint Joseph the Betrothed, James the Brother of the Lord, and the Most Holy Theotokos, the mother of our Lord—who endured all this hardship and left us this moral and dogmatic teaching—may continue to intercede for us, and that we ourselves may choose to change, because God waits, but He does not forget. Amen. Three solemn events make up this great day. First, the Circumcision of our Lord Jesus Christ. Second,

the person of Basil the Great, the revealer of heavenly mysteries; and third, New Year’s Day, the so-called changing of the year. The most solemn event is the Circumcision of our Lord. Today He is eight days old, and He too fulfills the Law, according to the command God gave Abraham: that every male child should be circumcised on the eighth day. Since Christ became man, He obeys God’s command, just as in a few days we shall see Him submit to the baptism that God had commanded John the Forerunner to perform.

He humbled Himself for us, although He had no need of circumcision, because circumcision symbolized the putting away of sin, and also showed that blood was required for sin to be cut away. Circumcision caused blood to flow, thereby indicating and foretelling that sin would be severed and removed through blood—the sin that enters the world through ancestral sin and through the birth of every human being. This is why the symbolic member of the male infant was circumcised.

The man begets and the woman gives birth, as we said during the days of Christmas. And yet, although Christ, being God, had no need of this procedure, He accepted circumcision for our sake and humbled Himself, leaving us its symbolic lesson.

It teaches us how we too must think and act before God’s commandments—before the command of God. Those of you who attended church last night will have heard in the reading from Genesis that God gave this command to Abraham. Those who have the Old Testament can find these events in the fourteenth chapter of Genesis. The first and great significance of today’s feast, then, is...

once again, the humility of Jesus: that He accepted circumcision in the flesh in order to teach us how we ought to conduct ourselves. This circumcision was also a means of reconciliation with God. Today it has been replaced. We Christians are not circumcised; circumcision has been replaced by Baptism. Many today fail to notice that Christ was not asked whether He wished to be circumcised; His parents took Him to be circumcised. Likewise, eight-day-old children were not asked by their parents whether they wished to be circumcised; their parents were obliged to have it done. From the moment they were circumcised, whether as infants or adults, they became friends of God.

They could eat the Passover and partake in communion, as we were saying today. Some people now say, “Did anyone ask me before they baptized me?” And what would it cost you to renounce your Baptism? Would it cost you so much to deny your Baptism? Or are you offended because they gave you one more bath? Just as the infant then was not asked but received circumcision, and God accepted this on the child’s behalf through the parents, so today the infant who is baptized is not asked, because circumcision has been replaced by infant Baptism. If you open the Church’s Book of Prayers, you will find a service for everyone who is to be baptized, called the service of the Naming,

which takes place precisely on the eighth day. And today, at His Circumcision—at His typological baptism, as we were saying—Christ received His name. Later Christ also underwent a baptism of repentance, and He left us His own Baptism. So do not be scandalized, and know how to answer when someone says, “Did the person who baptized me ask me? I did not want to be baptized,” without rejecting him. The parent simply did what he was obliged to do. A parent also gives you Holy Communion before you understand, yet you are sanctified. He also feeds you before you understand, yet you are nourished. Precisely the same thing happens in this case. Thus, that circumcision was replaced by the infant Baptism of our Church. This is why the Church appoints the relevant passage from Holy Scripture—specifically, from Paul’s Epistle to the Colossians—to remind us of this truth.

If you listened attentively, you heard that it says Baptism replaced circumcision. We therefore have scriptural proof that circumcision was replaced by infant Baptism. This is the first and solemn event, the event that constitutes the greatest and most important part of the day. The second part concerns Basil the Great. Basil the Great came from a family of seven children, five of whom were Saints, apart from his mother and father: four sons who became Saints and one daughter, the eldest, Saint Macrina, the teacher of monasticism. It was to her that Basil the Great owed his return to Christ

and his deep cultivation of the Christian life. When Basil the Great studied in Athens, earned five qualifications, and returned home, he was not yet the man he later became. Macrina took him in hand and led him into the Christian faith. She helped him; Basil the Great owed to her his guidance into Christ and into Orthodoxy. He departed for the desert, remained there for five years, learned the Old Testament by heart, and wrote discourses on monasticism. When he returned, he became the man we know. He died at only forty-nine years of age. Yet as a bishop he accomplished the work of two hundred years, not merely

the few years he lived in this world. He left us many things. As his dismissal hymn says, he interpreted Genesis preeminently—specifically the Hexaemeron, the account of the six days of creation—up to the point at which God created the material world, but not man, since man was created last. Then, through a revelation from the Most Holy Theotokos, he was told that he would depart and that another would undertake to interpret the rest. This was done by his brother, Saint Gregory, known as Gregory of Nyssa. At the beginning of the year, this family ought to stand before us as a great example. First, a large family is blessed by God when man does not deliberately limit it. Man must not restrict the family.

If, for example, Basil’s father, also named Basil, and his mother, Emmelia, had decided to have a small family, as we do today, we would have been deprived of these five Saints. Unfortunately, this is not taken into account. We celebrate the Saint, but we do not imitate the Saint; we do not imitate his family or his parents. He is not placed at the beginning of the year at random. He is set before us as an example, as a model. We must look deeply and imitate, drawing out like a bee everything beautiful, good, and sweet. This is a family worthy of imitation, and blessed are those who choose to read about it. Our young people would not be as they are today,

nor would they think as they do or be so troubled, because Basil the Great addressed every question, both philosophical and religious, and his teaching can fill a person’s soul. In the early schools, the Hexaemeron was part of the curriculum, and the Ministry of Education distributed these books free of charge. Today young people are uninformed about matters of faith. Everything appears mysterious to them, although the questions have already been answered. Their fathers never bought them such a book; they bought only what the school prescribed and requested. Nor did the young people themselves seek out these helpful works, which are available today in simple language. Our young people in particular could learn a great deal, for they thirst and feel the need

to enter more deeply into this unknown realm. This man spoke and interpreted through the Holy Spirit. He left many things to both the Church and the State, for he was not only a man who helped the Church but one who also served the State. And yet he passes unnoticed; at most, his name is profaned, because those who turned him into a mascot for card players do not benefit from honoring the true Saint Basil. The Saint was never a card player. The Saint gave gifts to the poor—not to the wealthy, not to his male and female friends, and not to people who would later give gifts back to him, as we do. Generally speaking, most of us are completely uninformed about Basil the Great, and I believe we ought to learn much more about him,

so that we may be greatly benefited, both personally and more broadly, and may also inform others. The third part concerns the change of the year—New Year’s Day. People make a great fuss over the changing of the year. The year changes, my dear friends, but the person does not. It is absurd to make so much of the fact that we used to write ’80 and now write ’81—or that tomorrow we will write ’82, whereas before we wrote ’79. For the human person, at least, this is absurd. Man is eternal. The passing years do not affect that. Therefore, there should not be so much talk about it. But if one wishes to speak of it, one should do so wisely: reflecting on the past and taking account of the future. Yet man does not do this.

They used to make a figure of a man and display it on New Year’s morning, having set it up during the night. Viewed from one side, it showed a sullen, blackened, filthy man—a truly grotesque figure. Viewed from the other side, because it had two faces, it showed a very handsome young man, pleasing to behold. In this way they depicted the departing year as burdened and blackened, while imagining that they were passing into a favorable and happy year, as we say—a year filled only with flowers, without mourning, sorrow, affliction, or adversity. That is how they portrayed it. But how did we portray ourselves tonight?

Not here, but in the cities, where people claim to live somewhat differently, they put on a similar display. At twelve o’clock they turned off the lights and left everything dark and black. Then they heard “zero-one” announced on the radio and turned the lights on again. They left behind a black page and supposedly passed into a joyful state of affairs. But it is falsehood, deception, deceit, absurdity, and foolishness. The very same person, with the same filth, weaknesses, sins, and wretched condition, remains exactly the same person at one minute past twelve as he was at twelve. Nothing has changed.

If 1980 became 1981, that did not change the person. What matters is for the person to change, for a new person to emerge—clean, repentant, and with a different outlook. The fact that I was with my girlfriend at midnight and was still with her at one minute past midnight brought me no happiness. At midnight I was gambling, and at one minute past midnight I was still gambling; nothing changed for me. At night I was a swindler, and in the morning I am still a thief; nothing changed for me. At night I was a liar, and in the morning I continue to lie; nothing changed for me. What, then, did time accomplish? What did the New Year create? What did all those wishes for “many years” accomplish? What is the point, unless a person takes care to make good use of that dark dividing line? All who engage in business

close their books in this way, especially the large stores. Once a year, on a certain day, they draw up a balance sheet. The employees work inside, counting and calculating, adding up the gains and the losses, to see how things went, what happened, and whether it is worthwhile to continue. If merchants dealing in sugar and rice, meat and shoes, clothing and watches do these things, should not a person with an immortal soul also draw up a balance sheet? How did his soul fare during 1980, and what condition is it in now, as he is about to enter 1981—if the goodness and longsuffering of God grant him that opportunity? I do not know how many people did this.

From my own small personal observation, I believe that not even one person in a million thought of entering the New Year clean and changed, mindful of the goodness and longsuffering of God, who added the year 1980 to their lives and brought them into the new year. I do not know. We like to call ourselves educated, sensible, accomplished, intelligent, even shrewd, as we are in every other matter; yet here, unfortunately, we fall short. And if you think there is something we failed to do last year that we ought to do this year, let each of us attend to it. God is good and waits for us, giving us the opportunity to return and set right what we had left unresolved.

The present... It is a bridge joining the past to the future. In reality, the present does not exist. It is so fine, like an imaginary line, as we might say in human terms, separating the past from the future. Whatever I say is already in the past, and whatever I am going to say lies in the future. Whether I will actually say it, I do not know. This is why a person must live in fear and reverence, for he stands between heaven and earth, precisely where Christ stood in order to unite what is below with what is above. He hangs suspended and cannot say, “I will do this.”

Who told you that you will do it? The power goes out, and you will do nothing. You remain suspended in between, like an elevator when the electricity is cut off or a fuse blows. That is how you will remain there, suspended, without having time to accomplish anything.

You will be able neither to go down nor to go up. And yet man, with all his achievements—even after reaching the moon—has failed to grasp this. Although God in His goodness adds years to his life so that he may change, man does not change. He changes clothes, habits, fashions, seasonings, and recipes, but his soul does not change. Few people make use of the time granted by the goodness and longsuffering of God. My beloved, it is the love of God that should fill us with fear and awe; we should not fear only the justice of God. No, God will not drown us in a sea of water; He will drown us in a sea of oil. It is His mercy that will overwhelm us. Therefore, whether as individuals

responsible for ourselves, or as people who have others around us depending on us, let us take heed for that immortal treasure called the soul. Even if everything else is put in order and we receive applause for everything, if we lose our soul—or the souls of those who depend on us—it would have been better for us not to have been born. The awards and certificates we give ourselves, or that others give us, are absurd. It is utterly foolish to seek approval from the world, whose powerful current sweeps us away. “But look at the world! What will the world say? You see, we live in the world.” Yes, we live in the world, but we are going to stand before Christ—Christ Crucified,

Christ the Nazarene, who drank the cup to its very dregs—and Christ will demand an account from us. He does not ask for the money we offer Him. He does not ask for our candles, whose wax comes from His bees. He does not ask for our oil, which comes from His olive trees. He asks us to surrender our sins. Many of us entered the New Year and shamelessly accepted wishes for “many years.” Why? So that we may keep doing the same things and remain exactly as we are? This is utterly absurd, if what I am saying is truly happening—and I pray that it is not. Yet I am obliged to sound the alarm: it is utterly absurd to imagine that Christ will continue to let us mock Him. No; we are left without excuse. “The word that goes forth from My divine mouth,” God says through Isaiah in 55:11, “shall not return empty.” It will not return void: it will bring either salvation or condemnation.

My beloved, may all these words prove irrelevant to us and find no fault in us; may we already have done what is beneficial for our own souls. But if we have not, let us take care to do it, making good use of the goodness and longsuffering shown in this year of the Lord, which He has graciously added to our lives. Amen.

Τα γεγονότα των Χριστουγέννων, και σήμερα η Κυριακή αυτή, η οποία ονομάζεται Κυριακή μετά τα Χριστούγεννα, μας υπενθυμίζει αυτά τα οποία έλαβαν χώρα. Τώρα, τα πιο παράξενα πράγματα ήταν οι δυσκολίες των μάγων να επιστρέψουν, να πληροφορήσουν τον Ηρώδη,

βρήκαν το παιδί ή όχι, όπως είχαν συμφωνήσει, ότι «αν εύρετε, επιστρέψετε και έτσι θα μου δώσετε και εμένα την ευκαιρία να πάω να τον προσκυνήσω». Βέβαια δεν ήταν αυτή η επιθυμία του, άλλη ήταν η επιθυμία του, και όμως εδυσκολεύθη, ενεπέχθη, διότι δεν είχε να κάνει μόνο με τον Υιόν της Μαρίας, αλλά είχε να κάνει και με τον Υιόν του Θεού. Οι μάγοι ειδοποιήθησαν να γυρίσουν στην πατρίδα τους και υπήκουσαν αυτοί διά πίστεως στο όνειρο που είδανε και άφησαν τον «Ηρώδη ληρώδη», όπως αναφέρει ωραιότατα ο Ακάθιστος Ύμνος όταν ομιλεί γι' αυτό το περιστατικό. Μέχρι και σήμερα υπάρχει το σπήλαιο, θα ήθελα να ξέρετε, όπου εφιλοξένησε τους μάγους όταν ανεχώρησαν από την Βηθλεέμ.

Το πρώτο βράδυ παρέμειναν σε ένα σπήλαιο, το οποίο υπάρχει και έχει αποτελέσει το μέρος ένθα έχουν ταφεί πολλοί: ο Άγιος Θεοδόσιος ο Κοινοβιάρχης, η μητέρα του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου και άλλες γυναίκες και άνθρωποι, και είναι μέσα στον περίβολο, στην έρημο του Ιορδάνου, της Ιεράς Μονής του Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχου. Έφυγαν οι άνθρωποι. Περίμενε, πόσο δεν αναφέρει η Γραφή, μέχρι που εξηντλήθη η υπομονή του Ηρώδου και τότε έβαλε το σχέδιό του σε ενέργεια, όπως το είχε φανταστεί.

Την πρώτη ώρα που άκουσε από τους επισήμους αυτούς ανθρώπους ότι ήρθαν εξ Ανατολών, άφησαν τις έδρες των, άφησαν τα σπίτια τους, κατανάλωσαν χρήματα, περπάτησαν δύο χρόνια για να φτάσουν στην Ιουδαία, και έθεσε σε εφαρμογή το πρόγραμμά του. Γι' αυτό, όπως ακούσαμε και ανήμερα τα Χριστούγεννα, τους τράβηξε στην άκρη λάθρα και εξακρίβωσε, κατά έναν πλάγιο τρόπο, τον χρόνον του φαινομένου αστέρος, που πλέον κρατούσε την ημερομηνία, ούτως ειπείν, πότε γεννήθηκε, για να κανονίσει από πού και κάτω θα σφάξει. Και όπως ακούσαμε σήμερα, έστειλε και ανηλεώς εφόνευσε όλους τους παίδας από διετούς και κατωτέρω, κατά τον χρόνον ον ηκρίβωσε παρά των μάγων. Όμως και πάλι έπεσε στο κενό. Γιατί; Διότι, όπως είπα και προηγουμένως, δεν είχε να κάνει μόνο με τον Υιόν της Μαρίας, αλλά είχε να κάνει και με τον Υιόν του Θεού, ο οποίος είχε ειδοποιηθεί προηγουμένως να φύγει από τον χώρον αυτόν και, τη βοηθεία του μνήστορος Ιωσήφ και της Παναγίας Μητρός του, έφυγε μάλιστα στο εξωτερικό, όπως θα λέγαμε, στην Αίγυπτο, και έμεινε εκεί μέχρι νεωτέρας, που ξαναειδοποιήθη να επιστρέψει, που είχε πλέον εκλείψει ο ζητών την ψυχή του παιδιού. Πολλά ερωτηματικά και πολλά δήθεν προβλήματα και δύσκολα παρουσιάζει αυτή η υπόθεση. Όμως όλα είναι απλά πράγματα.

Δεν είναι όπως τα φαντάζεται ο άνθρωπος. Αν ήταν άνθρωπος ο διωκόμενος, ένας ισχυρός, δεν θα έκανε τίποτα άλλο· θα δολοφονούσε τον Ηρώδη και θα καθόταν στο σπίτι του. Ο Θεός δεν κάνει αυτό το πράγμα. Και σήμερα μπορεί να τους βγάλει όλους τους πονηρούς από τη μέση, όλους τους αδίκους, όλους τους βλασφήμους, όλους τους αθέους, όλους τους αρνητάς, όλους τους εχθρούς του. Που θα τους βγάλει; Τι βγαίνει από αυτό; Θα γεμίσει μια ώρα προηγουμένως την κόλαση και θα μπορούν να του πούνε αυτοί αύριο ότι «εμένα, αν με άφηνες, εγώ θα μετανοούσα». Κι αυτό δεν είναι ίδιον δικαίων ανθρώπων απλώς, αλλά Θεού. Γι' αυτό ο Θεός έκαμε τον μικρότερον, όπως κάνει και σήμερα τον μικρότερον μπροστά στην κακία και στην αδιαφορία των ανθρώπων, και έφυγε αυτός από τη μέση.

Τον άφησε να αποθάνει φυσιολογικά, ο Ηρώδης, και όταν πέθανε φυσιολογικά επέστρεψε με την ησυχία του. Ωραίο ήτο αυτό που του είπε, αν το προσέξατε: «Παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα αυτού». Όχι «το παιδί σου και τη γυναίκα σου». Όχι. Είσαι υπηρέτης μιας υψηλής υποθέσεως. Βοήθησε, λοιπόν, το παιδί και τη μητέρα του — συγγένεια είναι μεταξύ των δύο αυτών — και φεύγε, και φεύγε, και φεύγε εις Αίγυπτον. Όταν τέλειωσαν τα σκηνικά και ο Ηρώδης είχε φύγει φυσιολογικώς από τη μέση, ξαναπαρουσιάστηκε ο άγγελος και του είπε: «Παράλαβε τη μητέρα και το παιδίον και πορεύου εις γην Ισραήλ· τεθνήκασι γαρ οι ζητούντες την ψυχήν του παιδίου».

Πήγαινε με την ησυχία σου. Προηγουμένως φεύγει. Είναι και αυτό μέσα. Ο άνθρωπος ποτέ δεν πρέπει να εκθέτει τον εαυτό του έτσι, ως έτυχε. Εάν μπορεί να φυλαχτεί, να φυλαχτεί. Εάν δεν μπορεί να φυλαχτεί και είναι ανάγκη, θα τον φυλάξει ο Θεός. Εάν πάλι δεν είναι ανάγκη, θα τον αφήσει και θα φύγει, όπως άφησε και τον Τίμιο Πρόδρομο.

Σκανδαλίζονται γιατί τον άνθρωπό του αυτόν τον άφησε και κατεσφάγη από την κακία ενός διεφθαρμένου και μιας διεφθαρμένης γυναικός. Η οικονομία γεγονέ τις θεϊκή εκεί και ίνα δι' αίματος ευαγγελίση. Υπήρχε ένας ειδικός λόγος που έπρεπε να φύγει από τη μέση, και έφυγε κατά αυτόν τον τρόπο, και δεν του εστέρησε εν τη αγάπη του τον στέφανον του μαρτυρίου.

Για να γίνει μάρτυρας ο άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει μόνος του. Είναι χάρισμα, είναι δώρο που το δίδει ο Θεός στους εκλεκτούς του, πράγμα το οποίο έκανε και προηγουμένως. Έχει μεγάλη διδασκαλία η συμπεριφορά του Ιωσήφ. Έφυγε στο άγνωστο, έφυγε στο εξωτερικό, με μια αποστολή πολύ δύσκολη, με μια παιδούλα δεκατεσσάρων ετών και με παιδί στην αγκαλιά. Και φεύγει. Πού να πάει; Στους Αραπάδες, πού να πάει; Και εντούτοις επήγε και έμεινε χωρίς νέα, χωρίς γράμμα, χωρίς τίποτα, να ξέρει περί τίνος πρόκειται. «Ίσθι εκεί», του λέει, «κάθου εκεί έως αν είπω σοι. Εγώ έχω το νου μου για σένα. Μέλει εμένα για σένα», όπως ωραιότατα μας το υπενθυμίζει ο Πέτρος:

«Πάσαν την μέριμναν», λέει, «επιρρίψατε επ' αυτόν, ότι αυτώ μέλει περί υμών». Συ κοιμάσαι, λέγει, κι αυτός αγρυπνεί πώς να σε βοηθήσει, πώς να στα βγάλει δεξιά τα πράγματα, πώς να σε φυλάξει, πώς να σε βοηθήσει να μετανοήσεις. Όλα αυτά τα έχει υπόψη του αυτός. Κάθεσαι, λοιπόν, εκεί, μην απασχολείσαι. Είναι δύσκολο πράγμα αυτό. Πρέπει να έχεις μεγάλη πίστη για να σηκώσεις τα χέρια πάνω και, μοιρολατρικώς, να περιμένεις κάποια απάντηση. Και περίμενε. Είχε την υπομονή αυτός ο Άγιος Γέροντας και επερίμενε. Απόδειξη είναι: πέθανε ο Ηρώδης, δεν το ήξερε· ήρθε άλλος στη θέση του, δεν το ήξερε. Όταν έφτασε στα σύνορα, άρα τότε έμαθε ποιος είναι βασιλιάς, ποιος βασιλεύει εδώ, και άκουσε ότι είναι ο Αρχέλαος και τον εφοβήθη και άλλαξε πάλι πορεία. Δεν ήξερε τίποτα ο άνθρωπος.

Στους ανθρώπους που φτάνουν σε αυτό το σημείο, να μην ξέρουν τίποτα από τον κόσμο και πάντα να τα έχουνε εναποθέσει στην πρόνοια του Θεού — μα υγεία, μα παιδιά, μα δουλειά, μα σπιτικό, μα επιχείρηση, μα τα πάντα — να πηγαίνει ο Θεός μπροστά και εμείς να πηγαίνουμε πίσω. Πολλοί λένε: «Και πώς θα με ειδοποιήσει εμένα ο Θεός;» Ορίστε, όπως ειδοποίησε και αυτόν. Το άκουσε στο TV; Του το έπαιξε στο ραδιόφωνο; Του έστειλε τηλεγράφημα; Του έστειλε άγγελό του και του λέει: «Μάζεψέ τα τώρα και σήκω με την ησυχία σου και γύρισε». Και μένει ήσυχος. «Τεθνήκασι γαρ οι ζητούντες την ψυχήν του παιδίου». Δεν κινδυνεύεται πλέον. Αυτός είναι ο Θεός, δεν άλλαξε. Εμείς αλλάξαμε και επαναπαυόμεθα στη δικιά μας δύναμη και στη δικιά μας δικαιοσύνη και ζητούμε τρόπους λύσεως αντίθετους από εκείνους που

έχει ο Θεός για κάθε άνθρωπο. Εγελάσθη ο Ηρώδης και εφόνευσε τα παιδιά. Τα έσφαξε τα παιδιά και εφησύχασε. Εορτάζουν αύριο, 29 του μηνός, δεκατέσσερις χιλιάδες νήπια. Τα Άγια Λείψανά τους υπάρχουν στο σπήλαιο στη Βηθλεέμ. Αν αξιωθείτε και πάτε, θα τα δείτε. Θα δείτε και λείψανα, κάρες μεγαλύτερες από των μικρών. Θα δείτε λείψανα χοντρύτερα, μεγαλύτερα από των μικρών. Είναι οι γονείς τους, οι οποίοι δεν τα άφησαν από την αγκαλιά τους. Όταν επήγαιναν να τους τα πάρουν τα παιδιά οι στρατιώτες του Ηρώδου, εφονεύθησαν κι αυτοί και υπάρχουν μαζί εκεί στην αιωνιότητα. Και, εκτός των γονέων, τα δεκατέσσερις χιλιάδες νήπια Άγιοι Μάρτυρες είναι αυτοί που έχυσαν το αίμα τους μετά τον Χριστό. Δεν ξέρω αν παρακολουθήσατε τη σειρά των ενεργειών,

των υπενθυμίσεων της Εκκλησίας αυτές τις ημέρες. Πρώτος, ο Χριστός, ακρογωνιαίος λίθος του όλου οικοδομήματος. «Λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, ούτος εγενήθη εις κεφαλήν γωνίας». Δεύτερος, ο πρωτομάρτυς Στέφανος, άλλο πρώτο λιθάρι στην Εκκλησία του Χριστού. Σήμερα, ο Αδελφόθεος Ιάκωβος και ο μνήστωρ Ιωσήφ προστίθενται στην Εκκλησία του Χριστού. Δεν είναι τυχαία βαλμένα. Δεν τα βάλαν απλώς για να ακούμε ορισμένα λόγια. Έχουν λόγο και δείχνει ο Χριστός τι είναι, η τρόπος η Εκκλησία του, ποιοι οι πρώτοι που έδωσαν αίμα. Διότι η Εκκλησία του Χριστού, η Ορθόδοξος, στηρίζεται σε αίμα. Δεν στηρίζεται σε ψέματα. Δεν στηρίζεται σε συμφέροντα παπικά,

σε σατανικά εφευρήματα των Προτεσταντών ή των διαφόρων άλλων χιλιαστών ή άλλων ποικιλωνύμων αιρέσεων που υπάρχουν στον κόσμο με βάση το συμφέρον και τον εγωισμό του κόσμου. Όχι, έχει αίμα στη ρίζα της η Ορθόδοξη Εκκλησία. Γι' αυτό και δεν κινδυνεύει. Η μόνη Εκκλησία που δεν κινδυνεύει. Όλα θα σβήσουν τα άλλα. Η μόνη που θα μείνει θα είναι η Ορθόδοξη Εκκλησία, διότι «πύλαι άδου ου κατισχύσουσιν αυτής». Τα άφησε, λοιπόν, και εσφάγησαν. Μέσα σε αυτά τα παιδιά κανονικά έπρεπε να είναι και ο Τίμιος Πρόδρομος. Αλλά, παραδόξως, και αυτός, εφόσον ο Κύριός του ευρέθη στην Αίγυπτο, αυτός ευρέθη στην έρημο. Αναφέρει η παράδοση ότι τον πήρε στα χέρια της η γραία Ελισάβετ και, κούτσα-κούτσα, όπως θα λέγαμε, να φύγει από

προσώπου μαχαίρας στρατιωτών Ηρώδου. Έφτασε σε μέρος που την έφτασαν να της το πάρουν το παιδί και αυτοί να τη σφάξουν. Έκανε μια σύντομη προσευχή και είπε: «Όρος, δέξου το τέκνον και τη μητέρα αυτού». Ήταν μπροστά ένα βουνελάκι και βρέθηκε, κατά αυτήν την έννοια, πίσω από το βουνό. Και έφυγε στην έρημο και έμεινε εκεί, όπως ξέρουμε τα περιστατικά τα άλλα που έχουν σχέση με τον Τίμιο Πρόδρομο, τα οποία η Εκκλησία μας θα μας τα παρουσιάσει αμέσως μετά τη βάπτιση του Χριστού μας. Παρότι ο Χριστός είναι οκτώ ημερών, παρουσιάζεται τριάντα ετών και παρουσιάζεται και ο Ιωάννης τριάντα ετών. Έξι μήνες είναι η διαφορά τους, είναι μεγαλύτερος. Και μέσα στα παιδιά αυτά των δύο χρονών έπρεπε να παρθεί μέσα και ο Τίμιος Πρόδρομος, και εντούτοις και αυτός εγλίτωσε. Και όλοι οι άνθρωποι γλιτώνουν από τα σατανικά χέρια

των οργάνων του Σατανά. Υπάρχουν πολλά όργανα του Σατανά, άνθρωποι οι οποίοι είναι εχθροί άλλων ανθρώπων, γιατί δεν υπολογίζουν τον θάνατο και την κρίση και τη δικαιοσύνη του Θεού. Θα κρίνει τον καθέναν ο Χριστός απροσωπόληπτα, ακριβώς με βάση τη δικαιοσύνη του. Γι' αυτό και ακριβώς του έδωσε την ευκαιρία του Ηρώδου να μετανοήσει. Δεν μετενόησε όμως, έμεινε στη σκληρότητά του και επεχείρησε και αυτό. Και πάλι, αν μετανοούσε, διότι βλέπει εν τούτοις, βλέπει ότι την έχασε την υπόθεση. Ποιος τους ειδοποίησε; Άρα μήπως είναι τίποτα παραπάνω; Σκέψου το και αυτό. Το έπαθε ο καημένος αυτός σαν το σκύλο, ο οποίος, όταν πετάξεις ένα λιθάρι να τον χτυπήσεις, πάει να δαγκώσει το λιθάρι. Δεν πάει να βρει το χέρι που του ρίχνει το λιθάρι και να δει γιατί το ρίχνει. Αυτό το έπαθε ο Ηρώδης,

το οποίο παθαίνουμε και εμείς πολλές φορές όταν δεν προσέχουμε. Γι' αυτό λέγω, είναι μια πλοκή πραγμάτων και περιστατικών μετά του Χριστού μας τη γέννηση, που δείχνει καθαρά ότι δεν επενέβη δυναμικά στην κακία των ανθρώπων. Εμείς ζητούμε εκδίκηση από τους άλλους. Κάποτε, δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει, βρεθήκανε σε ένα χωριό οι μαθητές του Χριστού και ο Χριστός. Και ο κόσμος εκεί όχι μόνο δεν τους εδέχθη, όχι μόνο δεν θέλησε να τους ακούσει, αλλά τους σήκωσε να τους πετάξει έξω, πίσω κλωτσιές. Και θύμωσε ο Ιωάννης και θύμωσε ο Πέτρος και του είπαν του Κυρίου μας: «Να πούμε», λέει, «να ρίξει πυρ επ' αυτών, όπως επί των ημερών του Ηλία, που έριξε ο προφήτης Ηλίας φωτιά και έκαψε πεντήκοντα και πεντήκοντα και λοιπά;» «Όχι», λέει, «να μην το κάνετε αυτό».

Λέει: «Δεν είμαστε αυτού του πνεύματος. Δεν ήρθαμε να εξοντώσουμε αυτούς που δεν μας δέχονται. Δεν ήρθαμε να εξοντώσουμε αυτούς που δεν μας ακούνε. Δεν ήρθαμε να εξοντώσουμε αυτούς που μας υβρίζουν. Ήρθαμε να τους μιλήσουμε μία, δύο, πέντε, δέκα, εκατό, να τους περιμένουμε, να τους βοηθήσουμε, να μακροθυμήσουμε, μήπως θελήσουν και μετανοήσουν». Διότι κανένας άλλος τρόπος δεν είναι ικανός και καμιά άλλη χειρονομία του ανθρώπου δεν είναι ικανή να περιορίσει, να τη δαμάσει, ούτως ειπείν, να αφοπλίσει το χέρι του Θεού, να του πάρει το σπαθί της δικαιοσύνης από το χέρι του. Είναι η μετάνοια του ανθρώπου. Κανένας άλλος τρόπος. Τρώγε ρίζες χίλια χρόνια, κάμε όλα τα αγαθά του κόσμου,

τις ελεημοσύνες που είπα, τίποτα. Δεν ικανοποιείται. Μετανόησε. Αυτή είναι η λύση όλου του θέματος. Η μετάνοια μαζί με την αυτοταπείνωση, την τακτοποίηση των αδικιών, την τακτοποίηση των βλασφημιών, την τακτοποίηση των άλλων αμαρτιών. Αυτό είναι που εξευμενίζει τον Θεό, αφοπλίζει τη χείρα του Θεού και γλιτώνει ο άνθρωπος. Ο Ηρώδης, παρότι είχε τόσα μπροστά του να δει, όπως ο Φαραώ είχε τόσα θαύματα μπροστά του να δει, και αντί να μαζευτεί και να πει «βρε, μήπως δεν είναι έτσι; Για ας περιμένω», αμέσως έκαμε αυτά που έκανε. Ξέρετε τα αποτελέσματα του Ηρώδου. Ο Ηρώδης, αγαπητοί μου, έγινε τυμπανιαίος, επρήσθη, έγινε σκωληκόβρωτος.

Γκρέμισαν την πόρτα για να τον βγάλουν. Αυτό είναι το τέλος του Ηρώδου. Κάθε άνθρωπος που θα τα βάλει με τον Θεό, που θα τα βάλει με το Ευαγγέλιό του, που θα τα βάλει με τους Αγίους του, που θα τα βάλει με την πίστη του την ορθή, που θα τα βάλει με τα μυστήρια, που θα τα βάλει με τον κλήρο, θα έχει άσχημα αποτελέσματα θανάτου, που θα είναι έκδηλα και στον κόσμο τούτο. Θα δεις τον άνθρωπο να μην μπορεί να πεθάνει μια βδομάδα, θα δεις τον άνθρωπο κατάμαυρον, θα δεις τον άνθρωπο άγριον, θα δεις τον άνθρωπο να φωνάζει, θα δεις πράγματα και θαύματα, θα τα δεις. Θα μένουν αισθητά και στον κόσμο τούτο. Όπως όλοι οι άνθρωποι, όλοι οι αρνηταί, και αυτοί οι φιλόσοφοι που έχουν φύγει αρνηταί από εδώ, έδειξαν σημεία σατανικά τις ώρες που επέθαιναν και έμειναν για τους άλλους. Αναφέρεται

ένας, μπορεί να τον ξέρουν οι κύριοι που διαβάζουν, Βολταίρος ονόματι. Αυτός ήταν μεγάλος άθεος. Είχε μαζί του όμως και μία υπηρέτρια, που όταν πέθανε αυτός τη ζήτησε την υπηρέτρια ένας άλλος και λέγει: «Τι είναι αυτός; Πιστεύει; Μήπως είναι σαν τον πρώτο μου αφέντη; Δεν θέλω να πάω κοντά του και δεν θέλω να δω και τον θάνατό του». Τέτοιος φρικτός ήτο ο θάνατος εκείνος. Άρα, κατά συνέπεια, λοιπόν, όσοι άνθρωποι θέλησαν να αντιταχθούν στο σχέδιο του Θεού είχανε οικτρόν τέλος και κατά κόσμον οικτρόν τέλος, όχι πέραν του τάφου, αλλά και από εδώ, προ του τάφου. Γι' αυτό μην τα βάζουμε με τον Θεό. Ας εξετάσει ο καθένας να βρει πού ήταν πριν έρθει εδώ.

Ας εξετάσει γύρω αυτά που βλέπει, αυτά που ακούει, αυτά που γεύεται, αυτά που αισθάνεται. Ας μιλήσει με μια φωνή που λέγεται συνείδηση, που όταν κάνει το καλό χαίρεται και με το κακό ζαρώνει. Θα βρει ότι κάτι άλλο, ένα αόρατο πράγμα, είναι γύρω του, που τον περιβάλλει, και δεν μπορεί να ξεφύγει εξ αυτού. Διότι μπορεί να αποφύγεις τον άνθρωπο, μπορεί να αποφύγεις τον εχθρό σου, μπορεί να αποφύγεις δεν ξέρω τι· τον Θεό δεν μπορείς να τον αποφύγεις. Όπου να κρυφτείς, όπου να σταθείς, έχεις μέσα μια φωνή. Τράβα στην έρημο, τράβα στη θάλασσα, τράβα στον αέρα, τράβα στα έγκατα της γης, όπου να πας, έχεις μέσα την αντιπροσωπεία, η οποία σου φωνάζει και σου λέει: «Ουκ έξεστί σοι. Αυτό που κάνεις δεν είναι σωστό, αυτό που είπες δεν είναι σωστό, αυτό που σκέπτεσαι δεν είναι σωστό». Πάντοτε τον άνθρωπο τον παρακολουθεί αυτό το περιστατικό...

Προ του τάφου θα βασανιστείς στον κόσμον τούτον, αφού βασανίστηκε ένας Θεός. Υπήρχε λόγος να φύγει πρόσφυγας, να πάει ένα παιδί στην Αίγυπτο; Υπήρχε λόγος η μητέρα του, η Παναγία, η αγνή υπέρ τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ, να πάει να βασανίζεται πέρα εκεί, και αυτός ο γέρων άνθρωπος, ο Ιωσήφ, να υποφέρει όλα αυτά τα πράγματα; Και εντούτοις, αυτή είναι η τύχη όλων των ανθρώπων που θέλουν να ζήσουν ευσεβώς. «Ο θέλων ευσεβώς ζην διωχθήσεται», έτσι λέγει. Μην φεύγουμε, λοιπόν. Δεν είναι απλώς μια γιορτούλα. Δεν τα έχει τυχαίως η Εκκλησία φτιάξει προ, κατά και μετά. Τα έχει όμορφα, να τα προσέχουμε εμείς. Και όσα χρόνια ζούμε, τόσα χρόνια μάς βγάζει τα σκηνικά επάνω. Τα ίδια φιλμ, τα ίδια περιστατικά, τα ίδια σκηνικά. Η επανάληψη να μας υπενθυμίσει να τα κάνουμε ζωή μας, βίωμά μας, διότι...

ο θάνατος, όπως ξέρετε, είναι ανύποπτος. Δεν ξέρεις πότε. Εν ψυχρώ, σε μια ώρα μέσα, φεύγεις εκ του κόσμου τούτου και θα βρεθείς αντιμέτωπος με Εκείνον, ο οποίος τα υπέφερε εδώ, τα δίδαξε και τα άφησε για μας. Εύχομαι τόσον ο Άγιος Μνήστωρ Ιωσήφ, όσον ο Αδελφόθεος Ιάκωβος και η Παναγία Μητέρα του Κυρίου μας, που υπέστησαν όλη αυτήν την ταλαιπωρία και μας άφησαν αυτό το ηθικό και δογματικό δίδαγμα, και ακόμη να πρεσβεύουν, αλλά και εμείς να θελήσουμε να αλλάξουμε, διότι ο Θεός περιμένει αλλά δεν ξεχνάει. Αμήν. Τρία σοβαρά γεγονότα συνθέτουν τη σημερινή μεγάλη ημέρα. Πρώτον, η περιτομή του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Δεύτερον,

το πρόσωπο του Μεγάλου Βασιλείου του Ουρανοφάντορος και, τρίτον, η Πρωτοχρονιά, η αλλαγή του έτους η λεγομένη. Το σοβαρότερο γεγονός είναι η περιτομή του Κυρίου μας, ο οποίος σήμερα είναι οκτώ ημερών και πραγματοποιεί και αυτός τον νόμο, όπως είχε δώσει εντολή ο Θεός εις τον Αβραάμ να περιτέμνονται τα αρσενικά παιδία την ακροβυστίαν αυτών την ογδόην ημέρα. Και ο Χριστός, εφόσον έγινε άνθρωπος, εφαρμόζει την εντολή του Θεού, όπως θα δούμε και σε λίγες μέρες να εφαρμόζει τη βάπτιση που είχε δώσει εντολή να κάνει ο

Τίμιος Πρόδρομος. Εταπεινώθη για μας, παρότι δεν είχε την ανάγκη αυτής της περιτομής, διότι η περιτομή συμβόλιζε την απόθεση της αμαρτίας και ακόμη ότι χρειαζόταν αίμα διά την αποκοπή της αμαρτίας. Διότι κατά την περιτομήν εδημιουργείτο αιμορραγία και έδειχνε και προφήτευε δι' αυτού ότι δι' αίματος θα αποτμηθεί και θα αποκοπεί η αμαρτία, η οποία αμαρτία έρχεται εις τον κόσμο διά του προπατορικού αμαρτήματος και διά της γεννήσεως ενός εκάστου ανθρώπου. Γι' αυτό περιτέμνεται το συμβολικόν μόριον του μικρού, του αρσενικού.

Ο ανήρ γεννά και η γυναίκα τίκτει, όπως είπαμε στις ημέρες των Χριστουγέννων. Και εντούτοις, παρότι ο Χριστός ως Θεός δεν είχε την ανάγκη αυτής της επεμβάσεως, εντούτοις την εδέχτη για μας, την περιτομή αυτή, και ταπεινώθη, πράγμα το οποίο άφησε σε μας συμβολικώς.

Πως και εμείς πρέπει να σκεπτόμεθα και να ενεργούμε μπροστά στις εντολές του Θεού ή την εντολή του Θεού. Όσοι εκκλησιαστήκατε χτες το βράδυ θα ακούσατε στην προφητεία της Γενέσεως ότι είχε δώσει ο Θεός εντολή εις τον Αβραάμ. Όσοι έχετε Παλαιά Διαθήκη θα μπορείτε να τα βρείτε τα περιστατικά αυτά στο 14ο κεφάλαιο της Γενέσεως. Η πρώτη, λοιπόν, και η μεγάλη

αξία της σημερινής εορτής είναι η ταπείνωση και πάλιν του Ιησού, να δεχθεί περιτομή σαρκική, για να διδάξει μας το πώς πρέπει να πολιτευόμεθα. Η περιτομή αυτή ήταν και ένας τρόπος συμφιλιώσεως με τον Θεό. Αυτό έχει αντικατασταθεί σήμερα. Δεν γίνεται η περιτομή σε εμάς τους χριστιανούς. Έχει αντικατασταθεί διά του βαπτίσματος. Πολλοί σήμερα δεν έχουν προσέξει ότι ο Χριστός δεν ερωτήθη για να περιτμηθεί· οι γονείς του τον πήγανε να περιτμηθεί. Όπως και τα παιδιά εκείνα των 8 ημερών δεν ερωτώνται από τους γονείς τους για να περιτμηθούν· οι γονείς ήσαν υποχρεωμένοι να τους κάνουν την περιτομή. Και από τη στιγμή που έγιναν περίτμητοι, είτε οι μικροί είτε οι μεγάλοι, έγιναν φίλοι με τον Θεό.

Μπορούσαν να φάνε το Πάσχα, να κοινωνήσουν, όπως τα λέγαμε σήμερα. Σήμερα υπάρχουν ορισμένοι οι οποίοι λέγουν: «Με ρώτησαν εμένα που με βαφτίσανε;». Και τι σου κοστίζει να ξεβαφτιστείς; Σου κοστίζει πολλά να ξεβαφτιστείς, να αρνηθείς το βάπτισμά σου; Ή που σου κάμανε ένα μπάνιο ακόμη σε πείραξαν; Όπως τότε, λοιπόν, εκεί δεν ερωτάται ο μικρός και δέχεται την περιτομήν και το δέχεται ο Θεός αυτό εκ μέρους των γονέων, έτσι και σήμερα δεν ερωτάται το μικρό το οποίο βαπτίζεται, διότι η περιτομή έχει αντικατασταθεί διά του νηπιοβαπτίσματος. Εάν ανοίξετε το βιβλίο των ευχών της Εκκλησίας, θα δείτε μια ακολουθία για κάθε έναν που βαπτίζεται, που λέγεται ακολουθία της Ονοματοδοσίας,

η 8η ακριβώς ημέρα. Και ο Χριστός επήρε το όνομά Του σήμερα κατά την περιτομή, κατά το βάπτισμά Του το τυπικό, όπως τα λέγαμε. Ο Χριστός έκανε και βάπτισμα μετανοίας στη συνέχεια και άφησε και βάπτισμα δικό Του. Γι' αυτό μη σκανδαλίζεστε και να ξέρετε να απαντάτε όταν σας λένε: «Με ρώτησε εμένα που με βάφτισε; Δεν ήθελα εγώ να βαφτιστώ», χωρίς να του αρνηθείς. Έκαμε όμως εκείνο που ήταν υποχρεωμένο να κάνει. Όπως και σε κοινωνεί χωρίς να ξέρεις, όμως αγιάζεσαι. Όπως και σε ταΐζει χωρίς να ξέρεις, όμως τρέφεσαι. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και σε αυτή την περίπτωση. Ώστε η περιτομή εκείνη αντεκατεστάθη διά του νηπιοβαπτισμού της Εκκλησίας μας. Γι' αυτό και η Εκκλησία επιστρατεύει το ειδικό μέρος από το Ευαγγέλιο και, συγκεκριμένως, από την επιστολή προς Κολοσσαείς του Παύλου, για να υπενθυμίσει αυτό το γεγονός.

Βάλατε το αυτί σας και προσέξατε, θα είδατε ότι λέγει ότι το βάπτισμα αντικατέστησε την περιτομή. Έχουμε, λοιπόν, γραφική απόδειξη ότι η περιτομή αντικαταστάθηκε διά του νηπιοβαπτίσματος. Αυτό το σοβαρό, το πρώτο γεγονός, το οποίο παρουσιάζει το μεγαλύτερο μέρος και το αξιότερο της ημέρας. Το δεύτερο μέρος είναι το θέμα του Μεγάλου Βασιλείου. Ο Μέγας Βασίλειος είναι ένα πρόσωπο από μια οικογένεια με 7 πρόσωπα και με 5 Αγίους, αν βγάλουμε τη μητέρα του και τον πατέρα του έξω. Τέσσερα αγόρια Άγιοι και μια κόρη, η μεγαλυτέρα, η Μακρίνα, η καθηγήτρια του μοναχισμού, στην οποία οφείλει ο Μέγας Βασίλειος την επιστροφή του εις Χριστόν,

εις την εις βάθος καλλιέργειαν του χριστιανισμού. Διότι όταν ο Μέγας Βασίλειος εσπούδαζε εις τας Αθήνας και έφυγε με πέντε διπλώματα και πήγε εκεί, δεν ήταν ακόμη αυτός που έγινε εκ των υστέρων. Και τον παρέλαβε η Μακρίνα και εκείνη τον έβαλε στον χριστιανισμό. Αυτή τον βοήθησε· σ' αυτή οφείλει τη χειραγώγησή του εις Χριστόν και εις Ορθοδοξίαν ο Μέγας Βασίλειος. Έφυγε εις την έρημο, έμεινε πέντε χρόνια εκεί, έμαθε από στήθους την Παλαιάν Διαθήκη, έγραψε λόγους για τον μοναχισμό και, όταν επέστρεψε, έγινε αυτός ο οποίος έγινε. Πέθανε 49 μόλις ετών. Εργάστηκε όμως σαν επίσκοπος για 200 χρόνια, όχι για

λίγα που έζησε στον κόσμο τούτον. Άφησε πολλά πράγματα, ερμήνευσε κατεξοχήν, όπως λέγει το απολυτίκιό του, τη Γένεση, συγκεκριμένως την Εξαήμερο, μέχρι του σημείου που έφτιαξε ο Θεός τα υλικά πράγματα πλην του ανθρώπου, διότι ο άνθρωπος έγινε τελευταίος. Κατόπιν Αποκαλύψεως, μάλιστα, της Παναγίας μας, του είπε ότι θα φύγει και άλλος θα αναλάβει να ερμηνεύσει τα υπόλοιπα. Και τα ερμήνευσε ο αδελφός του, ο Άγιος Γρηγόριος, ο λεγόμενος Νύσσης. Η οικογένεια αυτή πρέπει να είναι, όπως είναι στην πρώτη του έτους, σαν ένα μεγάλο παράδειγμα. Πρώτον, η οικογένεια η μεγάλη είναι ευλογημένη από τον Θεό, αν δεν είναι περιορισμένη από τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να περιορίζει την οικογένεια.

Εάν, παραδείγματι, ο Βασίλειος, ο πατέρας του, και η Εμμέλεια, η μητέρα του, εσκέπτοντο να κάνουν μια μικρή οικογένεια, όπως κάνουμε εμείς σήμερα, θα εστερούμεθα εμείς των πέντε Αγίων αυτών. Δυστυχώς δεν λαμβάνεται υπόψη. Εορτάζεται ο Άγιος, δεν μιμούμεθα όμως τον Άγιο εμείς, δεν μιμούμεθα την οικογένεια, δεν μιμούμεθα τους γονείς. Δεν μπαίνει εκεί, έτσι ως έτυχε, στην πρώτη του έτους. Μπαίνει σαν παράδειγμα, μπαίνει σαν μοντέλο. Πρέπει ο άνθρωπος να εμβαθύνει και να μιμείται, να απομυζά, όπως η μέλισσα, ό,τι το ωραίο, ό,τι το καλό, ό,τι το γλυκό. Είναι μια οικογένεια προς μίμησιν. Και χαρά στους ανθρώπους που θα ήθελαν να τη διαβάσουν. Οι νέοι μας δεν θα ήσαν αυτοί που είναι σήμερα,

ούτε θα σκέπτονταν όπως σκέπτονται και θα προβληματίζονταν, διότι ο Μέγας Βασίλειος έχει λύσει όλα τα θέματα, και φιλοσοφικά και θρησκευτικά, και είναι ικανός να γεμίσει τον άνθρωπο. Τα πρώτα σχολεία την Εξαήμερο την είχαν στο σχολείο, τη διένειμε δωρεάν, τα βιβλία αυτά, το Υπουργείο Παιδείας. Σήμερα ο νέος είναι απληροφόρητος για τα θέματα της θρησκείας. Τα βλέπει όλα σαν μυστήρια μπροστά του, παρότι είναι λελυμένα. Ο πατέρας του δεν του πήρε ποτέ τέτοιο βιβλίο. Του πήρε ό,τι λέει το σχολείο και του ζητάει. Αυτός ο ίδιος δεν ανέτρεξε να βρει τα βοηθήματα αυτά, τα οποία είναι σε γλώσσα απλή σήμερα. Θα μπορούσαν πολλά να μάθουν, κατεξοχήν οι νέοι μας, οι οποίοι διψούν, οι οποίοι νιώθουν την ανάγκη

να εμβαθύνουν στο άγνωστο αυτό. Αυτός ο άνθρωπος διά Πνεύματος Αγίου έχει μιλήσει και έχει ερμηνεύσει. Άφησε πολλά πράγματα στην Εκκλησία και στην Πολιτεία, διότι δεν υπήρξε μόνον ο άνθρωπος ο οποίος βοήθησε την Εκκλησία, αλλά και αυτή την Πολιτεία. Και εντούτοις περνάει απαρατήρητος, το πολύ πολύ να βλασφημηθεί, διότι οι άνθρωποι που τον κάμανε χαρτοπαίκτη δεν τους συμφέρει να κερδίσουν στον Άη Βασίλη. Δεν υπήρξε ποτέ χαρτοπαίκτης ο Άγιος. Ο Άγιος προσέφερε δώρα στους φτωχούς, όχι στους έχοντας, ούτε στους φίλους και στις φιλενάδες, ούτε σε εκείνους που επρόκειτο να ξανά μας τα επιστρέψουν πίσω. Πράγματα τα οποία κάνουμε εμείς. Εν γενικές γραμμές, επάνω στο πρόσωπο του Μεγάλου Βασιλείου είμεθα τελείως απληροφόρητοι οι περισσότεροι και θα έπρεπε, νομίζω, να μάθουμε γύρω από το πρόσωπο αυτό,

πολλά να ωφεληθούμε και ατομικά και γενικότερα, που θα μπορούμε και άλλους να πληροφορήσουμε. Το τρίτο μέρος είναι το μέρος αλλαγής, Πρωτοχρονιάς. Κόπτονται οι άνθρωποι γύρω από το θέμα της αλλαγής του έτους. Το έτος αλλάζει, ο άνθρωπος, αγαπητοί, δεν αλλάζει. Είναι αστείο το αν εγράφαμε 80 και γράφουμε 81, να γίνεται τόση συζήτηση, ή αύριο που θα γράψουμε 82, ή που γράφαμε 79. Είναι αστείο αυτό το πράγμα, τουλάχιστον για τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος είναι αιώνιος. Τα χρόνια δεν τον επηρεάζουν. Κατά συνέπεια, δεν πρέπει να γίνεται τόσος λόγος. Αλλά εάν θέλει να κάνει λόγον, θα πρέπει σοφά να κάνει λόγον. Να σκέπτεται το παρελθόν και να υπολογίζει το μέλλον. Αυτό δεν το κάνει όμως.

Έφτιαχναν ένα ομοίωμα ανθρώπου και το παρουσίαζαν σήμερα το πρωί. Κατά τη νύχτα το έστηναν. Αν πήγαινες από το ένα μέρος να το δεις, έβλεπες έναν κατσούφη, έναν μαύρον, έναν λερωμένον, ένα έκτρωμα πραγματικό. Αν πήγαινες από το άλλο μέρος να το ιδείς, γιατί ήταν double face, έβλεπες έναν ωραιότατο νέο, πολύ ευειδή, που σου προκαλούσε την ευχαρίστηση να τον βλέπεις. Παρουσίαζαν τον χρόνο που φεύγει, τον φορτωμένο, τον μαύρο, και να περάσουν σε έναν χρόνο ευνοϊκό, σε έναν χρόνο ευτυχισμένο, όπως λέμε εμείς, σε έναν χρόνο μόνο με λουλούδια, να μην έχει πένθος, να μην έχει στενοχώριες, να μην έχει θλίψεις, να μην έχει αντιξοότητες. Έτσι αυτοί παρομοίαζαν. Εμείς πώς παρομοιάσαμε τον εαυτό μας απόψε;

Εδώ όχι, αλλά στις πόλεις, που λένε δήθεν ότι κάνουν τη ζωή κάπως διαφορετική, εκεί παρουσίασαν κατά έναν παρόμοιον τρόπο. Στις 12 η ώρα έκλεισαν τα φώτα και άφησαν μια μουτζούρα, άφησαν ένα μαύρο πράγμα. Εν τω μεταξύ άκουσαν μηδέν ένα στο ραδιόφωνο και άνοιξαν τα φώτα. Άφησαν μια μαύρη σελίδα και πέρασαν σε μια χαρμόσυνη δήθεν, δήθεν υπόθεση. Γιατί είναι ψέμα, είναι απάτη, είναι δόλος, είναι αστείο, είναι ανοησία. Ο ίδιος ο άνθρωπος, με τις ίδιες του βρωμιές και με τις αδυναμίες, με τις αμαρτίες του και με τα χάλια του, είναι αυτός ο ίδιος ο άνθρωπος που είναι και στις 12 και ένα. Δεν άλλαξε τίποτα.

Αν το 80 έγινε 81, δεν άλλαξε τον άνθρωπο. Το θέμα είναι να αλλάξει ο άνθρωπος, να βγει καινούριος άνθρωπος από εκεί, καθαρός, μετανοημένος, με μια άλλη προοπτική. Το ότι ήμουνα με τη φιλενάδα μου στις 12, αλλά και ότι βρίσκομαι με τη φιλενάδα μου στις 12 και 1, αυτό δεν μου έφερε καμία ευτυχία. Διότι στις 12 η ώρα ήμουνα στο χαρτί και στις 12 και ένα ήμουν στο χαρτί· δεν μου άλλαξε τίποτα. Το βράδυ ήμουνα λωποδύτης και το πρωί είμαι κλέφτης· δεν μου άλλαξε τίποτα. Το βράδυ ήμουνα ψεύτης και το πρωί εξακολουθώ· δεν μου άλλαξε τίποτα. Τι έκαμε, λοιπόν, ο χρόνος; Τι έφτιαξε το νέο έτος; Τι έκαμαν τα «χρόνια πολλά»; Προς τι, εάν ο άνθρωπος δεν φροντίσει τη μαύρη αυτή διαχωριστική γραμμή να την αξιοποιήσει; Όλοι οι άνθρωποι οι εμπορευόμενοι

έτσι κλείνουν τα μεγάλα, κατεξοχήν, καταστήματα. Σε έναν χρόνο, μια ημέρα γίνεται, λέει, ισολογισμός. Εργάζονται μέσα οι υπάλληλοι, καταμετρούν, λογαριάζουν, φέρνουν τα συν και τα πλην, να δούνε πώς πήγανε, τι έγινε και αν συμφέρει να συνεχίσουν. Αν οι άνθρωποι οι εμπορευόμενοι για ζάχαρες και για ρύζια, για κρέατα και για υποδήματα, για ρούχα και για ρολόγια, κάνουν αυτά τα πράγματα, ο άνθρωπος με την αθάνατο ψυχή του δεν θα έπρεπε κι αυτός να κάνει έναν ισολογισμό; Λοιπόν, πώς πήγε κατά τον χρόνον του 1980 ψυχικώς και πώς βρίσκεται τώρα που θα περάσει στο 81, εάν του το επιτρέπει η χρηστότης, η μακροθυμία του Θεού; Δεν ξέρω πόσοι άνθρωποι το έκαναν αυτό το πράγμα.

Πιστεύω, από ένα μικρόν ατομικό πειραματισμό, ότι ούτε ένα τοις εκατομμυρίοις δεν θα ήσαν οι άνθρωποι οι οποίοι σκέφτηκαν να περάσουν καθαροί, διαφορετικοί, εν σχέσει με τη χρηστότητα και τη μακροθυμία του Θεού, που τους προσέθεσε το 1980 στον καινούργιο χρόνο. Δεν ξέρω. Εάν θα θέλαμε να λεγόμεθα μορφωμένοι άνθρωποι, άνθρωποι με μυαλό, φτασμένοι, έξυπνοι, πανούργοι, όπως είμεθα σε όλα τα άλλα θέματα, αν θα θέλαμε, στο σημείο αυτό δυστυχώς χωλαίνουμε. Και αν νομίζετε ότι θα πρέπει κάτι που δεν κάναμε πέρσι να το κάνουμε φέτος, ας το φροντίσει ο καθένας. Ο Θεός είναι αγαθός και περιμένει τον άνθρωπο και του δίδει την ευχέρεια να επιστρέψει, να τακτοποιήσει εκείνα τα οποία δεν είχε τακτοποιήσει.

Παρόν... Μια γέφυρα η οποία ενώνει το παρελθόν με το μέλλον. Στην πραγματικότητα παρόν δεν υπάρχει. Είναι τόσο λεπτό, είναι μια νοητή ευθεία, όπως θα μπορούσαμε να πούμε, δίδοντας έναν ανθρώπινο ορισμό, που χωρίζει το παρελθόν από το μέλλον. Ό,τι λέγω είναι στο παρελθόν και ό,τι θα πω είναι στο μέλλον. Εάν θα πω, δεν ξέρω. Γι' αυτό ο άνθρωπος πρέπει να φοβάται, διότι βρίσκεται μεταξύ ουρανού και γης, βρίσκεται ακριβώς εκεί που ευρέθη ο Χριστός για να ενώσει τα κάτω με τα απάνω. Αιωρείται, δεν μπορεί να πει ότι «εγώ θα κάνω».

Ποιος σου το είπε ότι θα κάνεις; Κλείνει το ρεύμα και δεν θα κάνεις. Μένεις στο ενδιάμεσο, αιωρούμενος, όπως μένει το ασανσέρ όταν διακοπεί, όταν πέσει η ασφάλεια. Έτσι θα μείνεις αιωρούμενος εκεί και δεν θα προλάβεις τίποτα.

Ούτε να κατεβείς, μα ούτε να ανέβεις. Και εντούτοις ο άνθρωπος, ο τόσο φτασμένος, αυτός που προσεληνώθη, δεν το έχει πιάσει το θέμα αυτό. Παρότι ο Θεός και η χρηστότης Του τού προσθέτει χρόνια να αλλάξει ζωή, ο άνθρωπος δεν αλλάζει. Αλλάζει ενδύματα, αλλάζει συνήθειες, αλλάζει μόδες, αλλάζει καρυκεύματα, αλλάζει μαγειρεύματα, αλλά η ψυχή δεν αλλάζει. Είναι λίγοι οι άνθρωποι οι οποίοι εκμεταλλεύονται τον χρόνον της χρηστότητος και της μακροθυμίας του Θεού. Πρέπει να φοβούμεθα, αγαπητοί μου, από την αγάπη του Θεού· μην φοβούμεθα τη δικαιοσύνη του Θεού. Όχι, ο Θεός δεν θα μας πνίξει σε θάλασσα, θα μας πνίξει σε λάδι. Το έλεός Του είναι εκείνο το οποίο θα μας καταπνίξει. Γι' αυτό, είτε σαν άτομα,

έχουμε ευθύνη έναντι του εαυτού μας, είτε σαν άτομα που έχουμε περιβάλλον το οποίο εξαρτάται από εμάς, ας προσέξουμε το αθάνατο αυτό κεφάλαιο που λέγεται ψυχή. Όλα εάν τακτοποιηθούν και για όλα εάν πάρουμε χειροκροτήματα, εάν όμως απολέσουμε το θέμα της ψυχής, είτε ημών είτε αυτών οι οποίοι εξαρτώνται από εμάς, καλύτερα να μην είχαμε γεννηθεί. Είναι αστεία τα βραβεία και τα πιστοποιητικά που δίδουμε στους εαυτούς μας ή που μας δίνουν οι άλλοι. Είναι πολύ αστείο να περιμένουμε πιστοποιητικά από τον κόσμο, ο οποίος έχει ένα μεγάλο ρεύμα και μας παρασύρει. «Βλέπετε ο κόσμος, τι θα πει ο κόσμος; Βλέπετε, ζούμε σε κόσμο». Ναι, ζούμε σε κόσμο, αλλά θα πάμε σε Χριστό, σε Χριστόν Εσταυρωμένο,

Χριστό Ναζαρινό, ο οποίος ήπιε το ποτήρι κάτω-κάτω και θα ζητήσει από μας ευθύνη ο Χριστός. Δεν ζητάει τα λεφτά μας που του προσφέρουμε, δεν ζητάει τα κεριά μας που είναι από τις μέλισσές Του, δεν ζητάει τα λάδια μας που είναι από τις ελιές Του· τις αμαρτίες μας ζητάει. Και πολλοί περάσαμε στον καινούργιο χρόνο και εδεχθήκαμε, εδεχθήκαμε χωρίς ντροπή «χρόνια πολλά». Γιατί; Για να κάνουμε τα ίδια και να είμαστε τα ίδια; Είναι πολύ αστείο, αν πράγματι συμβαίνει αυτό που λέγω, που εύχομαι να μη συμβαίνει. Εγώ όμως, υποχρεωμένος να κρούσω τον κώδωνα, είναι πολύ αστείο και να νομίζουμε ότι ο Χριστός μάς αφήνει και άλλο να Τον κοροϊδεύουμε. Όχι, καθιστάμεθα αναπολόγητοι. «Ο λόγος ο εξερχόμενος εκ του θείου στόματός μου», λέγει ο Θεός διά του Ησαΐου, στο 55,11, «ου μη επιστρέψει κενός». Δεν θα γυρίσει, λέει, άδειος· ή θα φέρει σωτηρία ή θα φέρει κατάκριση.

Αγαπητοί μου, όλα αυτά να πέσουν στο κενό και να μην έχουν καμιά σχέση με εμάς, αλλά εμείς να έχουμε κάνει εκείνο που είναι το συμφέρον της δικής μας ψυχής. Αν όμως δεν το έχουμε κάνει, ας φροντίσουμε να το κάνουμε, εκμεταλλευόμενοι τη χρηστότητα και τη μακροθυμία του ενιαυτού του Κυρίου, τον οποίον είχε την καλοσύνη να μας προσθέσει. Αμήν.