Palm Sunday

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In Jerusalem especially, as our Church says, we celebrate the Feast of Palms. Before Holy Week and all its events—foremost among them Great Friday, when everything reaches its culmination—there is this connecting link: the entry of our Lord into Jerusalem. After a brief withdrawal, He returned from a city called Ephraim and was received as a guest in the home of Lazarus and his sisters.

He entered Jerusalem in triumph and remained there. He surrendered Himself to His voluntary Passion and was slain like the lamb of the Jewish Passover, on the eve of the Sabbath—that is, on Friday afternoon. As for Holy Week, which is the third part of this whole period and contains its most momentous events, those of you who were with us last year will remember that we spoke separately about every day, giving two talks on some of them. There was one talk each on Great Monday, Great Tuesday, Great Wednesday, and Great Thursday; two talks on Great Friday; two on Great Saturday; and one on Pascha.

They can see there, in summary, what each day offers, recalls, and teaches, and take their proper place within it. This evening, then, as Holy Week approaches, I would like to speak about the events that form the connecting link between Great Lent and Holy Week: the entry of our Lord into Jerusalem. I do not know whether you are aware—as I mentioned briefly earlier—that on Saturday evening Christ was a guest in the home of Lazarus and his sisters. Nor do I know whether you realize that the raising of Lazarus did not take place on Lazarus Saturday. Lazarus was raised much earlier, and after Christ raised him, He withdrew into the wilderness.

Once again, He had withdrawn from the presence of the Jews. Here is the proof: when He wished to return with His disciples to see Lazarus, after word had come that Lazarus was ill and he had already died, Thomas objected and was not eager to follow. I do not know whether you have read about these events in the eleventh chapter of John, but when Christ told them to go, Thomas said the following.

Thomas, who was called the Twin, said to his fellow disciples, “Let us also go, that we may die with Him.” The Jews had previously sought to stone Him, and so they had left. Why, then, should they now return and expose themselves to danger? But since He insisted, they would remain close to Him; if death was their lot, so be it. We also read that Christ departed after the raising of Lazarus in John, chapter 11, verse 53: “From that day onward they took counsel together to put Him to death.” Instead of believing because of the Resurrection and acknowledging Him, they conspired to kill Him. “Jesus therefore no longer walked openly among the Jews.” Christ, it says, no longer went about openly or appeared publicly, but departed from there to a region near the wilderness.

He went to a city called Ephraim, and there He remained with His disciples. From there, six days before Passover, as the passage goes on to say, He departed and came to stay in the home of Lazarus and his sisters, who received Him in gratitude because He had raised their brother. Then, the next morning, on Sunday—

—in order to enter Jerusalem, He asked for an animal, as Holy Scripture tells us. He entered Jerusalem upon the colt of a donkey, and the people received Him. I shall now read to you from chapter 12, verse 1: “Then Jesus, six days before Passover, came to Bethany, where Lazarus was, who had died and whom He had raised from the dead.” He came to the place where Lazarus had lived and died, the man whom He had raised from the dead. Bethany is about three kilometers from Jerusalem. I want you to know that Lazarus’s house is in Bethany. His tomb is also there in Bethany, and unfortunately—

—the Muslims have control of it, and we must pay to visit it. Also in Bethany there is still the stone upon which Christ sat when He returned, after Lazarus’s sisters had sent word to Him: “Lord, behold, he whom You love is sick.” Christ remained where He was for two days and returned on the fourth day; that is why He found Lazarus already four days in the tomb. About six or seven hundred meters from Lazarus’s tomb stands the holy monastery of Bethany, a women’s monastery, where there is a stone about the size of this lectern.

Christ sat there and spoke first with Martha and then with Mary. As we know from Holy Scripture, when Martha learned that the Teacher was coming, she left the people in the house who had come to comfort them and offer their condolences, as we say, and went out to meet Him. There she spoke those well-known words: if You had been here, my brother would not have died. Then followed their conversation in which He said, “I am the Resurrection; I am the Life,” and so forth. Mary then came as well, and from there they set out for the tomb, where He raised Lazarus. That place where Christ sat and spoke, as I said, with Martha and Mary still exists today, and it bears the same spiritual fragrance—

—as all the places through which Christ passed, where He sat and lived: the All-Holy Sepulchre, the place of the Deposition from the Cross, the Mount of Temptation where He fasted and prayed for forty days, and so forth. I mention these things to show you how they are connected. I also want you to know that on the morning He departed, He asked that a young donkey, the colt of a donkey, be brought to Him from a nearby village called Bethphage, meaning a village rich in olives and oil. As one leaves the monastery of Bethany and proceeds toward the tomb of Lazarus, after about a hundred and fifty paces one comes to the place where there is still a stone upon which Christ stepped to mount the donkey.

The place is enclosed by a wall, and a monument stands there. I also want you to know that, according to tradition, when the animal that carried our Lord into Jerusalem was released, it returned and died at the place where Christ had first mounted it. Let us continue. “There they made Him a supper, and Martha served; but Lazarus was one of those who reclined at the table with Him.” Lazarus, who, as I told you, had been raised some time before, was among the company. Martha was always serving and making preparations. Mary, then, took a pound—

—of costly, pure nard: a jar, as we would call it, of precious myrrh, genuine and of recognized quality, what we might call veritable—something excellent. She anointed the feet of Jesus and wiped His feet with her hair. She washed His feet with myrrh.

Ordinarily, they would provide a basin of water so that the guests could wash their feet, and they would offer them comfortable sandals to wear inside the house. Here, however, they used not water but myrrh; and instead of what we would call a towel, she used her hair. But where are women today to find such hair?

A rope—Satan. Remember what I am telling you.

Remember what I am telling you: when you die, Satan will show you your hair along the road you will travel. “Here I have you. God placed the Holy Trinity upon your head, because a braid is made of three strands. It is a symbol of the Holy Trinity, and I persuaded you to remove it. You belong to me.” Remember what I am telling you, and leave fashions and the things the establishment tells you behind. We have let ourselves go astray. These are the things Christ says. If He still tolerates us, He tolerates us; but His justice does not. To tolerate is one thing and to forgive is another. To tolerate is one thing and to pardon is another. I tolerate you so that you may come to metanoia, to repentance. You did not know; you made a mistake; now correct it. I am waiting for you to correct yourself. I want you perfect. I have no repair shop above. I who fashioned you knew how I fashioned you. It would be presumptuous for someone to attempt to correct a painting by a great artist.

Presumptuous indeed. Yet we have the audacity to correct God, as though He had not made us well. This is what Satan tells us: God has not made us well. “I will take you to the beauty institute, and it will remake you.” How can you correct me? Will you remake me? What is there for you to correct? I was made for His palace. He fashioned me fit for His own palace. For whose palace will you fashion me? “I am remaking you for mine; I give no thought to His.” But how can a person understand these things? “And she wiped His feet with her hair,” the passage says. “And the house was filled with the fragrance of the myrrh.” Among those close to Christ, and even among those in His wider circle, there were always people moved by calculation and burdened with weaknesses. One such person appears here: Judas.

“Then one of His disciples said.” This is a serious matter. We say the same thing today: “He is a spiritual man.” Are you going to tell me that? What did I say that made him a spiritual man? How can he enter a household where there is no fasting? How can he enter a household where there are no children? How can he look upon the wife, the daughters, and the others? Men and women can no longer be told apart. A spiritual man! Could he be more spiritual than Judas, or closer to Christ? He belongs to an association, an organization, a movement. Because he belongs to something, perhaps he imagines that he also belongs to Christ and to His innermost circle. But listen to this gentleman: “Then one of His disciples, Judas Iscariot, Simon’s son, who was about to betray Him, said.” He was there among them. And what did he say?

“Why was this myrrh not sold for three hundred denarii and the money given to the poor?” He sets out to correct Mary’s action. The only person entitled to correct Mary’s action in this instance, I believe, was our Lord Christ—not Judas. It was none of Judas’s business. Yet he carried on this argument within himself and even dared to rebuke her and voice his opinion before the Judge, who in His divinity tolerated him. Come now—who are you? Nevertheless, he presented himself as a philanthropist, as someone concerned for the poor. Who did this? That great thief, for he was a thief. John says so plainly.

He was a thief; he had the money box and used to take what was put into it. He was not concerned for the poor. Of course, the myrrh was costly; it was worth a great deal of money. His head spun when he heard “three hundred denarii.” Do you know what three hundred denarii means? It means three hundred days’ wages. That was the value of this myrrh. But it was not being offered to a girlfriend or a friend; it was being offered to God. And for God, not merely three hundred denarii but the whole world is not enough to offer Him or to render what Christ deserves—not simply because He is God, but because of what He has done for us. Have you noticed what the Akathist Hymn says in one place?

Near the end of the Akathist Hymn there is a relevant detail, and allow me to use it here. The hymn says: “For every hymn is defeated when it strives to extend itself to the multitude of Your many compassions.” This means that all the hymns in the world and every mouth—even the mouths of irrational creatures, beasts, infants, and birds—if they could speak, praise, and thank God, would still offer almost nothing. Every hymn falls short in comparison with what You have done for us. “For if we offered You songs equal in number to the grains of sand, O Holy King, we would still accomplish nothing worthy.”

Even if our hymns were as numerous as all the grains of sand in Greece and throughout the world, we still would offer nothing worthy of what You have done for us. So Judas heard that it was worth three hundred denarii. How charitable he appears, concerned for the poor! He wanted that money to go into the money box, into the purse he himself managed. The more you have, the more you can embezzle and steal. If you have only a little, what can you steal and what can you leave behind? You will be caught. That was his real motive. But John exposes him here, saying: “He said this, not because he cared about the poor, but because he was a thief; he had the money box and used to take what was put into it.” Of course—he was taking the funds for himself. There are many such people around Christ, acting in the name of Christ and in the name of religion.

There are Christians who are merely playacting. Do not let that scandalize you. If those in Christ’s own inner circle—who saw Him face to face, heard Him with their own ears, and looked upon Him with their own eyes—could do such things, imagine how much must happen today, when we are two thousand years removed from Him. My dear ones, do not try to contend with the justice of God, because God’s justice does not act in only one direction. It does not look only at those outside.

It looks at those within as well. And what else are we going to point out to Him? He also sees us when lawless people point an accusing finger at us. But we do not think about these things. Christ, as though nothing had happened, calmly spoke a few practical words: “Then Jesus said, ‘Let her alone.’” Why are you tormenting her, upsetting her, and making her grieve over what she has done?

“She has kept this for the day of My burial.” Do you know what that means? I am going to die. No one will anoint Me with myrrh after My death, so she is anointing Me now, while I am alive—while I am alive. He is prophesying. For when the myrrh-bearing women went to anoint Christ, carrying the spices in their hands, they had to take them back, because Christ had risen. The spices remained unused.

Thank you. So let her anoint Me with myrrh. He tells them, “Let her anoint Me while I am alive.” She need not be troubled or wonder why He speaks of dying and of not being anointed, because He would already be risen when they went there, as we read in the other accounts of what took place. There is also a profound teaching here. Let the modern Judases who make a show of caring for the poor and demand equality pay attention to it. No greater misery and ruin would come upon the world than if all people were made equal. You yourselves would suffer. One person would neither toil nor work nor do anything at all. We would all become like beasts, demanding everything from others. Yet it is right that we are not all the same. This inequality creates an orderly society. What does that mean? We might say that God created people different from one another so that each might complete what is lacking in the other. Look at your hand. Take a good look at it.

The fingers differ in shape, length, thickness, and function. Yet when you bring them together, they form a single bud. Each one completes the others. Look at the toes of your foot and see how they are formed. If they were all perfectly straight and projected equally, we would not be able to walk. God’s wisdom is always behind these things. So Christ answers Judas: “Besides, Judas—and you modern Judases as well—you always have the poor with you, but you do not always have Me.” There will always be poor people in the world. We do not want to make anyone poor. But when poverty exists, God often blesses it, and it can bear kinder and better fruit than wealth. You may find poor people who are happy.

But you will rarely find rich people who are truly happy. Money does not create happiness, nor does poverty create misery. Christ creates happiness, and Satan creates misery. Despite the harsh treatment he received from the rich man, poor Lazarus found it easier to enter Paradise. The rich man, because of his comfort, his money, his glory, and his feasting, found it difficult. “The Lord made the rich and the poor,” Proverbs says. In other words, both are blessed. The word “made” itself implies a blessing: God accepts them both, provided that the poor person makes good use of his poverty and the rich person makes good use of his wealth. As I have said many times, wealth brings many responsibilities and makes many demands upon the one who possesses it.

A person is easily led astray, for the people have a saying: “If you have money, you have your god”—as though to say, “Who are you to tell me anything?” Yet so many things happen right beside us which show that wealth does not create happiness and that happiness is not so easily attained. In Kiato, if you travel along the old road, you will come upon an enormous warehouse after the slaughterhouses. It belongs to a man named Zouzoulas. I do not know whether he is still alive; he was alive until a few years ago. He conducted such a vast trade and owned such a huge weighing scale that whenever someone told an outrageous lie, people would say, “Not even Zouzoulas’s great scale could bear that one.” He had so many gold sovereigns that he could thrust his shepherd’s crook into the pile and leave it standing upright—so you understand the kind of wealth he possessed.

And do you know what became of that man? He ended up feeding himself with bunches of grapes left in the vineyards and tomatoes left behind in the fields. Why? Because he took no account of the One who had given him all those things. There was another man in Kato Achaia, Evangelia, who had so much money in his day that he poured it into a room as people pour in wheat. He would go outside, make an obscene gesture toward God, and say, “There is nothing up there. My god is inside my room.” That man died lying on his back in a deep ditch, still making that gesture toward God.

What I am telling you may sound strange, but these are events of our own time. They did not happen in some distant age; they happened in our day. The things some people imagine will bring happiness do not bring it.

Take the late Onassis as an example. Even his name has vanished today, as you know. What remains of that name? I am not against wealth and in favor of poverty—no. If you can lawfully accomplish something, then do it. But if you take advantage of financial ruin or bankruptcy, you are behaving basely. Do not climb upward by trampling on the dead and imagine that you are creating happiness. No. You will depart from this world just as I shall; that is not the issue. In any case, Christ tells us: “You always have the poor with you, but you do not always have Me.” I am going away. “Then a great crowd of the Jews learned...” Everything I have described was said and done inside the house that evening, at the supper.

Then, the Gospel says, the people outside heard the news.

“Jesus is coming to Jerusalem.” The people learned that He had set His course for Jerusalem. “They took branches of palm trees and went out to meet Him.” Palm branches are a symbol of victory. You yourselves have seen how we crown our heroes with laurel. It is a symbol of victory and of immortality. They now welcome Christ as the conqueror of death. Lazarus, it seems, was a prominent figure in Jewish society. He was Jewish by birth, but belonged to the Pharisaic religious party—a strict Pharisee. In any case, he was evidently well known, and the people had heard of his death.

His relatives and many people from Jerusalem hurried to comfort the two sisters of this prominent man. Afterwards they marveled when they learned that this man, who had died, had been raised by Christ, and the event caused a tremendous stir. So the people, the great crowd, set out carrying these symbols of immortality and began to welcome Him as the conqueror of death. This means something great for us as well, though we do not appreciate it. The day after tomorrow, God willing, the Church will give these palm branches to us too. What, do you think they might make a little rabbit out of them? Let them; God is generous. So they went out to meet Him with palm branches, crying: “Hosanna! Blessed is He who comes in the name of the Lord.”

These words had been spoken long before. The Psalmist says them in Psalm 117, verse 26. There you will find David prophetically speaking of this very moment and of this “Hosanna”: “Hosanna! Blessed is He who comes in the name of the Lord, the King of Israel.” “And Jesus found a young donkey and sat upon it,” just as I said at the beginning. “As it is written”—the Prophet Zechariah wrote these words nine hundred years before Christ, in chapter 9, verse 9—“Fear not, daughter of Zion,” meaning Jerusalem; “behold, your King is coming, sitting on a donkey’s colt.” He had seen it even then. Lord, why did You not use a horse, a noble steed

worthy of You? You are a King. David, Solomon, and other kings rode fine horses. Why do You ride a donkey? Why this humble animal? You know, the donkey is a type—a prophetic image—of patient endurance and humility. And Christ, the very embodiment of patient endurance and humility, used the fitting means so that everyone could recognize Him. Have you never wondered why Gabriel was sent to serve in the incarnation of God? Because the name Gabriel is interpreted as “God and man,” and he came to minister to the God-Man. So it is here as well.

This is how it is. If you pay attention, you will see how God prepared everything so that all people could understand these events both through knowledge and through what they saw; then they could marvel and glorify Him. In any case, “His disciples did not understand these things at first.” They did not grasp what was unfolding around them. “But when Jesus was glorified”—when He was later crucified—then they understood. Then they remembered that these things had been written about Him and had been done to Him. That is why all these things took place. “The crowd that had been with Him when He called Lazarus out of the tomb and raised him from the dead continued to bear witness. For this reason the crowd also went to meet Him, because they had heard that He had performed this”

sign. That is why they welcomed Him. The crowd had learned what He had done in those days. At this point I would like to make another observation that may edify someone. You know, Satan understands how to wage war against a person and what can keep him far from Christ. So he always makes sure that there is some black stain upon the clergy. And I want you to know this: if, for one reason or another, there is no clergy, or if people refuse to make use of their ministry because of the accusations made against them, those people will be lost. There is no salvation.

The clergy are the connecting link, the bridge. If you will allow me to use an expression that is not really fitting, in ordinary language they are a “necessary evil.” Yet many people fixate on the clergy’s faults. Just yesterday morning, as I was returning from the place where I had gone to speak on Wednesday, the driver and I were discussing how he would spend the days of Pascha. When we came to the subject of how he had prepared, he said many shameful and cynical things against the clergy. I spoke to him as well as I could, trying to free him from this delusion. In this connection, I would like to use a detail found here, since the passage gives me the opportunity. As you see, concerning the entry into Jerusalem

Christ was accused—and this accusation was taken seriously at His trial—of having entered Jerusalem in His pride as a ruler and king. They said, “The son of Mary and Joseph has set Himself up as our king.” They kept this charge in the case against Him. Gentlemen, if He had entered as a worldly ruler, He would have ridden, as I said, upon a fine horse, with reins, spurs, and all the rest. Instead, He used a little donkey—indeed, a young colt, hardly the expected mount—for His entry. Yet all who came out in Jerusalem laid everything down before Him: palm branches, other boughs, garments—everything—so that Christ might enter.

The striking thing is that it was Christ’s little donkey that walked over all these things.

As I said, it was not Christ who stepped on them; it was Christ’s little donkey. And someone might have asked the people of Jerusalem, “Gentlemen, do you not think you are doing rather too much for this little donkey? What is this? You let it walk over your finest garments, your flowers, your festive decorations—everything. Why all this preparation for a little donkey to walk upon?” What do you think their answer would have been? I believe they would have said, “We did not offer these things for the donkey. We offered them for the One whom the donkey carries.” And that is indeed the truth. I do not think they intended to give such a magnificent welcome to the colt. All these preparations were made for the person of Jesus, were they not? If, then—

that little donkey received such expense, such crowds, such preparation, and such respect, what about these living little donkeys—the priests—who carry their God? Nothing! “They are worth nothing!” We are mistaken, beloved! What else can I say? I told you earlier that, according to tradition, when Christ dismounted from the donkey’s back, it went away and died. What will become of a priest today if he carries his God unworthily in his hands, brings Him to me, brings out the Holy Gifts, and so forth? Whether he too will die miserably, I do not know; that is not my concern. Today I will respect him because he carries my God. And since my God... Some people say, “I will not go to confession. Do you think I am a fool? Do you know what priests get up to?” So what will you do?

“I will go and receive Holy Communion.” Then how is that priest fit to prepare the Holy Gifts so that you may receive Communion without confession, yet not fit to hear your confession? Does he not have the grace of the Holy Spirit? Does not the grace of the Holy Spirit work through him? It is the Spirit Himself who acts. The priest does not carry grace in his pocket. The priest is a sinner; he is an instrument in the hands of Christ. He is not a representative, as even some of our Christians say: “His representatives.” You may believe such things among the Catholics. Here they are not representatives; they are instruments. A representative is someone who stands in for a person who is absent. That is not how it is here. There is nothing difficult to understand about this. The priest is an instrument of God, and God acts through him. “The servant of God is crowned... in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.” It is not I who crown you, nor I who forgive you—

nor do I say, “I baptize you.” We say, “The servant of God is baptized.” The priest, then, is an instrument. If he is a rusty wire, that is his concern; let him see to it that he is made sound again. But I will still make use of that wire. To think otherwise is a grave mistake. I had to point this out because the present passage gives us the opportunity. It makes an impression on me: I see all that preparation, and the little donkey walking over it. What, then, does this teach us? The honor was not offered for the little donkey, but for the One it carried. The priest too is an instrument in the hands of God; and so long as Christ Himself still bears with him, who am I to say, “Away with him”? That would be a mistake. Forgive me; you may have your own opinion. I have simply stated mine. You may keep whatever view you think best. “The crowd that had been with Him bore witness that He had called Lazarus out of the tomb and raised him from the dead. For this reason the crowd went to meet Him, because they had heard...”

“...that He had performed this sign.” The people learned what He had done, and that is why they welcomed Him. “The Pharisees”—that breed—“therefore said among themselves, ‘You see that you are accomplishing nothing. Behold, the world has gone after Him.’” They are envious. They refuse to acknowledge Him; they do not want Him and will not accept Him. The result is that they convene their council and do all the rest, leading to what followed: they raised Him upon the Cross, together with everything else that took place. These are the events that occurred on Palm Sunday. I do not know whether you have visited the Holy Land or are familiar with it. The Temple of Solomon is surrounded by a wall enclosing an area of about thirty-seven acres.

On the side facing the Kidron Valley, where Gethsemane, the tomb of Christ, and the other holy sites are found, there is a double gateway in the wall. It is closed and sealed—that is, it has been built up with masonry. It is called the Golden Gate. It is one of the eight gates of Jerusalem’s Old City through which people once entered and departed. Christ entered through this gate on Palm Sunday. Through this same gate, which remains closed today, the Theotokos entered at the age of three, like a young heifer, and remained in the Temple for eleven years. Through this gate Christ entered the Temple when He was twelve years old.

Through this gate Heraclius brought in the Precious Cross when he recovered it from the Persians. The entrances are closed—two doorways built up with masonry—and the place is called the Golden Gate. The Jews even believe to this day that this gate will open at the Second Coming; that is what they say. Of course, they do not acknowledge even the First Coming, yet they speak of the Second Coming. Another indication of this belief is that when the Jewish leaders came down there in 1967, all the prominent Jews went and venerated this gate. Dayan and all the others went and paid homage at the gate. I thought these things were worth mentioning so that we might connect them with the events we shall encounter during Holy Week. These events took place—

from Saturday evening until Sunday, when Christ entered Jerusalem and thereafter stood as the Paschal Lamb. God had commanded the Jews to take a lamb, sacrifice it, mark the doorposts with its blood, roast it, and eat it. That was the night on which the Jews departed from Egypt under the leadership of Moses. They called that event Passover. Passover is a Hebrew word meaning exodus, passage, or crossing over. The one thing it does not mean is feasting and revelry, though that is what we have turned it into and allowed ourselves to be carried away by. In connection with this, during the few minutes I have left to complete the hour, I would like to add a few things that may edify us in these days.

Here you are preparing for Pascha. “A blessed Pascha; a blessed Resurrection; a blessed Bright Feast,” people say in simpler language. I want you to understand that there is no Pascha without the Passion. What makes Pascha radiant is the Passion of Christ. Whoever does not live through the Passion will not understand the Resurrection. The greeting we offer our fellow human beings should instead be: “May you experience the Holy Passion of Christ with katanyxis—deep compunction—and contrition, and His Resurrection with joy.” Unfortunately, all the preparations are for Pascha—not a Pascha of the soul, but a Pascha of the stomach.

Indeed, they say that this year the feast will be bleak because of high prices and other circumstances. No. Wherever Christ is present, everything is bright and rosy. Wherever Christ is absent, there is no Pascha, only misery. That is the cause. It is the devil who drives a person to despair. The burden and melancholy a person feels weighing upon him is sin. If he can bring himself to lay down that load in the way Christ has shown us, he will feel entirely different and will grieve over all the years he lived far from Christ. Unfortunately, even this does not happen. So many other preparations are made, but nothing is done for the soul. Pascha is not for the body. Some people here have not even begun to fast. Do you know what sort of Pascha they will celebrate? Pascha is not for the body; it is for the soul. Joy belongs to the soul.

During these days, then, a person must speak with the One who, at the end of this season, ascends the Cross and stretches out His hands. He must ask Him, “What were You doing up there, and why did You stretch out Your hands?” He must speak with Him. Yet he refuses to acknowledge Him. My beloved, He died so that we might live; He died so that we might rejoice. He died so that we could address Hades and say, “O death, where is your sting? O Hades, where is your victory?” Unfortunately, we do not do this. That is why so many people prepare for Pascha without making the proper preparation. Great Friday is the entrance hall leading to the great joy. It is a black line from which a new light will appear. There will be thirty-three hours of darkness. The darkness upon the earth lasted six hours, but in the broader sense it lasted thirty-three hours. By darkness, I mean—

the absence of Christ from the earth. Christ was absent from the earth for thirty-three hours. He descended into Hades. As many years as He lived upon the earth, so many hours He remained in Hades. And just as He preached on earth through the Precious Forerunner and through Himself, so He also preached in Hades through the Forerunner, who went there before Him, and through Himself when He descended there. From three o’clock on Great Friday afternoon until midnight at cockcrow, when according to the tradition of the Holy Apostles the Resurrection takes place, there are thirty-three hours. We bury Jesus, yet most of us follow His funeral laughing, chatting, and joking. Sinful people, living in all kinds of transgression, attend Christ’s funeral merely for good luck or out of habit.

Christ is the victim, beloved; we are the perpetrators. We crucify Him, we put Him to death, and then we bury Him. Such is our brazenness. At least I have never learned, witnessed, or heard that when a victim is buried, the perpetrator joins the funeral party. The perpetrator will either be fleeing from justice or sitting in prison. Never does a perpetrator bury his own victim. Yet we bury Christ in great crowds—we who made Him the victim through our sins. Therefore, if we do not want the curse to remain upon us, we must abandon our sins. We must come to metanoia, to repentance. We must confess in the way He has commanded.

Should we confess to icons, to stones, to the Most Holy Theotokos, or to the Saints? Not even directly to Christ. Christ does not forgive sins directly; He forgives them through His clergy. To them He gave the grace: “Receive the Holy Spirit. If you forgive the sins of any, they are forgiven; if you retain the sins of any, they are retained.” This is the one and only way. Then we must live the remaining days in repentance and celebrate Pascha. Above all else, Pascha is Holy Communion. Whenever a person receives Communion, the Fathers say, he celebrates Pascha.

The Communion received on Great Thursday is no different from that received on Great Saturday or on Pascha, and those who are unprepared must not approach. Some receive unto eternal life, while others receive unto eternal death. For Holy Communion—Christ Himself—is a burning coal that consumes the sins of those who repent, but burns the souls of those who remain unrepentant. That is why Paul, writing to the Corinthians, says, “For this reason many die, and not a few,” because they do not discern the body and blood of Christ. Read First Corinthians, chapter 11, verse 26 and following. Moreover, some who make a great show of caring about Pascha attend the proclamation of the Resurrection but, whether through ignorance or because the devil leads them astray, leave immediately afterward. That is why we see thousands present at the Resurrection, but only dozens at the service that follows. These people say they are faithful. Christ says to them, “They are not faithful, but enemies.” As I have said before, the Holy Spirit spoke beforehand about them. The prophet David, foreseeing this very moment and watching the people depart, turns, points to them, and says, “Thus shall the sinners perish.”

This is how people are lost: they flee from before the face of God. But let the righteous who remain in the Church rejoice. “When does this happen, David?” “When Christ rises. Have you not read what I wrote? ‘Let God arise, and let His enemies be scattered; and let those who hate Him flee from before His face.’” This was written a thousand years before Christ. Yet a man leaves with his girlfriend in his arms, or a woman with her boyfriend; another, led away by his stomach, goes home and abandons Christ. If we believe ourselves to be friends of Christ, we are called not to do this. Sometimes we have arranged certain situations in our homes that compel us to leave. You see, this year we have a fiancé visiting, or a new son-in-law. So the son-in-law has come to drive you out of the Church! What do you want with such a son-in-law?

“Did we choose him, my child? She found him herself.” Then send both of them on their way, and you remain close to Christ. You know how it goes: “What can we do? They have come to visit. They will not remain in the Church. Will they not be offended?” Do not go. Do not go, ladies and gentlemen—do not go. And let them not come either. Do not allow them to drive you out of your Church. Remain in your Church and make this clear from the outset: “We are expecting you, and we will prepare our lambs, but first we will attend the service. If that does not suit you, do not come, because otherwise we will be upset and you will be uncomfortable.” Is this what we want during the days of Pascha? Do not act otherwise. For if you side with the world here, you will not be with Christ there. Forgive me for speaking to you in this tone on the eve of these holy days. But this is the truth. And so I wish you the Passion with katanyxis—deep compunction—and the Resurrection with joy. Amen.

Στα Ιεροσόλυμα, διακεκριμένως, όπως λέει η Εκκλησία μας, εορτάζουμε την Βαϊοφόρο. Προ λοιπόν της Μεγάλης Εβδομάδος και των γεγονότων της Μεγάλης Εβδομάδος, με επικεφαλής τη Μεγάλη Παρασκευή, γιατί εκεί πλέον κορυφούται το γεγονός, επίσης υπάρχει αυτός ο συνδετικός κρίκος, η είσοδος του Κυρίου μας εις τα Ιεροσόλυμα, έπειτα από μια μικρή ανάπαυλα, επιστρέφοντας από μια πόλη, Εφραίμ, και φιλοξενούμενος στο σπίτι των αδελφών Λαζάρου.

Θριαμβευτικώς στα Ιεροσόλυμα και έμεινε εκεί. Παρεδόθη στο εκούσιον πάθος και εσφάγη ως αμνός του Εβραϊκού Πάσχα, την παραμονή του Σαββάτου, δηλαδή την Παρασκευή το απόγευμα. Περί της Μεγάλης Εβδομάδος, που είναι το τρίτο μέρος της όλης περιόδου, με τα πιο συνταρακτικά γεγονότα, αυτά, όσοι ήμεθα μαζί και πέρσι, θα ενθυμείστε ότι μιλήσαμε για όλες τις ημέρες, ξεχωριστά από μία, και σε άλλες εμιλήσαμε από δύο ομιλίες. Μεγάλη Δευτέρα, Μεγάλη Τρίτη, Μεγάλη Τετάρτη, Μεγάλη Πέμπτη από μία ομιλία, Μεγάλη Παρασκευή δύο ομιλίες, Μέγα Σάββατο δύο ομιλίες και το Πάσχα μία ομιλία. Υπάρχουν αυτά και οι θέλοντες θα μπορούν να τα προμηθευτούν.

Να δουν συνοπτικώς εκεί μέσα τι προσφέρει, τι υπενθυμίζει, τι διδάσκει η κάθε ημέρα και να πάρει τη θέση του. Απόψε λοιπόν, μπροστά στη Μεγάλη Εβδομάδα, θα ήθελα να μιλήσω για τα γεγονότα του συνδετικού αυτού κρίκου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και της Μεγάλης Εβδομάδος, που είναι η είσοδος του Κυρίου μας εις τα Ιεροσόλυμα. Δεν ξέρω αν γνωρίζετε, όπως έθιξα γρηγορότερα, ο Χριστός μας εφιλοξενήθη το Σάββατο το βράδυ στο σπίτι των αδελφών Λαζάρου. Ακόμη δεν ξέρω εάν ξέρετε, μάθετε όμως ότι η Ανάσταση του Λαζάρου δεν έγινε το Σάββατο του Λαζάρου. Η Ανάσταση του Λαζάρου έχει γίνει πολύ γρηγορότερα και ο Χριστός μας έφυγε, όταν ανέστησε τον Λάζαρο, στην έρημον.

Ξανά είχε φύγει από προσώπου των Ιουδαίων. Απόδειξη: όταν θέλησε να επιστρέψει μαζί με τους μαθητάς για να δει τον Λάζαρο, που εκλήθη ότι ήταν άρρωστος και ήδη είχε πεθάνει, ο Θωμάς αντέστη, δεν ηθέλησε ευχαρίστως να ακολουθήσει. Δεν ξέρω αν τα έχετε διαβάσει αυτά τα γεγονότα στο ενδέκατο κεφάλαιο του Ιωάννου, διότι όταν ο Χριστός μας είπε να πάνε, ο Θωμάς είπε το εξής.

Ο Θωμάς, ο λεγόμενος Δίδυμος, τοις συμμαθηταίς: «Άγωμεν και εμείς, ίνα αποθάνωμεν μετ' αυτού». Γιατί ζητούσανε γρηγορότερα να τον λιθοβολήσουν και έφυγαν. Τώρα πώς πηγαίνουμε να εκτεθούμε σε κίνδυνο; Αλλά εφόσον επιμένει και εμείς κοντά, γραφτό μας ήτανε. Ότι επίσης ο Χριστός μας μετά την Ανάσταση του Λαζάρου έφυγε, το διαβάζουμε επίσης στο 11ο κεφάλαιο, εδάφιο 53 του Ιωάννου, που λέγει: «Απ' εκείνης της ημέρας συνεβουλεύσαντο ίνα αποκτείνωσιν αυτόν». Αντί να πιστέψουν από την Ανάσταση και να τον παραδεχτούν, αυτοί συνεννοήθηκαν να τον σκοτώσουν. «Ιησούς ουν ουκέτι παρρησία περιεπάτει εν τοις Ιουδαίοις». Ο Χριστός όμως, λέει, λοιπόν, δεν ξαναπερπάτησε παρρησία, δεν ξαναπαρουσιάστηκε, αλλά απήλθεν εκείθεν εις χώραν εγγύς της ερήμου.

Εις Εφραίμ λεγομένην πόλιν, κακεί διέτριβε μετά των μαθητών αυτού. Από κει λοιπόν έφυγε προ έξ ημερών του Πάσχα, όπως λέγεται εδώ στη συνέχεια, και ήλθε και φιλοξενήθη στο σπίτι των αδελφών Λαζάρου, εις ένδειξιν ευγνωμοσύνης που τους είχε αναστήσει τον αδελφό τους, και την άλλη μέρα, την Κυριακή το πρωί

να εισέλθει στα Ιεροσόλυμα, εζήτησε ένα ζώο, όπως αναφέρεται στην Γραφή, και εισήλθε επί πώλου όνου στα Ιεροσόλυμα και έγινε η υποδοχή. Σας διαβάζω τώρα το 12ο κεφάλαιο, στίχος 1: «Ο ουν Ιησούς προ έξ ημερών του Πάσχα ήλθεν εις Βηθανίαν, όπου ην Λάζαρος ο τεθνηκώς, ον ήγειρεν εκ νεκρών». Από εκεί που ήταν ο Λάζαρος που είχε πεθάνει, τον οποίον είχε αναστήσει εκ νεκρών. Η Βηθανία είναι περίπου 3 χιλιόμετρα από τα Ιεροσόλυμα. Θέλω να ξέρετε ότι το σπίτι του Λαζάρου είναι στη Βηθανία. Εκεί είναι ο τάφος του Λαζάρου, στη Βηθανία, που δυστυχώς

έχουνε μουσουλμάνοι, και αυτόν, και πληρώνουμε για να πάμε να τον επισκεφτούμε. Και υπάρχει ακόμη στη Βηθανία ο λίθος που ο Χριστός μας εκάθησε όταν επέστρεψε, που τον ειδοποίησαν οι αδελφές Λαζάρου ότι «Κύριε, ίδε ον φιλείς ασθενεί», αυτός που αγαπάς ασθενεί. Έμεινε ο Χριστός μας δυο μέρες εκεί και την τετάρτη ημέρα επέστρεψε, γι' αυτό βρήκε και τεταρταίον τον Λάζαρο, τεσσάρων ημερών στον τάφο. Σε μια απόσταση από τον τάφο του Λαζάρου 600-700 μέτρα υπάρχει ιερά μονή της Βηθανίας, γυναικείο μοναστήρι, που υπάρχει ένας λίθος όσο είναι η έδρα.

Εκεί εκάθισε ο Χριστός μας και συνομίλησε το πρώτον με τη Μάρθα και στη συνέχεια με τη Μαρία. Διότι, όπως ξέρουμε από τη Γραφή, όταν επληροφορήθη η Μάρθα ότι έρχεται ο δάσκαλος, άφησε τους ανθρώπους που υπήρχαν στο σπίτι, που είχαν πάει να τους παρηγορήσουν, να τους συλλυπηθούν, όπως λέμε στη γλώσσα μας, και πήγε στην απάντησή του. Εκεί του είπε εκείνα τα κλασικά, ότι εάν ήσουν εδώ ο αδελφός μου δεν θα πέθαινε, και έγινε συνομιλία εκείνη, ότι εγώ είμαι η Ανάσταση, εγώ είμαι η Ζωή κτλ. Στη συνέχεια ήρθε και η Μαρία και από εκεί ξεκίνησαν και πήγανε εις τον τάφο και ανέστησε τον Λάζαρο. Αυτό δε το μέρος που εκάθισε ο Χριστός μας και συνομίλησε, επαναλαμβάνω, με τη Μάρθα και τη Μαρία, υπάρχει μέχρι της σήμερον και έχει το άρωμα που

έχουν όλα τα μέρη όπου πέρασε, κάθισε και έζησε ο Χριστός. Ο Πανάγιος Τάφος, η Αποκαθήλωσις, το Σαραντάριο, εκεί που ενήστευσε 40 μέρες προσευχόμενος, και ούτω καθεξής. Θα σας κάνω αυτή τη σύνδεση. Ακόμη θέλω να έχετε υπόψη σας ότι το πρωί που έφυγε, που εζήτησε απέναντι από ένα χωριό να του φέρουν ένα γαϊδουράκι, έναν πώλον όνου, εις Βηθφαγή, χωρίον ελαιών, δηλαδή χωριό που βγάζει πολύ λάδι, υπάρχει, να ξέρετε, ακόμη, φεύγοντας από το μοναστήρι της Βηθανίας, προχωρώντας για να πάμε να βρούμε τον τάφο του Λαζάρου, σε 150 βήματα περίπου, υπάρχει το μέρος, η πέτρα όπου ο Χριστός μας επάτησε επάνω για να ανέβει στο γαϊδουράκι.

Γύρω-γύρω περιτοιχισμένο και υπάρχει μνημείο εκεί. Ακόμη θέλω να ξέρετε ότι η παράδοση θέλει ότι το ζώο που χρησιμοποίησε ο Κύριός μας και τον μετέφερε μέσα, όταν το άφησε, θα εγύρισε πίσω και απέθανε στο μέρος που πρωτοκαβάλησε ο Χριστός μας. Προχωρώ. «Εποίησαν ουν αυτώ δείπνον εκεί, και η Μάρθα διηκόνει· ο δε Λάζαρος εις ην των ανακειμένων συν αυτώ». Μέσα στη συντροφιά είτο και ο Λάζαρος, ο οποίος, όπως σας είπα, είχε προ πολλού εγερθεί. Η ουν Μαρία — η Μάρθα πάντοτε διηκόνει, ετοίμαζε — η ουν Μαρία, λαβούσα λίτραν

νάρδου πιστικής πολυτίμου, ένα βάζο, όπως τα λέγαμε, με πολύτιμο μύρο, ανεγνωρισμένης μάρκας, αξίας, veritable που λέμε, εξαιρετικό, ήλειψε τους πόδας του Ιησού και εξέμαξε ταις θριξίν αυτής τους πόδας αυτού. Του έπλυνε τα πόδια με μύρο.

Αυτοί προσέφεραν τη λεκάνη με το νερό και έπλεναν οι μουσαφιραίοι, που θα λέγαμε, έπλεναν τα πόδια και τους προσέφεραν σανδάλια, ξεκούραστα, μέσα στο σπίτι. Αυτοί δεν χρησιμοποίησαν νερό αλλά μύρο και αντί για πετσέτα, που λέμε, χρησιμοποίησε τα μαλλιά της. Πού να τα βρουν οι γυναίκες σήμερα τα μαλλιά όμως.

Σκοινίον, Σατανάς. Θυμηθείτε τον λόγο που σας λέγω.

Θυμηθείτε τον λόγο που σας λέγω: τα μαλλιά σας, όταν θα πεθάνετε, θα σας τα παρουσιάσει ο Σατανάς στον δρόμο που θα πηγαίνετε. «Εδώ σε κρατώ. Ο Θεός σου έβαλε Αγία Τριάδα στο κεφάλι σου, γιατί η κοτσίδα γίνεται με τρεις πλοκάμους. Είναι σύμβολο της Αγίας Τριάδας και εγώ σου το έβγαλα, είσαι δικός μου, είσαι δική μου». Θυμηθείτε το αυτό που σας λέγω και αφήστε τις μόδες και αφήστε τα κατεστημένα που λένε. Αφεθήκαμε. Αυτά λέει ο Χριστός. Αν ανέχεται ακόμη, ανέχεται. Αλλά η δικαιοσύνη του δεν ανέχεται. Άλλο ανέχομαι και άλλο συγχωρώ. Άλλο ανέχομαι και άλλο χαρίζω. Ότι σε ανέχομαι να μετανοήσεις. Δεν ήξερες, έσφαλες, διορθώσου. Σε περιμένω να διορθωθείς. Σε θέλω τέλειον. Συνεργείο δεν έχω επάνω. Εγώ που σε έφτιαξα ήξερα πώς σε έφτιαξα. Είναι τολμηρό να πάει ένας να διορθώσει τώρα έναν πίνακα ενός μεγάλου ζωγράφου.

Τολμηρό. Και εμείς έχουμε την τόλμη να διορθώσουμε ότι δεν μας έχει φτιάξει καλούς. Έτσι μας λέει ο Σατανάς: δεν μας έχει φτιάξει καλούς. Εγώ θα σε πάω στο Ινστιτούτο να σε φτιάξει. Τι να με διορθώσεις; Θα με φτιάξεις; Τι να με διορθώσεις; Στο παλάτι το δικό Του. Εκείνος με έφτιαξε κατάλληλο για το δικό Του παλάτι. Εσύ για ποιον να με φτιάξεις; Για το δικό μου σε φτιάχνω, για εκείνο δεν σκέφτομαι. Αλλά πού να τα καταλάβει ο άνθρωπος. «Και εξέμαξε», λοιπόν λέει, «ταις θριξίν αυτής τους πόδας αυτού. Η δε οικία επληρώθη εκ της οσμής του μύρου». Όταν στον Χριστό και στο στενό του περιβάλλον και στο πιο μακρύ του υπήρχαν εκεί άνθρωποι πάντοτε από υπολογισμόν και με αδυναμίες. Ένας τέτοιος παρουσιάζεται εδώ να είναι ο Ιούδας εν προκειμένω.

«Λέγει ουν εις εκ των μαθητών αυτού». Μεγάλη υπόθεση. Το λέμε και εμείς σήμερα αυτό: «Πνευματικός άνθρωπος». Εμένα θα μου πεις; Τι είπα να πει πνευματικός άνθρωπος; Πώς μπαίνει στο σπίτι του και νηστεία δεν υπάρχει; Πώς μπαίνει στο σπίτι του και παιδιά δεν υπάρχουν; Πώς βλέπει στη σύζυγο, τα κορίτσια και λοιπά; Και δεν γνωρίζονται οι άντρες και οι γυναίκες. Πνευματικός άνθρωπος, πιο πνευματικός από τον Ιούδα, πιο στενά, ανήκει σε σύλλογο, ανήκει σε οργάνωση, ανήκει σε κίνηση. Αυτό που ανήκει, ίσως ανήκει και στον Χριστό, το στενότερο κύκλο. Άκουσε τον όμως αυτόν τον κύριο. «Λέγει ουν εις εκ των μαθητών αυτού, Ιούδας Σίμωνος Ισκαριώτης, ο μέλλων αυτόν παραδιδόναι». Μέσα υπήρχε. Τι λέγει;

«Διατί τούτο το μύρον ουκ επράθη τριακοσίων δηναρίων και εδόθη πτωχοίς;» Διορθώνει την πράξη της Μαρίας. Ο μόνος αρμόδιος να διορθώσει την πράξη της Μαρίας, νομίζω, εν προκειμένω, είναι ο Κύριός μας, ο Χριστός, δεν είναι ο Ιούδας. Του Ιούδα δεν του πέφτει λόγος, αλλά έχει τον διάλογο μέσα του, πώς θα γίνει, και τολμά να ελέγξει και να έχει γνώμη μπροστά στον Κριτό, ο οποίος με τη θεότητά του ανέχεται. Ε, ευλόγη. Ποιος είσαι εσύ; Και εντούτοις, εν πάση περιπτώσει, παρουσιάζεται ως φιλάνθρωπος. Ενδιαφέρεται για τους πτωχούς. Ποιος; Ο κλεφταράς. Γιατί είναι κλέφτης. Ο Ιωάννης το λέγει σαφώς.

Κλέπτησιν λέγητε τα βαλώμενα εβάσταζε, όχι ότι ενδιαφέρετο για τους φτωχούς. Βέβαια το μύρο ήταν ακριβό, ήταν πολλά τα λεφτά. Ζαλίστηκε αυτός όταν άκουσε 300 δηνάρια. Ξέρετε τι πάει να πει 300 δηνάρια; 300 δηνάρια πάει να πει 300 μεροκάματα. 300 μεροκάματα άξιζε αυτό το μύρο. Αλλά δεν ήταν για τη φιλενάδα ούτε για το φίλο, ήταν για τον Θεό. Και για τον Θεό όχι 300 δηνάρια, όλος ο κόσμος δεν είναι αρκετός να μπορέσει να προσφερθεί, να ικανοποιήσει αυτό που αξίζει στον Χριστό. Όχι στον Θεό, αλλά στη χειρονομία προς εμάς. Έχετε προσέξει τι λέγει ο Ακάθιστος Ύμνος σε ένα μέρος εκεί;

Στο τέλος του Ακαθίστου Ύμνου υπάρχει μια λεπτομέρεια σχετική και να μου επιτρέψετε να τη χρησιμοποιήσω. Ύμνος λέγει: «Άπασα γαρ υμνωδία ηττάται συνεκτείνεσθαι σπεύδουσα προς το πλήθος των πολλών οικτιρμών σου». Δηλαδή όλοι οι ύμνοι του κόσμου και όλα τα στόματα, μα και των αλόγων ακόμη, και των κτηνών, και των νηπίων, και των πετεινών, αν μιλούσαν και υμνούσαν και ευχαριστούσαν τον Θεό, είναι μηδαμινή, λέει, η υμνωδία, άπασα ηττάται, εν σχέσει με αυτό που έκανες σε μας. «Ισαρίθμους γαρ τη ψάμμω ωδάς αν προσφέρωμέν σοι, Βασιλεύ άγιε, ουδέν τελούμεν άξιον».

Είναι η άμμος της Ελλάδας και του κόσμου. Να είναι οι ωδές, πάλι δεν ποιούμεν άξιον έναντι αυτού που έκανες προς ημάς. Πήρε λοιπόν ο Ιούδας τριακόσια δηνάρια. Φιλάνθρωπος, βλέπετε, ενδιαφέρεται για τους πτωχούς. Τόσο ήθελε το παραδάκι να πέσει εκεί, να το έχει αυτός στο γλωσσόκομον, στο πουγγί του, να το διαχειρίζεται. Όσο πιο πολλά έχεις, τόσο πιο πολλά θα μπορέσεις να υπεξαιρέσεις, να κλέψεις. Αν έχεις λίγα, τι να κλέψεις, τι να αφήσεις; Θα σε πιάσουν. Αυτός ήταν ο λόγος. Όμως τον πιάνει εδώ ο Ιωάννης και του λέει το εξής: «Είπε δε τούτο, ουχ ότι περί των πτωχών έμελεν αυτώ», στενοχωρήθηκε για τους πτωχούς, «αλλ' ότι κλέπτης ην και το γλωσσόκομον είχε και τα βαλλόμενα εβάσταζε». Βέβαια, τον κεσέ έπαιρνε. Υπάρχουν πολλοί τέτοιοι στο περιβάλλον του Χριστού, εν ονόματι του Χριστού, εν ονόματι της θρησκείας.

Θεατρίνοι χριστιανοί υπάρχουν. Μη σας σκανδαλίζει. Αν το στενό περιβάλλον του Χριστού τότε, που τον έβλεπαν κατά πρόσωπο και τον ήκουαν με το ίδιο τους το αυτί και τον έβλεπαν με το ίδιο το μάτι, έκαναν τέτοια πράγματα, σήμερα πόσα πρέπει να γίνονται, που απέχουμε δύο χιλιάδες χρόνια, ε, από Αυτόν. Ευαγγελισμός, Βασικά μας, μη ζητάτε να πιαστείτε με τη δικαιοσύνη του Θεού, γιατί η δικαιοσύνη του Θεού δεν ενεργεί ως ένα μέρος. Δεν βλέπει προς τους έξω.

Και προς τα μέσα. Δεύτερον, τι άλλο θα του υποδείξουμε εμείς; Βλέπει και εμάς που μας υποδεικνύουνε άνομοι. Αλλά δεν τα σκεφτόμεθα αυτά τα πράγματα. Ο Χριστός μας, σαν να μη συνέβαινε τίποτα, είπε πρακτικά λίγα λόγια, τα οποία είναι τα εξής: «Ο ουν Ιησούς είπεν· άφες αυτήν». Τι βασανίζετε, τι πικάρετε, τι στενοχωρείτε αυτήν για τη δουλειά που έκανε;

«Εις την ημέραν του ενταφιασμού μου τετήρηκεν αυτό». Ξέρετε τι πάει να πει αυτό; Θα πεθάνω. Κανένας δεν θα με μυρώσει. Πάει να με μυρώσει αυτή ζωντανόν. Ζωντανόν. Προφητεία κάνει. Διότι όταν πήγαν οι μυροφόρες να μυρώσουν τον Χριστό μας με τα μύρα στο χέρι, τα πήραν πίσω, γιατί ο Χριστός είχε αναστεί. Τους έμειναν.

Σας ευχαριστώ. Οπότε ας μυροφόρεστε. Την λέει: ας με μυρώσει ζωντανόν αυτή. Δεν θα κακοφαίνεται, δεν θα σκέφτεται, αιτία ότι θα πεθάνει, αιτία ότι δεν θα τον μυρώσουν, θα είναι αναστημένος όταν θα πάνε εκεί, όπως διαβάζουμε σε άλλα κείμενα τα οποία συνέβησαν. Άλλωστε, άλλη μια μεγάλη φιλοσοφία εδώ, και ας την προσέξουν οι κοπτόμενοι σύγχρονοι Ιούδες, που ενδιαφέρονται για τους φτωχούς και θέλουν ισότητα. Δεν θα υπάρξει μεγαλύτερη δυστυχία και καταστροφή στον κόσμο, αν γίνουν οι άνθρωποι ίσοι. Θα πάθετε εσείς. Ο ένας ούτε θα δουλέψει ούτε θα εργάζεται ούτε θα κάνει τίποτα. Όλοι θα γίνουμε θηρία και θα ζητάμε από τους άλλους. Ενώ σωστά είμαστε άνισοι. Αυτή η ανισότητα δημιουργεί μια ευνομία. Δηλαδή τι; Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Θεός έπλασε τους ανθρώπους ανόμοιους για να συμπληρώνει ο ένας τον άλλον. Βλέπετε το χέρι σας; Για κοιτάξτε το.

Διαφορετικά δάχτυλα με σχήμα, με μάκρος, με πάχος, με ιδιότητες. Και τούτα όμως, όταν τα ενώσετε, κάνουν ένα μπουμπούκι. Το ένα συμπληρώνει το άλλο. Κοιτάξτε το πόδι σας να δείτε πώς είναι τα δάχτυλα. Αν ήσαν ολοΐσια και προβάλλοντα, δεν μπορούσαμε να περπατήσουμε. Πάντα είναι η σοφία πίσω του Θεού. Και απαντά εδώ και έτσι λέγει: «Άλλωστε, τους φτωχούς, κύριε Ιούδα και σύγχρονε Ιούδα, τους φτωχούς γαρ πάντοτε έχετε μεθ’ εαυτών. Πάντοτε θα υπάρχουν και φτωχοί στον κόσμο. Εμέ δε ου πάντοτε έχετε». Δεν θέλουμε να δημιουργήσουμε φτωχόν. Αλλά αν υπάρχει φτώχεια, είναι ευλογημένη πολλές φορές από τον Θεό. Έχει αγαθότερα και καλύτερα αποτελέσματα από ό,τι να έχει το χρήμα. Μπορεί να βρεις ευτυχισμένους φτωχούς.

Όμως θα βρεις πλουσίους ευτυχισμένους δύσκολα. Δεν δημιουργεί την ευτυχία το χρήμα ούτε τη δυστυχία η φτώχεια. Ο Χριστός δημιουργεί την ευτυχία και ο σατανάς δημιουργεί τη δυστυχία. Ευκολύνεται ο πτωχός ο Λάζαρος, έστω και μπροστά στην κακή εκείνη στάση του πλουσίου, να πάει στον Παράδεισο· δυσκολύνεται από την ευμάρειά του, από το χρήμα του, από τη δόξα του, από τα γλέντια του, ο πλούσιος. «Πλούσιον και φτωχόν έκτισε Κύριος», λέει η Παροιμία. Είναι ευλογημένος δηλαδή κι ο ένας κι ο άλλος. Το «έκτισε» είναι ευλογία. Τον παραδέχεται και τον έναν και τον άλλον. Αρκεί κι ο ένας να κάνει καλή χρήση της φτώχειάς του κι ο άλλος να κάνει καλή χρήση του πλούτου του. Και το ’χω πει πολλές φορές: πολλές ευθύνες και πολλές αξιώσεις δημιουργεί σε εκείνον που το έχει.

Παρασύρεται εύκολα ο άνθρωπος, διότι έχει βγάλει ο λαός: «Έχεις, λέει, χαμό Θεό», δηλαδή έχεις χρήμα, που μου πεις εμένα. Και εντούτοις υπάρχουν τόσα περιστατικά δίπλα μας που βλέπουμε ότι δεν δημιουργείται η ευτυχία, δεν είναι τούτο εύκολο. Στο Κιάτο, όταν περνάτε από τον παλιό δρόμο, μετά τα σφαγεία θα συναντήσετε μια τεράστια μεγάλη αποθήκη. Αυτή είναι ενός ονόματι Ζούζουλα. Δεν ξέρω αν ζει ο άνθρωπος αυτός ακόμη· μέχρι προ ολίγων ετών ζούσε. Αυτός είχε μεγάλο εμπόριο, τέτοιο εμπόριο, είχε μια πλάστιγγα τεράστια, που αν κανείς έλεγε κάνα ψέμα, λέγανε: «Αχ, αυτό δεν το σηκώνει ούτε η πλάστιγγα του Ζούζουλα, η μεγάλη δηλαδή». Δηλαδή αυτός έβαζε την κλίτσα του στις λίρες, βαστατοί

μήνες τένας να δει η κλίτσα, καταλαβαίνετε τι είναι, ε; Ξέρετε πού έχει καταντήσει αυτός που κατήντησε; Να τρέφεται από καμπανάρια σταφύλια από τα αμπέλια και από υπόλοιπα, ντομάτες από τα χωράφια. Γιατί; Γιατί δεν ελογάριασε Εκείνον που του έδωσε αυτά. Ένας άλλος στην Κάτω Αχαΐα, Ευαγγελία, είχε κι αυτός τόσο χρήμα επί των ημερών του, που το είχε ρίξει όπως ρίχνουν το σιτάρι μέσα στο δωμάτιο, και ο οποίος έβγαινε έξω και μούτζωνε τον Θεό: «Δεν υπάρχει τίποτα. Ο Θεός ο δικός μου είναι στο δωμάτιό μου μέσα». Και αυτός απέθανε μέσα σε μία τάφρο, σε μια φώσα, σε ένα χαντάκι βαθύ, ανάσκελα, μουντζώνοντας τον Θεό.

Σας φαίνονται παράξενα, σύγχρονα αυτά που σας λέγω. Δεν είναι τον καιρό εκείνο, τον καιρό ετούτο. Δεν δημιουργείται η ευτυχία αυτή που νομίζουν ορισμένοι.

Παράδειγμα, ο Ωνάσης, ο μακαρίτης· ούτε το όνομά του δεν υπάρχει σήμερα, το ξέρετε. Ποιο το όνομα; Δεν είμαι κατά του πλούτου και υπέρ της φτώχειας, όχι. Αν νόμιμα μπορείς να κάνεις κάτι, κάνε. Αν βρεθούν τα πράγματα κάτω από ένα ναυάγιο οικονομικό, κάτω από πτώχευση, είσαι παρακατιανός. Μην πατήσεις επί πτωμάτων για να ανεβείς, ενώ θα δημιουργείς ευτυχία. Όχι, θα φύγεις εκ του κόσμου τούτου όπως θα φύγω και εγώ και δεν είναι θέμα. Εν πάση περιπτώσει, ο Χριστός μας λέει: «Τους φτωχούς γαρ πάντοτε έχετε μεθ’ εαυτών. Εμέ δε ου πάντοτε έχετε». Εγώ θα φύγω. Έγνω ουν όχλος πολύς εκ των Ιουδαίων. Αυτά που σας είπα ελέγοντο, εγένοντο στο σπίτι, το βράδυ, στο τραπέζι.

Λοιπόν, λέει, ο κόσμος επληροφορήθη απ’ έξω.

Έρχεται ο Ιησούς εις Ιεροσόλυμα. Έμαθε ο κόσμος ότι έχει βάλει πρύμνη προς τα Ιεροσόλυμα. «Έλαβαν τα βαΐα των φοινίκων και εξήλθον εις απάντησιν αυτώ». Τα βαΐα είναι σύμβολο της νίκης. Θα έχετε δει κι εσείς, τους ήρωές μας τους στεφανώνουμε με τις δάφνες αυτές, με τη δάφνη αυτή. Είναι σύμβολο της νίκης, σύμβολο της αθανασίας. Υποδέχονται τον Χριστό τώρα σαν τον νικητή του θανάτου, διότι, ως φαίνεται, ο Λάζαρος ήτο μεγάλο πρόσωπο της εβραϊκής κοινωνίας, διότι ο Λάζαρος ήτο Εβραίος το γένος, ήτο όμως Φαρισαίος στην αίρεση, στη θρησκεία δηλαδή, Φαρισαίος, καθαρός. Εν πάση περιπτώσει, είχε φαίνεται μεγάλο όνομα και έμαθαν και τον θάνατό του.

Έσπευσε το περιβάλλον και ο κόσμος από τα Ιεροσόλυμα να πάει να παρηγορήσει τις δύο αδελφές του μεγάλου αυτού ανθρώπου, αλλά και θαύμασαν εκ των υστέρων όταν έμαθαν ότι αυτό το μεγάλο πρόσωπο που πέθανε ανέστη από Εκείνον, και αυτό είχε δημιουργήσει έναν θόρυβο μεγάλο. Και ο κόσμος πλέον, ο όχλος, ξεκίνησε, πήρε αυτά τα σύμβολα της αθανασίας και άρχισε να τον υποδέχεται ως νικητή του θανάτου. Είναι μεγάλο πράγμα αυτό και για εμάς, αλλά δεν το λογαριάζουμε. Μεθαύριο, Θεού θέλοντος, η Εκκλησία μας θα προσφέρει και σε εμάς αυτά τα βαΐα. Τι, θα φτιάξουν κανένα λαγό; Θα τους χρειαστεί. Είναι πλούσιος ο Θεός. Εξήλθαν λοιπόν, λέει, λαμβάνοντας τα βαΐα των φοινίκων εις απάντησιν αυτώ και έκραζαν: «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου».

Έχει λεχθεί από πολύ γρηγορότερα. Τα λέγει ο Ψαλμωδός στον 117ο Ψαλμό του, στίχος 26. Εκεί θα βρείτε προφητικώς τον Δαβίδ να μιλάει αυτή τη στιγμή για το «Ωσαννά» αυτό. «Ωσαννά, λοιπόν, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, Βασιλεύς του Ισραήλ». «Ευρών δε ο Ιησούς ονάριον εκάθισεν επ’ αυτό», αυτό που σας είπα εκ προοιμίου. «Καθώς εστί γεγραμμένον», γράφει ο Ζαχαρίας ο προφήτης, 900 χρόνια π.Χ., στο 9ο κεφάλαιό του, στίχος 9, τα εξής λόγια: «Μη φοβού, θύγατερ Σιών», ομιλεί για την Ιερουσαλήμ, «ιδού ο Βασιλεύς σου έρχεται καθήμενος επί πώλον όνου». Το είχε δει από τότε. Γιατί δεν χρησιμοποιείς, Κύριε, ένα άλογο, ένα άτι,

κέλητα, όπως σου αξίζει; Βασιλεύς είσαι. Ο Δαβίδ, ο Σολομών ή άλλοι χρησιμοποίησαν κέλητες. Εσύ γιατί χρησιμοποιείς το γαϊδούρι; Γιατί αυτό το ζώο, το ταπεινό; Ξέρετε, ο όνος είναι τύπος υπομονής και ταπεινώσεως. Και ο Χριστός μας, προσωποποίηση της υπομονής και της ταπεινώσεως, χρησιμοποίησε το ανάλογο μέσο για να είναι δακτυλοδεικτούμενος. Δεν σας έχει κάνει αίσθηση ότι απεστάλη ο Γαβριήλ για να διακονήσει στην ενανθρώπιση του Θεού; Γιατί; Διότι Γαβριήλ ερμηνεύεται Θεός και άνθρωπος. Και ήρθε να διακονήσει στον Θεάνθρωπο. Έτσι λοιπόν αυτό.

Αυτό... Θα παρακολουθήσετε πώς έχει ετοιμάσει ο Θεός να διευκολύνει όλους τους ανθρώπους και με τη γνώση και με την όραση για τα γεγονότα αυτά· τότε θα εθαύμαζε και θα εδόξαζε. Εν πάση περιπτώσει, «ταύτα ουκ έγνωσαν οι μαθηταί αυτού το πρώτον». Δεν τα κατάλαβαν αυτά τα πράγματα που εξελίσσονται γύρω των. «Αλλ’ ότε εδοξάσθη ο Ιησούς», όταν σταυρώθηκε έπειτα, τότε τα κατάλαβαν. Τότε εμνήσθησαν ότι ταύτα ην επ’ αυτώ γεγραμμένα και ταύτα εποίησαν αυτώ. Γι’ αυτό έγιναν όλα αυτά τα πράγματα. «Εμαρτύρει ουν ο όχλος ο ων μετ’ αυτού, ότε τον Λάζαρον εφώνησεν εκ του μνημείου και ήγειρεν αυτόν εκ νεκρών. Διά τούτο και υπήντησεν αυτώ ο όχλος, ότι ήκουσαν τούτο αυτόν»

και είναι το σημείο. Γι’ αυτό τον υπεδέχθησαν. Αυτήν την έννοια, διότι είχε μάθει ο όχλος το τι είχε κάνει εκείνες τις ημέρες. Εδώ θα ήθελα να στηρίξω και κάτι τι άλλο που μπορεί να ωφελήσει κάποιον. Ξέρετε, ο σατανάς, ο οποίος γνωρίζει πώς να πολεμά τον άνθρωπο και τι είναι εκείνο που μπορεί να τον κρατήσει μακριά από τον Χριστό, φροντίζει πάντοτε να υπάρχει μια μαύρη κηλίδα επάνω στον κλήρο. Και θέλω να γνωρίζετε: εάν, για τον α ή β λόγο, ή δεν υπάρχει κλήρος ή δεν χρησιμοποιηθεί ο κλήρος εξαιτίας αυτών που καταμαρτυρούνται εις αυτόν, ο άνθρωπος θα χαθεί. Δεν υπάρχει σωτηρία.

Συνδετικός κρίκος, είναι γέφυρα, να μου επιτρέψετε έναν χαρακτηρισμό που δεν επιτρέπεται, είναι αναγκαίο κακό, να μιλήσω στη γλώσσα μας. Όμως πολλοί στέκονται, όπως και χθες το πρωί που γύριζα, που με έφερνε ένας, που είχα πάει να μιλήσω την Τετάρτη, ο σοφέρ, που μιλούσα μαζί του στον δρόμο πώς θα περάσει τις ημέρες του Πάσχα. Φτάσαμε στο σημείο το τι ετοιμασία έχει κάνει και μου είπε πολλά αισχρά πράγματα, με κυνικότητα, εναντίον του κλήρου. Του μίλησα βέβαια όσο μπορούσα να του διαφωτίσω αυτή του την πλάνη και θα ήθελα, εν προκειμένω, να χρησιμοποιήσω μια λεπτομέρεια που υπάρχει εδώ, που μου τη δίδει η ευκαιρία αυτή. Όπως βλέπετε, η είσοδος στα Ιεροσόλυμα

κατηγορήθη ο Χριστός μας και αυτό ελήφθη σοβαρώς υπόψη κατά τη δίκη του Χριστού: ότι ο Χριστός, εν τω εγωισμώ Του, εισήλθε εις τα Ιεροσόλυμα ως ρηξ, ως βασιλεύς. Ένα παιδί της Μαρίας και του Ιωσήφ μάς έκαμε τον βασιλέα. Και αυτό το είχαν στον φάκελό του εναντίον. Αν εισήρχετο ως ρηξ, κύριοι, θα εισήρχετο, όπως σας είπα, σε έναν κέλητα επάνω, με τα γκέμια του, με τα σπιρούνια του κλπ. Αυτός χρησιμοποίησε ένα γαϊδουράκο, ένα πουλαράκι μάλιστα, όχι ενδεδειγμένο, για να εισέλθει. Όμως όσοι εις τα Ιεροσόλυμα προσήλθαν, αφενός με τα βαΐα των φοινίκων, κλάδους, ασφαλώς ρούχα, τα πάντα έριξαν κάτω για να εισέλθει ο Χριστός.

Είναι το αστείο ότι αυτά όλα τα πάτησε το γαϊδουράκι του Χριστού.

Είπα, δεν πάτησε ο Χριστός επάνω, το γαϊδουράκι του Χριστού πάτησε επάνω. Και θα μπορούσε να θέσει το ερώτημα στους Ιεροσολυμίτες: «Κύριοι, δεν νομίζετε ότι πολλά κάνετε για αυτόν τον γαϊδαράκο; Τι λέει; Τον βάζετε και πατάει επάνω στα επίσημά σας, στα άνθη σας, στα σαλασκουτά σας, όλα. Τι; Πώς είναι την προετοιμασία για να πατήσει ο γαϊδαράκος επάνω;» Ποια θα ήταν η απάντηση, νομίζετε; Εγώ νομίζω ότι η απάντηση θα ήταν ότι δεν τα προσφέραμε για τον γάιδαρο αυτά. Τα προσφέραμε για Αυτόν που φέρει επάνω ο γάιδαρος. Και έτσι είναι στην πραγματικότητα. Δεν νομίζω να σκέφτηκαν να κάνουν τέτοια μεγάλη υποδοχή στο κουλάρι. Ε, για το πρόσωπο του Ιησού γίνονται όλες αυτές οι ετοιμασίες, έτσι δεν είναι; Αν λοιπόν

το γαϊδουράκι εκείνο, τόσα έξοδα, τόσα πλήθη, τόση ετοιμασία, τόσος σεβασμός, για ετούτα τα ζωντανά γαϊδουράκια, τους ιερείς, που μεταφέρουν τον Θεό τους; Τίποτα! Δεν αξίζουν τίποτα αυτοί! Λάθος κάνουμε, αγαπητοί! Τι είναι, δεν ξέρω! Σας είπα γρηγορότερα ότι, όταν κατέβηκε ο Χριστός μας από την πλάτη του, η παράδοση λέγει ότι γύρισε πίσω και ψόφησε. Τι θα κάνει και ο σημερινός ιερεύς, αν αναξίως φέρει τον Θεό του στα χέρια και μου τον μεταφέρει εμένα ή βγάζει τα Άγια ή κάνει κλπ.; Αν και αυτός ψοφήσει αθλίως, αυτό δεν το ξέρω εγώ, δεν είναι δική μου δουλειά. Εγώ σήμερα θα τον σεβαστώ, διότι μεταφέρει τον Θεό μου. Και εφόσον ο Θεός μου... Γιατί λένε ορισμένοι: «Εγώ δεν πάω να εξομολογηθώ. Λωλός είμαι; Ξέρεις τι κάνουν οι παπάδες;» Και τι θα κάνεις;

«Πάω να κοινωνήσω». Άρα πώς αυτός είναι ικανός να σου φτιάξει να κοινωνήσεις εσύ ανεξομολόγητος και δεν είναι ικανός να εξομολογηθείς; Δεν έχει χάρη Πνεύματος Αγίου; Μα δεν ενεργεί η χάρη του Πνεύματος του Αγίου δι’ αυτού; Ενεργεί το ίδιο το Πνεύμα. Δεν την έχει στην τσέπη του τη χάρη ο παπάς. Ο παπάς είναι αμαρτωλός, είναι όργανο στα χέρια του Χριστού. Δεν είναι αντιπρόσωπος, που λένε και οι δικοί μας οι χριστιανοί, «οι αντιπρόσωποί Του», λέει. Αυτά να πάτε να τα πιστεύετε στους Καθολικούς. Εδώ δεν είναι αντιπρόσωποι, εδώ είναι όργανα. Αντιπρόσωπος θα πει ένας που εκπροσωπεί έναν που δεν υπάρχει. Δεν είναι έτσι. Φιλοσοφία δεν έχει αυτό. Ο ιερεύς είναι όργανον του Θεού και δι’ αυτού ενεργεί ο Θεός. «Στέφεται ο δούλος του Θεού... εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Όχι εγώ σας στεφανώνω, ούτε εγώ σας συγχωρώ,

εγώ σε βαπτίζω. «Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού». Άρα αυτός είναι ένα όργανο. Αν είναι σκουριασμένο σύρμα, δική του δουλειά· ας φροντίσει να γαλβανιστεί. Εγώ όμως θα το χρησιμοποιήσω. Είναι μεγάλο λάθος. Θα έπρεπε να το υποδείξω, μια και υπάρχει στην περίπτωση αυτή. Κάνει αίσθηση. Τον βλέπω, τόση ετοιμασία, και να περνάει το γαϊδουράκι επάνω. Και τι διδάσκει αυτή η περίπτωση, λοιπόν; Αλλά δεν γίνεται για το γαϊδουράκι, γίνεται για Αυτόν που φέρει. Ως όργανο, λοιπόν, στα χέρια του Θεού, και εφόσον ο Χριστός τον ανέχεται αυτόν ακόμη, εγώ ποιος είμαι που θα πω «κάτω»; Είναι ένα λάθος. Συγχωρέστε με που, μπορεί να έχετε τη γνώμη σας, εγώ απλώς διατύπωσα τη δικιά μου τη γνώμη. Εσείς κρατήστε ό,τι νομίζετε. «Εμαρτύρει λοιπόν ουν ο όχλος ο ων μετ’ αυτού, ότι τον Λάζαρον εφώνησεν εκ του μνημείου και ήγειρεν αυτόν εκ νεκρών. Διά τούτο υπήντησεν αυτώ ο όχλος, ότι ήκουσαν...»

«αυτόν πεποιηκέναι το σημείον». Έμαθε ο κόσμος ότι έκανε αυτό το πράγμα και γι’ αυτό τον υπεδέχθη, κατά αυτή την έννοια. «Οι ουν Φαρισαίοι», η φάρα. «Οι ουν Φαρισαίοι είπον προς εαυτούς· θεωρείτε ότι ουκ ωφελείτε ουδέν; Ίδε, ο κόσμος οπίσω αυτού απήλθεν». Φθονούν, δεν παραδέχονται, δεν θέλουν, δεν δέχονται. Και το αποτέλεσμα είναι να κάνουν το συμβούλιο και λοιπά και να έχουμε τα αποτελέσματα, να τον ανεβάσουν στον Σταυρό και τα υπόλοιπα τα οποία υπάρχουν. Αυτά είναι περιστατικά τα οποία έλαβαν χώρα κατά τη Βαϊοφόρο. Δεν ξέρω αν έχετε πάει στους Αγίους Τόπους και αν ξέρετε. Ο Ναός Σολομώντος είναι περιτειχισμένος γύρω γύρω

σε μια έκταση 150 στρεμμάτων περίπου. Προς το μέρος της Κοιλάδος των Κέδρων, από εκεί που είναι η Γεθσημανή, ο τάφος του Χριστού μας και λοιπά, υπάρχει επί του τείχους μία πύλη διπλή και κλεισμένη, σφαλισμένη, δηλαδή χτισμένη. Αυτή λέγεται Χρυσή Πύλη. Είναι μια από τις οκτώ πύλες που υπάρχουν στα Ιεροσόλυμα, στην παλιά πόλη, δια των οποίων εισήρχοντο και εξήρχοντο. Από αυτή την πύλη εισήλθε ο Χριστός στη Βαϊοφόρο. Από αυτή την κεκλεισμένη, που υπάρχει σήμερα, πύλη εισήλθε η Θεοτόκος ως τριετίζουσα δάμαλις και εφυλάχθη τα έντεκα χρόνια στο Ιερό. Από αυτή την πύλη ο Χριστός εισήλθε δωδεκαετής εν τω Ναώ.

Από αυτή την πύλη εισήγαγε τον Τίμιον Σταυρόν ο Ηράκλειος, όταν τον έφερε, που τον πήρε από τους Πέρσες. Και είναι κλεισμένες αυτές, είναι δυο πόρτες κτισμένες, και λέγεται Χρυσή Πύλη. Οι Εβραίοι μάλιστα πιστεύουν μέχρι σήμερον ότι αυτή η πύλη θα ανοίξει κατά τη Δευτέρα Παρουσία, έτσι λένε. Βέβαια αυτοί δεν παραδέχονται ούτε την πρώτη. Αλλά όμως μιλούν περί Δευτέρας Παρουσίας. Και ακόμη ένα γνώρισμα αυτής της πίστεώς των είναι ότι, όταν κατέβηκαν οι επίσημοι των Εβραίων κάτω το 1967, όλοι οι μεγάλοι Εβραίοι επήγαν και προσκύνησαν στην πύλη αυτή. Ο Νταγιάν και οι άλλοι όλοι αυτοί επήγαν και προσκύνησαν στην πύλη αυτή. Αυτά νόμισα ότι θα μπορούσαν να λεχτούν για να κάνουμε μια σύνδεση με τα γεγονότα που θα αντιμετωπίσουμε κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα. Αυτά συνέβησαν

το Σάββατο το βράδυ μέχρι την Κυριακή, που εισήλθε ο Χριστός και έμεινε πλέον ο Αμνός ο Πασχαλινός. Όταν έδωσε στους Εβραίους εντολή να παίρνουν ένα αρνί και να το θυσιάζουν και με το αίμα να χτυπούν τους παραστάτες και να το ψήνουνε και να το τρώνε. Ήταν το βράδυ εκείνο το οποίο εξήλθαν οι Εβραίοι υπό την ηγεσία του Μωυσέως από την Αίγυπτο. Αυτό το είπανε Πάσχα τότε εκείνο. Πάσχα είναι εβραϊκή λέξη που ερμηνεύεται έξοδος, που ερμηνεύεται διάβαση, που ερμηνεύεται πέρασμα. Μόνο φαγοπότι δεν ερμηνεύεται, που εμείς το έχουμε μεταφέρει και παρασυρόμεθα από αυτό το φαγοπότι. Εν συνδυασμώ, για τα λίγα λεπτά που έχω ακόμη, για να γίνει ολόκληρη η ώρα, έχω να προσθέσω τα εξής που μπορούν να ωφελήσουν αυτές τις ημέρες.

Εσείς εδώ ετοιμαζόμεθα για το Πάσχα. «Καλό Πάσχα, καλή Ανάσταση, καλή Λαμπρή», λέγουν άλλοι στην πιο απλή γλώσσα. Θέλω να πιστεύω ότι Πάσχα δεν εννοείται χωρίς τα Πάθη. Εκείνο που κάνει λαμπερό το Πάσχα είναι τα Πάθη του Χριστού. Ο άνθρωπος που δεν θα ζήσει τα Πάθη δεν θα καταλάβει την Ανάσταση. Οι ευχές, κατά τα άλλα, στους συνανθρώπους μας θα πρέπει να είναι: «Σας ευχόμεθα με κατάνυξη και συντριβή τα Άγια Πάθη του Χριστού μας και με χαρά την Ανάστασή Του». Δυστυχώς οι ετοιμασίες όλες για το Πάσχα, και όχι Πάσχα της ψυχής αλλά Πάσχα της κοιλίας.

Μάλιστα λέγουν ότι φέτος θα κάνουν μαύρες γιορτές, λόγω της ακρίβειας, λόγω άλλων παραγόντων. Όχι. Όπου υπάρχει Χριστός, είναι τα πάντα κόκκινα, τα πάντα ρόδινα. Και όπου δεν υπάρχει Χριστός, όχι Πάσχα, είναι δυστυχία. Αυτό φταίει. Αυτός που απελπίζει τον άνθρωπο είναι ο διάβολος. Αυτό που νιώθει ο άνθρωπος, βάρος επάνω του, μελαγχολία, είναι η αμαρτία. Εάν κατορθώσει και πείσει τον εαυτόν του ότι πρέπει να το αφήσει αυτό το φόρτωμα που έχει επάνω του, με έναν τρόπο που έχει υποδείξει ο Χριστός, τότε θα νιώσει διαφορετικά, θα λυπηθεί για τα χρόνια που έζησε μακριά από τον Χριστό. Δυστυχώς όμως και αυτό δεν γίνεται. Γίνονται τόσες άλλες ετοιμασίες, για την ψυχή όμως δεν γίνεται. Το Πάσχα δεν είναι για το σώμα. Εδώ είναι άνθρωποι οι οποίοι δεν απόκρεψαν ακόμη. Τι Πάσχα θα κάμουνε, το ξέρετε; Δεν είναι για το σώμα το Πάσχα, είναι για την ψυχή. Η χαρά είναι για την ψυχή.

Πρέπει λοιπόν αυτές τις ημέρες ο άνθρωπος να μιλήσει με εκείνον που ανεβαίνει στο τέλος του περιόδου και απλώνει τα χέρια του. Και θα του πει: «Τι δουλειά έκανες εσύ εκεί επάνω και γιατί άπλωσες τα χέρια σου;» Πρέπει να μιλήσει με αυτόν. Αυτόν δεν τον παραδέχεται. Αγαπητοί μου, πέθανε αυτός για να ζήσουμε εμείς, πέθανε αυτός για να γελάσουμε εμείς. Πέθανε αυτός να μπορούμε να μιλήσουμε στον Άδη και να του πούμε: «Πού σου, θάνατε, το κέντρον; Πού σου, Άδη, το νίκος;» Αλλά δυστυχώς δεν το κάνουμε. Γι' αυτό πολλοί άνθρωποι ετοιμάζονται χωρίς ετοιμασία σωστή για το Πάσχα. Μεγάλη Παρασκευή είναι ο προθάλαμος της μεγάλης χαράς. Είναι μια μαύρη γραμμή που από εκεί θα παρουσιάσει ένα φως καινούριο. Θα υπάρξει ένα σκότος 33 ωρών. Στη γη έγινε 6 ώρες, αλλά γενικότερα είναι 33 ώρες. Ονομάζω σκότος

έλλειψη του Χριστού μας επί της γης. Ο Χριστός μας έλειψε 33 ώρες από τη γη. Εκατέβη στον Άδη. Όσα χρόνια έζησε στη γη, τόσες ώρες έμεινε στον Άδη. Και όπως εκήρυξε στη γη διά του Τιμίου Προδρόμου και του εαυτού του, έτσι εκήρυξε και στον Άδη διά του Προδρόμου, που πήγε γρηγορότερα, και διά του εαυτού του, όταν κατέβηκε εκεί κάτω. Από τις 3 το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής μέχρι τις 12 τη νύχτα, άμα τη αλεκτοροφωνία, που γίνεται η Ανάσταση κατά την παράδοση των Αγίων Αποστόλων, είναι 33 ώρες. Εμείς τον θάπτομεν τον Ιησούν, παρακολουθούμε οι περισσότεροι την κηδεία Του γελώντες, συζητώντες, αστεϊζόμενοι. Αμαρτωλοί άνθρωποι με διάφορες παρανομίες παρακολουθούν την κηδεία του Χριστού για το καλό, από συνήθεια.

Ο Χριστός είναι το θύμα, αγαπητοί, οι δράστες είμεθα εμείς. Εμείς τον σταυρώνουμε, εμείς τον πεθαίνουμε και εμείς τον κηδεύουμε. Αυτό είναι το θράσος μας. Εγώ τουλάχιστον δεν έχω μάθει, δεν έχω συναντήσει, δεν έχω ακούσει, όταν κηδεύεται ένα θύμα, ότι ο δράστης είναι μέσα στη συντροφιά. Ο δράστης ή θα φυγοδικεί ή θα είναι στη φυλακή. Ουδέποτε ο δράστης κηδεύει το θύμα του. Εμείς όμως εις πλήθη τον κηδεύουμε τον Χριστό. Με τις αμαρτίες μας. Γι' αυτό, αν νομίζουμε η κατάρα να μην είναι επάνω μας, θα πρέπει τις αμαρτίες μας να τις αφήσουμε. Θα πρέπει να μετανοήσουμε. Θα πρέπει να εξομολογηθούμε με τον τρόπο που λέγει Αυτός.

Στις εικόνες, στα λιθάρια και στην Παναγία και στους Αγίους; Ούτε στον Χριστό απευθείας. Ο Χριστός δεν συγχωρεί αμαρτίες απευθείας. Συγχωρεί διά του κλήρου του. Σ' αυτούς έδωσε την χάρη: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον· αν τινων αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς· αν τινων κρατήτε, κεκράτηνται». Αυτός είναι ο τρόπος ο μοναδικός. Και έπειτα να ζήσουμε τις υπόλοιπες ημέρες εν μετανοία και να κάνουμε το Πάσχα. Πάσχα, πάνω απ' όλα, η Θεία Κοινωνία. Οσάκις ο άνθρωπος, λέγει, κοινωνεί, Πάσχα επιτελεί.

Η κοινωνία δεν είναι διαφορετική της Μεγάλης Πέμπτης, ούτε του Μεγάλου Σαββάτου, ούτε του Πάσχα, και δεν μπορούν να προσέλθουν οι άνθρωποι οι απροετοίμαστοι, διότι οι μεν κοινωνούν εις ζωήν αιώνιον, οι άλλοι εις θάνατον αιώνιον, διότι η Θεία Κοινωνία, ο Χριστός, είναι ένα κάρβουνο που καίει τις αμαρτίες των μετανοημένων και καίει τις ψυχές των αμετανοήτων. Γι' αυτό ο Παύλος, γράφοντας προς Κορινθίους, λέγει: «Γι' αυτό πολλοί αποθνήσκουσιν, ικανοί», διότι δεν διακρίνουν το σώμα και το αίμα του Χριστού. Διαβάστε το: Α΄ Κορινθίους, ΙΑ΄ κεφάλαιο, 26 και κατωτέρω εδάφιο. Ακόμη, ορισμένοι οι οποίοι κόπτονται διά το Πάσχα, παρακολουθούν την Ανάσταση, παρασυρώμενοι είτε από άγνοια είτε από τον διάβολο, φεύγουν από την Ανάσταση. Γι' αυτό βλέπουμε κατά την Ανάσταση χιλιάδες, κατά την ακολουθία μετά, δεκάδες. Οι άνθρωποι λέγουν ότι είναι πιστοί. Ο Χριστός σου λέει: «Δεν είναι πιστοί, αλλά είναι εχθροί». Αυτούς, όπως έχω πει και μια άλλη φορά, τους έχει προλάβει το Πνεύμα το Άγιον. Ο προφήτης, συγκεκριμένως ο Δαβίδ, αναφέρει γι' αυτή τη στιγμή, βλέποντας τους ανθρώπους να φεύγουν, γυρίζει και δείχνει με το χέρι του και λέγει: «Ούτως απολούνται οι αμαρτωλοί».

Ο τρόπος που χάνονται οι άνθρωποι: από προσώπου του Θεού φεύγουν. Και οι δίκαιοι που μένουν στην εκκλησία ευφρανθήτωσαν. Πότε γίνεται αυτό, Δαβίδ; Όταν αναστεί ο Χριστός. Δεν έχεις διαβάσει; Θα μου πει: «Τι γράφω; Αναστήτω ο Θεός και διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί αυτού και φυγέτωσαν από προσώπου αυτού οι μισούντες αυτόν». Χίλια χρόνια γραμμένο προ Χριστού και εντούτοις ο άνθρωπος, αγκαλιά τη φιλενάδα του ή το φίλο της, φεύγει, ή ο άλλος, παρασυρώμενος από την κοιλία του, φεύγει για το σπίτι και εγκαταλείπει τον Χριστό. Αν νομίζουμε ότι είμαστε φίλοι του Χριστού, καλούμεθα να μην κάνουμε αυτό. Είναι ορισμένα περιστατικά που έχουμε δημιουργήσει εμείς στα σπίτια μας και αναγκαζόμαστε να φύγουμε. Βλέπετε, φέτος έχουμε και τον μνηστήρα, έχουμε και τον γαμπρό. Και ήρθε ο γαμπρός να σας διώξει από την εκκλησία. Τι τον θέλετε τέτοιο γαμπρό;

Εμείς τον βρήκαμε, παιδί μου; Μόνη της τον βρήκε. Να τους στείλει και τους δύο λοιπόν προς τα εκεί και εσείς να μείνετε κοντά στον Χριστό. Ξέρετε, εκεί που θα πάμε, να, αυτό είναι. Αυτοί δεν πήγαν; Μένουν στην Εκκλησία. Τι θα κάνουμε τώρα; Θα προσβληθούμε; Να μην πάτε. Να μην πάτε, κύριοι, να μην πάτε. Και να μην έρθουν. Όχι να σε διώξουν από την Εκκλησία σου. Να μείνεις στην Εκκλησία σου και να το καθορίσεις προοιμίου. Σας περιμένουμε, τα αρνιά μας θα σφάξουμε, αλλά θα έχουμε εκκλησία. Αλλιώς να μην έρθετε, γιατί θα δυσαρεστηθούμε και θα στενοχωρηθείτε. Και οι μέρες Πάσχα, αν το θέλουμε αυτό; Αυτό δεν θα κάνεις. Γιατί αν συνταχθείς με τον κόσμο από εδώ, δεν θα είσαι με τον Χριστό από εκεί. Συγχωρέστε με που σας μιλώ σε αυτόν τον τόνο αυτές τις παραμονές. Όμως έτσι έχει η αλήθεια. Εύχομαι λοιπόν με κατάνυξη τα Πάθη και με χαρά την Ανάσταση. Αμήν.