Three Enemies; Pentecost

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In accordance with the promise of the Father, today He fulfilled what He had promised. He had promised that, before many days had passed, He would send the fulfillment of this promise. The promise was the descent of the Holy Spirit—that is, the sending of another Paraclete, as our Christ had said. Today’s descent of the Holy Spirit is an event like Pascha, because the Holy Spirit is equal in honor to our Lord Jesus Christ, and our Church celebrates this day with the same magnificence. As you know, it is called Pentecost. This is not a name that people gave it arbitrarily or by chance. It is so called because the days are counted from the Resurrection. Today is the fiftieth day, and that is why it is called Pentecost. In other words, this event took place on the fiftieth day, counting from the Resurrection. I would like us to know that the feast of Pentecost also existed in the Old Testament, just as Pascha did.

The Jews had three great feasts: Passover, the Feast of Tabernacles, and Pentecost, which they observe to this day. Sadly, our people do not understand the significance of this day. They do not know what was accomplished in the Church, or what was sent down from Heaven in response to Jesus’ sacrifice on the Cross. For if Christ had not been crucified, the Holy Spirit would not have come, and consequently we could not have been reunited with the Father. For it is the Holy Spirit who reunites us with the Father, following Jesus’ sacrifice on the Cross. Jesus came,

was born, died, was buried, rose, ascended, and then the Holy Spirit came. The coming of the Holy Spirit, therefore, is the fruit of Jesus’ sacrifice on the Cross. Jesus departed, and the Holy Spirit descended. He is called another Paraclete. I do not know whether you ever read about this, but there is another Paraclete. The first Paraclete is Christ Himself. That is why He said, “I will send you another Paraclete. I too am a Paraclete, but I will send you another. I will depart, and He will remain.” And today, the One who sanctifies the faithful in the Church is this Paraclete, the Holy Spirit. If there were no Holy Spirit, we would have no place here at this moment. It is the Holy Spirit who receives a person into His care,

beginning with Baptism. He cleanses that person from ancestral sin and, if the person is baptized as an adult, from sins committed willingly. This is the Paraclete who afterward cleanses a person from illness by sanctifying, for example, the oil. It is the Holy Spirit who sanctifies the water: “By Your Holy Spirit, sanctify this water.” A short while ago, this same Holy Spirit changed the bread into the Body and the wine into the Blood, so that the faithful might be sanctified. “Send down, O Lord, Your Holy Spirit upon us and upon these Gifts here set forth, and make this bread the precious Body of Your Christ. Amen. And that which is in this cup, the precious Blood of Your Christ. Amen.” These words were spoken inside a little while ago. It is this Holy Spirit who cleanses us from every stain—from every stain.

He helps us to pray. He helps us to understand and interpret the Scriptures. He helps us in every good work. The Holy Spirit gives us the virtues: faith, gentleness, self-control, and goodness. All these things are given by one and the same Holy Spirit. If the faithful knew what this truly meant, they would never be absent from the Church, not even from Vespers. No, they would not pick and choose the days, coming whenever and at whatever hour they pleased, and so on, unless they had a reasonable cause that made it difficult. They would come to Vespers and to Matins; they would come to the Church. For the human person has such great need of the Holy Spirit. There are blood banks in the world, and if something happens...

we immediately rush to obtain one, two, or five bottles of blood from the blood bank. There is also a treasury of the Spirit, and that is the Church. The Holy Spirit is not found out in the marketplace. He cannot be bought or sold; He is not an object of trade. You must come to the Church. Here you will receive the Holy Spirit, above all through Holy Communion. That is why it is called Holy Communion: divine communion with God. Many of us come to the Church, but only as a formality. We come simply to stand there or to receive antidoron, the blessed bread distributed after the Liturgy. But we do not receive the Holy Spirit. The Holy Spirit is in the Body and Blood of Christ, “so that for those who partake, they may be for nepsis of soul,” and so on; “for the forgiveness of sins and for communion in the Holy Spirit.”

And so, a believer does not receive Holy Communion for one reason or another: perhaps because he does not want to abandon his sins, or because he does not want to undertake metanoia—to repent—and go to Holy Confession, and so forth; perhaps he has other superstitions, or has simply misunderstood the matter. Such a person does not receive the Holy Spirit. And afterward, without the grace of the Holy Spirit, it is difficult for a person to attain the virtues—those good things we desire for ourselves, for others, for our children, and for everyone. We demand virtues from people without the Holy Spirit, yet the virtues are the fruit of the Holy Spirit. You must love rightly—not with a merely erotic love that sends your mind flying off to the Acropolis. That is satanic love. You must rightly love your own people and even your enemy. For this, you need to have the Holy Spirit. If you do not have the Holy Spirit, you cannot do it. That is why Paul, when he wrote about the fruits

of the tree called the Holy Spirit, said in Galatians 5:22: “But the fruit of the Spirit is love, joy, goodness, kindness, gentleness, and self-control.” These are fruits of the Spirit. How, then, am I to acquire them? How can I have pears if I have no pear tree? How can I have oranges if I have no orange tree? How can I obtain them? I must have the tree if I am consequently to have its fruits. So today we do not understand what has been accomplished in the Church. We do not know what this day is, even though the Church regards it as a great and radiant day. That is why the coming week, from Monday until the Sunday of All Saints, is treated as a Bright Week. Fasting is dispensed with entirely, even on Wednesday and Friday. There is great joy because, I repeat,

the Holy Spirit is equal in honor to our Lord Jesus Christ. Exactly ten days passed from the Ascension, and then the Holy Spirit came. Today the Apostle and Evangelist Luke related these events to us in the Acts of the Apostles, from which the epistle reading was taken. The disciples were gathered behind closed doors in the Upper Room. I want you to know that the Upper Room still exists to this day. Sadly, because of our many sins, it is in Muslim hands. The Upper Room, where the disciples were and where Pentecost took place on this day, is also the place where our Christ gave us the Mystical Supper on the evening of Great and Holy Thursday. They remained there and were baptized in the Holy Spirit, just as He had told them. A cloud accompanied by a mighty sound

came upon that Upper Room and filled the whole dwelling. Then, when these men came out, they were as though newly baptized, with the grace of the Holy Spirit upon their heads, for a fiery tongue was seen resting on the head of each one—a tongue of flame, like fire itself.

Then we saw how they went out and preached in the languages of the people who were there. To understand the meaning of this act, we should bear in mind that, just as Muslims today, for example, go to Mecca in connection with Muhammad and Ramadan,

so the Jews, wherever they lived—all who believed in the one God—would go to Jerusalem, where the one Temple of Solomon stood. And indeed, during this season people would set out from various parts of the earth. They would arrive for Passover and remain throughout all these days until Pentecost, celebrating the whole period, and afterward they would return to their homelands. So on one of the final days, when such a great multitude had gathered there, eighteen languages and dialects were present, as we heard today. In other words, people had come from many different regions: Cretans, people from Mesopotamia and Arabia, and from countless other places. Through the Apostles, the Holy Spirit spoke to each person in his own language and dialect. He condescended even to the level of their particular dialect, so that no one would fail to grasp this truth, and He proclaimed the mighty works of God.

These people, who heard the preaching of Pentecost directly from the Holy Apostles, surely carried it back to their homelands: “This and this happened in Jerusalem this year. This is what we heard; this is what took place.” For this reason, they are regarded as apostles before the Apostles. It was not first the Twelve or the Seventy who carried the truth from Jerusalem into the world. It was these people of Pentecost, who returned to their homelands and recounted the mighty works of God. Later, the Apostles went out and reached their homelands as well; they baptized the people, established the Church among them, and ordained priests and bishops, and so forth. Today, then, we commemorate these simple lay apostles who proclaimed the mighty works of God.

What I especially want us to notice is that the Holy Spirit spoke in each person’s own language, so much so that they were astonished. “How is it that these men are Galileans and know only one language, Hebrew, yet each of us now hears them in our own language?” Some even went so far as to accuse these men of being drunk, because they could not understand the language being spoken by someone else and were ill-disposed toward them. Of course, when a person is drunk, his words become confused and others cannot understand him, so they said, “That must be what is happening.” One man, for example, might have been a Cretan or from Arabia, while another was speaking Arabic, and he could not understand it. But Peter stepped forward.

And he said to them, “Gentlemen, no one is drunk at nine in the morning, at the third hour. What is happening—what you hear and what astonishes you—is something that was foretold.”

Many years before Christ, your own Prophet Joel spoke about what would take place today. So do not be astonished. Through the Prophet Joel, the Holy Spirit said, “I will pour out My Spirit, and young people will speak in tongues,” and so forth. This, then, is what is now being fulfilled. Do not be shocked or scandalized. What is especially significant is that the Holy Spirit condescended to speak even in their distinct dialects.

We are Greeks and say that we speak Greek. Yet if you go to Crete, you may often find it difficult to understand the people because they have their own particular accent. If you go to Arvanitia, you may not be able to understand them because they have their own dialect. If you go to Roumeli or Zakynthos, they have their own dialect, and people may not be able...

The Holy Spirit spoke even in those dialects so that everyone could understand. Most of you are not from here, and you do not know what has been going on here in Athens recently. There are movements here that call themselves Pentecostal. These are heretical movements. They have nothing whatsoever to do with Orthodoxy. Like all heresies, they have come from the West, specifically from America. They claim to speak foreign languages and to be connected with Pentecost. Consequently, they claim that they speak by the power of the Holy Spirit. But if an observant person attends one of their gatherings, he will hear them speaking what they call foreign languages. He himself cannot understand what they are saying, but neither is there anyone in the audience whose language they are supposedly speaking. Consequently, they are not speaking by the power of the Holy Spirit. For the Holy Spirit enabled the Apostles to speak in eighteen languages, but the corresponding peoples were standing before them:

Parthians, Medes, people from Mesopotamia, Arabia, and Libya, Cretans, Greeks, Jews, and so forth. Today we are Greeks. What language, then, would the Holy Spirit speak to us—Chinese, even though we are Greeks? Therefore, they are under demonic influence. Guard yourselves as much as you can. Do not believe them. Gentlemen, if you speak foreign languages, go and find the people whose language it is. We are Greeks. The Holy Spirit does not lie. You are liars, deceived by Satan. Secondly, today we have many supposedly “illumined” women who claim to receive illumination and write things down. And what do they write? Foolishness. Nevertheless, they write. “The Holy Spirit said it,” they claim. “In the last days, this and that will happen.” Peter stood up and told them

that it was written, “In the last days, when this and that will happen”—and that this was being fulfilled that very day. The “last days” of the prophecy are the period from the time the prophet wrote it until the days when it was fulfilled. For us, the last days are the period from Christ until the consummation of the ages. Since Peter himself says that this prophecy was being fulfilled that day, how can it be fulfilled again two thousand years later, when it has already been fulfilled? “This,” he says, “is what was spoken by the Prophet Joel.” It is being fulfilled today. Do not be scandalized. We are not drunk; we are not mad. He foretold that it would happen, and now it is happening. How can we demand that the same thing happen again two thousand years later? Let me give you a small example. Joseph, by the providence of God, was sent

Joseph was sent, by God’s providence, to help Mary, our Most Holy Theotokos, during her pregnancy and so forth. When he saw that she was with child, he thought it was the result of sin. “Suspecting a secret union,” as the hymnographer says. But the angel intervened and said to him, “Joseph, you are mistaken. What is happening now is what the Prophet Isaiah wrote about. Did not the Prophet Isaiah write, Joseph, ‘Behold, the virgin shall conceive and bear a son, and you shall call His name Emmanuel’? Here it is. This is that prophecy. Be at peace.” Joseph was convinced and took Mary into his care. So the prophecy was fulfilled. What was happening then was the fulfillment of that prophecy. Is it supposed to happen again now? Will there be another such conception? Are we to take this prophecy and apply it again whenever we please? That is spiritual deception. And so today there is more than this one issue at stake.

The most important thing is to pay close attention to this matter, because thousands of people—if not millions—are being led astray by such people and deceivers, by so-called enlightened visionaries of every kind. This is happening abroad as well, not only throughout Greece. Wherever you go, this deception has reached to the ends of the earth. Although the prophecy has been fulfilled and the matter is finished, they take it up again to reinforce their deception. Guard yourselves as carefully as you can. Whenever you hear of so-called enlightened visionaries, of people who claim to speak with the Most Holy Theotokos, or of people who claim to speak with the Saints, be on your guard and leave. Whenever you hear of firewalking rituals and the like, be on your guard and leave. The Holy Spirit does not do such things. The Holy Spirit knew who stood before Him and spoke through the Apostles in each person’s own dialect, so that each listener went away filled, satisfied, and spiritually nourished.

Each one went away strengthened and illumined, and carried the mighty works of God to the ends of the earth. Fear and trembling should fill a person who enters the Church. Fear and trembling should also fill anyone who sins. For as the divine John Chrysostom says, if a person had even a little fear of God, he would either not sin at all or would sin very little. Whenever we begin any service, we say at the beginning, “O Heavenly King, Comforter, the Spirit of truth, Who art everywhere present and fillest all things.” But who truly believes this? Wherever a person may hide—even if he could hide in the most inaccessible place in order to sin—God is there before him; the Holy Spirit is there before him. He is seen by the One Who is everywhere present

and fills all things. “No one will see us anywhere; only the two of us will know.” But the Comforter knows as well, and God knows. “Make sure no one sees you coming here.” But God sees him. What does it matter if you break the lamp outside, put out the light, or go to the ends of the earth, into ravines and deserted places? What does it matter if you whisper? What difference does any of it make? You sin, act, and speak before God. In older iconography, above the iconostasis and directly over the Holy Doors, they would always paint an eye, an ear, and a hand writing. These signify God, Who sees everyone, hears everyone, and records everything. And if only God, only the Comforter, were recording it, that would be one thing.

But our conscience also records it, and so does the devil, who will set out every person’s deeds in complete detail: then, there, with that man, with that woman, and so forth—this is what you did. Everything will be presented in full detail. If a person truly wished to watch over his life, he would have to be attentive to every movement, to the power and the presence of the Holy Spirit. We speak of the Holy Spirit’s presence everywhere when we say, “O Heavenly King, Comforter,” yet we have no awareness of what these words mean. At about this hour, the third hour—around nine in the morning—the descent of the Holy Spirit took place. On this day the Church has appointed a short service and calls the people to bend their knees so that

the priest may read the beautiful prayers composed by Basil the Great, imploring the Father to send the Holy Spirit upon us as well: to remain with us, comfort us, strengthen us, illumine us, and convict us concerning sin, so that we may be saved. That is why, in a little while, you will see the priest come out and kneel here, inviting us also: “Come, let us bend the knee.” All who are physically able will kneel, both old and young—not only here, but wherever the Orthodox faith is found today—so that they may receive this grace of the Holy Spirit. But will they receive it? That is another matter requiring attention. To gain a proper image of this scene, a person should turn his nous, his spiritual intellect, toward the Ark.

The Flood came. For forty days the fountains of the deep were opened and rain poured down from heaven. As Holy Scripture says, the waters rose above the highest mountains on earth, and the Ark was carried upon them. After the Ark had remained on the waters for one hundred and fifty days, Noah saw that the rain from above had stopped. It occurred to him that perhaps the waters had begun to recede and some mountain or peak had appeared. So he decided to release one of the birds he had brought into the Ark in pairs. He opened the window and released a raven, hoping to learn from it what had happened. But the raven did not return

to bring him any news, as we might say, because when it went out, it found dead bodies floating on the surface of the waters. There were animals and people, the prominent and the obscure, even the craftsmen who had built the Ark—all dead. So the raven remained there feeding and did not return. Noah then decided to release a clean bird, and he sent out the dove. The dove, as you know, is a type of the Holy Spirit—an image pointing toward Him. The dove is a clean bird, and Christ always showed respect for it. I remember how, when He entered the Temple and overturned everything, scattering the coins and overturning the tables, He came to those who were selling doves. People bought them for the purification offering, as we also encounter in the forty-day churching rite.

He said to them, “Take these things away and leave.” He did not open the cages and release the birds. He respected the image of the dove because it is a type, an image pointing to the Holy Spirit. And this leads to a further point: if Christ respected the dove, which is an image of the Holy Spirit, how can I fail to venerate the icon of my Lord, of my Most Holy Theotokos, and of my Saints, when heretics tell me to throw them out of my home? In any case, Noah released a dove. The dove went out. Being clean, it will not settle on filth or decay. It flew and flew, but found nowhere to set its feet and rest. So it was compelled to return to the Ark, and the elder Noah reached out his hand and brought it back inside. Therefore, my beloved, when the priest kneels and begins to implore Heaven

to send the Holy Spirit upon us also, the Holy Spirit will come and, like a dove, will begin to hover over each person who is kneeling. But where will He find a clean place on which to rest? To remain, He must find purity. If He finds no clean place, He will return and withdraw. Everyone kneels. A woman kneels with her little child. Good—but what of the other five children she killed and did not bring into the world? The Holy Spirit moves on and finds an elderly woman kneeling. Shall He rest there? Where can He rest? She separated a husband from his wife; she estranged a child from his family; she goes around the neighborhood accusing others from morning until night. Where can He remain? He goes farther and finds one person living in fornication, another in adultery, another blaspheming, another stealing, and so on. Where can He rest?

He flies on and on, and if He finds purity anywhere, He will remain; otherwise, He will return. If believers possessed this fear—that is, this reverence and sober awareness—they would not come to Church today merely wearing fresh clothes, having changed only their outward appearance. They would have gone to Holy Confession, made peace with everyone, and shown love. They would have no lawsuits, hatred, or passions, and they would at least greet one another. Then they would come in order to

receive the peace of God, which is the grace of our Lord Jesus Christ through the Holy Spirit. These, in brief, are the events surrounding this great feast. I pray that, by the grace of the Lord, we may all be found clean, and that the Holy Spirit may remain upon us, illumine us, guide us throughout the rest of our lives, and count us worthy of the Heavenly Kingdom. Amen. A person receives very great benefit

both in this present life and eternally, if he is willing to pay close attention to what Christ lived and taught.

A person must know his enemies. If he does not know them, he will easily fall into their hands, into their trap and snare. And there are enemies of many kinds. Our true enemies are not those whom we usually call enemies because they harmed our field, our property, or our body. Our enemies are those who harm our soul, because all other material injuries can be healed. Harm to the soul is the matter that may remain unhealed. The soul has its own enemies, and when a person does not know them, he easily falls into their trap before he realizes it, and he is lost. Who are man’s enemies? There are three principal enemies, and they have an order: one is first, another second, and another third. Many think that man’s foremost enemy is Satan. They are mistaken. Christ Himself disproves this. Satan is third in the order of man’s enemies. Man’s first enemy is his own flesh.

The second enemy is the world, and Satan comes third. Unless these enemies are placed in this order and confronted in this order, a person labors, struggles, and hopes in vain that he will accomplish anything. You heard today how Christ, as man upon earth, was tempted: first through the flesh, second through the world, and third by Satan. Satan is third. First is man’s flesh, which you cannot leave behind wherever you go—not even in Church, at meals, or in sleep.

Even in prayer, the flesh is always set against the soul. The flesh does not desire what benefits the soul, and what the flesh desires does not benefit the soul. They are always at war, and woe to the person who yields to the desires of the flesh and to the pride of life, as Paul says. How is the flesh conquered? The first aid in overcoming the temptation of the flesh is fasting. I heard that Christ fasted for forty days and forty nights. Did He need to do so? No. He left us an example, that we should follow in His steps. He left us a path,

a way and a teaching: this is what you must follow if you wish to overcome your foremost enemy, your flesh. Fasting is something given within Paradise itself. Adam received the first commandment: “You shall not eat from the tree of the knowledge of good and evil.”

“You shall not eat.” As Basil the Great says so beautifully and concisely, fasting was established in the giving of that commandment: “If Eve and Adam had fasted from the tree, we would have had no need of this present fast. Let us therefore fast, that we may return to Paradise.” Adam and Eve were driven out of Paradise because of their appetite. Man’s belly is a dwelling place of Satan.

According to the Fathers, it gives strength to Satan, whose seat is “upon the navel of the belly.” The devil has his throne here, and if a person wishes to conquer his flesh, he must observe the appointed fast. This must not be a fast that kills the body, but one that kills the passions. It must be kept with measure, discernment, and self-restraint, so that the person does not fall into the opposite extreme, but frees the soul and enables it to struggle. Otherwise, he will not succeed. A person cannot separate himself from this enemy, his flesh. That is why it is his first and foremost enemy, and it is conquered only through fasting. Christ showed us this when He fasted for forty days and forty nights, although He did not need fasting as we do

because we human beings are subject to the passions. The second enemy is the world. We fear the world and other people far more than we fear God. A person does not fear God; he fears the world. He is often ashamed before the world, and sometimes this fear of the world restrains him from doing harm. Yet he does not fear God. I remember something I once read about Saint Ephraim the Syrian. Saint Ephraim once went down to Alexandria, and people pointed him out, saying that he was a Saint. A prostitute who was there said, “I will prove to you that he is not a Saint.” And she began to pursue him,

She kept pursuing the elder, laying siege to him and flirting with him. The elder understood what she was doing, but he did not respond. All day long she followed him—close behind him, beside him, and in front of him—wagging her tail like a little dog. That evening he smiled at her. She thought to herself, “I have caught him.”

“Let us go somewhere secluded. I see that I have tired you out, since you have been following me since this morning. I have thought it over carefully, and I have decided to satisfy you.” She was delighted, thinking that she now had him in her grasp. “But I cannot do it tonight, because I have urgent work. I want us to meet tomorrow at ten in the morning.”

So they agreed to meet at a certain place nearby.

They arranged to meet the next morning. All night long, the woman was beside herself, telling the others that she had already defeated him and that they would see for themselves in the morning. Indeed, he met her the next morning, and they began walking along a main street in Alexandria. They walked on and on until they reached a park. When they came to a grassy place in the park, Saint Ephraim took off his cassock, spread it on the grass, and invited her to lie down. She said to him, “Shame on you! Here, in front of everyone?” He replied, “So, my child, you fear the world and are ashamed before it. But do you neither fear God nor feel ashamed before Him? And if you do not fear God or feel ashamed before Him,”

“I do fear Him and feel ashamed before Him, my child. See to it, then, that you too learn to feel shame and fear before God.” If a person could discern between God and the world, as Saint Ephraim did, he would prevent many evils. A person sins for the sake of the world. He dresses as the world wants him to dress. He does not fast because the world does not want him to. He does not have children because the world does not want him to. He steals, does all kinds of things, lies, and so forth because the world wants it. He does not attend Church because he fears the world. He does not confess because he fears the world. He does not receive Holy Communion because he fears the world. The world is a great beast. If people had heeded what Christ told us—“Beware of men”—and noticed that He did not say, “Beware of wild beasts,” they would understand what the world truly is.

People cast aside the Wednesday and Friday fast because Mr. So-and-so or Mrs. So-and-so has come to visit. Many remove fasting from their homes during the fast days so that they can serve non-fasting food, lest the world take offense at them. Such is this beast. “Out with You, Christ; out with you, Most Holy Theotokos; out with You, God. The world is here now—Mr. So-and-so, Mrs. So-and-so, and the rest.” The world is a great beast. Why have women become like men and men like women? For the sake of the world. It was not done for Christ, for the Most Holy Theotokos, or for their Saints. It was done for the world. They fear the world, as though this corrupt world were the one that would give them its certificate of approval. Christ defeated the world today. Satan took our Christ up to the pinnacle and said to Him, “Throw Yourself down; they will catch You,” so that the people would applaud Him and ask no questions. Christ did not do it, just as He did not obey the first temptation, when Satan told Him to turn the stones into bread

so that He might satisfy His hunger. “Man shall not live by bread alone, but by every word that proceeds from the mouth of God.” Is man concerned only with food? Man is also spirit, and a human being without spirit is no longer truly a human being; he is a corpse, a remnant, mere dust. It is the spirit that gives the human person his true worth. Therefore, if I allow the flesh to destroy my spirit, I am not even a human being—certainly not a rational one. In that condition, I am nothing. So there are two great beasts: the human flesh and the world. Guard yourselves against the world. Choose your friends carefully. Look through the little peephole in your door to see who is about to enter and who is knocking, and decide whether you should open it or not. Think about this seriously. The world is a great beast that influences a person, and a person is not strong enough to assimilate the world.

Instead, he is assimilated by the world. Either he will influence the world, or the world will influence him. Therefore, always be discerning in your dealings with the world. Always set God before you on one side and the world on the other. The world passes away, together with all its pleasure, while God remains. The world will not be able to help us. At most, it may send a wreath to our grave. Many people are forbidden by their doctors to attend because they must avoid emotional strain, so they do not even come to the burial. The world, then, is a great beast. The first enemy is the human flesh, the second is the world, and the third is Satan. Satan comes last. We do many things without the devil even knowing about them—things Satan himself could not imagine, despite his satanic cunning and quick-wittedness.

Yet Satan is not responsible for many of these things. We outstrip even Satan in wickedness, so that Satan learns from us and borrows our examples. The third temptation of the Lord came after Satan had failed to defeat Him in the first and the second, and after our Christ had answered him from Holy Scripture on both occasions. He then proposed another way, simple and seemingly painless. It was as though he said, “Yes, You came into the world to die and to take back the things that I possess. Behold, then, ‘All these things I will give You, if You will fall down and worship me.’” “Make one metanoia—a single prostration—before me,” he said, “and I will give You all these things.” What things? Everything that exists.

There is no limit to Satan’s egotism, though perhaps he was even speaking the truth, for he held everything in his grasp. “What You came to set free and give back to mankind, I will give to You if You make one metanoia—a single prostration—before me.” Does it not seem easy to make one prostration and gain the whole world? It seems easy. But Christ did not do it. He did not make that prostration, because whoever makes such a metanoia becomes the servant of the one before whom he has bowed. Everything he possesses belongs to that master. It is no longer his own, because he has become a slave. This is a snare that the human person fails to understand. Someone says, “What harm will come to me if I go just once? I will go and keep someone company, and so forth. But I will gain an apartment, a car, this and that; I will be given fine clothes and all kinds of comforts.”

“What harm have I suffered? So I fell this once—it is nothing.” Nothing? How is it nothing that you fell into the sin of fornication, adultery, or deceit? What do you mean, “It is nothing”? You have become enslaved to Satan and carried out his plan. Satan has you in his grasp through that sin, even though you imagine that you remain free simply because no one discovered or heard about it, because you were not brought before the public prosecutor, and because the world never learned of it. Yet Satan still holds you. This is a great lesson, and this passage contains many teachings. Read the chapter calmly and carefully. It is the fourth chapter of Matthew and the fourth chapter of Luke. These two Evangelists speak about the temptations of the Lord. The Lord was tempted not for His own sake, but especially for ours

to show us that victory is possible. Do not make excuses, argue, or cast the blame upon others: “He put me up to it. He told me to do it. He led me astray. He forced me.” Lies—with a capital L. Yes, he suggested it, but he did not force you. Sin takes place just as the first sin took place. Satan made the suggestion; Eve liked it; she picked the fruit, ate it, gave it to another, died, and was driven out. Satan only spoke and suggested. Satan does the same with us. He makes suggestions, we like what he suggests, and then we act upon them. He gives the command, and we carry it out. He is the dancing master, and we dance. If we choose, we need not dance. That is why tomorrow we shall hear: “Depart with the devil and his angels.” He told you what to do, and you obeyed. Therefore, go with him into the continuation of his existence. Of course, it is hard and difficult for a person to live this life. Yet Christ comes as our Advocate and helps the one who struggles. It is a cross, a temptation, an execution, a kind of self-disembowelment. Every day the wickedness of the world, the temptations of life, and so many other things tear your heart apart. Yet Christ helps all such people. Just as He was helped in this world by Simon of Cyrene and carried His Cross to Golgotha, where His glory shone forth,

so Christ is also there for every person as a Simon of Cyrene, enabling him to endure. But the person must be willing—that is the point. We Orthodox Christians are surrounded by so many Saints, Martyrs, and holy ascetics. Were they not human beings? Did they not bear flesh? Did they not have families and temptations? Of course they did. Who has ever come into this world without being tempted? No one. It is impossible to pass through this life without temptation. How did they conquer? How did they remain afloat? And if they fell, how did they rise again? Through Christ. They turned to Christ. He is the One who gives a person the strength to overcome all the temptations of this world and emerge victorious. I am speaking here beside Saint George of Ioannina. I am beside his holy relics

inside the church that bears his name. Look at him there, a young man wearing a fustanella. Picture him a hundred or a hundred and fifty years ago, and speak with him. What was he? An angel from Heaven? Was he born a Saint from his mother’s womb? Was he not born in the flesh? Was he not born with ambitions? Did he not have a mother and father, a family and a society around him? Did he not have friends and young women among his acquaintances? How did he refuse to yield, persevere even to martyrdom, and receive the seal of Christ? Now all of us, from the king to the lowliest person, come to light candles before him, venerate him, and ask for his intercessions. Why? Because he received the seal of Christ, which endures for eternity. How did he do it? If even one human being attained salvation—not even sanctity, but merely salvation—that person would be enough to stand as a witness for the prosecution against all of us

who make no effort at all. We do not want to learn anything concerning the soul, and we insist that these things are impossible and too hard. I did not say they were not hard. I did not say there were no thorns. But they can be accomplished. Our Christ did not preach an impossible teaching, nor did Christ merely preach and leave the doing to us. He first did these things Himself and then preached them. He is not like the founders of human religions, who preach but do not act. He is the One who acted first and then preached. That is why He pronounced this blessing: “Whoever does and teaches them shall be called great in the Kingdom of Heaven.” These things are essential. Therefore, let each of us, in his own way, seek to have a conversation with his Saint,

a conversation with the Theotokos, and a conversation with the Lord, and ask for guidance: where does he stand regarding the salvation of his soul? A person does not possess the proper measure. He has no measuring tape or scales with which to weigh himself and see whether he is fit for the Kingdom of Heaven. A husband measures his wife and declares her pure gold. A wife measures her husband and declares him precious gold. A mother judges her children, and the children judge their dear mother—because she gives them sweets, feeds them, and cares for them—and so they send one another straight to Paradise. But have you asked Christ what He thinks? Have you asked the Saint whose name you bear what he or she thinks? I send you to Paradise, and you send me there. But are they sending you there? That is the question. We do not possess the measure, so we must ask for it. Our Christ shows us forbearance.

The Theotokos holds back Heaven, as do the Saints: they present their blood and their martyrdom, and they bend the justice of God, restraining the sword He has taken in His hand. Yet the human person does not make good use of this longsuffering. My beloved, when Christ came into the world, this iconostasis—this veil—was closed. The high priest entered once a year to offer a prescribed sacrifice within. But what we now call the Beautiful Gate did not exist then; the way was closed. Today, however, it has been opened. Christ was crucified and, as I have told you many times, He opened a door so wide that even the greatest sinners can enter. Let us not try to enter by some other way. We must enter by the way Christ has shown us,

through His inn here and through His innkeepers, the priests, who labor for the salvation of the human person. If someone tries to come by another way of his own—through his good deeds and his own goodness, rather than through metanoia (repentance), confession, and Holy Communion—it is impossible. You see the archangels standing on either side with swords. Do you know what they are saying? “Not this way; through the middle.”

“This way—through the middle.” That is the way we shall go. This is what the archangels are doing: preventing people from trying to enter through some other door instead of the central one. This central door is always the great gate. Beside it stands the Mother of Life, interceding, while Christ saves. Joy belongs to those who are united and reconciled with Christ in this world, leaving their sins in confession and receiving their entry pass—the Body and Blood of Christ—for the forgiveness of sins and eternal life, here at this Beautiful Gate. Therefore, through the intercessions of the Saints commemorated today, and especially through the intercessions of Saint George the New, after whom this holy church is named and whose holy relics are treasured here, I pray that they may help us, and that we too may desire to go where they have gone. This is my prayer for one another and for all. Amen.

Σύμφωνα με την επαγγελία του Πατέρα, σήμερα πραγματοποίησε αυτό που είχε υποσχεθεί. Είχε υποσχεθεί ότι δεν θα περάσουν πολλές ημέρες και θα στείλει την επαγγελία του αυτή. Η επαγγελία ήτο η κάθοδος του Πνεύματος του Αγίου, δηλαδή η αποστολή άλλου Παρακλήτου, όπως είχε πει και ο Χριστός μας. Το σημερινό γεγονός της καθόδου του Πνεύματος του Αγίου είναι ένα γεγονός σαν το Πάσχα, διότι το Πνεύμα το Άγιον ισότιμον του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και η Εκκλησία μας εορτάζει με την ίδια μεγαλοπρέπεια την ημέρα τη σημερινή. Λέγεται Πεντηκοστή, όπως ξέρετε. Δεν είναι κανένα όνομα που το έδωσαν οι άνθρωποι απλώς και ως έτυχε, αλλά διότι αριθμεί από την ημέρα της Αναστάσεως. Σήμερα είναι η ημέρα, 50 ημέρες, γι' αυτό λέγεται Πεντηκοστή. Έλαβε χώραν δηλαδή αυτό το γεγονός κατά την πεντηκοστή ημέρα, αρχής γενομένης από της Αναστάσεως. Θα ήθελα να ξέρουμε ότι αυτή η εορτή της Πεντηκοστής υπήρχε και στην Παλαιάν Διαθήκην, όπως υπήρχε και Πάσχα.

Οι Εβραίοι τρεις μεγάλες εορτές είχαν: το Πάσχα, τη Σκηνοπηγία και την Πεντηκοστή, που τα κρατάνε μέχρι τη σήμερον. Δυστυχώς ο λαός μας δεν γνωρίζει περί της ημέρας της σημερινής. Δεν γνωρίζει το τι επιτελέσθηκε στην Εκκλησία και τι είναι αυτό το οποίο εστάλη από τον Ουρανό ως αντίκρισμα της Σταυρικής Θυσίας του Ιησού, διότι αν ο Χριστός δεν εσταυρώνετο, το Πνεύμα το Άγιο δεν θα ήρχετο και, κατά συνέπεια, δεν θα μπορούσαμε να επανασυνδεθούμε με τον Πατέρα, διότι αυτό το οποίο μας επανασυνδέει με τον Πατέρα είναι το Πνεύμα το Άγιο, κατόπιν της Σταυρικής Θυσίας του Ιησού. Ο Ιησούς ήρθε,

εγεννήθη, απέθανε, ετάφη, ανέστη, ανελήφθη και έπειτα ήρθε το Πνεύμα το Άγιον. Είναι απότοκο, λοιπόν, της σταυρικής θυσίας του Ιησού. Έφυγε ο Ιησούς και κατήλθε το Πνεύμα το Άγιον. Λέγεται άλλος Παράκλητος. Δεν ξέρω αν διαβάζετε ποτέ, διότι υπάρχει και άλλος Παράκλητος. Ο άλλος Παράκλητος είναι αυτός ο Χριστός. Γι' αυτό είπε: «Θα σας στείλω άλλον Παράκλητον. Είμαι και εγώ Παράκλητος, αλλά θα σας στείλω άλλον. Εγώ θα φύγω κι αυτός θα μείνει». Και σήμερα στην Εκκλησία αυτός ο οποίος αγιάζει τους πιστούς είναι αυτός ο Παράκλητος, είναι το Πνεύμα το Άγιον. Αν δεν υπήρχε Πνεύμα Άγιο, δεν θα είχαμε θέση εμείς αυτή την ώρα εδώ. Το Πνεύμα το Άγιο είναι εκείνο το οποίο παραλαμβάνει τον άνθρωπο

αρχής γενομένης από του βαπτίσματός του. Αυτό τον καθαρίζει από το προπατορικό αμάρτημα και, αν βαφτιστεί μεγάλος, από τις θελημένες αμαρτίες. Αυτός είναι ο Παράκλητος που καθαρίζει τον άνθρωπο εκ των υστέρων από την ασθένεια, αγιάζοντας, φερ' ειπείν, το έλαιον. Αυτό αγιάζει το ύδωρ, το Πνεύμα το Άγιον. «Το Πνεύμα σου το Άγιον αγίασον το ύδωρ τούτο». Αυτό το Πνεύμα το Άγιον μετέβαλε προ ολίγου τον άρτον στο σώμα και τον οίνον εις αίμα, για να αγιαστούν οι πιστοί. «Κατάπεμψον, Κύριε, το Πνεύμα σου το Άγιον εφ' ημάς και επί τα προκείμενα δώρα ταύτα, και ποίησον τον μεν άρτον τούτον τίμιον σώμα του Χριστού σου. Αμήν. Το δε εν τω ποτηρίω τίμιον αίμα του Χριστού σου. Αμήν». Αυτά ελέχθησαν προηγουμένως μέσα. Αυτό το Πνεύμα το Άγιο είναι να μας καθαρίζει από πάσης κηλίδος, από πάσης κηλίδος.

Μας βοηθάει να προσευχηθούμε, αυτό μας βοηθάει να αντιληφθούμε και να ερμηνεύσουμε τας Γραφάς, αυτό μας βοηθάει σε παν έργον αγαθόν. Το Πνεύμα το Άγιο μας δίνει τας αρετάς: πίστη, πραότητα, εγκράτεια, χρηστότητα. Τα πάντα τα δίνει το ένα και το αυτό Πνεύμα το Άγιο. Εάν οι πιστοί γνώριζαν περί τίνος πρόκειται, δεν θα έλειπαν ποτέ από την Εκκλησία, ούτε από Εσπερινό. Όχι, δεν θα διάλεγαν τις ημέρες για να έρθουν όποτε νομίζουν και ό,τι ώρα νομίζουν κλπ., κλπ., χωρίς να έχουν ευλόγους αιτίας να δυσκολεύονται. Θα έρχονταν και στον Εσπερινό και στον Όρθρο, θα έρχονταν στην Εκκλησία. Διότι το έχει τόσο πολύ ανάγκη το Πνεύμα το Άγιον ο άνθρωπος. Υπάρχουν εις τον κόσμο τράπεζες αίματος και, αν συμβεί κάτι...

τρέχουμε αμέσως να πάρουμε μία, δύο, πέντε μπουκάλες αίμα από την Τράπεζα Αίματος. Υπάρχει και Τράπεζα Πνεύματος, που είναι η Εκκλησία. Δεν υπάρχει έξω στην αγορά το Πνεύμα το Άγιον. Δεν αγοράζεται, δεν πουλιέται, δεν είναι αντικείμενο συναλλαγής. Θα έρθεις στην Εκκλησία, εδώ θα το λάβεις το Πνεύμα το Άγιον και, κατ' εξοχήν, διά της Θείας Κοινωνίας. Γι' αυτό λέγεται Θεία Κοινωνία, Θεία Επικοινωνία. Πολλοί ερχόμεθα εις την Εκκλησία, αλλά τυπικώς. Ερχόμεθα απλώς για να σταθούμε ή να πάρουμε ένα αντίδωρο. Πνεύμα Άγιο δεν παίρνουμε όμως. Το Πνεύμα το Άγιον είναι στο σώμα και το αίμα του Χριστού, «ώστε γενέσθαι τοις μεταλαμβάνουσιν εις νήψιν ψυχής» κλπ. «Εις άφεσιν αμαρτιών, εις Πνεύματος Αγίου κοινωνίαν».

Δεν κοινωνεί, λοιπόν, ο πιστός για τον Α ή Β λόγο. Είτε διότι δεν θέλει να εγκαταλείψει τας αμαρτίας του, είτε διότι δεν θέλει να μετανοήσει, να εξομολογηθεί κλπ., ή άλλες προλήψεις έχει ή κακώς το έχει πιάσει το πράγμα, Πνεύμα Άγιον δεν λαμβάνει. Και είναι δύσκολο έπειτα, χωρίς τη χάρη του Πνεύματος του Αγίου, ο άνθρωπος να επιτύχει τας αρετάς, αυτές οι οποίες είναι τόσο καλές και τις θέλουμε και για τον εαυτό μας και για τους άλλους και για τα παιδιά μας και για τους πάντας. Ζητάμε από τους ανθρώπους αρετάς χωρίς Πνεύμα Άγιον. Είναι καρπός του Πνεύματος του Αγίου οι αρετές. Να αγαπάς σωστά, όχι ερωτικά και να πετάξει το μυαλό σου στην Ακρόπολη. Αυτό είναι σατανική αγάπη. Σωστά να αγαπείς τον άνθρωπό σου και αυτόν τον εχθρό σου. Χρειάζεσαι να έχεις Πνεύμα Άγιον. Εάν δεν έχεις Πνεύμα Άγιον, δεν μπορείς. Γι' αυτό ο Παύλος, όταν έγραφε τους καρπούς

του δέντρου που λέγεται Πνεύμα Άγιον, στους Γαλάτας, ε' 22, λέγει: «Ο δε καρπός του Πνεύματος εστίν αγάπη, χαρά, αγαθοσύνη, χρηστότης, πραότης, εγκράτεια». Καρποί του Πνεύματος. Πώς, λοιπόν, θα τους αποκτήσω εγώ; Πώς θα αποκτήσω αχλάδια, εφόσον δεν έχω αχλαδιά; Πώς θα αποκτήσω πορτοκάλια, εφόσον δεν έχω πορτοκαλιά; Πώς θα τα αποκτήσω; Είναι ανάγκη να έχω το δέντρο, για να έχω κατά συνέπεια τους καρπούς. Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, εμείς σήμερα τι επιτελέσθηκε στην Εκκλησία. Δεν ξέρουμε τι είναι η σημερινή ημέρα, παρότι η Εκκλησία την έχει μεγάλη, λαμπρά ημέρα. Γι' αυτό και την ερχομένη εβδομάδα, από τη Δευτέρα μέχρι των Αγίων Πάντων την άλλη Κυριακή, την έχει ως διακαινήσιμον εβδομάδα. Την έχει καταλύσιμη εις πάντα, Τετάρτη, Παρασκευή. Χαρά μεγάλη, διότι, επαναλαμβάνω, το

Πνεύμα το Άγιο είναι ισότιμο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Δέκα μέρες ακριβώς από την ημέρα της Αναλήψεως πέρασαν και ήρθε το Πνεύμα το Άγιο. Τα περιστατικά μάς τα ανέφερε σήμερα ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς εις τας Πράξεις των Αποστόλων, απ' όπου επελέγη και το Αποστολικό Ανάγνωσμα. Βρέθηκαν κλεισμένοι στο Υπερώον. Το Υπερώον υπάρχει μέχρι τη σήμερον, θέλω να ξέρετε, και μάλιστα το έχουνε μουσουλμάνοι, δυστυχώς, για τις πολλές μας αμαρτίες. Το Υπερώον, εκεί που ήσαν οι μαθητές, που έγινε η Πεντηκοστή σήμερα, είναι το μέρος που ο Χριστός μας τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ παρέδωσε τον Μυστικό Δείπνο. Εκεί έμειναν και εβαπτίσθησαν εν Πνεύματι Αγίω, όπως τους είπε. Ένα νέφος με μια βοή δυνατή

επεσκέφθη το Υπερώον εκείνο και εκάλυψε το οίκημα. Και έπειτα, όταν βγήκαν από κει πέρα οι άνθρωποι αυτοί, ήσαν σαν βαπτισμένοι και με χάριν Πνεύματος Αγίου στο κεφάλι, διότι εθεάθη στου καθενός την κεφαλή να κάθεται μια γλώσσα πύρινη. Πύρινη η γλώσσα, σαν φωτιά, σαν πυρ.

Έπειτα είδαμε στη συνέχεια ότι βγήκανε και κήρυξαν στη γλώσσα των ανθρώπων που ήσαν εκεί. Για να μπορέσει να καταλάβει κανείς τη σημασία αυτής της ενεργείας, θα πρέπει να έχει υπόψη του ότι, όπως σήμερα οι μουσουλμάνοι, φερ' ειπείν, για να εορτάσουν τον Μωάμεθ, το Ραμαζάνι, πηγαίνουν στη Μέκκα,

έτσι και οι Εβραίοι, όπου βρισκόσανται, όσοι πίστευαν στον ένα Θεό, να πάνε στα Ιεροσόλυμα, που ήταν ένας ο Ναός του Σολομώντος. Και πράγματι, από τα διάφορα μέρη της γης έφευγε κόσμος κατ' αυτάς και πήγαινε από το Πάσχα και έμενε όλες τις ημέρες αυτές μέχρι Πεντηκοστής, εόρταζε όλες τις ημέρες αυτές και έπειτα έφευγε για την πατρίδα του. Μία, λοιπόν, την τελευταία σχεδόν ημέρα, που ήταν τόσος κόσμος εκεί συγκεντρωμένος, όπως ακούσαμε σήμερα, 18 γλώσσες και διάλεκτοι υπήρχαν. Δηλαδή υπήρχε τόσος κόσμος από διάφορα μέρη. Κρήτες, λέει, από τη Μεσοποταμία, από την Αραβία, από χίλια δυο μέρη, όπου το Πνεύμα το Άγιον μίλησε στου καθενός τη γλώσσα και τη διάλεκτο. Κατέβηκε τόσο χαμηλά, και στη διάλεκτο ακόμη, ώστε να μην ξεφύγει από κανέναν η αλήθεια αυτή, και έλεγε, λέει, τα μεγαλεία του Θεού.

Αυτοί οι άνθρωποι, οι οποίοι άκουσαν απευθείας από τους Αγίους Αποστόλους το κήρυγμα της ημέρας της Πεντηκοστής, το μετέφεραν ασφαλώς στην πατρίδα τους που πήγανε, ότι αυτό και αυτό έγινε στα Ιεροσόλυμα φέτος. Αυτό ακούσαμε, εκείνο συνέβη. Γι' αυτό θεωρούνται Απόστολοι προ των Αποστόλων. Δεν είναι οι Απόστολοι, οι δώδεκα ή οι εβδομήκοντα, οι οποίοι μετέφεραν την αλήθεια από την Ιερουσαλήμ στον κόσμο. Είναι αυτοί της Πεντηκοστής, οι οποίοι πήγαν στις πατρίδες τους και διηγήθηκαν τα μεγαλεία του Θεού. Έπειτα βγήκανε οι Απόστολοι και έφτασαν και μέχρι τις πατρίδες αυτών, τους εβάπτισαν, τους έφτιαξαν Εκκλησία, πρεσβυτέρους, επισκόπους κλπ. Σήμερα είναι, λοιπόν, οι απλοί, οι λαϊκοί Απόστολοι, οι οποίοι κήρυξαν τα μεγαλεία του Θεού.

Αυτό που θέλω να προσέξουμε ιδιαιτέρως είναι ότι μίλησε στου καθενός τη γλώσσα και μάλιστα έφτασαν αυτοί μέχρι να ξενιστούν. «Πώς εμείς, εφόσον αυτοί είναι Γαλιλαίοι και ξέρουν μια γλώσσα, την εβραϊκή, πώς εμείς τους ακούμε τώρα ο καθένας στη γλώσσα μας;» Μάλιστα έφτασαν μέχρι σημείου, διότι ορισμένοι δεν αντιλαμβάνοντο του άλλου τη γλώσσα και, κακοπροαίρετοι όντες, τους είπαν, τους ανθρώπους, ότι είναι μεθυσμένοι. Όταν ο άνθρωπος μεθύει, βέβαια, τα μπερδεύει εκεί και δεν μπορεί να δώσει να καταλάβει ο άλλος, και λέει: «Κάτι τέτοιο είναι». Αυτός, φερ' ειπείν, ήταν Κρης ή ήταν εξ Αραβίας, ο άλλος μιλούσε αράπικα, δεν τα καταλάβαινε. Όμως ο Πέτρος πήρε θέση.

Και τους είπε: «Κύριοι, στις 9 το πρωί, στην τρίτη ώρα, μεθυσμένοι δεν υπάρχουν. Αλλά αυτό που γίνεται, αυτό που ακούτε, αυτό που εκπλήσσεσθε, είναι κάτι που έχει λεχθεί».

Χρόνια π.Χ. ο δικός σας ο προφήτης Ιωήλ έχει πει γι' αυτό το οποίο θα γίνει σήμερα. Γι' αυτό μην ξενίζεστε. Το Πνεύμα το Άγιον έχει πει διά του προφήτου Ιωήλ ότι «θα εκχέω από του Πνεύματός μου και θα ομιλούν γλώσσες και νέοι» κλπ., κλπ. Αυτό, λοιπόν, πραγματοποιείται. Μη σοκάρεστε, μη σκανδαλίζεστε. Εκείνο που είναι χαρακτηριστικό είναι ότι το Πνεύμα συγκατέβη και μίλησε και στη διάλεκτο ακόμη.

Εμείς είμεθα Έλληνες, ομιλούμε, λέμε, την ελληνική και, εν τούτοις, αν πας στην Κρήτη, δεν μπορείς να συνεννοηθείς πολλές φορές, γιατί έχουν ιδιαίτερη προφορά. Αν πας στην Αρβανιτιά, δεν μπορείς να συνεννοηθείς, διότι έχουν ιδιαίτερη διάλεκτο. Αν πας στη Ρούμελη, αν πας στη Ζάκυνθο, έχουν δικιά τους διάλεκτο και δεν μπορούν...

Εμίλησε και σε αυτές τις διαλέκτους, ώστε όλοι αυτοί να καταλάβουν. Οι περισσότεροι δεν είσαστε από εδώ. Δεν γνωρίζετε, όμως, το τι τεκταίνεται εδώ στις Αθήνες αυτές τις ημέρες. Εδώ υπάρχουν κινήσεις οι οποίες ονομάζονται της Πεντηκοστής. Είναι αιρετικές κινήσεις αυτές. Δεν έχουν καμιά σχέση με την Ορθοδοξία. Έχουν έρθει, όπως όλες οι αιρέσεις, από τη Δύση και συγκεκριμένως από την Αμερική. Αυτοί διατείνονται ότι μιλούν ξένες γλώσσες και είναι συνδεδεμένοι με την Πεντηκοστή. Κατά συνέπεια, μιλούν δυνάμει του Πνεύματος του Αγίου. Όμως, ένας άνθρωπος παρατηρητικός πάει στη συγκέντρωσή τους, θα ακούσει ότι ομιλούν ξένες γλώσσες. Δεν τις καταλαβαίνει αυτός τι μιλούν, αλλά δεν είναι κανένας στο ακροατήριο από εκείνους που μιλάνε τη γλώσσα αυτή. Κατά συνέπεια, δεν μιλούν δυνάμει του Πνεύματος του Αγίου. Γιατί το Πνεύμα το Άγιο έδωσε να μιλήσουν σε 18 γλώσσες, αλλά είχε και αντίκρισμα μπροστά του:

Πάρθους, Μήδους, από τη Μεσοποταμία, από την Αραβία, από τη Λιβύη, Κρήτες, Έλληνες, Ιουδαίους κλπ. Σήμερα εμείς είμαστε Έλληνες. Τι θα μας μιλήσει, λοιπόν, το Πνεύμα το Άγιο; Κινέζικα, εφόσον είμαστε Έλληνες; Άρα είναι δαιμονισμένοι. Φυλαχτείτε όσο μπορείτε. Μην πιστεύετε. Αν μιλάτε, κύριοι, ξένες γλώσσες, να πάτε να βρείτε αυτούς που είναι η γλώσσα τους. Εμείς είμεθα Έλληνες. Κατά συνέπεια, το Πνεύμα το Άγιο δεν μιλάει ψέματα. Εσείς είστε ψεύτες και είστε πλανημένοι από τον σατανά. Δεύτερον, έχουμε πολλές φωτισμένες σήμερα, οι οποίες φωτίζονται και γράφουν, λέγει. Και τι γράφουνε; Ανοησίες. Εν πάση περιπτώσει, γράφουν. «Το είπε», λέγει, «το Πνεύμα το Άγιον. Στις έσχατες ημέρες θα γίνεται αυτό και αυτό». Ο Πέτρος βγήκε επάνω, τους είπε

ότι είναι γραμμένο: «Εν εσχάταις ημέραις, όταν θα γίνει αυτό και αυτό», πραγματοποιείται σήμερα. Έσχατες ημέρες της προφητείας είναι από τότε που έγραφε ο προφήτης μέχρι τις ημέρες που πραγματοποιήθηκε. Έσχατες ημέρες για μας είναι από Χριστού μέχρι της συντελείας των αιώνων. Εφόσον, άλλωστε, ο Πέτρος λέει ότι αυτή η προφητεία πραγματοποιείται σήμερα, πώς θα ξαναπραγματοποιηθεί έπειτα από δύο χιλιάδες χρόνια, αφού πραγματοποιήθηκε; «Αυτό», λέει, «είναι το ειρημένον υπό του προφήτου Ιωήλ λέγοντος». Αυτό πραγματοποιείται σήμερα. Μη σκανδαλίζεστε, δεν είμαστε μεθυσμένοι, δεν είμαστε τρελοί. Το είπε ότι θα γίνει και γίνεται. Πώς μπορούμε να το ζητάμε τώρα αυτό να ξαναγίνει έπειτα από δύο χιλιάδες χρόνια; Ένα μικρό παράδειγμα. Ο Ιωσήφ, από την πρόνοια του Θεού, εστάλη

να βοηθήσει τη Μαρία, την Παναγία μας, στην εγκυμοσύνη κλπ. Όταν την είδε έγκυο, την πέρασε ότι είναι εξ αμαρτίας. «Κλεψίγαμον υπονοών», λέγει ο υμνογράφος. Επενέβη ο άγγελος και του λέει: «Ιωσήφ, λάθος. Αυτό το οποίο γίνεται τώρα είναι εκείνο που γράφει ο προφήτης Ησαΐας. Δεν γράφει ο προφήτης Ησαΐας, Ιωσήφ; Ιδού η Παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν και καλέσεις το όνομα αυτού Εμμανουήλ. Ορίστε, αυτό είναι. Κάθεσαι ήσυχος». Επείσθη ο Ιωσήφ και πήρε τη Μαρία. Ε, πραγματοποιήθηκε. Αυτό που γίνεται τώρα είναι η πραγματοποίηση της προφητείας αυτής. Θα ξαναγίνει, λοιπόν, τώρα; Θα έχουμε ξανά σύλληψη; Θα ξαναπάρουμε την προφητεία αυτή να τη χρησιμοποιήσουμε όποτε εμείς νομίζουμε; Αυτή είναι η πλάνη. Γι' αυτό σήμερα δεν είναι μόνο το θέμα το ένα.

Το κατ' εξοχήν θέμα είναι να προσεχθεί αυτό το θέμα, αυτή η υπόθεση, διότι χιλιάδες κόσμου, να μην σας πω εκατομμύρια, πλανώνται υπό τους ανθρώπους αυτούς και τους πλάνους αυτούς, των φωτισμένων και των μεν και των δε. Είναι και στο εξωτερικό, δεν είναι μόνο στο Πανελλήνιο. Όπου να πας, ως τα έσχατα της γης έχει φτάσει αυτή η πλάνη. Παρότι η προφητεία πραγματοποιήθηκε, παρότι το θέμα ετελείωσε, αυτοί ξανά το παίρνουν για να ενισχύσουν την πλάνη τους. Φυλαχτείτε όσο μπορείτε. Άμα ακούτε φωτισμένες, άμα ακούτε ανθρώπους που μιλάνε με την Παναγία, άμα ακούτε ανθρώπους που μιλάνε με τους Αγίους και λοιπά, να κουμπώνεστε και να φεύγετε. Άμα ακούτε αναστενάρια και λοιπά, να κουμπώνεστε και να φεύγετε. Το Πνεύμα το Άγιο δεν κάνει τέτοια πράγματα. Το Πνεύμα το Άγιο, γνωρίζοντας τι άνθρωποι ήσαν μπροστά του, εμίλησε διά των Αποστόλων στου καθενός τη διάλεκτο, και έφυγε γεμάτος και έφυγε χορτασμένος.

Έφυγε ενισχυμένος και έφυγε φωτισμένος και μετέφερε τα μεγαλεία του Θεού στην άκρη του κόσμου. Φόβος και τρόμος πρέπει να συνέχει τον άνθρωπο που εισέρχεται στην Εκκλησία. Φόβος και τρόμος πρέπει να συνέχει τον άνθρωπο ο οποίος αμαρτάνει. Γιατί, όπως λέει ο Θείος Χρυσόστομος, αν ο άνθρωπος είχε λίγο φόβο Θεού, ή δεν θα αμάρτανε καθόλου ή θα αμάρτανε λίγο. Εμείς, προκειμένου να αρχίσουμε οποιαδήποτε ακολουθία, θα πούμε στην αρχή: «Βασιλεύ ουράνιε, Παράκλητε, το Πνεύμα της αληθείας, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών». Ποιος το πιστεύει αυτό το πράγμα; Οπουδήποτε ο άνθρωπος κι αν κρυφτεί, στου βοδιού το κέρατο μέσα να μπει, να αμαρτήσει, είναι μπροστά ο Θεός, είναι μπροστά το Πνεύμα το Άγιον. Τον βλέπει ο πανταχού παρών

και τα πάντα πληρών. «Δεν θα μας δει κανείς πουθενά, οι δυο μας θα το ξέρουμε». Μα το ξέρει και ο Παράκλητος, το ξέρει και ο Θεός. «Μη σε δει κανένας που θα έρθει εδώ». Μα τον βλέπει ο Θεός. Τι κι αν σπας το λαμπτήρα απ' έξω, τι κι αν σβήνεις το φως, τι κι αν πηγαίνεις στην άκρη του κόσμου, στα φαράγγια, στις ερημιές κλπ.; Τι κι αν μιλάς σιγά; Τι, τι, τι; Εφόσον αμαρτάνεις, εφόσον ενεργείς, εφόσον λες ενώπιον του Θεού. Στην παλιά εικονογραφία, πάντοτε πάνω εδώ από το τέμπλο, ακριβώς στην Ωραία Πύλη, ζωγράφιζαν ένα μάτι, ένα αυτί και ένα χέρι να γράφει. Είναι αυτά του Θεού, που βλέπει τους πάντας, που ακούει τους πάντας και γράφει τα πάντα. Και να γράφει μόνο ο Θεός, να γράφει μόνο ο Παράκλητος, θα ήταν τίποτα.

Γράφει και η συνείδησις, αλλά γράφει και ο διάβολος, ο οποίος θα εξηγήσει του καθενός εν πάση λεπτομερεία: τότε, εκεί, με εκείνον, με την άλλη κλπ. Αυτό έκανες. Εν πάση λεπτομερεία θα παρουσιαστούν. Αν, λοιπόν, ο άνθρωπος ήθελε να προσέξει τη ζωή του, έπρεπε να προσέξει τις κινήσεις, τη δύναμη και την παρουσία. Για την πανταχού παρουσία του Πνεύματος του Αγίου το λέμε το «Βασιλεύ ουράνιε, Παράκλητε», αλλά χωρίς να έχουμε καμία επίγνωση περί τίνος πρόκειται. Τέτοια ώρα περίπου, τρίτην ώραν, εννέα περίπου η ώρα, έγινε η κάθοδος του Πνεύματος του Αγίου. Η Εκκλησία μας έχει θεσπίσει την ημέρα αυτή να κάνει μία ακολουθία μικρή και να καλεί τους ανθρώπους να κλίνουν τα γόνατα, προκειμένου

να διαβάσει ωραίες ευχές. οι οποίες έχει συνθέσει ο Μέγας Βασίλειος, παρακαλώντας τον Πατέρα να στείλει το Πνεύμα το Άγιον και σε μας, να μείνει μαζί μας, να μας παρηγορήσει, να μας δυναμώσει, να μας φωτίσει, να μας ελέγξει και περί αμαρτίας ακόμη, ώστε να μπορέσουμε να σωθούμε. Γι' αυτό θα δείτε σε λίγο, ο ιερεύς θα βγει και θα γονατίσει εδώ και θα καλέσει και μας: «Δεύτε, κλίνωμεν τα γόνατα». Και οι έχοντες υγείαν θα γονατίσουν, και οι γέροντες και οι νέοι, όχι μόνο εδώ, αλλά όπου υπάρχει Ορθοδοξία σήμερα, για να πάρουν αυτή τη χάρη του Πνεύματος του Αγίου. Θα την πάρουν όμως; Αυτό είναι ένα θέμα το οποίο και αυτό πρέπει να προσεχθεί. Για να μπορέσει να έχει μία εικόνα αγαθή από αυτή τη σκηνή ο άνθρωπος, θα πρέπει να πάει ο νους του στην Κιβωτό.

Έγινε ο κατακλυσμός. Επί 40 μέρες που είχαν ανοίξει οι άβυσσοι και έριχνε και ο ουρανός, το νερό, όπως λέγει η Γραφή, ανέβη απάνω από τα ψηλότερα όρη της γης και η Κιβωτός εφέρετο επί των υδάτων. Έπειτα από 150 ημέρες που έμεινε η Κιβωτός επί των υδάτων, ο Νώε είδε ότι έπαυσε να βρέχει από πάνω και του ήρθε ο λογισμός μήπως άρχισε να αποσύρεται και το νερό, μήπως παρουσιάστηκε κανένα βουνό, καμιά κορυφή, και σκέφτηκε να αφήσει ένα πουλί από αυτά που είχε μέσα κατά ζεύγη. Άνοιξε λοιπόν το παράθυρο και άφησε έξω να βγει ένας κόρακας. Από αυτό θα κανόνιζε περίπου τι έγινε. Ο κόραξ όμως δεν επέστρεψε

να του φέρει κανένα νέο, όπως τα λέγαμε, διότι ο κόραξ, όταν βγήκε έξω, βρήκε πτώματα επί της επιφανείας των υδάτων. Να σου ζώα, να σου άνθρωποι, να σου επίσημοι, να σου ανεπίσημοι, να σου κι αυτοί οι μαστόροι της Κιβωτού, όλοι νεκροί. Ε, κάθισε λοιπόν και έτρωγε ο κόρακας, δεν επέστρεψε πίσω. Τότε σκέφτηκε να αφήσει ένα καθαρό πουλί και άφησε, λέει, την περιστερά. Η περιστερά, ξέρετε, είναι τύπος του Πνεύματος του Αγίου. Η περιστερά είναι καθαρό πουλί και ο Χριστός μας πάντοτε το εσεβάστη αυτό το πουλί. Και θυμούμαι μια περίπτωση, όταν πήγε στον Ναό και τους τα διέλυσε εκεί πέρα, τους έχυσε τα κέρματα, τους ανέτρεψε τας τραπέζας. Όταν έφτασε εκεί σε μερικούς που είχαν περιστέρια και τα πουλούσαν, γιατί πηγαίναν και κάναν τον καθαρισμό, όπως το συναντούμε στο θέμα του σαραντισμού,

είπε: «Εσείς πάρτε τα και φύγετε». Δεν τους άνοιξε τα κλουβιά να τους απολύσει τα πουλιά. Εσεβάστηκε την εικόνα του περιστεριού, διότι είναι τύπος του Πνεύματος του Αγίου. Και από εδώ απορρέει: αν ο Χριστός εσεβάστη το περιστέρι, που είναι εικόνα του Πνεύματος του Αγίου, πώς εγώ δεν θα σεβαστώ την εικόνα του Κυρίου μου, της Παναγίας μου και των Αγίων μου, που μου λένε οι αιρετικοί να τις πετάξω από το σπίτι; Εν πάση περιπτώσει, ο Νώε άφησε ένα περιστέρι. Πήγε το περιστέρι έξω. Το περιστέρι είναι καθαρό, δεν κάθεται σε βρωμιά, δεν κάθεται σε σαπίλα, τίποτα. Πέταξε, λέει, πέταξε, πέταξε, πέταξε, πέταξε, δεν βρήκε πουθενά να ακουμπήσει τα πόδια του, να ξεκουραστεί, και αναγκάστηκε και ξανά ήρθε στην Κιβωτό και ο γέρο Νώε έβαλε το χέρι του και ξανά το πήρε μέσα. Όταν λοιπόν, αγαπητοί μου, ο ιερεύς γονατίσει και αρχίσει να παρακαλεί τον Ουρανό

να στείλει και σε εμάς το Πνεύμα το Άγιο, το Πνεύμα το Άγιο θα έρθει και, σαν περιστερά, επάνω στον καθέναν ο οποίος είναι γονατισμένος θα αρχίσει να πετά. Πού θα βρει όμως καθαρό για να καθίσει; Διότι για να καθίσει πρέπει να βρει καθαρό. Δεν βρει καθαρό, θα επιστρέψει και θα ξαναπάει μέσα. Γονατίζουν οι πάντες, γονατίζει η κυρία με το παιδάκι της. Καλό. Τα άλλα τα πέντε, τα σκοτωμένα που έχει όμως, που δεν τα έφερε; Προχωρεί το Πνεύμα το Άγιο, πάει πιο κάτω, βρίσκει τη γιαγιά γονατισμένη. Να καθίσω; Πού να καθίσω; Αυτή χώρισε τον άντρα της, αυτή χώρισε το παιδί της, αυτή βγαίνει στη γειτονιά και κατηγορεί από το πρωί μέχρι το βράδυ. Πού να σταθεί; Πάει πιο κάτω, πηγαίνει, τον βρίσκει πόρνο τον άλλον, τον βρίσκει μοιχό τον άλλον, τον βρίσκει βλάσφημο τον άλλον, τον βρίσκει κλέπτη τον άλλον, τον βρίσκει, τον βρίσκει. Πού να καθίσει;

Πετάει, πετάει, πετάει και, αν βρει κάπου καθαρό, θα μείνει· διαφορετικά θα γυρίσει πίσω. Αν αυτός ο φόβος, δηλαδή ο σεβασμός, ο υπολογισμός, υπήρχε στους πιστούς, δεν θα πήγαιναν απλώς με το κοστούμι τους μόνο αλλαγμένο, το εξωτερικό, σήμερα στην Εκκλησία. Θα είχαν εξομολογηθεί, θα είχαν συνθηκολογήσει με όλους και αγαπήσει, δεν θα είχαν δικαστήρια, δεν θα είχανε μίση και πάθη και την καλημέρα θα τη λέγανε, και τότε θα έρχονταν για να...

για να λάβουν την ειρήνη του Θεού, που είναι η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού διά Πνεύματος Αγίου. Αυτά είναι συλλήβδην, εν συνόψει, τα περιστατικά γύρω από τη μεγάλη αυτή εορτή. Εύχομαι όλοι, χάριτι Κυρίου, να βρεθούμε καθαροί και το Πνεύμα το Άγιο να μείνει επάνω μας, να μας φωτίσει και να μας οδηγήσει το υπόλοιπο της ζωής μας και να μας αξιώσει της Επουρανίου Βασιλείας. Αμήν. Μια πολύ μεγάλη ωφέλεια

προκύπτει εις τον άνθρωπο, πρόσκαιρος και αιώνιος, εάν θελήσει να προσέχει αυτά τα οποία έζησε και δίδαξε ο Χριστός μας.

Ο άνθρωπος θα πρέπει να γνωρίζει τους εχθρούς του. Εάν δεν γνωρίζει τους εχθρούς του, θα πέσει εύκολα στο χέρι τους, θα πέσει εύκολα στην παγίδα τους, στην μπλεκτάνη τους. Και υπάρχουν εχθροί και εχθροί. Δεν είναι εχθροί αυτοί που λέμε εμείς, οι οποίοι μας έβλαψαν το χωράφι, μας έβλαψαν την περιουσία, μας έβλαψαν το σώμα. Εχθροί είναι εκείνοι οι οποίοι βλάπτουν την ψυχή μας, διότι όλα τα άλλα υλικά πράγματα θεραπεύονται. Το θέμα της ψυχής είναι εκείνο το οποίο δεν θεραπεύεται και έχει και αυτή η ψυχή δικούς της εχθρούς και, όταν ο άνθρωπος δεν τους ξέρει, τότε εύκολα, πριν να το καταλάβει, πέφτει στην παγίδα τους και χάνεται. Ποιοι είναι οι εχθροί του ανθρώπου; Είναι τρεις βασικοί εχθροί του ανθρώπου. Σειρά: ποιος είναι πρώτος, ποιος είναι δεύτερος, ποιος είναι τρίτος. Πολλοί νομίζουν ότι ο υπ' αριθμόν ένα εχθρός του ανθρώπου είναι ο σατανάς. Έχουν λάθος. Τους διαψεύδει ο Χριστός. Ο σατανάς είναι τρίτος εις την σειράν των εχθρών του ανθρώπου. Ο πρώτος εχθρός του ανθρώπου είναι η σαρξ του.

Δεύτερος εχθρός είναι ο κόσμος και τρίτος έρχεται ο σατανάς. Εάν δεν τοποθετηθούν οι εχθροί κατά αυτήν την σειράν και αν δεν αντιμετωπιστούν κατά αυτήν την σειράν, εις μάτην κοπιάζει ο άνθρωπος, εις μάτην κουράζεται, εις μάτην ελπίζει ότι κάτι θα επιτύχει. Ακούσατε τον Χριστό μας σήμερα, ως άνθρωπον εις την γη, με τι τρόπο επειράσθη; Πρώτα σαρκικώς, δεύτερον κοσμικώς και τρίτον σατανικώς. Ο σατανάς είναι τρίτος, πρώτος είναι η σαρξ του ανθρώπου, την οποία σάρκα δεν μπορείς να την αποχωριστείς, οπουδήποτε κι αν πας, και στην Εκκλησία ακόμα και στο φαγητό και στον ύπνο.

Στην προσευχή ακόμα είναι πάντοτε η σαρξ αντιμέτωπος της ψυχής. Ό,τι συμφέρει στην ψυχή δεν το θέλει η σάρκα και ό,τι θέλει η σαρξ δεν συμφέρει στην ψυχή. Και είναι σε εμπόλεμο κατάσταση πάντοτε και αλίμονο στον άνθρωπο ο οποίος ενδίδει στις επιθυμίες της σαρκός και στην αλαζονεία του βίου, όπως λέγει ο Παύλος. Η σαρξ με τι τρόπο νικάται; Ο πρώτος βοηθός της σαρκός για να νικήσει τον πειρασμό είναι η νηστεία. 40 μέρες και 40 νύχτες άκουσα εγώ ότι ενήστευσε ο Χριστός. Το είχε ανάγκη; Υπογραμμόν υπολιμπάνων, ίνα τοις ίχνεσιν αυτού περιπατήσωμεν. Άφησε ένα δρομάκι,

μια οδό, άφησε μια διδασκαλία, ότι αυτό πρέπει να ακολουθήσεις εάν θέλεις να νικήσεις τον υπ' αριθμόν ένα εχθρό σου, που είναι η σαρξ σου. Η νηστεία είναι κάτι που έχει δοθεί μέσα στον Παράδεισο. Την πρώτη εντολή την έλαβε ο Αδάμ: «Εκ του ξύλου του γινώσκειν καλόν και πονηρόν, ου φάγεσθε».

«Ου φάγεσθε». Νήστευσε στη νομοθεσία, όπως λέγει ωραιότατα και επιγραμματικότατα ο Μέγας Βασίλειος. «Εάν ενηστεύσαμεν από του ξύλου η Εύα και ο Αδάμ, ουκ αν εδεόμεθα εμείς ταύτης της νηστείας. Νηστεύσωμεν τοίνυν, ίνα εις τον Παράδεισον επανέλθωμεν». Η έξωσις του Αδάμ και της Εύας εκ του Παραδείσου έγινε δυνάμει της κοιλίας των. Η κοιλία του ανθρώπου είναι εστία του σατανά.

Δίνει δύναμη στον σατανά, κατά τους Πατέρες, «επί ομφαλώ γαστρός». Εδώ έχει την έδρα του ο διάβολος και, αν θέλει ο άνθρωπος να νικήσει τη σάρκα του, θα κάνει τη νηστεία αυτή που επιβάλλεται. Όχι νηστεία σωματοκτόνο· παθοκτόνο νηστεία, με μέτρα, με διάκριση, με σωφροσύνη, να μην πέσει από το άλλο μέρος, για να ελευθερώσει την ψυχή, να μπορέσει να αγωνιστεί. Διαφορετικά, δεν θα μπορέσει να το επιτύχει. Τη σάρκα του λοιπόν ο άνθρωπος δεν μπορεί να την αποχωριστεί, τον εχθρό αυτό. Γι' αυτό είναι ο πρώτος, υπ' αριθμόν ένα εχθρός, ο οποίος νικάται μόνον διά της νηστείας. Το έδειξε ο Χριστός, ο οποίος ενήστευσε 40 μέρες και 40 νύχτες χωρίς να το έχει ανάγκη, όπως το έχουμε εμείς

οι άνθρωποι, οι εμπαθείς, ανάγκη. Ο δεύτερος εχθρός είναι ο κόσμος. Εμείς είμαστε περισσότερο κοσμοφοβούμενοι, ανθρωποφοβούμενοι, παρά θεοφοβούμενοι. Τον Θεό δεν τον φοβάται ο άνθρωπος. Φοβάται τον κόσμο. Ντρέπεται πολλές φορές τον κόσμο και ο κόσμος τον προλαμβάνει να μην κάνει καμιά ζημιά κάποτε. Τον Θεό δεν τον φοβάται. Θυμούμαι κάτι που διάβαζα, που είχε σχέση με τον Άγιο Εφραίμ τον Σύρο. Εκατέβη κάποτε στην Αλεξάνδρεια ο Άγιος Εφραίμ και τον δακτυλοδεικτούσανε οι άνθρωποι ότι είναι Άγιος. Μια πόρνη που ήτο εκεί είπε: «Εγώ θα σας αποδείξω ότι δεν είναι Άγιος». Και άρχισε να τον περιβάλλει,

να τον πολιορκεί τον γέροντα και να του χαριεντίζεται. Ο γέροντας αντελήφθη, αλλά δεν απήντησε. Όλη την ημέρα τον εδίωκε από κοντά, από δίπλα, από μπροστά και του εκουνούσε την ουρά της σαν το σκυλάκι. Της χαμογέλασε το βράδυ αυτός. Σου λέει: «Τον έπιασα».

«Κάπου σε ένα απόμερο μέρος. Είδα, λέει, που σε κούρασα από το πρωί που με παρακολουθείς. Το σκέφτηκα, λέει, καλά και σκέφτηκα να σε ικανοποιήσω». Αυτή ευχαριστήθη τώρα ότι τον έβαλε στο χέρι. «Αλλά δεν θα μπορέσω απόψε, γιατί έχω απόλυτον εργασία. Αύριο στις 10 το πρωί θέλω να συναντηθούμε».

Αποφάσισαν λοιπόν κάπου εκεί να συναντηθούν.

Συνεννοήθησαν λοιπόν την άλλη μέρα το πρωί. Αυτή όλη νύχτα δαιμονισμένη, έλεγε και στους άλλους ότι ήδη τον ενίκησε και θα δείτε το πρωί. Πράγματι λοιπόν την συνάντησε το πρωί και άρχισαν να περπατούν μία κεντρική οδόν μέσα στην Αλεξάνδρεια. Προχώρησαν, προχώρησαν, προχώρησαν και έφτασαν σε ένα πάρκο. Στο πάρκο εκείνο, όταν έφτασαν, που ήταν γκαζόν, όπως τα λέγαμε, κάτω, έβγαλε το ράσο του ο Άγιος Εφραίμ και το έστρωσε κάτω στο χορτάρι και την επροκάλεσε. Και του λέει: «Ντροπή, ντροπή εδώ μέσα στον κόσμο». «Ώστε, παιδί μου», λέει, «τον κόσμο τον φοβείσαι και τον ντρέπεσαι. Τον Θεό δεν τον φοβείσαι, δεν τον ντρέπεσαι; Και αν δεν τον φοβείσαι τον Θεό εσύ και δεν τον ντρέπεσαι,

τον φοβάμαι και τον ντρέπομαι εγώ, παιδί μου. Και φρόντισε, κατ' επέκταση, να μπορέσεις να ντρέπεσαι και να φοβείσαι τον Θεό». Αν λοιπόν ο άνθρωπος μπορούσε να κάνει διάκριση μεταξύ Θεού και κόσμου, όπως έκανε ο Άγιος Εφραίμ, θα προλάμβανε πολλά πράγματα. Για λογαριασμό του κόσμου ο άνθρωπος αμαρτάνει. Ενδύεται γιατί θέλει ο κόσμος έτσι. Δεν νηστεύει γιατί το θέλει ο κόσμος. Δεν κάνει παιδιά γιατί το θέλει ο κόσμος, κλέβει, κάνει πράγματα, ψεύδεται και λοιπά γιατί το θέλει ο κόσμος. Δεν εκκλησιάζεται διότι φοβάται τον κόσμο, δεν εξομολογείται διότι φοβάται τον κόσμο, δεν κοινωνεί διότι φοβάται τον κόσμο. Μεγάλο θηρίο ο κόσμος. Και αν οι άνθρωποι είχαν προσέξει αυτό που είπε ο Χριστός μας, «Προσέχετε από των ανθρώπων», και δεν είπε «Προσέχετε από των θηρίων», θα μπορούσαν να καταλάβουν τι είναι ο κόσμος.

Άνθρωποι σηκώνουν τη νηστεία την Τετάρτη και την Παρασκευή γιατί ήρθε ο κύριος τάδε και η κυρία τάδε, φερ' ειπείν. Πολλοί άνθρωποι σηκώνουν τη νηστεία από το σπίτι τους, τις ημέρες της νηστείας, για να σερβίρουνε, για να μην παρεξηγηθούνε από τον κόσμο. Το θηρίο αυτό. Έξω Χριστέ εσύ, έξω Παναγία, έξω Θεέ· ο κόσμος εδώ, ο κύριος τάδε, η κυρία τάδε και λοιπά. Μεγάλο θηρίο ο κόσμος. Γιατί οι γυναίκες έγιναν άντρες και οι άντρες έγιναν γυναίκες; Για τον κόσμο. Δεν έγινε για τον Χριστό, δεν έγινε για την Παναγία, δεν έγινε για τους Αγίους των, έγινε για τον κόσμο. Τον φοβούνται τον κόσμο, που θα τους δώσει πιστοποιητικό, αυτός ο διεφθαρμένος κόσμος. Τον ενίκησε ο Χριστός σήμερα. Τον πήρε τον Χριστό μας ο σατανάς και τον ανέβασε στο πτερύγιο και του λέει: «Βάλε τον εαυτόν σου κάτω, θα σε πιάσουνε», για να τον χειροκροτήσουν. Δεν θα ρωτήσουν δηλαδή. Δεν το έκαμε ο Χριστός, ούτε στην πρώτη περίπτωση που του υπέδειξε να κάνει τους λίθους άρτους.

Να χορτάσει. «Ουκ επ' άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος, αλλ' επί παντί ρήματι εκπορευομένω εκ του στόματος του Θεού». Είναι μόνο για φαΐ, λέει, ο άνθρωπος; Ο άνθρωπος είναι και πνεύμα. Και δεν εννοείται άνθρωπος χωρίς πνεύμα, διότι άνθρωπος χωρίς πνεύμα είναι λείψανον, είναι υπόλοιπον, είναι χώμα. Αυτός που αξιοποιεί τον άνθρωπο είναι το πνεύμα. Όταν λοιπόν εγώ βάλω τη σάρκα για να μου καταστρέψει το πνεύμα, δεν είμαι καν άνθρωπος, όχι λογικός, τίποτα δεν είμαι στην περίπτωση αυτή. Δύο μεγάλα λοιπόν θηρία είναι η σαρξ του ανθρώπου και ο κόσμος. Φυλαχτείτε από τον κόσμο, διαλέξτε τους φίλους σας, κοιτάξετε από την τρυπίτσα της πόρτας σας ποιος θα μπει μέσα, ποιος σας χτυπάει, αν πρέπει να ανοίξετε ή όχι. Σκεφτείτε το σοβαρά. Ο κόσμος είναι ένα μεγάλο θηρίο που επηρεάζει τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος δεν είναι γερός να αφομοιώσει τον κόσμο.

Αφομοιώνεται από τον κόσμο. Ή θα έχει μία επιρροή αυτός επ' αυτού ή θα επηρεαστεί αυτός από τον κόσμο. Προσοχή λοιπόν πάντοτε εκλεκτική εις τον κόσμο. Και πάντοτε να βάζετε μπροστά σας από το ένα μέρος τον Θεό και από το άλλο τον κόσμο. Ο κόσμος παρέρχεται και όλη η ηδονή αυτού, ενώ ο Θεός μένει. Ο κόσμος δεν θα μπορέσει να μας βοηθήσει. Το πολύ πολύ να μας στείλει κάνα στεφάνι στον τάφο μας. Πολλοί δεν τους επιτρέπει ο γιατρός να πάνε, να έχουν συγκινήσεις, και δεν έρχονται ούτε στον τάφο. Μεγάλο λοιπόν θηρίο ο κόσμος. Πρώτον η σαρξ του ανθρώπου και δεύτερον ο κόσμος και τρίτον ο σατανάς. Ο σατανάς έρχεται τελευταίος. Πολλά πράγματα τα κάνουμε εμείς χωρίς καν να τα ξέρει ο διάβολος, χωρίς καν να τα γνωρίζει, να μπορεί να τα φανταστεί ο σατανάς, παρότι είναι σατανικό μυαλό και παίρνει πολλές στροφές.

Εν τούτοις όμως δεν τα κάνει πολλά πράγματα. Προπορευόμεθα εμείς σε πονηρίες από αυτόν τον σατανά και παραδειγματίζεται και δανείζεται από μας ο σατανάς. Ο τρίτος πειρασμός του Κυρίου ήτο: εφόσον δεν τον ενίκησε στη μία πλευρά, δεν τον ενίκησε στην άλλη πλευρά, όσον ο Χριστός μας του απήντησε γραφικώς και στις δύο περιπτώσεις, τότε του υπέδειξε έναν άλλον απλούν, ανώδυνον τρόπο. Είναι σαν να του έλεγε: «Ήρθες εσύ στον κόσμο, ναι, για να πεθάνεις, για να πάρεις αυτά τα πράγματα τα οποία κατέχω εγώ. Ιδού λοιπόν, πάντα ταύτα σοι δώσω, εάν πεσών προσκυνήσεις μοι». Κάνε μου, του λέει, μια μετάνοια και εγώ να στα δώσω όλα αυτά. Ποια όλα; Ό,τι υπάρχει.

Δεν υπάρχει ο εγωισμός του σατανά και ίσως και αλήθεια να έλεγε. Κρατούσε τα πάντα. Αυτά που ήρθες να απελευθερώσεις και να τα δώσεις στους ανθρώπους, θα σου τα δώσω εγώ αν μου κάνεις μια μετάνοια. Εύκολο πράγμα δεν είναι να κάνεις μια μετάνοια και να κερδίσεις όλο τον κόσμο; Εύκολο. Ο Χριστός δεν την έκανε, δεν την έκανε τη μετάνοια αυτή. Διότι ο άνθρωπος ο οποίος θα κάνει τη μετάνοια είναι δούλος αυτού, είναι αυτός δούλος σε εκείνον που έκαμε τη μετάνοια. Και όσα έχει είναι εκείνου που έκανε τη μετάνοια. Δεν είναι δικά του, γιατί είναι δούλος πλέον. Είναι ένα τέχνασμα αυτό που δεν μπορεί να το συλλάβει ο άνθρωπος. «Τι θα πάθω», λέει άλλος, «εφόσον θα πάω μια φορά; Ξέρω εγώ, θα πάω να συντροφέψω κάποιον και λοιπά. Θα κάνω όμως, θα πάρω ένα διαμέρισμα, θα μου έχει αυτοκίνητο, θα μου έχει το άλλο, θα μου κάνει μια τουαλέτα, ξέρω εγώ, τόσες ευκολίες».

«Τι έπαθα εγώ; Ας την έπεσα τώρα, τίποτα δεν είναι αυτά». Αυτό το τίποτα; Πώς έπεσες στο αμάρτημα της πορνείας, της μοιχείας, της απάτης; Τι πάει να πει «δεν είναι τίποτα»; Πώς εδουλώθηκες στον σατανά και έκαμες του σατανά το σχέδιο; Σε κρατάει ο σατανάς από εκεί, εφόσον κατά τα άλλα νομίζεις ότι είσαι ελεύθερος, διότι δεν σε έμαθαν, δεν σε άκουσαν, δεν έφτασες στον Εισαγγελέα, δεν έφτασες στου κόσμου τα αυτιά κλπ. Μα εφόσον σε κρατάει ο σατανάς, μεγάλο μάθημα. Πολλά διδάγματα έχει αυτό το μέρος. Εν ψυχρώ διαβάστε το κεφάλαιο αυτό. Είναι το τέταρτο κεφάλαιο του Ματθαίου και το τέταρτο κεφάλαιο του Λουκά. Οι δύο αυτοί οι Ευαγγελιστές ομιλούν διά τους πειρασμούς του Κυρίου. Ο Κύριος επειράσθη όχι για λογαριασμό Του, επειράσθη για λογαριασμό δικό μας, κατ' εξοχήν.

Να μας δείξει ότι είναι κατορθωτά. Μη δικαιολογήστε, μη συζητείτε, μην επιρρίπτετε τας ευθύνας εις τους άλλους. Με έβαλε, μου είπε, με παρέσυρε, με εξεβίασε. Ψέματα, με Ψ κεφαλαίο. Σου είπε ναι, δεν σε εξεβίασε, όχι. Η αμαρτία γίνεται όπως εγένετο και όπως έγινε η πρώτη αμαρτία. Ο σατανάς υπέδειξε, της Εύας της άρεσε, αυτή έκοψε, αυτή έφαγε, αυτή έδωσε, αυτή απέθανε, αυτή εξώσθη. Ο σατανάς είπε μόνο, υπέδειξε. Το ίδιο κάνει και σε μας ο σατανάς. Μας υποδεικνύει και μας αρέσουνε αυτά που μας υποδεικνύει και εμείς τα πράττομε. Αυτός λέγει και εμείς πράττομε. Αυτός είναι ο χοροδιδάσκαλος και εμείς χορεύουμε. Αν θέλουμε, δεν χορεύουμε. Γι' αυτό αύριο θα ακούσουμε: «Πορεύεσθε τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού». Αυτό σας έλεγε, εσείς επράττετε. Ορίστε λοιπόν μαζί του στην προέκταση του βίου του. Είναι βέβαια σκληρό, είναι δύσκολο ο άνθρωπος να ζήσει αυτή τη ζωή. Όμως έρχεται συνήγορος ο Χριστός και βοηθάει τον αγωνιζόμενο. Είναι ένας σταυρός, ένας πειρασμός, είναι μια εκτέλεση, ένα χαρακίρι. Κάθε μέρα σου σκίζει την καρδιά σου η κακία του κόσμου, οι πειρασμοί του βίου και τόσα άλλα πράγματα. Όμως ο Χριστός όλους τους ανθρώπους αυτούς τους βοηθάει. Όπως Αυτός εβοηθήθη υπό Σίμωνος Κυρηναίου στον κόσμον τούτον και έφερε το σταυρό Του μέχρι του Γολγοθά και εκεί έλαμψε,

υπάρχει και Χριστός, Σίμων Κυρηναίος για τον άνθρωπο, ώστε να μπορέσει να αντεπεξέλθει. Θέλει όμως ο άνθρωπος, αυτό είναι. Εμείς οι Ορθόδοξοι είμεθα πλαισιωμένοι από τόσους Αγίους, από τόσους Μάρτυρες, από τόσους Οσίους. Δεν ήσαν άνθρωποι αυτοί; Δεν φορούσαν σάρκα αυτοί; Δεν είχαν οικογένειες αυτοί; Δεν είχαν πειρασμούς αυτοί; Δεν είναι δυνατόν. Ποιος ήρθε στον κόσμο και δεν επειράσθη; Δεν υπάρχει, είναι αδύνατο να περάσει από εδώ. Πώς ενίκησαν, πώς επέπλευσαν και, αν έπεσαν, πώς σηκώθηκαν; Διά του Χριστού. Τον Χριστό χρησιμοποίησαν. Αυτός είναι Εκείνος που δίνει τη δύναμη του ανθρώπου να μπορέσει να νικήσει όλους αυτούς τους πειρασμούς που είναι στον κόσμον τούτον και να βγει νικητής. Ομιλώ δίπλα στον Άγιο Γεώργιο των Ιωαννίνων. Είμαι δίπλα στα Άγια Λείψανα

μέσα στον φερώνυμον Ναόν του. Για κοιτάξτε τον, ένα φουστανελά εκεί επάνω. Φανταστείτε τον, πηγαίνετε 100 χρόνια πίσω, 150, ξέρω, και μιλήστε μαζί του. Τι ήτο αυτός; Άγγελος εξ ουρανού; Εγεννήθη Άγιος εκ κοιλίας μητρός; Δεν γεννήθηκε με σάρκα; Δεν γεννήθηκε με φιλοδοξίες; Δεν είχε μάνα; Δεν είχε πατέρα; Δεν είχε οικογένεια; Δεν ήταν κοινωνία; Δεν είχε φίλους; Δεν είχε φιλενάδες που υπήρχαν στο περιβάλλον του και λοιπά; Πώς αυτός δεν είπε όχι και έφτασε μέχρι μαρτυρίου και πήρε τη σφραγίδα του Χριστού; Και ερχόμαστε εμείς τώρα, από βασιλέα μέχρι τελευταίου, και του ανάβουμε κεριά και του φιλούμε και του ζητάμε τις πρεσβείες. Γιατί; Γιατί πήρε τη σφραγίδα του Χριστού, που αντέχει πλέον στην αιωνιότητα. Πώς το έκανε αυτός; Και μόνον ένας άνθρωπος εάν εσώζετο, όχι αν αγίαζε, αν εσώζετο, ήτο ικανός να σταθεί μάρτυς κατηγορίας εναντίον όλων ημών,

οι οποίοι δεν κάνουμε κανέναν αγώνα. Τίποτα δεν θέλουμε να μάθουμε από εκείνα που έχουν σχέση με την ψυχή. Και στεκόμαστε ότι είναι αδύνατα. Στεκόμαστε ότι είναι σκληρά. Δεν είπα ότι δεν είναι σκληρά, δεν είπα ότι δεν υπάρχουν αγκάθια, αλλά είναι κατορθωτά. Δεν εκήρυξε ο Χριστός μας διδασκαλία ακατόρθωτον, ούτε εκήρυξε ο Χριστός για να πράξουμε εμείς. Έπραξε Αυτός και έπειτα εκήρυξε. Δεν είναι ο αρχηγός των θρησκειών των ανθρώπων, οι οποίοι κηρύττουν και δεν πράττουν. Είναι Αυτός ο οποίος έπραξε και έπειτα εκήρυξε. Γι' αυτό και μακάρισε και είπε: «Ο ποιήσας και διδάξας, ούτος μέγας κληθήσεται εν τη Βασιλεία των Ουρανών». Απαραίτητα στοιχεία αυτά. Γι' αυτό ο καθένας μας, με τον τρόπο μας, με τον τρόπο του, ας κοιτάξει να κάνει μια συζήτηση με τον Άγιό του,

συζήτηση με την Θεοτόκον, μια συζήτηση με τον Κύριο και να του ζητήσει πληροφορίες: πώς στέκεται έναντι της σωτηρίας της ψυχής του; Διότι ο άνθρωπος δεν έχει το μέτρο. Ο άνθρωπος δεν έχει τη μεζούρα. Δεν έχει τη ζυγαριά που μπορεί να μετρήσει τον εαυτό του, να δει αν είναι κατάλληλος για τη Βασιλεία των Ουρανών. Μετράει ο σύζυγος την σύζυγον και τη βγάζει χρυσή. Μετράει η σύζυγος τον σύζυγον και τον βγάζει μαλαματένιον. Μετράει η μάνα τα παιδιά και τα παιδιά τη μανούλα, διότι τους κάνει γλυφιτσούρια και τρώνε και τους περιποιείται, και τους στέλνουν ο ένας τον άλλο στον Παράδεισο. Το Χριστό τον ερώτησες όμως τι γνώμη έχει; Τον Άγιό σου που φέρεις ή την Αγία σου που φέρεις το όνομά της, ερώτησες τι γνώμη έχει; Εγώ σας στέλνω κι εσείς εμένα με στέλνετε στον Παράδεισο. Αυτοί σε στέλνουνε; Αυτό είναι το θέμα. Δεν έχουμε το μέτρο εμείς. Πρέπει λοιπόν να το ζητήσουμε. Ο Χριστός μας ανέχεται.

Η Θεοτόκος κρατάει τον ουρανό, διότι οι Άγιοι κρατούν τον ουρανό, παρουσιάζουν το αίμα τους, παρουσιάζουν το μαρτύριό τους και κάμπτουν τη δικαιοσύνη του Θεού, τη ρομφαία αυτή που την έχει πάρει στο χέρι Του, και εν τούτοις ο άνθρωπος δεν κάνει καλή χρήση αυτής της μακροθυμίας. Αγαπητοί μου, όταν ήρθε ο Χριστός στον κόσμο, το τέμπλο αυτό, το παραπέτασμα αυτό ήταν κλειστό. Εισήρχετο ο Αρχιερεύς μια φορά το χρόνο να κάνει ορισμένη θυσία μέσα. Αυτή όμως η Ωραία Πύλη λεγόμενη δεν υπήρχε τότε, ήταν κλειστή. Σήμερα όμως άνοιξε. Ο Χριστός εσταυρώθη και, όπως σας έχω πει πολλές φορές, άνοιξε εδώ μια πόρτα τόσο μεγάλη, ώστε να μπορούν και οι πιο αμαρτωλοί να εισέλθουν. Μην ζητήσουμε να εισέλθουμε δι' άλλου τρόπου. Διά του τρόπου που υπέδειξε ο Χριστός,

στο πανδοχείο Του εδώ ή στους πανδοχείς Του, τους ιερείς, να εργάζονται τη σωτηρία του ανθρώπου. Αν θελήσει ο άνθρωπος να πάει δήθεν από κάποιον άλλον τρόπο δικό του, με τα έργα του, με την καλοσύνη του και όχι με μετάνοια, εξομολόγηση και Θεία Κοινωνία, δεν είναι δυνατόν. Είδατε οι αρχάγγελοι ένθεν και εκείθεν που στέκουνται με μία ρομφαία; Ξέρετε τι λένε; Όχι από εδώ, από το μέσον.

Από εδώ, από το μέσον. Από εκεί θα πάμε. Αυτό κάνουν. Εμποδίζουν τους ανθρώπους να εισέλθουν δήθεν από άλλη θύρα ή μία από τη μεσιανή. Αυτή είναι πάντοτε η μεγάλη θύρα. Αυτή έχει δίπλα τη Μητέρα της Ζωής να πρεσβεύει και το Χριστό να σώζει. Χαρά στους ανθρώπους οι οποίοι ενώνονται και συμφιλιώνονται με το Χριστό στον κόσμον τούτον, αφήνοντας τις αμαρτίες τους στην εξομολόγηση και λαμβάνοντας το εισιτήριο, το σώμα και το αίμα του Χριστού, εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον, σε αυτήν την Ωραία Πύλη. Εύχομαι λοιπόν, διά πρεσβειών των Αγίων της ημέρας, ιδιαίτερα δε διά πρεσβειών του Αγίου Γεωργίου του Νέου, όπου ο Ιερός Ναός ούτως επωνυμείται και τα Άγια Λείψανα είναι τεθησαυρισμένα, να μας βοηθήσουν και εμάς, αλλά και εμείς να θελήσουμε να πάμε εκεί που έχουν πάει, πράγμα το οποίο εύχομαι εις αλλήλους και εις πάντας. Αμήν.