Pentecost

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our last talk, as you know, was about the Ascension of our Lord. It was the very day of the Ascension, and we spoke about the Lord’s Ascension. We said that the Lord’s Ascension is the next-to-last event in the whole Divine Economy. One momentous event still remains: “And He shall come again to judge the living and the dead”—that is, the Second Coming.

So the Lord’s Ascension is a necessary condition for the Second Coming. The Lord’s Ascension is also a necessary condition for Pentecost, because the Holy Spirit would not have descended unless our Christ had completed the work He came to accomplish on earth. And unless He had returned, as we said, victorious and bearing the trophies of victory, to the place from which He came—to the right hand of the Father—the Holy Spirit would not have come. Indeed, our Christ told us, “It is to your advantage that I depart from you, because when I go, I will send you another Paraclete.”

Likewise, as we know, the Cross of our Christ was a necessary condition for the coming of the Holy Spirit. In the seventh chapter of John we read, “The Holy Spirit had not yet been given, because Jesus had not yet been glorified”—that is, He had not yet been crucified. The Cross, therefore, and consequently the Resurrection of our Christ, are necessary conditions for the descent of the Holy Spirit. The fact that the Holy Spirit came—and that this is a historical event—is proof that our Christ returned to His place and came to the right hand of the Father. This is where the Protomartyr Stephen saw Him when he prayed before being stoned. If we read the relevant passage, we find that he saw our Christ at the right hand of the Power. This is proof that He reached the right hand—the right hand of the Father, as our Creed also says.

So each feast depends upon the one before it. The Ascension presupposes the Resurrection; the Resurrection, the Death; the Death, the Crucifixion; the Crucifixion, the Nativity; and the Nativity, the Annunciation, and so forth. Thus, the Ascension and Pentecost are closely connected. The day after tomorrow we shall celebrate this event: the descent of the Holy Spirit on the fiftieth day, from which Pentecost takes its name. The counting, of course, begins with Pascha. From Pascha until the day after tomorrow there are fifty days: forty days until the Ascension and another ten days from the Ascension until Pentecost. There was a Pascha in the Old Testament, just as

there was also a Pentecost in the Old Testament. The Jews had three great feasts: Pascha, the Feast of Tabernacles, and Pentecost. At Pentecost, people who believed in the one God, such as the Jews, would gather from every place where they lived and go to Jerusalem to celebrate the feasts from Pascha through Pentecost. During those days, this great event—the descent of the Holy Spirit—also took place in Jerusalem. Although our Christ had gone there, ten full days passed before the Holy Spirit was sent. In a sense, He left them waiting so that their faith might grow warm. You know, the tension of waiting...

strengthens a person’s faith. It served, so to speak, as a warming-up of their faith. And indeed, after no great length of time—only ten days—what the Father had promised took place, and what Christ had said would come, came. One tradition, which our Church accepts in a certain sense, says that during those nine days—from the forty-first, the forty-second, and the forty-third day through the forty-ninth—our Christ, the conqueror of death, received each day the veneration of one of the Nine Orders of Angels.

When the nine Orders had been completed, and all had come and venerated the Victor, the fiftieth day arrived. Since the Father had accepted the sacrifice of Jesus and the matter between humanity and God had been set right, nothing now prevented the Holy Spirit from coming to restore divine adoption to humanity. This thought is recorded in these words: “After the Ascension”—that is, it says, after the Ascension—“when ten days had passed, the Holy Spirit came.”

Ten days passed, and then the Holy Spirit came. He did not come immediately when Christ was taken up, “so that He might make the disciples more fervent as they awaited Him.” He kept them in expectation, waiting for Him. “Some say that on each of those days, each one of the angelic Orders approached in turn and venerated that deified flesh.” Do you know why I mention this? To show the honor bestowed upon human flesh in heaven because of our Christ. As Paul writes in the final verse of the sixth chapter of Hebrews, He became “the forerunner on our behalf.” The human person is a great thing.

Yet man does not want to understand it. Sin prevents him from understanding what a human being is. Since God Himself paid the price for him, since God Himself sacrificed Himself for him, what, then, is this human being? Job puts it most beautifully in his book of Holy Scripture. Have you read in the book of Job how he speaks with God and asks Him: “What am I, after all? Tell me. You visit me every day; You pursue me; You remain close to me and give me no rest anywhere. What am I, after all?” How could he comprehend what a human being is? Only the One who created man knows what man is. We do not know what we are. That is why we sell ourselves so cheaply to the devil. That is why. The angels came, it says, one Order each day, and venerated the deified flesh—not God.

They venerated the deified flesh. That is something altogether different! What a great honor it is for human nature to reach heaven. What do you receive in Holy Communion? Do you not receive God? What do you become? What are you? If your flesh is nourished by the Body and Blood of God—if you truly nourish it with this and do not go without it for many years—and if you receive it as food for your soul, then what are you? Can you understand what you are? Why does the devil pursue you so fiercely? Because you are God’s possession. If we asked God simply to show us, as far as a human being is able to see, what we are, we would never follow the devil. Likewise, if the devil revealed what his presence truly is, no one would ever follow him. But God does not wish to compel us. We must accept it willingly, seek it ourselves, and go there of our own free will.

“Thus, each of the Orders venerated that deified flesh,” one on each day. “When the nine days had been completed”—when the nine Orders had passed—“on the tenth day the Paraclete came, reconciliation having been accomplished through Jesus.” Since Jesus settled humanity’s account with God, what is there to hold us back? Nothing remains to hold us back. Let the Holy Spirit descend, then, to sanctify human beings, so that they may once again become children of God and receive the divine adoption they had lost. This is the meaning. Now, both at Pentecost and after Pentecost, there is much upon which one may reflect. There are many parallels, as I told you, between the Old

and New Testaments, between the events and feasts of the old age of the Law and those of the age of grace. There are many such parallels. “Fifty days after Pascha,” it says, recalling the Old Law, the number fifty is fulfilled. “For Israel, after crossing the Red Sea and after fifty days had passed, received the Decalogue.” We too have crossed over. Pascha means a crossing, a passage. Pascha is not the roast lamb. Pascha is a Hebrew word meaning exodus. We came out from the spiritual Pharaoh, from the devil, and set out for the Promised Land. We came out of Egypt and crossed toward the Promised Land. There, it says, after they had crossed the sea,

fifty days later God gave them the Law on Sinai; He gave them the written word. “When fifty days had passed,” it says, “they received the Decalogue.” There it was a mountain; here, the upper room. There, fire—read the account and see what took place in the preparation and all the rest, so that Moses might be counted worthy to ascend and receive the Law—and you will find many parallels. Here too there is fire, in tongues as of fire. There, thunder and thick darkness; here, the sound of a mighty rushing wind. If one wishes to seek these parallels, one will find many, just as one finds many concerning the person of Jesus.

One also finds them concerning the third person of the Holy Trinity, because the Holy Spirit is God. He is not a breeze, as the Jehovah’s Witnesses say, nor is He an energy of God, nor anything of that kind. He is a person. And in this regard even we, though we are called Orthodox, do not have a proper understanding, because hardly anyone concerns himself with the Holy Spirit. People speak about God; they speak about our Lord Jesus Christ, the Most Holy Theotokos, and the Saints. But they do not speak about the Paraclete. People do not know about the Holy Spirit—whether He exists or what work He performs. For this very reason, they neither prepare themselves nor strive to receive the grace of the Holy Spirit—that is, to possess His power.

They do not even know what the Holy Spirit does, whether He exists, or why we need Him. Yet our Christ said, “I shall depart and send another Paraclete.” Indeed, the hymnographer adds the words “like Me.” Another in hypostasis, in person, yet like Me in essence. This is the good news: although there are the Father, the Son, and the Holy Spirit—three persons—there is one essence. We say this beautifully, though we do not understand it, when we pray: “Holy God,” speaking of the Father; “Holy Mighty,” speaking of the Son, “through whom all things were made,” and without whom nothing was made; “Holy Immortal,” speaking of the Holy Spirit; and then, “have mercy on us,” not “have mercy on us, all three of You.”

“Have mercy on us.” Though I am speaking of three, why do I not say, “All three of You, have mercy on us”? Because there is one God: three persons, one God. Strange! And who told you it was not strange? It is a Mystery, and a Mystery cannot be subjected to investigation. In John, our Christ mentions a detail that can also be considered here and may help us. We say, for example, that Christ and the Father are one, as He told Philip: “When you see Me, Philip, you see My Father also.” “He who has seen Me has seen the Father.” “I and the Father are one.” How are They one? How are They two persons? It is extraordinary.

How does this relationship exist? Christ says that I am to be one with you, while I am one with the Father, and that we are distinct and yet one. “On that day you will know”; do not seek to grasp it today. Yet people interpose their own reasoning. This is precisely why they stumble and reject the Mystery of the Holy Trinity,

which became a serious issue from the earliest years. The First Ecumenical Council had no other purpose than to define dogmatically that Christ is God, together with the teaching concerning the Father and the Holy Spirit, in conjunction with the Second Ecumenical Council. For us, of course, these are Mysteries, and human knowledge cannot penetrate them. Before such matters, man is blind. A blind person carries a white cane so that he may walk safely, neither being led astray nor leading others astray. If, in his pride, he throws it away and says, “I do not need this cane,” he will soon cause an accident and may even send someone else to prison, all because in his pride he discarded the white cane that helped and protected him. So it is with man and faith. When a person casts faith aside and brings forward his own knowledge, saying, “I know these things myself,” and so on,

he will suffer what the blind man suffers when he throws away that white cane called faith. We walk by faith. Can man comprehend the things of God? What has man truly understood, that he should now demand to understand this as well? Does he understand anything that lies close at hand? He knows everything through faith. Even if he has advanced one step, learned a little, or mastered a craft, he learned it through faith. And how many things he believes! If he believed nothing, he would have died. Yet it is the matter of God that he insists on knowing by proof, while he accepts everything else on faith. That is why someone says that the unbeliever is, in fact, the most credulous of all: he believes a thousand lies in order to reject one truth.

Faith is what man lives by, even if he says he does not believe. How did you come here—through certain knowledge or through faith? Through faith. You believed that Panagopoulos had not been run over by a car and that he would come to speak tonight. You believed, and so you came. You did not know that I would be here before you arrived. You came, and here I am. You ate your midday meal. How did you eat it? Why were you not afraid that the lady had put poison in it or that the cooking pot was spoiled? You believed that nothing of the sort had happened, and you ate; otherwise, you would have remained hungry. If you had waited to take the food to a state laboratory for testing before eating it, you would have gone hungry. Nor would you have come here unless you had trusted the trolleybus and its driver, believing that the vehicle was in good order, had been inspected by the authorities, and was safe to board. You believed, and you got on. What have I been saying all this time?

Faith is the one thing you have not lost. You went to school, learned your letters, and now you boast about it. The teacher told you, “This is A.” Why is it called A? Because you believed him. The teacher told you, “This is A,” and then, “This is B.” Why did you believe it, accept it as a given, and go on from there? Then he tells you, “B and A make ba.” Why does it not make ga, teacher? Why is A called A? You believed it. You believed everything. You accept axioms and what others tell you, and so you move forward. Everything is by faith. By faith you board an airplane; by faith you step onto a ship; by faith you get into a car; by faith you drink water. You do not have it tested to see whether someone has put poison in it. By faith you open a bottle of beer—everything is by faith. If someone brings you gold, you put it to the assay; but you do not test all these other things. The devil knows that people do not understand. His cleverness is this: believe everything, but do not believe this one thing.

That is what grieves me. You believe everything, and that is why God will judge us by our own conduct. How can you say, “I cannot believe You”? You have trusted everything else. Just think how readily you accept another person’s opinion, without even knowing who that person is. Yet when it comes to God, you alone insist on examining everything. If you sit down to investigate everything you want to know, you will never take even the first step. And still you believe all the things you were taught—the laws of physics and the rest—which others supposedly examined, though you yourself examined none of them. You take them for granted, become an inventor, call yourself great, reach the stars, and yet you do not know even a fraction of what is happening within you.

If only our eyes were opened! Then we would be ashamed of the way we live—ashamed that we live as we do. Then we would see what is happening around us. Then we would become truly human, because as I am now, I am not truly human. I bear the name and have the outward form, of course, but not in my soul. Great, then, is the feast that comes the day after tomorrow. On His part, God has done, is doing, and will continue to do until the end of the age everything He ordained beforehand and promised through the Son. He remains faithful to humanity and to His promises. He will remain with us always, even to the end of the age. And ten days later the Paraclete, Christ’s divine Spirit, descended and came into the Church. “I will send you another Paraclete,” He says. That means there is another: besides the one, there is another.

Who is the other? I am. Christ is called the Paraclete, and He is the first Paraclete. The Holy Spirit is the second Paraclete. If someone reads the First Catholic Epistle of John, he will find this beautiful counsel: “My little children, I beg you, do not sin.” My children, he says, I beg you not to sin. But if anyone does sin for one reason or another—if Satan got hold of him, if he was not watchful, if others pushed him into it, or if he did not understand—let him not be afraid. We have a Paraclete with the Father, someone who pays our debt: Jesus the Righteous. And He takes upon Himself not only our sins, but the sins of the whole world. We have a Paraclete with the Father. That is why Christ says, “I will send another Paraclete.” And what did we say “Paraclete” means?

Comforter. How does He comfort a person? He forgives his sins, pays his debts, and settles his account before the justice of God. This is what the Holy Spirit does. If people understood the weapon God has placed in their hands—the weapon called metanoia, repentance—they would never be afraid. The psychiatric hospitals would empty, suicides would cease, sleeplessness would disappear, and people would find peace. Today people run to psychiatrists, while psychiatrists deal only with the carnal aspect of the soul and the body.

But the matter is spiritual; it concerns a person’s relationship with the Holy Spirit. Repentance is only a word, yet its power is beyond comprehension—hydrogen and atomic bombs are nothing beside it. When a person makes use of repentance, the sword of God’s justice, which threatens to judge and condemn him, is disarmed in God’s hand and immediately lowered. God, as it were, steps down from His throne. God allows Himself to be conquered by a person’s repentance. As long as a person remains unrepentant, the sword of divine justice remains raised and threatening. I remember that when I was a child, my father would take me to the left-hand door in the church in my village, Agioi Theodoroi.

There was an archangel there with a sword in his hand, and beneath it an inscription. I learned it as a child and used to stammer it out: “Robber, adulterer, thief, brigand, and fornicator, behold and tremble before this sword, for it cuts off the heads of those whose belief is not right.” Thus the justice of the holy God is stayed when people repent, and the grace of the Holy Spirit comes and cleanses everything. The Holy Spirit is like a good housekeeper: He cleanses a person, the person becomes peaceful, and the toxins depart. It is an intoxication of the soul, just as our doctors tell us that many bodily illnesses come from physical toxins. This is exactly the condition in which we find ourselves.

The Holy Spirit detoxifies the human soul. But people do not make use of this because they remain unrepentant. There are people who attend Church yet have not gone to Holy Confession for years. Their sins remain on their account, while the Holy Spirit waits and is not called upon. A person does not understand this and tries in a thousand ways to do good works, think good thoughts, pray, light vigil lamps, visit remote chapels, and light candles by the bundle. My dear man, if you have not confessed, what you owe still remains. Burn all the candles in the world, burn all the oil in the world, visit every remote chapel—not one of your sins is forgiven unless you go, bend your knee, and say, “I did it. I did it.” My beloved, we stand indebted before the justice of God.

When someone owes a debt, he is obliged to go, settle his account, and pay. As long as he still has some sense of shame—and often we have no money to pay the greengrocer, the grocer, the baker, or the fishmonger—we take a different street to avoid them. Christ does not ask a person to come and settle the account by paying. He says, “Come, let us settle the account. Admit that, being human, you fell into debt, and I will forgive it all.” Yet the person will not go. The devil tells him, “Is the priest not a sinner too? And he will repeat what you tell him and make use of it.” But if you contract a venereal disease, what will you do? Will you not go to a doctor and reveal it? Or will you travel secretly to the ends of the earth for treatment so that your name will not be stained? That would not stop you. But Satan deceives us, we find his suggestions pleasing, and that is where the harm is done and where we remain stuck.

The medicines are in the Church. The Paraclete is in the Church: He waters, heals, and drives sickness away. Yet people do not want to understand this. So, as I was saying, the day after tomorrow is a very great feast. We might say it is equal to the feast of Pascha, because the Holy Spirit is equal to the Lord Jesus Christ, of the same divine dignity. That is why our Church has a joyful week afterward. Just as there is Bright Week from Pascha until the Sunday of Thomas, so there is also a bright festal period, as we said, from Pentecost until All Saints. Christ came!

He accomplished His work and departed, and He sent another to continue that work. Christ came and laid the foundation of the Church, and the Holy Spirit came and builds upon the foundation laid by Jesus. Do you remember when we compared the Gospels with the Acts of the Apostles? The Gospels spoke of the Bridegroom, while Acts speaks of the Bride. The Gospels tell what the Bridegroom suffered for His Bride, the Church; Acts tells what the Bride suffered for the sake of the Bridegroom. Strictly speaking, the day after tomorrow is not the birthday of the Church.

Yet the expression is fitting in a certain sense: if by the Church we mean the building raised upon the foundation laid by Jesus, then we may say that Pentecost Sunday is the Church’s birthday. But if we seek the Church at the laying of her foundation, we must go to Great and Holy Saturday, when Christ was in Hades for thirty-three hours. There He laid the foundations; there He gave life to those great stones of faith—Abraham, Isaac, Jacob, the great prophets, Daniel, Job, and all those beloved ones. He formed the foundation of the Church, to which the one hundred and twenty were added, then three thousand, then five hundred, with more continuing to be added to this very day. And today, this gathering here—and every other upper room where the Word of God is proclaimed—does nothing other than continue the Acts of the Apostles.

That is why I told you that the book of the Acts of the Apostles remains open. It has not ended and has no epilogue, because the works of the Holy Spirit on behalf of the Church are still being added. The Evangelist preserved the account of the descent of the Holy Spirit in the second chapter. There, in his own way, he tells us what took place. In brief, it is as follows. Look at verse one and onward; I am reading from Acts: “When the day of Pentecost had fully come,” when the fiftieth day was completed, “they were all together with one accord in one place.” They were gathered as He had told them, and, of course, for fear of the Jews. “And suddenly there came from heaven a sound like the rushing of a mighty wind.”

Most of you know this, but I say it for those who have come more recently. It happened suddenly, without warning—like a bolt from a clear sky, as we say. The weather did not change; there was no warning at all. Suddenly a great sound was heard, centered upon one upper room. This was the upper room in which the Mystical Supper had been given—the place which, as I have said before, is today in the hands of the Muslims because of our sins.

What happened next? “And it filled the whole house where they were sitting.” The sound came and filled—that is, completely filled—the upper room. If someone goes back and reads the Books of Kings in the Old Testament, he will find the account of Solomon completing the Temple.

Solomon prayed within the Temple and asked God to bestow His blessing upon it. Do you know what is recorded there? A cloud came and filled the Temple: the grace of God, the grace of the Holy Spirit. The same thing happened here. Within that haze, that mist which enclosed them, something like a tongue of fire came and rested above each person’s head. It had the form of a tongue and was like fire, but it was not fire. That is how it appeared, for no one can know what the Holy Spirit is, because He is God. No one knows His essence. The Lord did, of course, say to the Samaritan woman, “God is Spirit.”

Satan too is a spirit, and the angels are spirits. What, then, is the difference? Do you know what Saint Maximus the Confessor says? God both is and is not—that is, He is beyond everything we mean by being. No one knows what He is. He is Spirit, he says, and yet not spirit in the created sense. No one knows the essence of God. The Lord told the Samaritan woman that God dwells neither on Gerizim nor only on the mountain claimed by those in Jerusalem. But how can He be everywhere present? “God is Spirit”—He said this to make that distinction. Yet no one knows what He is in His essence. Do you understand? In any case, Scripture describes a sound like a rushing wind and here something like fire. Iron may look like fire, but that does not mean it is fire. We can only imagine it in human terms. Shall we say it was like a lemon, an orange, or an eggplant? No. It was like a fiery tongue—that is what Scripture says. “And it rested upon each one of them, and they were all filled with the Holy Spirit.” And this Holy Spirit bestowed a particular gift.

What gift? “And they began to speak in other tongues, as the Spirit gave them utterance.” A tongue appeared above, and the tongue below began to speak. He did not place it in their mouths; He placed it upon their heads, showing that He rules over all. Whatever they said, they said with full awareness, and they spoke it with the tongue. Sometimes we say of a person, “He has one thing on his tongue, another in his heart, and another in his mind. He thinks one thing, says another, and does another.” Are there people like that? Even if we ourselves are not, there are others. I believe that many times I am the first among them; I have this threefold division within myself. But here He did not place the gift in the mouth; He placed it upon the head, so that the soul’s governing faculty might rule. And to this day, the Holy Spirit is imparted through the laying on of hands upon the head.

At this point I would like to connect this with something said later, because the text repeats three times that the Holy Spirit enabled them to speak in other languages as He willed. What does “as He willed” mean? He willed according to the needs of those listening. Among the Jews who had come, the audience represented eighteen peoples, languages, and dialects. They are listed further on: Parthians, Medes, Elamites, people from Mesopotamia and Judea, Cappadocians, people from Pontus and Asia, from Phrygia and Pamphylia, Egypt and Libya near Cyrene, Romans, Jews, Cretans, and Arabs. Do you understand? Each heard in his own language and dialect. Thus the Holy Spirit gave each Apostle the speech needed by the audience, so that every listener heard not only his own language but his own dialect, as the text says a little later: “How is it that we hear, each of us in our own dialect in which we were born?” Many people are amazed even today; they attend gatherings, ask us questions, and associate with people who claim that even now they speak in unknown tongues.

There are so-called churches here—groups that have broken away—where people speak in foreign tongues, and Greeks and Orthodox Christians go to hear them. Directly across from us, that building bears the sign “Pentecostal Church.” They claim to have been illumined ever since Pentecost and to speak in foreign tongues. Some are in Kallithea, others in Terpsithea, Kokkinia, Piraeus, Pangrati, and many other places. Children speak foreign tongues, ladies speak foreign tongues, and gentlemen speak foreign tongues. I would like to ask those who go there: Do they speak Greek? No, they say, they speak in foreign tongues. Someone once said to me, “Would you like to hear it, Mr. Panagopoulos?” As it happens, years ago I went to Kokkinia and heard a man speaking in a foreign tongue.

We were sitting together at the table, and he was directly opposite me, about two feet away. The man seemed to become demon-possessed and spoke for half an hour. I do not know what he was saying—and neither did he. He had turned yellow, the way epileptics do. After half an hour, when he had finished pouring out all that gibberish, he stopped. So I looked at him and gestured: “What news? How was your journey? Where have you been?” He just stared at me; he still could not come to himself. After quite some time, he began trying to say something. The other man, who had taken me there so that I might listen and marvel, said to me, “Wait, wait. Have patient endurance; he will recover.” And indeed, after seven or eight minutes, the man came to himself. I said, “I did not hear everything clearly. Could you repeat some of it for me?” He said...

“I spoke,” he told me. I said, “Do you know what you said? I am Greco—I am Greek. You know that, don’t you?” “I know,” he replied. “Then what language were you speaking to me? Did you ask whether I knew another language?” He said, “I told you whatever the Holy Spirit told me.” I replied, “Did the Holy Spirit not know that I am Greek—and, for the present purpose, very much a Greek? Did He not know? And did He make you speak to me in Russian, Turkish, Arabic, or whatever it was? Did the Holy Spirit not know?” He said, “Do you know what is happening now?” “No,” I replied. “This is what is written in the Acts of the Apostles,” he said. “Is this what happened?” I answered. “The Acts of the Apostles says that the Holy Spirit enabled each one to speak in the listeners’ own dialect.”

But you did not speak in my dialect. And they bring us others who supposedly speak in foreign languages, though, by a remarkable coincidence, they are all Greeks. They produce some strange language, when they can hardly speak Greek properly! What does that mean? Does the Holy Spirit mock people?

Does He make you speak Chinese, Indian languages, some Serbian-Turkish mixture, and so forth? Does it take philosophy for these supposedly divinely illumined people to understand this? And yet there are intelligent people today who go and listen to them. They tell you, “Come and hear.” Hear what? They claim that the Holy Spirit makes someone speak in another language, not in his own. But Scripture does not say that a man spoke Greek while his listeners heard it in all the different dialects we have here—Arvanitika, Cretan, Roumeliot, Zakynthian, and so forth. We have dialects, and there are many words in them that we do not understand. One evening, a Cretan friend came to my house and told me, “The lady said that we will arrange the other thing as well.” Then he passed on a message about something—apparently some kind of food—but he said it in her local dialect. To my regret, I had no idea what he meant. Was he speaking about an ox, a lamb, a hare, or a pigeon? I do not know. I said nothing to him. He had given me the message in his own dialect. He understood it—but did I? I did not understand it.

Can these people, then, be so hardened and still call themselves the Church of Pentecost? Do you understand the issue? That is why I am drawing your attention to it. In any case, there was much discussion about this matter and about these people. They began asking, “How is it that each of us hears in our own dialect?” This raises another point, with a teaching of its own. When someone speaks, he must ask God to give him the kind of word that can descend into the understanding of the listener.

In the things of God, what matters is not the head but the heart—not merely who is listening, but the heart of the one who listens. Do you understand? A speaker who lacks the power to speak to a person’s heart and speaks only to his head accomplishes nothing in the Lord. The Apostles came down to the listeners’ level in countless ways. It is easy enough to speak about lofty, beautiful, and noble theological matters. But do the listeners understand them? Can they make them their own? Do they not have minds too? Yet God does not look at their intellects or their diplomas. He looks at their souls, for which He died. God did not die for intellects; God died for souls. Our Fathers say, “The nous, the spiritual intellect, can be bribed by the heart.”

So the word must succeed in forming and healing the heart. Beware of the clever man; beware of the merely learned man. He is lost—he is like a double-edged sword, and nothing can set him right. You must first form his heart, so that he may belong to Christ and become precious, as all the great Fathers did, even those with six or seven diplomas. Yet they would say, “We know nothing except Jesus Christ crucified.” But modern man rejects Jesus crucified and relies on his own reason. “I am educated; I have standing.” Yes, you do. But then you can have no relationship with the Nazarene. Move along; go elsewhere. Here, however, each one heard his own dialect, and no one was left without understanding. For when you speak and the other person cannot understand you, it is as though you took a bundle of hay to a poor, hungry lamb but hung it too high. The lamb can see it but cannot reach it, and it will die of hunger.

These people heard the mighty works of God, rejoiced, and became the first messengers. The Apostles were not the first to carry Christ to the ends of the inhabited world. It was these people at Pentecost, who came from eighteen regions under heaven. They returned to their villages and homelands and spoke of the mighty works of God that they had heard there at Pentecost. Later the Apostles went and found them in their homelands, baptized them, established churches for them, and ordained priests and bishops, and so forth. The first preachers were not the Apostles, but those who had been present at Pentecost—Parthians, Medes, Elamites, Cretans. What extraordinary and wondrous things! Do you grasp it? Do you understand? They were the ones who went forth. And it was no accident, but part of the Lord’s wise ordering, that...

He brought about Pentecost precisely when all those people had gathered there, so that they might learn what had happened and carry the message of humanity’s salvation as quickly as possible. Very well. Then some clever people intervened and said that the Apostles were drunk, because they could not understand what was being said. It was like those occasions when someone says, “Give a hundred drachmas to anyone who can translate this into plain language for us.” Then Peter, speaking through the Spirit, took the floor and said, “Gentlemen, dismiss that idea. What time is it? Nine in the morning—the third hour. Are people drunk at nine in the morning?” He refuted them. “Then what is this, Peter?” “Sit down, and I will tell you. You have a prophet of your own named Joel.”

“Yes, he is ours.” Eight hundred years before Christ, the Prophet Joel wrote about what is taking place now. How does he present it, for those of you who do not remember?

“This is what was spoken through the Prophet Joel.” This is no delusion. What has happened now is what the prophet said would happen: “And it shall come to pass in the last days.” Here it is before you now. By what calculation do you conclude that these are the last days? This is where the supposedly illumined people stumble. In the prophecy, “these days” begin with the coming of Christ.

Our last days are the whole period beginning with the coming of Christ and extending onward. Get that firmly into your head, and tell it to those with whom you are in contact—to those supposedly illumined women who claim to speak with the Most Holy Theotokos (All-Holy), who speak of dreams they have seen, and so forth. Let them restrain themselves and repent. Let them find a discerning spiritual father again and make their confession, if they want to be saved. “In the last days,” says the Holy Spirit through Joel, “I will pour out of My Spirit.” There is Joel’s word about the Spirit. You see this and imagine that it refers to some future handful of days? No. This is what Joel foretold, and therefore what Joel foretold has already happened. Will it happen all over again two thousand years later simply because I insist on it? Let me give you an example. Joseph found himself in a difficult position and was minded to put away Mary, who was carrying Christ. He was in a difficult position, was he not?

Thank you. So what happened? God intervened. He sent an angel, and the angel told him, “The situation is very grave, but it is not as you think.” Then what was it? What was happening to him at that very moment, what had taken place, had been written by the Prophet Isaiah: “Behold, the virgin shall conceive and bear a son, and shall call his name Emmanuel.” This was it. How was the prophecy fulfilled? It was fulfilled in this event. Joseph took Mary, and so it came to pass. Will this now happen again? Was this prophecy fulfilled or not? It was fulfilled. Will it be fulfilled again? No. Another prophet writes that He will be born in Bethlehem, and so forth. The Magi come asking, “Where is He to be born?” They make inquiries. Where are they directed? Scripture says Bethlehem: “And you, Bethlehem, in the land of Judah,” and so forth.

It happens: they go and find Him. The prophet wrote, “He will be born there,” and they went and found Him. Will it happen again? No. How, then, can you, supposedly illumined person of today, tell me that it will happen again, when Peter says here, “Gentlemen, they are not drunk. Today, what Joel foretold is taking place”? This prophecy is being fulfilled: “And I will pour out of My Spirit upon all flesh”—upon all people who believe in Me. The Holy Spirit makes no distinction. And remember what He taught Peter in the upper room at Caesarea, when Peter saw the sheet containing the unclean creatures and said, “By no means!” “Be silent,” the Lord told him. “What I have made clean, do not call unclean.” Through this, Peter understood that the Holy Spirit was to go to everyone. “Upon all flesh,” my dear man—provided a person is willing, provided he believes—upon all...

Thank you. “Your sons and your daughters shall prophesy; your young men shall see visions, and your elders shall dream dreams. And upon My servants and upon My handmaids, in those days, I will pour out of My Spirit.” That is what it says; that is what is written. You are seeing these things now. We who speak do not speak from ourselves. The Most Holy Theotokos (All-Holy), the women, or others here who may speak—we do not speak from ourselves. It is the Holy Spirit who is bringing this to pass today. Therefore, we are not drunk. Yet these people seize this prophecy and use it to justify their delusion, claiming that someone is illumined, divinely sent, endowed with spiritual gifts, and so forth.

But the prophecy knocks their argument out. It does not support what they are saying. If you think such things are beneficial, be careful and guard yourselves. I do not want to take anyone’s wallet. If possible, I want to set him on the right path, so that both he and those around him may be saved. For when such people gain followers, those followers may come and claim that we have done nothing, even though the faithful possess spiritual discernment. Now, in the few minutes remaining before I close: next Sunday is a Paschal Sunday, as I told you, a great feast for us. Our Church has set it apart and appointed a special service, known as the Kneeling Vespers. Strictly speaking, this service belongs in the evening, at Vespers. But the Church makes an accommodation: because people do not attend Vespers, she celebrates it in the morning, bringing Vespers forward and joining it to Matins (Orthros). When the morning service ends, the priest begins again with “Blessed is our God,” and we hear the opening Psalm, and so forth. Then, at a certain point, the priest’s invitation calls us to kneel—even those who have little connection with the Church.

On that day they go to church, and some prepare beforehand. Some set aside a piece of paper so that they will not forget to put it beneath their knees in the morning. Others bring a lovely little soft cushion to kneel on. They may be standing somewhere where they cannot hear the prayers clearly. Perhaps the priest reading them is elderly and does not articulate them well. There may be a thousand other reasons why they understand nothing. Nevertheless, they kneel.

There is reverence within the person, and something in him seems to be asking a gift from heaven. But whether he receives from heaven what he asks depends on the purity he has cultivated. Grace, my beloved, allow me to tell you, is a queen. A queen cannot be commanded, swayed, or coerced. Fix this firmly in your nous, your spiritual intellect. From the beginning we say to the Lord, “Let Your mercy be upon us, O Lord, according as we have hoped in You.” We shall receive in proportion to how well we have prepared. Grace requires purity and integrity; it admits no compromise. The grace of the Holy Spirit withdraws, draws back, gathers itself in, folds its wings, and waits for the person to prepare himself. And yet the person kneels before Him. When someone kneels, he should...

be carried in spirit to a scene in the Ark. I have spoken of this before. When the great and unique Flood came upon the earth, after one hundred and fifty days Noah saw that rain was no longer falling and wondered whether the waters had begun to recede. He opened the window and released the raven, Genesis tells us. But when the raven went out, it found the whole surface covered by the waters. There were officers and ordinary people, the educated and all the rest; there were the craftsmen who had built the Ark, and there were animals. Would the raven return inside? It would have been mad to do so, as the saying goes. Then Noah thought of sending out a clean bird, considered purer—the dove. He released the dove, and she began to fly. She grew tired, but where could she rest her feet? The dove will not settle on anything unclean.

“Would the dove settle upon mud and filth?” No. The dove is a type of the Holy Spirit, and the Holy Spirit does not settle there. She flew on and on but found no clean place anywhere. So she returned to the Ark, and the Patriarch once again stretched out his hand and took her inside. Christ Himself honored this dove as an image. When He entered the Temple precincts, overturned the tables, and scattered the money of the money changers, He came to those selling doves and said, “Take these things away and leave.” He did not simply release the birds as though they were nothing. He honored the type of the Holy Spirit. Here, then, is a prototype of sacred images, for those who tell us to throw them away. Christ accepted the dove as an image, and here it reveals the truth. These things can open a person’s nous, if he is willing. Let us be spiritually wise. When the priest begins to read, the little dove will begin moving among the kneeling faithful, seeking a clean place where she may...

rest—to comfort, to open the nous, to strengthen, to... to... to... Tell me, where will the little dove rest? Where will it rest? Will it rest upon the mother who has her little child with her, after she has killed her other five children? How could it rest there? Will it rest upon the mother-in-law farther down, who has broken up a married couple and said to her daughter, “Were we fools to have children?”

Η περασμένη μας ομιλία ήταν, όπως ξέρετε και εσείς, περί της Αναλήψεως του Κυρίου μας. Ήταν συγκεκριμένως η μέρα της Αναλήψεως και μιλήσαμε για την Ανάληψη του Κυρίου. Είπαμε ότι η Ανάληψη του Κυρίου είναι η προτελευταία υπόθεση στην όλη Θεία Οικονομία και υπολείπεται μία ακόμη υπόθεση σοβαρά, το «και πάλιν ερχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς», η Δευτέρα δηλαδή Παρουσία.

Ωστέ! Ώστε προϋπόθεση της Δευτέρας Παρουσίας είναι η Ανάληψη του Κυρίου. Η Ανάληψη ακόμη του Κυρίου είναι και προϋπόθεση της Πεντηκοστής, διότι Πνεύμα το Άγιον δεν θα κατήρχετο εάν ο Χριστός μας δεν ολοκλήρωνε το έργο το οποίο ήρθε να επιτελέσει επί της γης και αν δεν επέστρεφε, όπως τα λέγαμε, νικητής και τροπαιοφόρος ξανά στην αφετηρία Του, στα δεξιά του Πατρός, δεν θα ήρχετο το Πνεύμα το Άγιο. Ο Χριστός μας μάλιστα είπε ότι συμφέρει να φύγω από εσάς, γιατί φεύγοντας εγώ θα σας στείλω άλλον Παράκλητον.

Επίσης, επίσης, ο Σταυρός, όπως ξέρουμε, του Χριστού μας ήταν η προϋπόθεση της ελεύσεως του Πνεύματος του Αγίου. Στο έβδομο κεφάλαιο διαβάζουμε του Ιωάννου ότι «οὔπω ἦν Πνεῦμα Ἅγιον, ὅτι Ἰησοῦς οὔπω ἐδοξάσθη», ούπω εσταυρώθη. Ο Σταυρός λοιπόν και η Ανάσταση, κατ’ επέκταση, του Χριστού μας είναι η προϋπόθεση της καθόδου του Πνεύματος του Αγίου. Ότι ήρθε το Πνεύμα το Άγιον και είναι ιστορικό γεγονός, είναι απόδειξη ότι ο Χριστός μας επέστρεψε εις τη βάση Του, ήρθε στα δεξιά του Πατρός, όπως τον είδε άλλωστε ο Πρωτομάρτυς Στέφανος όταν προσηύχετο προ του λιθοβολισμού του. Αν διαβάσουμε εκεί το οικείον μέρος, θα βρούμε ότι είδε στα δεξιά της δυνάμεως τον Χριστό μας. Τούτο είναι μια απόδειξη ότι έφτασε στα δεξιά, εκεί που το αναφέρει μάλιστα το Σύμβολο της Πίστεώς μας, τα δεξιά του Πατρός.

Λοιπόν, η μία εορτή είναι εξαρτημένη από την άλλη. Η Ανάληψη έχει ως προϋπόθεση την Ανάσταση, η Ανάσταση τον Θάνατο, ο Θάνατος τη Σταύρωση, η Σταύρωση τη Γέννηση, η Γέννηση τον Ευαγγελισμό και ούτω καθεξής. Ώστε, Ανάληψη, Πεντηκοστή είναι στενά συνδεδεμένα. Έχουμε το γεγονός αυτό μπροστά μας μεθαύριο, της καθόδου του Πνεύματος του Αγίου κατά την πεντηκοστή ημέρα, εξού και Πεντηκοστή. Μετράει βέβαια από το Πάσχα. Από το Πάσχα μέχρι μεθαύριο είναι πενήντα ημέρες. Σαράντα μέρες ήταν μέχρι την Ανάληψη και είναι και δέκα μέρες από την Ανάληψη μέχρι την Πεντηκοστή. Πάσχα υπήρχε και στην Παλαιά Διαθήκη, όπως και

Πεντηκοστή υπήρχε και στην Παλαιά Διαθήκη. Οι Εβραίοι είχαν τρεις μεγάλες εορτές: το Πάσχα, τη Σκηνοπηγία και την Πεντηκοστή. Κατά την Πεντηκοστή συναθροίζονταν από όλα τα μέρη όπου υπήρχαν άνθρωποι που πίστευαν στον ένα Θεό, όπως οι Εβραίοι, και πήγαιναν στα Ιεροσόλυμα για να κάνουν τις εορτές, του Πάσχα μέχρι της Πεντηκοστής, που τις ημέρες αυτές έλαβε χώραν και αυτό το μεγάλο γεγονός της καθόδου του Πνεύματος του Αγίου εις τα Ιεροσόλυμα. Δέκα μέρες ολόκληρες χρειάστηκαν, παρότι ο Χριστός μας επήγε εκεί, να αποσταλεί το Πνεύμα το Άγιο. Κατά κάποιον τρόπο τους άφησε να θερμανθεί η πίστη τους εν αναμονή. Ξέρετε, η αγωνία...

αυξάνει την πίστη του ανθρώπου και έκανε μία προθέρμανση, ούτως ειπείν, της πίστεως των ανθρώπων αυτών και πράγματι έπειτα, ουχί μετά πολλάς αυτάς ημέρας, μόλις δέκα ημέρες, έγινε αυτό που είχε επαγγελθεί ο Πατέρας και αυτό που είπε ότι θα έρθει ο Χριστός. Λέγει μία παράδοση, και το παραδέχεται κατά κάποιον τρόπο αυτό η Εκκλησία μας, ότι κατά τα εννέα ημέρας αυτά, από την τεσσαρακοστή πρώτη, την τεσσαρακοστή δεύτερη, την τεσσαρακοστή τρίτη μέχρι την τεσσαρακοστή ένατη ημέρα, εδέχετο ο Χριστός μας, ο νικητής του θανάτου, τα προσκυνήματα κάθε ημέρα ενός των Ταγμάτων των Αγγέλων.

Όταν εξηντλήθη ο αριθμός των εννέα Ταγμάτων, προσκύνησαν, πέρασαν όλοι, προσκύνησαν τον νικητή, όπως θα λέγαμε, την πεντηκοστή ημέρα πλέον, εφόσον ο Πατήρ δέχτηκε τη θυσία του Ιησού και τακτοποιήθηκε η υπόθεση του ανθρώπου με τον Θεό, δεν δυσκόλευε πλέον τίποτα να έρθει το Πνεύμα το Άγιον να δώσει την υιοθεσία ξανά στους ανθρώπους. Συγκεκριμένως αυτή η σκέψη έχει καταχωρηθεί ως εξής: «Μετὰ γοῦν τὴν Ἀνάληψιν», μετά λοιπόν, λέει, την Ανάληψη, «δέκα παρελθουσῶν ἡμερῶν ἐπεδήμησε τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον».

πέρασαν δέκα μέρες έρχεται το Πνεύμα του Άγιον και ούτω αυτοί κατώ αναλυφθήνε. Δεν ήρθε αμέσως μόλις ανελήφθη ο Χριστός, «ἵνα θερμοτέρους μᾶλλον ποιήσῃ τοὺς μαθητὰς ἐκδεχομένους αὐτό», να το περιμένουν, τους είχε στην αγωνία να το περιμένουν. «Φασί δέ τινες», λέγουν μερικοί, «ὅτι καθ’ ἑκάστην τῶν ἡμερῶν ἓν ἕκαστον τῶν ἀγγελικῶν ταγμάτων προσιὸν προσεκύνησε τὴν θεωθεῖσαν ἐκείνην σάρκα». Ξέρετε γιατί το αναφέρω αυτό; Για να δείξω την τιμή της ανθρωπίνης σαρκός στον ουρανό διά τον Χριστό μας. Όπως γράφει ο Παύλος, στο έκτο κεφάλαιο προς Εβραίους, το τελευταίο εδάφιο, «πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν». Μεγάλο πράγμα ο άνθρωπος.

Δεν θέλει να το καταλάβει. Δεν τον αφήνει η αμαρτία να το καταλάβει τι είναι ο άνθρωπος. Εφόσον ένας Θεός επλήρωσε γι’ αυτόν, ένας Θεός εθυσιάστηκε γι’ αυτόν, τι είναι λοιπόν επιτέλους αυτός ο άνθρωπος; Όπως λέγει ωραιότατα ο Ιώβ στο βιβλίο του Θεού. Έχετε διαβάσει στο βιβλίο του Ιώβ, που μιλάει με τον Θεό, που Τον ρωτάει: «Τι είμαι επιτέλους; Πες μου. Με επισκέπτεσαι κάθε μέρα, με κυνηγάς, κοντά μου, δεν με αφήνεις να σταθώ πουθενά. Τι είμαι», λέει, «επιτέλους εγώ;» Πού να το καταλάβει τι είναι; Μόνος εκείνος που τον έφτιαξε τον άνθρωπο ξέρει τι είναι. Εμείς δεν ξέρουμε τι είμαστε. Γι’ αυτό τόσο φτηνά πουλιόμαστε στον διάβολο. Γι’ αυτό. Προσήρχοντο, λέει, οι άγγελοι, ένα ένα Τάγμα την ημέρα, και προσκυνούσε τη θεωθείσαν σάρκα. Όχι τον Θεό.

Τη θεωθείσαν σάρκα. Άλλο πράγμα! Τιμή μεγάλη ο άνθρωπος να φτάσει στον ουρανό. Τι κοινωνείς; Δεν κοινωνείς Θεό; Τι γίνεσαι; Τι είσαι; Εφόσον η σάρκα τρέφεται με το σώμα και το αίμα του Θεού, αν τρέφεται, και δεν το έχεις για χρόνια πολλά, και το έχεις για τροφή της ψυχής σου, αν τρέφεις το σώμα σου, τι είσαι; Μπορείς να καταλάβεις τι είσαι; Γιατί σε κυνηγάει τόσο ο διάβολος; Γιατί είσαι περιουσία του Θεού. Εάν ζητούσαμε από τον Θεό να μας έδειχνε απλώς, καθώς είναι δυνατόν ο άνθρωπος να ιδεί, τι είμαστε, δεν θα ακολουθούσαμε ποτέ τον διάβολο. Όπως και ο διάβολος, αν έδειχνε την παρουσία του τι είναι, δεν θα τον ακολουθούσε ποτέ κανείς. Αλλά δεν θέλει να μας εκβιάσει. Θεληματικά εμείς να το δεχτούμε, μόνοι μας να το ζητήσουμε και μόνοι μας να πάμε εκεί.

«Τὴν θεωθεῖσαν οὖν ἐκείνην σάρκα προσεκύνησε ἓν ἕκαστον τῶν ταγμάτων» κάθε μέρα. «Τῶν οὖν ἐννέα πληρωθεισῶν ἡμερῶν», πέρασαν τα εννέα Τάγματα, «τῇ δεκάτῃ ὁ Παράκλητος ἐπεδήμησε, τῆς καταλλαγῆς γενομένης διὰ τοῦ Ἰησοῦ». Εφόσον ο Ιησούς τακτοποίησε τον λογαριασμό του ανθρώπου με τον Θεό, τι μας κολλάει; Δεν έχουμε τίποτα να μας κολλάει. Να κατέβει λοιπόν το Πνεύμα το Άγιο, να αγιάσει τους ανθρώπους και να γίνουν οι άνθρωποι ξανά παιδιά του Θεού, να λάβουν την υιοθεσία η οποία τους έλειπε. Αυτή είναι η σκέψη. Τώρα, μετά την Πεντηκοστή και κατά την Πεντηκοστή πολλά πράγματα ο άνθρωπος μπορεί να σκεφτεί. Πολλά πράγματα υπάρχουν, δηλαδή πολλοί, όπως σας είπα, παραλληλισμοί, Παλαιά

και Καινή Διαθήκη, γεγονότα και εορτές της παλαιάς εποχής, του Νόμου και της Χάριτος. Υπάρχουν πολλές. «Μετὰ δὲ πεντήκοντα» λέει «ἀπὸ τοῦ Πάσχα», εις υπόμνησιν του Παλαιού Νόμου, γίνεται πενήντα. «Ὁ γὰρ Ἰσραὴλ ἐκ τῆς Ἐρυθρᾶς Θαλάσσης διεκπεραιωθεὶς καὶ πεντήκοντα παρελθουσῶν ἡμερῶν τὸν Δεκάλογον ἔλαβε». Εμείς περάσαμε. Το Πάσχα είναι διάβαση, είναι πέρασμα. Δεν είναι το Πάσχα, δεν είναι οβελίας το Πάσχα. Το Πάσχα είναι εβραϊκή λέξη και ερμηνεύεται έξοδος. Βγήκαμε από τον νοητό Φαραώ, από τον διάβολο, και περάσαμε για τη γη της Επαγγελίας. Βγήκαμε από την Αίγυπτο και περάσαμε για τη γη της Επαγγελίας. Εκεί, λέει, τότε, όταν περάσανε τη θάλασσα,

πενήντα μέρες ο Θεός τούς έδωσε στο Σινά τον Νόμο, τους έδωσε τον λόγο γεγραμμένο. «Πεντήκοντα παρελθουσῶν ἡμερῶν», λέει, «τὸν Δεκάλογον ἔλαβον». Εκεί όρος βέβαια, εδώ υπερώον. Εκεί πυρ —διαβάστε τα γεγονότα, τι μεσολάβησε γύρω από την ετοιμασία και λοιπά, ώστε να αξιωθεί ο Μωυσής να ανέβει για να πάρει τον...— θα βρείτε πολλά πράγματα. Εδώ πυρ, σε γλώσσες πύρινες· είναι οι παραλληλισμοί. Εκεί βροντές, γνόφος, εδώ πνοή βιαία. Και εάν θέλει ο άνθρωπος να βρει αυτούς τους παραλληλισμούς, θα βρει πολλούς, όπως βρίσκει για το πρόσωπο του Ιησού.

Βρίσκει και για το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, διότι το Πνεύμα το Άγιον είναι Θεός. Δεν είναι ούτε αύρα, που λένε οι Ιεχωβίτες, ούτε ενέργεια του Θεού, ούτε τίποτα από αυτά. Είναι πρόσωπον, δι’ ο και εμείς δεν έχουμε ορθή γνώμη, παρότι λεγόμεθα Ορθόδοξοι, διότι με το Πνεύμα το Άγιο δεν καταπιάνεται κανένας. Γίνεται συζήτηση για τον Θεό, γίνεται συζήτηση για τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, για την Υπεραγία Θεοτόκο, για τους Αγίους· για τον Παράκλητο δεν γίνεται συζήτηση. Δεν γνωρίζουν οι άνθρωποι περί του Πνεύματος του Αγίου, ούτε εάν είναι, ούτε τι εργασία κάνει. Γι’ αυτό και ακριβώς ούτε ετοιμάζονται ούτε επιδιώκουν να λάβουν τη Χάρη του Πνεύματος του Αγίου, να έχουν δηλαδή τη δύναμή Του.

Δεν ξέρουν καν τι κάνει το Πνεύμα το Άγιο, αν υπάρχει και σε τι μας χρειάζεται. Και διότι ο Χριστός μας είπε ότι «θα φύγω και θα στείλω ἄλλον Παράκλητον». Και μάλιστα ο υμνωδός επεμβαίνει στην περίπτωση και λέει «ὡς ἐμέ», σαν και μένα. Άλλον μεν στην υπόσταση, αλλά σαν και μένα στην ουσία. Ευαγγέλια, διότι ναι μεν είναι Πατήρ, Υιός, Άγιο Πνεύμα, τρία πρόσωπα, αλλά μία ουσία. Και εμείς ωραιότατα το λέμε, μα δεν το καταλαβαίνουμε, όταν λέμε: «Ἅγιος ὁ Θεός», ομιλούμε για τον Πατέρα· «Ἅγιος Ἰσχυρός», ομιλούμε για τον Υιόν, «δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο» και χωρίς Αυτόν δεν έγινε τίποτα· «Ἅγιος Ἀθάνατος», ομιλούμε για το Πνεύμα το Άγιον· «ἐλέησον ἡμᾶς» όμως, όχι ελεήσατέ μας.

«Ἐλέησον ἡμᾶς». Πώς, ενώ για τρεις ομιλώ, γιατί να μην πω «ελεήσατε ημάς» και οι τρεις; Μα είναι ένας Θεός. Τρία πρόσωπα, ένας Θεός. Παράξενο. Και ποιος σου είπε ότι δεν είναι παράξενο; Είναι μυστήριο. Και το μυστήριο δεν παίρνει έρευνα. Αναφέρει στον Ιωάννη μια λεπτομέρεια ο Χριστός μας, η οποία κατ’ επέκταση μπορεί να θεωρηθεί και να μπει κι εδώ κάπου να βοηθήσει. Λέμε εμείς, επί παραδείγματι, ότι ο Χριστός και ο Πατήρ είναι ένα πράγμα, όπως είπε στον Φίλιππο άλλωστε: «Άμα βλέπεις εμένα, Φίλιππε, βλέπεις και τον Πατέρα μου». «Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε καὶ τὸν Πατέρα». «Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν». Πώς είναι ένα πράγμα; Πώς είναι δύο πρόσωπα; Περίεργο.

Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Αποκάλυψη, Απόστολος, Αγία Γραφή, Απόστολος, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Αγία Γραφή, Διάδοξη, Αποκάλυψη, Αποκάλυψη, Απόστολος, Αγία Γραφή, Από Πώς υπάρχει λέει αυτή η σχέση. Εγώ να είμαι ένα με εσάς και εγώ να είμαι ένα με τον Βατέρα και να είμαστε δύο πράγματα, μα ένα, εκείνη την ημέρα γνώσαστε, μην το ζητάτε σήμερα. Και ο Ζένης λέει ότι βάζουν τη λολική τους στη μέση, γι' αυτό ακριβώς σκοντάφτουν και απορρίπτουν την υπόθεση της Αγίας Τριάδας,

το οποίο απετέλεσε θέμα σοβαρό από τα πρώτα, τα πρώτα χρόνια και η Πρώτη Οικουμενική Σύνοδος δεν είχε τίποτα άλλο, παρά μόνο δογμάτισε τον Χριστόν ως Θεό, αλλά και τον Πατέρα και το Πνεύμα το Άγιον, εν συνδυασμώ με τη Δευτέρα Οικουμενική Σύνοδο. Βέβαια για μας είναι μυστήρια, αλλά η γνώση δεν περνάει εν προκειμένω. Ο άνθρωπος είναι τυφλός μπροστά στα θέματα αυτά και, όπως ο τυφλός για να βαδίσει ασφαλώς, να μην παρασυρθεί και να μην παρασύρει, κρατάει ένα ραβδί λευκό. Και αν εν τω εγωισμώ του το πετάξει αυτό και πει «εγώ δεν το έχω ανάγκη αυτό το ραβδί», και αυτός θα πάει γρήγορα ή στο πρώτο ή στο τρίτο και κάποιον άλλον θα κλείσει στη φυλακή, εν τω εγωισμώ του, γιατί πέταξε το ραβδί αυτό το λευκό που τον βοηθάει και τον προστατεύει. Έτσι είναι ο άνθρωπος με την πίστη. Όταν ο άνθρωπος βγάλει την πίστη και φέρει τη γνώση, ότι τα ξέρει κι εγώ κ.λπ.,

θα πάθει ό,τι θα πάθει ο τυφλός, ο οποίος θα πετάξει το ραβδί αυτό το λευκό που λέγεται πίστη. Διά πίστεως προχωρούμε. Μπορεί να γνωρίσει ο άνθρωπος τα του Θεού; Τι εγνώρισε ο άνθρωπος, που θέλει να γνωρίσει και αυτό; Γνωρίζει τίποτα από αυτά που είναι δίπλα του; Όλα τα γνωρίζει διά πίστεως. Και αν προχώρησε και έκανε ένα βήμα και έμαθε δυο γράμματα και έμαθε μια τέχνη, αυτό το έμαθε διά πίστεως. Και πόσο σε όλα πιστεύει! Γιατί αν δεν πίστευε, θα είχε πεθάνει. Το θέμα του Θεού θέλει να γνωρίζει. Τα πάντα πιστεύει. Γι’ αυτό λέγει κάποιος: ο άπιστος είναι μάλλον εύπιστος. Πιστεύει σε χίλια ψέματα για να απορρίψει μια αλήθεια.

Η πίστη είναι εκείνο που έχει ο άνθρωπος και αν δεν πιστεύει... Εσείς πώς ήρθατε εδώ, διά γνώσεως ή διά πίστεως; Διά πίστεως. Ότι τον Παναγόπουλο δεν θα τον έχει πατήσει αυτοκίνητο, θα έρθει απόψε να μιλήσει. Πιστέψατε και ήρθατε. Δεν γνωρίζατε ότι ήμουν εδώ και ήρθατε. Ήρθατε, ναι. Φάγατε το μεσημέρι. Πώς το φάγατε; Πώς δεν φοβηθήκατε ότι η κυρία δεν είχε ρίξει το δηλητήριο ή ο τέντζερης δεν ήταν χαλασμένος; Πιστέψατε ότι δεν έγινε αυτό το πράγμα και φάγατε, διαφορετικά θα ήσαστε νηστικοί. Αν περιμένατε να το πάτε στο χημείο του κράτους να το εξετάσετε για να φάτε, θα ήσαστε νηστικοί. Ούτε θα ερχόσαστε αν δεν πιστεύατε στο τρόλεϊ, σε αυτόν που το διευθύνει, ότι το τρόλεϊ είναι τακτοποιημένο, είναι εξετασμένο από την υπηρεσία και είναι ασφαλές να ανέβει. Πίστεψες και ανέβηκες. Τι λέω τόση ώρα;

Η πίστη είναι εκείνο το οποίο δεν έχασες. Πήγες σχολείο, έμαθες γράμματα και κοκορεύεσαι. Σου είπε ο δάσκαλος «είναι το Α». Γιατί το είπε να πει Α; Γιατί το πίστεψες. Σου είπε ο δάσκαλος «είναι το Α», σου είπε ο δάσκαλος «είναι το Β». Γιατί το πίστεψες αυτό και το πήρες ως δεδομένο και προχωρείς; Και σου λέει «βου και άλφα κάνει βα». Γιατί δεν κάνει γα, δάσκαλε; Γιατί το είπε να πει Α; Το πίστεψες. Όλα τα πίστεψες. Τα αξιώματα, τα λεγόμενα των άλλων, πιστεύεις και προχωρείς. Διά πίστεως τα πάντα. Διά πίστεως ανεβαίνεις στο αεροπλάνο, διά πίστεως μπαίνεις στο καράβι, διά πίστεως στο αυτοκίνητο, διά πίστεως πίνεις το νερό. Δεν πας να το εξετάσεις, να δεις αν σου βάλαν δηλητήριο μέσα. Διά πίστεως ανοίγεις την μπουκάλα με την μπίρα, διά πίστεως τα πάντα. Αν έρχεται το χρυσό, το βάζεις κάτω από τον δοκιμαστή· αυτόν όχι, απίστως. Γιατί δεν το καταλαβαίνει, θέλει εξυπνάδα, εφόσον αυτό είναι ο διάβολος. Όλα πίστεψέ τα, αυτό να μην πιστέψεις.

είναι που μου καίει τη γούνα, όλα πιστεύτερα, γι' αυτό θα μας κρίνει από την ίδια μας τη διαγωγή όπλιστα. Πως το δεν μπορείς να με πιστέψεις εμένα, ε, δεν μπορείς να με κυκλοφορήσεις, παλάκα, κυκλοφόρησες όλα. Γιατί δεν είσαι αστείο σε πόσον δέχεσαι του άλλου μου τη γνώμη και ποιος είναι αυτός. Εγώ μόνο να το εξετάζω, άμα καθίσεις λοιπόν να εξετάσεις αυτά που θέλεις να μάθεις, θα πρόκειται όχι στην πρώτη μεγάλη να πάρεις, δεν θα πάρεις, και εντούτοις όλα τα πιστέψεις όπως τα πήδας, θα πω μάσκαλες όπως λένε οι φυσικοί κανόνες και λοιπά που τους έχουν εξετάσει άλλοι που δεν έχουν εξετάσει τίποτα και τα παίρνεις στα συναρμολόγια και βγαίνεις εφευρέτες και βγαίνεις μεγάλος και φτάνεις τάστρα και λοιπά και δεν ξέρεις τι γίνεται 22 % σαν εδώ μέσα. Ανάληψης της Θεοτόκου, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις Θεοτόκου, της Ευαγγελισμός,

Να ανοιχτούν τα μάτια μας και τότε θα ντραπούμε που ζούμε, που ζούμε θα ντραπούμε. Τότε θα δούμε τι γίνεται γύρω μας. Τότε θα γίνουμε άνθρωποι, γιατί τώρα δεν είμαι άνθρωπος. Φέρω βέβαια το όνομα και εξωτερικώς όλα αυτά, αλλά δεν είμαι ως προς την ψυχή. Μεγάλη λοιπόν η εορτή η μεθαυριανή. Ο Θεός από την πλευρά Του έκανε και κάνει και θα κάνει μέχρι της συντελείας των αιώνων όλα αυτά τα οποία είχε προγράψει, τα οποία επηγγείλατο από τον Υιό και μένει συνεπής προς τους ανθρώπους και προς τας επαγγελίας. Θα μένει μεθ’ ημών πάσας τας ημέρας έως της συντελείας των αιώνων και εκατέβη σε δέκα μέρες και ήρθε στην Εκκλησία, η Θεία του Χριστού, ο Παράκλητος. «Θα σας στείλω», λέει, «ἄλλον Παράκλητον». Δηλαδή υπάρχει κι άλλος. Εκτός του ενός υπάρχει κι άλλος.

Ποιος είναι ο άλλος; Εγώ είμαι. Ο Χριστός λέγεται Παράκλητος και είναι ο πρώτος Παράκλητος. Το Πνεύμα το Άγιο είναι δεύτερος Παράκλητος. Εάν διαβάζει κανείς την πρώτη επιστολή του Ιωάννου, την Καθολική, θα βρει εκεί πέρα μια ωραία συνταγή που λέγει: «Τεκνία μου, σας παρακαλώ, μη αμάρτητε». Παιδάκια μου, λέει, σας παρακαλώ μην αμαρτάνετε. Εάν όμως τις αμάρτη, για τον άλφα ή βήτα λόγο, τον έβαλε ο σατανάς στο χέρι, δεν πρόσεξε, τον έσπρωξαν, δεν ήξερε, μη φοβάται. Έχουμε Παράκλητον προς τον Πατέρα, έχουμε κάποιον που τα πληρώνει, Ιησούν τον δίκαιον. Και όχι μόνο τις δικές μας αμαρτίες, αλλά όλου του κόσμου τις αμαρτίες παίρνει επάνω του αυτός. Έχουμε Παράκλητον προς τον Πατέρα. Γι' αυτό ο Χριστός λέει: «Θα στείλω άλλον Παράκλητον». Τι είπαμε, Παράκλητον;

Παρηγορητής. Σε τι παρηγορεί τον άνθρωπο; Του χαρίζει τις αμαρτίες, του εξοφλεί τα χρέη, του τακτοποιεί τους λογαριασμούς του έναντι της δικαιοσύνης του Θεού. Αυτό κάνει το Πνεύμα το Άγιο. Αν ο άνθρωπος γνώριζε ένα όπλο που του έχει δώσει ο Θεός στα χέρια του, το οποίο ακούει στο όνομα μετάνοια, δεν φοβόταν ποτέ. Τα τρελάδικα θα άδειαζαν, οι αυτοκτονίες θα σταματούσαν, οι αϋπνίες θα φυγαδεύονταν, οι άνθρωποι θα ηρεμούσαν. Οι άνθρωποι σήμερα τρέχουν να βρούνε ψυχιάτρους και οι ψυχίατροι συζητούν με σαρκική ψυχή και σώμα.

Η υπόθεση είναι πνευματική και η υπόθεση έχει σχέση η δικιά του με την υπόθεση του Πνεύματος του Αγίου. Μετάνοια είναι λέξη, τι υδρογόνος, τι βόμβα κλπ. Δεν συλλαμβάνεται. Όταν χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο, αφοπλίζεται στο χέρι του Θεού η σπάθα του, η δικαιοσύνη του, η οποία απειλεί τον άνθρωπο να τον κρίνει και να τον δικάσει, κατεβαίνει κάτω αμέσως. Απ' τον θρόνο του κατεβαίνει κανένας. Νικάται ο Θεός από τη μετάνοια του ανθρώπου. Όσον ο άνθρωπος μένει αμετανόητος, η σπάθα της δικαιοσύνης του είναι πάνω και απειλεί. Και θυμάμαι, όταν ήμουν μικρός, μου έβαζε ο πατέρας μου εκεί

την αριστερά πύλη, εκεί στο χωριό μου, στους Αγίους Θεοδώρους. Είχε έναν αρχάγγελο, μια σπάθα στο χέρι και από κάτω μια λεζάντα, και έγραφε, και την έμαθα από μικρός, ψελλιζόμουνα εκεί: «Ἅρπαγε, μοιχέ, κλέπτα, λῃστά και πόρνε, ἴδετε και τρέμετε την σπάθην ταύτην· αὕτη γαρ τέμνει κεφαλάς τῶν μὴ ὀρθῶς φρονούντων». Η δικαιοσύνη λοιπόν του Θεού, του Αγίου, σταματά όταν υπάρχει η μετάνοια των ανθρώπων και έρχεται η Χάρις του Πνεύματος του Αγίου και τα καθαρίζει. Νοικοκυρούλα αυτή, το Πνεύμα το Άγιο, καθαρίζει τον άνθρωπο, ηρεμίζει ο άνθρωπος, φεύγουν οι τοξίνες. Από τοξίνωση της ψυχής γίνεται, όπως οι ιατροί μας κάνουν πολλά από τοξίνωση του σώματος, και βρίσκουμε τον εαυτό μας έτσι ακριβώς. Βοστ, Μασκάνι.

Το Πνεύμα το Άγιον αποτοξινώνει την ψυχή του ανθρώπου. Αλλά οι άνθρωποι δεν χρησιμοποιούν, αμετανόητοι. Τώρα υπάρχουν άνθρωποι, άνθρωποι που εκκλησιάζονται, που χρόνια έχουν να εξομολογηθούν, αμαρτίες που υπάρχουν στο υπόλοιπο, και το Πνεύμα το Άγιο περιμένει και δεν χρησιμοποιείται. Δεν το γνωρίζει ο άνθρωπος και κοιτάζει με χίλιους τρόπους να κάνει καλά έργα, να σκέφτεται καλό, να προσεύχεται, να ανάβει καντήλια, να πηγαίνει στα ερημοκλήσια, να ανάβει κεριά σαν τον μπόγια κλπ. Βρε, δεν εξομολογήθηκες, θα σε κρατάει ό,τι θα μόνος έχει. Κάψε όλα τα κεριά του κόσμου, κάψε όλο το λάδι του κόσμου, πήγαινε σε όλα τα ερημοκλήσια, μια σου αμαρτία δεν συγχωρείται. Εάν δεν πας να βάλεις το γόνατο κάτω για να πεις «εγώ το έκανα, εγώ το έκανα», χρεωνόμεθα έναντι της δικαιοσύνης του Θεού, αγαπητοί μου.

Όταν ο άνθρωπος χρεώνεται κάπου, είναι υποχρεωμένος να πάει να λογαριαστεί και να πληρώσει. Όσο έχει πρόσωπο, και πολλές φορές δεν έχουμε να πάμε να πληρώσουμε ούτε τον μανάβη, ούτε τον μπακάλη, ούτε τον φούρναρη, ούτε τον ψαρά, δεν έχουμε και περνάμε από τις άλλες γωνίες. Ο Χριστός δεν ζητάει τον άνθρωπο να πάει να λογαριαστεί για να πληρώσει. Του λέει: «Αλλά λογαριαστούμε, να παραδεχτείς ότι σαν άνθρωπος χρεώθηκες και εγώ να σου τα χαρίσω». Και ο άνθρωπος δεν πηγαίνει. Του λέει ο διάβολος: «Ο παπάς δεν είναι αμαρτωλός; Και θα τα πει και θα τα κάνει». Αλλά, αν πάρεις αφροδίσιο νόσημα, τι θα κάνεις; Δεν θα πας στον γιατρό για να το μαρτυρήσεις; Ή θα πας στα πέρατα της γης κρυφά να κάνεις τη θεραπεία, για να μη βρομίσεις; Ε, δεν θα σ' απείθει. Αλλά μας γελάει ο σατανάς και μας αρέσουν εμάς αυτά του σατανά, και εκεί γίνεται η ζημιά και μένουμε.

Υπάρχουν τα φάρμακα στην Εκκλησία, υπάρχει ο Παράκλητος στην Εκκλησία, ποτίζει, θεραπεύει, διώχνει. Εντούτοις ο άνθρωπος δεν θέλει να το καταλάβει αυτό. Λοιπόν, λέγω, μια πολύ μεγάλη εορτή μεθαύριο. Είναι εξίσου, όπως θα λέγαμε, με την εορτή του Πάσχα, διότι το Πνεύμα το Άγιον είναι ίσον, όμοιον με τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, ισότιμον. Γι' αυτό και η Εκκλησία μας έχει χαρμόσυνον εβδομάδα μετά. Όπως έχει Διακαινήσιμο από το Πάσχα μέχρι του Θωμά, έτσι έχει και Διακαινήσιμο, όπως τα λέγαμε, από της Πεντηκοστής μέχρι των Αγίων Πάντων. Ο Χριστός μας ήρθε!

Έκανε την εργασία του και έφυγε. Και έστειλε έναν άλλο να συνεχίσει την εργασία. Ο Χριστός μας ήρθε και θεμελίωσε την Εκκλησία και το Πνεύμα το Άγιο ήρθε και οικοδομεί επί των θεμελίων του Ιησού. Θυμόσαστε όταν κάναμε τον παραλληλισμό των Ευαγγελίων και των Πράξεων των Αποστόλων. Τα μεν Ευαγγέλια ομιλούσαν για τον Νυμφίο, αι δε Πράξεις ομιλούν για τη Νύμφη. Τα μεν Ευαγγέλια ομιλούν τι υπέστη ο Νυμφίος για τη Νύμφη του, την Εκκλησία. Αι δε Πράξεις ομιλούν τι υπέστη η Νύμφη για το χατίρι του Νυμφίου. Δεν είναι τα γενέθλια της Εκκλησίας μεθαύριο ακριβώς.

Κυριολεκτείται η υπόθεση αυτή, διότι αν παραδεχτούμε Εκκλησία επί των θεμελίων του Ιησού, ναι, θα γεννέψει για της Εκκλησίας την Κυριακή. Αν θελήσουμε να βρούμε Εκκλησία με θεμέλια, πρέπει να πάμε στο Μέγα Σάββατο, όπου ο Χριστός μας ευρίσκεται επί 33 ώρες στον Άδη. Εκεί που έριξε τα θεμέλια, εκεί που ζωοποίησε τους ογκόλιθους αυτούς της πίστεως, Αβραάμ, Ισαάκ, Ιακώβ, μεγάλους προφήτες, Δανιήλ, Ιώβ, όλους αυτούς τους αγαπημένους, και έφτιαξε το θεμέλιο της Εκκλησίας, επί του οποίου προσετέθησαν 120, προσετέθησαν 3.000, προσετέθησαν 500 και συνεχίζουν να προστίθενται μέχρι σήμερα. Και σήμερα αυτή η κίνηση εδώ και όπου αλλού υπάρχει υπερώον, όπου γίνεται ο Λόγος του Θεού, δεν γίνεται τίποτα άλλο, ει μη μόνο να προεκτείνουν

Πράξεις των Αποστόλων. Γι' αυτό σας είπα, το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων μένει εκκρεμές, δεν έχει κλείσει, δεν έχει επίλογο, διότι προστίθενται ακόμη τα έργα του Πνεύματος του Αγίου για λογαριασμό της Εκκλησίας. Το περιστατικό το οποίο αναφέρεται γύρω από την κάθοδο του Πνεύματος του Αγίου το έχει περισώσει ο Ευαγγελιστής στο Β' Κεφάλαιο. Λέγει εκεί το τι έλαβε χώρα με τον τρόπο τον δικό του. Συνοπτικά έχει ως εξής. Δείτε ένα και κατωτέρω διαβάζω από τις Πράξεις: «Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς», όταν συμπληρώθηκε η Πεντηκοστή ημέρα, «ἦσαν ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό». Μαζεμένοι, όπως τους είπε, για τον φόβο βέβαια των Ιουδαίων. «Καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας».

Τα ξέρετε οι περισσότεροι, αλλά για τους επερχομένους. Ξαφνικά, χωρίς προειδοποίηση. Εν αιθρία, παραδείγματος, όπως τα λέγαμε, κεραυνός εν αιθρία. Χωρίς να χαλάσει ο καιρός, χωρίς τίποτα, προειδοποίηση, ξαφνικά ακούγεται μια βοή, η οποία εντοπίζεται σε ένα υπερώον. Το υπερώον είναι εκείνο στο οποίο εδόθη ο Μυστικός Δείπνος, το οποίο, σύμφωνα σήμερα, όπως έχω πει και άλλη φορά, το έχουν οι μουσουλμάνοι για τις αμαρτίες μας.

Τέλεσμα. Αποτέλεσμα, «καὶ ἐπλήρωσε τὸν οἶκον οὗ ἦσαν καθήμενοι». Τον έφερε αυτό η βοή αυτή, επήγε και επλήρωσε, δηλαδή εγέμισε, όπως θα λέγαμε, το υπερώον αυτό. Αν κανείς διαβάσει μια φορά πίσω, Βασιλέων, Παλαιά Διαθήκη, θα βρει εκεί που τελείωσε ο Σολομών τον ναόν.

Έκαμε μια προσευχή μες στον ναόν και παρακάλεσε τον Θεό να δώσει την ευλογία του στον ναόν αυτόν. Ξέρετε τι αναφέρεται εκεί; Ένα σύννεφο πήγε και γέμισε τον ναόν, δηλαδή η Χάρη του Θεού, του Πνεύματος του Αγίου. Αυτό τούτο έγινε και εκεί. Μέσα στην καταχνιά, στο πούσι αυτό μέσα που έκλεισε εκεί πέρα τους, εκεί ήρθε, κάθισε τώρα του καθενός επάνω από το κεφάλι και από μια σαν πυρ γλώσσα, ένα είδος σαν γλώσσα αλλά πυρ, σαν πυρ, αλλά δεν ήταν πυρ. Φαίνεται, γιατί κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι είναι το Πνεύμα το Άγιον, γιατί είναι Θεός. Δεν ξέρει κανείς την ουσία του. Είπε βέβαια στη Σαμαρείτιδα ο Κύριός μας: «Πνεῦμα ὁ Θεός».

Και ο σατανάς είναι πνεύμα και οι άγγελοι είναι πνεύματα. Τι διαφορά υπάρχει; Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής ξέρετε τι λέγει; Είναι και ουκ είναι. Κανείς δεν ξέρει τι είναι. Είναι, λέει, πνεύμα και δεν είναι. Κανείς δεν ξέρει τι είναι η ουσία του Θεού. Είπε βέβαια στη Σαμαρείτιδα ότι ο Θεός δεν κατοικεί ούτε στο Γαριζίν, ούτε στο όρος εδώ που λέγανε οι Ιεροσολυμίτες και λοιπά. Μα πώς θα είναι πανταχού παρών; «Πνεῦμα ὁ Θεός», για να κάνει τη διαστολή αυτή. Αλλά τι είναι στην ουσία όμως κανείς δεν ξέρει. Καταλάβατε; Εν πάση περιπτώσει, λέει αυτό σαν μια πνοή, βοή, και εδώ σαν τι; Ο σίδηρος σαν φωτιά, αλλά δεν λέει ότι ήταν φωτιά. Ανθρωποπαθώς λοιπόν να φανταστεί κανείς πώς ήταν. Να πούμε ήταν λεμόνι, ήταν πορτοκάλι, ήταν μελιτζάνα; Όχι, ήταν σαν μια γλώσσα πύρινη, αυτό λέει. «Ἐκάθισέ τε ἐφ' ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος Ἁγίου». Και το Πνεύμα το Άγιον αυτό είχε μια ειδικότητα.

Τι; «Καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις, καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι». Γλώσσα από πάνω, γλώσσα από κάτω άνοιξε. Δεν το έβαλε στο στόμα, το έβαλε στο κεφάλι. Κυριαρχεί επί των πάντων. Ό,τι έλεγαν, το έλεγαν υπεύθυνα, το έλεγαν στη γλώσσα. Γιατί λέμε εμείς καμιά φορά: άλλα έχει στη γλώσσα αυτός και άλλα στην καρδιά και άλλα στο μυαλό, άλλα σκέφτεται, άλλα λέει, άλλα κάνει. Γιατί, έχουμε τέτοιους; Αν δεν είμαστε εμείς αυτοί, έχουμε κι άλλους. Εγώ πιστεύω ότι είμαι πρώτος από αυτά πολλές φορές, έχω αυτό το τρίπτυχο μέσα. Λοιπόν, εδώ δεν του έβαλε στο στόμα, του έβαλε στο κεφάλι. Εν πάση περιπτώσει, κι αν είναι, λέει, η ψυχή να είναι ηγεμονικό, να διατάσσει. Κι αυτό και μέχρι σήμερα, διά χειροθεσίας γίνεται η μετάδοση του Πνεύματος του Αγίου επί των κεφαλών.

Ήθελα εγώ στο σημείο αυτό, και εν συνδυασμό με κάτι που λέει παρακάτω, γιατί αυτό το λέει τρεις φορές, δηλαδή ποιο; Ότι έδωσε το Πνεύμα το Άγιον ώστε να μιλούν σε ετέρες γλώσσες, όπως ήθελε αυτό. Σαν πώς ήθελε αυτό; Ήθελε αυτό κατά αναλογία των ακροατών. Οι ακροατές, τι ήρθαν οι Ιουδαίοι, 18 φυλές γλωσσών και διαλέξεων υπήρχαν στο ακροατήριο. Όπως τους αναφέρει πιο κάτω, λέει: Ήσαν Πάρθοι, Μήδοι, Ελαμίτες, Μεσοποταμίτες, Ιουδαίοι, Καππαδόκες, Πόντιοι, από την Ασία, από τη Φρυγία, από την Παμφυλία, την Αίγυπτο, από τη Λιβύη, από την Κυρήνη, Ρωμαίοι, Ιουδαίοι, Κρήτες, Άραβες. Καταλαβαίνετε; Ο καθένας στη γλώσσα του και τη διάλεκτό του. Το Πνεύμα λοιπόν το Άγιο, κατά αναλογίαν του ακροατηρίου, έδωσε στον καθένα να μιλήσει ώστε να ακούσει ο καθένας, όχι μόνο στη γλώσσα του αλλά στη διάλεκτό του, όπως αναφέρει λίγο πιο κάτω, γιατί λέγει: «Πῶς ἡμεῖς ἀκούομεν ἕκαστος τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ ἡμῶν ἐν ᾗ ἐγεννήθημεν;» Πολλοί θαυμάζουν και σήμερα και παρακολουθούν και μας ερωτούν και έχουν σχέση με ανθρώπους οι οποίοι και σήμερα ομιλούν εν αγνώστοις

γλώσσαις. Υπάρχουν λεγόμενες εκκλησίες εδώ, σχισμένες, που οι άνθρωποι ομιλούν ξένες γλώσσες και πηγαίνουν οι Έλληνες και οι Ορθόδοξοι να ακούσουν αυτούς που μιλάνε σε ξένες γλώσσες. Απέναντί μας εδώ ακριβώς, το κτίριο αυτό λέγει «Εκκλησία της Πεντηκοστής». Αυτοί είναι φωτισμένοι από τότε και μιλάνε κι αυτοί σε ξένες γλώσσες. Άλλοι είναι στην Καλλιθέα, άλλοι είναι στην Τερψιθέα, άλλοι είναι στην Κοκκινιά, άλλοι είναι στον Πειραιά, άλλοι είναι στο Παγκράτι, άλλοι, άλλοι, άλλοι. Μιλούν παιδιά ξένες γλώσσες, μιλούν κυρίες ξένες γλώσσες, μιλούν κύριοι ξένες γλώσσες. Θα ήθελα να ρωτήσω αυτούς που πάνε: Ελληνικά μιλούνε; Μιλούνε, λέει, σε ξένες γλώσσες. «Θέλετε», μου λέει, «κύριε Παναγόπουλε, να ακούσετε;» Κουβέντα ότι πήγα παλαιότερα στην Κοκκινιά και ήκουσα έναν που μιλούσε σε ξένη γλώσσα.

Μαζί στο τραπέζι, ήταν ακριβώς απέναντί μου, σε 60 εκατοστά. Ο άνθρωπος σαν δαιμονίστηκε, μισή ώρα ομιλούσε. Δεν ξέρω τι μιλούσε, ούτε ο ίδιος μιλούσε, είχε κιτρινίσει όπως κιτρινίζουν οι επιληπτικοί, και έπειτα από μισή ώρα που τελείωσε τα λαμπουρνέζικα που μας έλεγε, σταμάτησε. Τον κοιτάζω λοιπόν και του κάνω έτσι: «Τι νέα; Πώς πέρασε το ταξίδι; Πού ήσουν;» Λοιπόν, με κοίταγε, δεν μπορούσε ακόμη να έρθει στον εαυτόν του. Και έπειτα από πολλή ώρα, ξέρω εγώ, άρχισε κάτι να λέγει. Ο άλλος που είχε πάει για να ακούσω, να θαυμάσω, μου λέει: «Περίμενε, περίμενε, να έχεις υπομονή, θα συνέλθει». Πράγματι συνήλθε έπειτα από 7-8 λεπτά, συνήλθε ο άνθρωπος. Λέγω: «Δεν τα άκουσα καθαρά όλα», του λέγω, «μήπως μπορείς να μου επαναλάβεις τίποτα;» Μου λέει...

«Είπα», μου λέει. Εγώ του λέω: «Τι είπες, ξέρεις;» Του λέω: «Εγώ είμαι Γκρέκο, είμαι Έλληνας, το ξέρεις;» Λέει: «Το ξέρω». «Εσύ σε τι γλώσσα μού μιλούσες εμένα; Με ρώτησες αν ξέρω άλλη γλώσσα;» Λέει: «Σου είπα ό,τι μου είπε το Πνεύμα το Άγιο». Του λέω: «Το Πνεύμα το Άγιο δεν ήξερε ότι εγώ είμαι Έλληνας; Για της ώρας μάλιστα Έλληνας, δεν το ήξερε; Και σε έβαλε εσένα που μιλείς, του λέω, ξέρω εγώ, ρώσικα, τούρκικα, ξέρω εγώ τι μίλησες, αράπικα, ξέρω τι μίλησες; Δεν ήξερε το Πνεύμα το Άγιον;» Μου λέει: «Ξέρεις τι γίνεται τώρα;» «Δεν ξέρω», του λέω. «Αυτό», μου λέει, «που γράφει στις Πράξεις των Αποστόλων». «Αυτό», του λέω, «γίνεται; Οι Πράξεις των Αποστόλων λένε ότι το Πνεύμα το Άγιον εμιλούσε στη διάλεκτό της».

Δεν μίλησες στη διάλεκτο όμως. Και μας φέρνουν και λέω, και οι άλλοι που μιλούν, μιλούν σε ξένες γλώσσες, και καλή στιγμή όλοι είναι Έλληνες. Και φέρνουν μια γλώσσα, και εκείνοι δεν την φέρνουν καλά καλά την ελληνική. Πώς; Το Πνεύμα το Άγιο κοροϊδεύει τον κόσμο;

Σας βάζει εσάς και μιλάτε κινέζικα, ινδικά, σερβοτουρκικά κλπ. Θέλει φιλοσοφία να το καταλάβουν αυτό οι θεοφώτιστοι; Και εντούτοις υπάρχουν άνθρωποι έξυπνοι σήμερα και πάνε και ακούν τους ανθρώπους αυτούς. Και σου λέει: «Έλα να ακούσεις». Τι να ακούσω; Όχι μόνο το Πνεύμα το Άγιον, λέει, ότι ομιλεί στην άλλη, όχι στη γλώσσα του. Δεν λέει, μιλά ελληνικά και στις δέκα διαλέκτους που υπάρχουν εδώ, και αρβανίτικα, και κρητικά, και ρουμελιώτικα, και ζακυνθινά, γιατί έχουμε διαλέκτους και πολλές λέξεις δεν τις ξέρουμε. Ένα χρόνο, το βράδυ, ήρθε ένας φίλος μου στο σπίτι, Κρητικός, και μου είπε: «Η κυρία είπε ότι θα το κανονίσουμε και το άλλο». Και μου μήνυσε για κάτι, για φαγητό θα είναι πάντως, αλλά στη γλώσσα εκείνης. Εγώ μετάνιωσα, δεν το ξέρω τι μου είπε. Για βόδι μου είπε, για αρνί μου είπε, για λαγό μου είπε, για περιστέρι μου είπε, δεν το ξέρω. Δεν του είπα τίποτα. Μου το είπε στη γλώσσα της ηλικίας, τη διάλεκτό του. Αυτός κατάλαβε, εσύ; Εγώ όμως δεν το κατάλαβα.

Δυνατόν λοιπόν να είναι πωρωμένοι αυτοί και να είναι Εκκλησία της Πεντηκοστής; Το καταλαβαίνετε πώς έχει το θέμα; Γι' αυτό σας εφιστώ εδώ. Εν πάση περιπτώσει, έγινε πολλή συζήτηση γύρω από αυτό το θέμα και γύρω από τους ανθρώπους αυτούς και άρχισαν να συζητούν: «Βρε, πώς γίνεται», λέει, «να ακούμε ο καθένας τη διάλεκτό μας;» Αυτό πάλι είναι ένα άλλο θεματάκι που έχει μια άλλη διδασκαλία. Όταν ομιλεί ο άνθρωπος, πρέπει να παρακαλεί τον Θεό να του δίνει τον λόγο εκείνο που θα μπορεί να κατέβει στη διάνοια του ακροατού.

Που μετράει, εν προκειμένω, στου Θεού τα πράγματα δεν είναι το κεφάλι. Είναι η καρδία. Δεν είναι ποιος ακούει, αλλά η καρδιά αυτού που ακούει. Το καταλαβαίνετε αυτό; Ο άνθρωπος λοιπόν, ο ομιλητής που δεν έχει τη δύναμη να μιλήσει στην καρδιά του ανθρώπου, αλλά ομιλεί στην κεφαλή του ανθρώπου, δεν έχει καμιά επιτυχία, εν Κυρίω μου. Αυτοί συγκατέβηκαν χίλια λεκτά. Το να μιλήσει ένας άνθρωπος θεολογικά πράγματα, ψηλά, ωραία και καλά, είναι. Τα καταλαβαίνουν όμως αυτοί; Τα αφομοιώνουνε; Γιατί αυτοί δεν έχουνε κεφάλια; Και ο Θεός δεν κοιτάει τα κεφάλια τους ούτε τις περγαμηνές τους. Κοιτάει τις ψυχές τους, για τις οποίες απέθανε. Ο Θεός δεν πέθανε για κεφάλια, ο Θεός πέθανε για ψυχές. Οι πατέρες μας λένε: «Ο νους είναι αργυρώνητος της καρδίας».

Λοιπόν, ο λόγος να κατορθώσει να φτιάξει, να φτιάξει την καρδιά. Φυλάξου από τον έξυπνο, φυλάξου από τον μορφωμένο. Χάθηκε, είναι δίκοπο μαχαίρι, δεν φτιάχνεται πουθενά. Πρέπει να του φτιάξεις καρδιά, ώστε αυτός να είναι Χριστός και αργυρός, όπως ήταν όλοι οι μεγάλοι Πατέρες, με πράγματα 6-7 διπλώματα. Αλλά «δεν ξέρουμε τίποτα», λέει, «εμείς», λέει, «Ἰησοῦν ἐσταυρωμένον», τον οποίο απορρίπτει ο σημερινός άνθρωπος, τον Ιησούν τον εσταυρωμένον, και στέκεται στη λογική του. «Εγώ είμαι μορφωμένος, έχω αξίωση». Έχεις. Με τον Ναζωραίο δεν μπορείς να έχεις σχέση. Προχώρα παρακεί. Πήγαινε παραπέρα. Εδώ, λέει, μιλούσε τη διάλεκτο και δεν θα μείνει κανένας που δεν κατάλαβε. Γιατί όταν μιλάς και δεν σε καταλαβαίνει ο άλλος, είναι σαν να πάρεις ένα δεμάτι χόρτο και να πας να το κρεμάσεις στο καημένο το αρνί που πεινάει, αλλά να το κρεμάσεις ψηλά, να το βλέπει, να μην το φτάνει. Θα ψοφήσει από την πείνα.

Αυτοί άκουσαν, χάρηκαν τα μεγαλεία του Θεού και έγιναν οι πρώτοι Απόστολοι. Δεν είναι οι Απόστολοι οι πρώτοι που έφεραν τον Χριστό στα πέρατα της οικουμένης. Είναι οι άνθρωποι αυτοί της Πεντηκοστής, από τα 18 μέρη κάτω από τον ουρανό, που πήγανε στα χωριά τους, στην πατρίδα τους και μίλησαν τα μεγαλεία του Θεού που άκουσαν την Πεντηκοστή εκεί. Και έπειτα πήγαν οι Απόστολοι και τους βρήκαν στις πατρίδες τους και τους εβαφτίσανε και τους φτιάξανε εκκλησίες, τους φτιάξανε πρεσβυτέρους, τους φτιάξανε επισκόπους κλπ. Οι πρώτοι κήρυκες δεν είναι οι Απόστολοι, είναι αυτοί οι άνθρωποι που ήσαν στην Πεντηκοστή: Πάρθοι, Μήδοι, Ελαμίτες, Κρήτες, βρε, πράγματα, θαύματα, πει. Το πιάνετε; Το καταλαβαίνετε; Αυτοί είναι που πήγαν. Και δεν ήταν έξω του υπολογισμού και της σωστής τοποθετήσεως του Κυρίου μας, που

έκαμε την Πεντηκοστή, την Πεντηκοστή που ήταν όλος αυτός ο κόσμος μαζεμένος εκεί, για να πληροφορηθούν και για να μεταφέρουν όσο μπορούνε γρηγορότερα το άγγελμα αυτό της σωτηρίας του ανθρώπου. Καλά, βάζετε. Τώρα, όταν μερικοί μπήκανε στη μέση και είπανε, στην εξυπνάδα τους, ότι αυτοί είναι μεθυσμένοι, γιατί δεν καταλάβαιναν τη λέξη, και πώς λένε καμιά φορά «δώστε ένα κατοστάρι να μας τα εγγλέζει κανένας», φέρει τον λόγο ο Πέτρος, διά Πνεύματος βέβαια, και λέει: «Κύριοι, αυτό απορρίψτε το. Τι ώρα είναι; Εννιά το πρωί, τρίτη ώρα, εννιά το πρωί. Μεθυσμένοι νέοι υπάρχουν στις εννιά;» Τους έβγαλε. «Τι είναι τότε, Πέτρε;» «Καθίστε να σας πω τι. Εσείς έχετε έναν προφήτη που τον λένε Ιωήλ, δικό σας».

Δικός μας. Έγραψε αυτός 800 χρόνια π.Χ., ο Προφήτης Ιωήλ, και έχει γράψει ο Προφήτης Ιωήλ γι' αυτό το οποίο λαμβάνει χώρα τώρα. Πώς εκθέτει την περίπτωση, όσοι δεν την ενθυμείστε;

τούτο εστιριμένων διά του προφήτου ουρήν. Δεν είμαι σεισμένη. Αυτό που έλαβε χώρα τώρα, το έχει πει ο προφήτης ότι θα λάβει χώρα. Καίστε έντε θεσχάτε σημαίρε, και εστινέ αισχατε σημαίρε. Τούτε σε δω τώρα. Πού είχε μετράσει και σε βγάζει ότι είναι τώρα η αισχατε σημαίρε. Σ' αυτό παρακαλώ προσποιούνται οι φωτισμένοι. Σε εσείς η μέρετια την προφητεία είναι η έλευση του Χριστού.

Τελευταίες ημέρες οι δικές μας είναι από την έλευση του Χριστού προς τα πίσω. Πιάνει το κεφαλάκι μέσα, να τα πείτε σε αυτούς που έχω σε επαφή, σε κάτι φωτισμένες που μιλάνε με την Παναγία, που μιλάνε, όνειρα που βλέπουν κλπ. Να κουμπωθούνε και να μετανοήσουν, να πάνε να βρούνε ξανά πνευματικό διακριτικό, να εξομολογηθούν, όταν θέλουν να γλιτώσουν. «Εν ταις εσχάταις ημέραις», λέει το Πνεύμα το Άγιον, λέει αυτό ο Ιωήλ, «εκχεώ από του Πνεύματός μου». Ορίστε το Πνεύμα του Ιωήλ. Το βλέπετε και φαντάζεστε ότι είναι μερικές μέρες; Όχι, είναι αυτό που είπε ο Ιωήλ. Άρα έγινε αυτό που είπε ο Ιωήλ. Θα ξαναγίνει έπειτα από δυο χιλιάδες χρόνια, διότι το θέλω εγώ, εγώ το θέλω εγώ; Εγώ, ένα παράδειγμα, ήρθε ο Ιωσήφ σε δύσκολη κατάσταση να απολύσει τον Χριστό, να απολύσει τη Μαρία. Ήρθε εις δύσκολον κατάσταση, δεν ήρθε;

Ευχαριστώ. Μονιπονόματος, τι έγινε; Επεμβαίνει ο Θεός. Τι γίνεται; Και φέρνει άγγελο, και φέρνει άγγελο και του λέει: «Είναι πολύ ιστημαρή, δεν είναι έτσι όπως τα λέτε». Εν πώς είναι; Αυτό που σου συμβαίνει τώρα, αυτό που γίνεται τώρα, αυτό που έγινε, το γράφει ο προφήτης Ησαΐας: «Ιδού η παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν και καλέσει το όνομα αυτού Εμμανουήλ». Αυτό είναι. Πώς αυτό πραγματοποιείται; Αυτό πραγματοποιείται. Την πήρε τη Μαρία και έτσι έγινε. Αυτό τώρα λοιπόν θα ξαναγίνει; Πραγματοποιείται η προφητεία αυτή ή δεν πραγματοποιείται; Πραγματοποιείται. Θα ξαναπραγματοποιηθεί; Όχι. Θα σταυρωθεί στη Βηθλεέμ, γράφει προφήτης, εκεί θα σταυρωθεί κλπ. Έρχονται οι μάγοι, «πού γεννάται;» να ρωτήσουν, ρωτάνε. Πού τον βρίσκεται; Γράφουν ότι στη Βηθλεέμ, «και συ Βηθλεέμ, γη Ιούδα» κλπ.

Γίνεται, πηγαίνουν και τον βρήκανε. Ο προφήτης γράφει «θα γεννηθεί εκεί», πήγανε και τον βρήκανε. Θα ξαναπραγματοποιηθεί; Όχι. Πώς εσύ λοιπόν, φωτισμένε σημερινέ, μου λες ότι θα ξαναπραγματοποιηθεί, εφόσον λέει ο Πέτρος εδώ: «Κύριοι, δεν είναι μεθυσμένοι. Σήμερα λαμβάνει χώρα αυτό που είπε ο Ιωήλ τότε». Αυτό πραγματοποιείται. «Και εκχεώ από του Πνεύματός μου επί πάσαν σάρκα», και όλους τους ανθρώπους να με πιστέψουνε. Δεν κάνει διάκριση το Πνεύμα το Άγιο. Και θυμόσαστε τι εδίδαξε στο υπερώο εκεί, στην Καισάρεια, τον Πέτρο, που είδε την οθόνη με τα ακάθαρτα και λέει: «Εγώ ουδαμώς». «Σιώπα», του λέει. «Α εγώ ηγίασα, μη λέτε ότι είναι ακάθαρτα». Και το Πνεύμα το Άγιον έτσι θα το κατάλαβε, λέει, ότι πήγε σε όλους. Εύχομαι, άνθρωπέ μου, «επί πάσαν σάρκα», αρκεί να θέλει, αρκεί να πιστεύει, επί πάσαν...

Ευχαριστώ. «Οι υιοί και αι θυγατέρες υμών, οι νεανίσκοι υμών οράσεις όψονται και οι πρεσβύτεροι υμών ενύπνια ενυπνιασθήσονται, και επί τους δούλους μου και επί τας δούλας μου εν ταις ημέραις εκείναις εκχεώ από του Πνεύματός μου». Αυτό λέει, το γράφει. Αυτά βλέπετε τώρα. Εμείς που μιλάμε δεν μιλάμε αφ’ εαυτού μας. Παναγία που θα μιλήσει, οι γυναίκες ή άλλες που είναι εδώ που θα μιλήσουν, δεν μιλάμε αφ’ εαυτού μας. Το Πνεύμα το Άγιο είναι εκείνο το οποίο πραγματοποιείται σήμερα. Δεν είμαστε μεθυσμένοι, λοιπόν. Και αυτή λοιπόν η προφητεία, την οποία την παίρνουνε αυτοί και τη βάζουνε να δικαιολογήσουν την πλάνη τους, ότι είναι φωτισμένη, ότι είναι απεσταλμένη, ότι είναι χαρισματούχα κλπ.,

βγάζει το νοκ άουτ. Δεν στέκεται σε αυτά τα οποία λένε. Αν νομίζετε ότι ωφελούν αυτά, προσέχετε και φυλαχτείτε. Εγώ δεν θέλω να πάρω το πορτοφόλι κανενός, θέλω, ει δυνατόν, να τον προσανατολίσω, να γλιτώσει και αυτός και να γλιτώσει και τους άλλους. Διότι όταν δούλευε θα έχουν οπαδούς, μπορεί να έρθουν αυτοί και να πούνε ότι δεν έχουμε κάνει, γιατί ο λαός έχει αισθητήριο. Τώρα, ένα από τα λίγα λεπτά που έχω για να κλείσω. Η ερχομένη Κυριακή είναι μια Κυριακή Πάσχα, όπως σας είπα, μεγάλη για μας. Και την έχει ξεχωρίσει η Εκκλησία μας και έχει και μια ακολουθία, αυτή την ακολουθία της λεγόμενης γονυκλισίας. Βέβαια αυτή είναι ακολουθία που είναι το βράδυ, στον Εσπερινό. Κάνει μια οικονομία η Εκκλησία, διότι οι άνθρωποι δεν πηγαίνουν στον Εσπερινό στην εκκλησία, και την κάνει το πρωί και κατεβάζει τον Εσπερινό και τον φέρνει στον Όρθρο το πρωί. Και όταν τελειώσει η εκκλησία, ξανά κάνει «Ευλογητός» και ακούμε προοιμιακό κτλ. και τα λοιπά και τα λοιπά. Η προσφυριστώση έρχεται σε μια στιγμή που μας καλεί στα γόνατα, των οποίων δεν έχουν σχέση πολύ με την εκκλησία.

Αυτή την ημέρα πηγαίνει στην εκκλησία και εξ προοιμίου άλλοι ετοιμάζονται. Άλλοι, ξέρω εγώ, βάζουν ένα χαρτί στην άκρη, μην το ξεχάσουν το πρωί να το βάλουν για να γονατίσουν. Άλλοι παίρνουν, ξέρω εγώ, κάποιο όμορφο μικρό μαξιλαράκι, μαλακό, να το βάλουν για να γονατίσουν. Που στέκεται να μην τα λένε καλά. Ίσως ο πάτερ που ομιλεί, ξέρω εγώ, να είναι ηλικιωμένος και να μην τα καθαρίζει καλά. Ίσως χίλια πιο πολλά πράγματα, που δεν καταλαβαίνει τίποτα. Εν τούτοις γονατίζει όμως.

Ευλάβεια μέσα στον άνθρωπο και κάτι σαν να ζητάει από τον ουρανό. Όμως αυτό εξαρτάται, το να λάβει από τον ουρανό αυτό που ζητάει, από την καθαρότητα την οποία θα δημιουργήσει. Η Χάρις, αγαπητοί μου, επιτρέψτε μου να σας πω, είναι βασίλισσα. Η βασίλισσα δεν διατάσσεται, δεν συγκινείται, δεν εκβιάζεται. Αυτό δέστε το καλά στον νου. Του λέμε εκ προοιμίου: «Γενηθήτω, Κύριε, το έλεός σου εφ’ ημάς, καθάπερ ηλπίσαμεν επί σε». Όσο ετοιμάσαμε, τόσο θα πάρουμε. Θέλει καθαρό, είναι ακεραιότητα, δεν χωράει συμβιβασμός. Και η Χάρις του Πνεύματος του Αγίου αποσύρεται, περιορίζεται, μαζεύεται, σταυρώνει τα φτερά της και περιμένει να ετοιμάσει ο άνθρωπος. Και αυτού της γονατίζει. Όταν γονατίζει ο άνθρωπος θα

πρέπει να μεταφερθεί σε μια σκηνή στην Κιβωτό. Το είχα πει κάποτε άλλοτε αυτό. Στην Κιβωτό, όταν έγινε ο κατακλυσμός αυτός ο μεγάλος, ο ανεπανάληπτος, μετά 150 ημέρες σκέφτηκε, όταν είδε από πάνω δεν βρέχει πλέον, μήπως άρχισαν να υποχωρούν τα ύδατα, και άνοιξε τη θυρίδα και άφησε τον κόρακα, λέγει η Γένεσις. Ο κόραξ όμως, όταν βγήκε έξω, βρίσκεται την πανία των υδάτων. Να σου την πανιέει εκεί χιλίαρχοι και επίσημοι και ανεπίσημοι και μορφωμένοι και πάντως, να σου και οι μαστόροι που φτιάχνουν κιβωτό, να σου ζώα. Πάει, θα ξαναγυρίσει μέσα; Τρελάθηκε, λέγεται. Τότε σκέφτηκε να πει σε ένα καθαρό πουλί, που θεωρείται καθαρότερο, το περιστέρι, και του άφησε το περιστέρι. Βγήκε η περιστερά και άρχισε να πετάει. Κουράστηκε, αλλά πού να ακουμπήσει τα πόδια; Δεν κάθεται σε ακάθαρτο η περιστερά.

«Κάθεται σε βόρβορο, βρώμα;» είπε η περιστερά. Είναι τύπος του Πνεύματος του Αγίου, δεν κάθεται. Πήγε, πήγε, πήγε, πήγε, δεν βρήκε πουθενά καθαρό. Και ξαναγύρισε στην Κιβωτό και ξανά βγάζει το χέρι του ο Πατριάρχης, την επήρε μέσα. Αυτή λοιπόν η περιστερά, την οποίαν εσεβάστηκε ο Χριστός σαν εικόνα, όταν έφτασε εκεί μπροστά στον ναό, που έφτιαξε το κέρμα των κολλυβιστών, που γύρισε τα τραπέζια και λοιπά, όταν έφτασε εκεί στις περιστερές, έχοντας λέει: «Σηκώστε τα και φεύγετε». Δεν σαν τα κολοκύθια να τα απολύσει τα πουλιά. Εσεβάστηκε τον τύπο του Πνεύματος του Αγίου. Ιδού ο τύπος των εικόνων, που μας λένε να τις πετάξουμε. Ο Χριστός εδέχθη το περιστέρι ως εικόνα και εδώ εξουσφαίνει. Πράγματα να ανοίξει το μυαλό του, εάν θέλει. Θα είμαστε πονηροί. Όταν αρχίσει ο πάτερ και διαβάζει, θα αρχίσει το περιστεράκι να τρέχει τώρα μέσα στους πιστούς, τους γονατισμένους, να δει πού θα βρει καθαρό να

καθίσει, να παρηγορήσει, να διανοίξει τον νου, να ενδυναμώσει, να, να, να... Θέλετε να μου πείτε πού θα καθίσει; Πού θα καθίσει; Θα καθίσει στη μανούλα που έχει και το παιδί της λίτλα, αφού σαν τ’ άλλα πέντε τα έχει σκοτώσει; Πώς θα καθίσει; Θα καθίσει στην πεθερά παρακάτω, που έχει χωρίσει αντρόγυνο και είπε στη μάνα, στην κόρη: «Εμείς είμαστε κουτές που κάναμε παιδιά»;