Kalambaka

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We stand before this great feast of Christendom: the Nativity of our Lord Jesus Christ.

Allow me, then, to take as my subject this evening, in connection with what was said this morning, the meaning of this great event about which you have been hearing. Thank you.

We must understand that this is the greatest event of all. Nothing in the world is more momentous than the fact that God became man. Why? So that man might once again become god by grace. It is flattering that God should become man—forgive me, I meant the opposite. It is an exalted thing for man to become god by grace. It ought to fill him with wonder. Indeed, it is what man desires and pursues in countless ways in this world: to rise, to be seen, to live, and to prevail.

And yet, although this is so momentous and so good for man, he takes almost no interest in it. He does not even know that he is destined to become god by grace. “I, a god?” Yes. “You are gods, and all of you are sons of the Most High.” If you are not to become god by grace, then what do you receive in Holy Communion? You receive God. What do you imagine you are receiving when you commune? Do you not receive God? Do you not receive Him—God who became man? Why, then, do you receive Him? Why do you enter into communion with Him? What is the purpose, if we are not to become gods by grace? Are we to become gods by nature?

By grace. Christ alone is the Son of God by nature. We are children of God by grace. Christ has the Father as His Father by nature. We have the Father as our Father by grace, through Jesus. We too call the Father our Father: “Our Father, who art in heaven.” What do we become with Christ? One. We become one with Him by grace when we enter into communion with Him, when we receive Him in Holy Communion, when He transfuses His own blood into us. This is a great thing for man, and yet man either knows nothing at all about it or knows only a few things, and even those incorrectly. It is time for man to understand it. And what must he understand?

God became man, and the answer as to why is this: so that man might become god by grace. Why did God come down? So that man might ascend. That is the reason. Through whom did Christ descend into the world? Through the Theotokos. And through whom do we ascend to God? Through Christ. These form one mystery: the Theotokos brought Christ down to us, and Christ raises man up and makes him god by grace. Where is Christ today? At the right hand of the Father. And why has He gone there? As a forerunner on our behalf. In other words, He is waiting for us. He took His risen body there, and there He awaits us.

That is man’s destiny. Great is man’s calling, great is his destiny—ineffable and beyond comprehension, as our Church says. And yet man refuses to look deeply into it. He has never asked God: “Why, my God, did You become man? Why did You suffer? Why were You crucified? Why were You buried? Why did You rise? Why?” He concerns himself with things that are temporary, earthly, and largely useless. He is not concerned with the things that endure, the things that will give true worth to the purpose for which he came into this world. The greatest event in the world, then, is that God became man; and Christ is the one unique person at the heart of it.

He must be made known throughout the world. As I told you this morning when I spoke from the pulpit, a great preparation took place, and everyone spoke about this person. The history of every human being, great or small—whether insignificant people like us or those whom men have called great—is written from the day of birth until the day of death. But this is not so with Christ. Christ’s history reaches back to the creation of the world, to the time when there were two human beings in Paradise, and the devil and God were already at work. From that time onward, there was already testimony concerning our Lord Jesus Christ and His coming into this world.

He is the person about whom the prophets wrote, the person whose coming the oracles foretold. Even Satan’s spirits spoke about Christ; they too were enlisted to testify concerning Him. He is the person about whom the philosophers spoke. The whole world, both evil and good—those who believed in the one God and those who believed in a thousand gods—spoke about this person, some saying a little and others much. The texts that speak of the history preceding the coming of our Christ are truly moving. Of what other man do we know beforehand when and where he will be born? Of no one. Did we know where we ourselves would be born? Did we know that we would be born Greek Orthodox? Did we know who our father and mother would be? Did we know any of this? But with Christ, we do know. Before He came into the world, the prophets wrote these things for us.

They foretold how He would be born and where He would be born: He would be born of a Virgin. He would not be born of a mother who had relations with a man. Our Christ had a wondrous birth because He had a wondrous conception. All of us are children of human parents. I am the son of Athanasios and Asimo.

You read Holy Scripture. You must have come across the seventh chapter of the Epistle to the Hebrews, where Paul strives to convince his countrymen that the Messiah has come. There he presents our Christ as fatherless, motherless, and without genealogy, and he points to such a person in the Old Testament, whose name was Melchizedek. In the fourteenth chapter of Genesis, a person suddenly appears and plays a part in the narrative, yet nothing is said of his father, his mother, his ancestry, his homeland, the time in which he lived, or even his death. This is Melchizedek. The name Melchizedek is a compound name: king of peace.

He prefigured Christ; he was a type of Christ, and he was greater than Abraham, who was regarded as a great man. We are told that when Abraham returned victorious from fighting the enemies of his nephew Lot, bringing back much spoil, he offered a tenth to Melchizedek. Melchizedek was the greater, and he also offered Abraham bread and wine. Abraham acknowledged him as a type of the great High Priest, just as Christ later left us His Body and Blood under the forms of bread and wine. Thus Abraham made his offering to Melchizedek. The cave of Melchizedek still exists on Mount Tabor. Those of you who have been counted worthy to go there will know it: it is directly behind the church of the Transfiguration, behind the place where Christ was transfigured.

There is the cave of Melchizedek. Our Christ is fatherless according to His humanity, for no human father begot Him; and He is motherless according to His divinity, for as God He has no mother. He has God as Father and a human being as His mother. This is why He too is called fatherless, motherless, and without genealogy. These are wondrous things. They happened for the first time in history and will never happen again. “There is nothing new under the sun,” said Solomon. But this alone was new: that a Virgin gives birth. This is the great wonder. Paul teaches and proclaims this beautifully, and our Church includes the passage in the epistle reading on the night of the Nativity. In Galatians 4:4, he says that the fullness of time had come: “God sent forth His Son, born of a woman, born under the Law.”

Why did he say, “born of a woman”? From whom else could He have come? I do not know. Ask Abraham and let him answer you; ask Jacob; ask Isaac. It says, “Abraham begot Isaac.” How, then, would this One be born of a woman? “Isaac begot Jacob, and Jacob begot Judah.” What does it say there? Men beget, while a woman gives birth. But here, concerning the conception and birth of Christ, it says that He would be born “of a woman.” This, then, is something extraordinary. People know that it is not the woman who begets; the woman gives birth. She is like the flowerpot, while the man sows the seed. Women know this, do they not? Men certainly know it, since they ask for a particular kind of child.

“Did she give him a boy, or did she not give him a girl?” But you are the one who sows the seed, sir. I am the flowerpot; I am the soil; I am the field. I receive whatever seed you sow, and that is what I bring forth. You sowed wheat, and I gave you wheat. You sowed corn, and I gave you corn. You sent me barley, and I gave you barley. Whatever you sent me, that is what I gave you. The man begets. Life is in the man’s seed, not in the woman’s ovum. The woman is like a flowerpot that receives the seed, gathers it, preserves it, nourishes it, and brings it forth, just as the earth does. You give the earth a lifeless thing called a seed, and it brings it to life, producing a shoot with a hundred seeds. This is God’s work. Since this was the ordinary manner of begetting, Scripture says, “Abraham begot Isaac,” and then speaks of Isaac, Rebekah, Jacob, Rachel, and so forth. But when it comes to the conception and birth of Jesus, it says...

Christ was born. Christ, it says, was born of the woman, not of a man. It then explains, as we heard this morning: “Now the birth of Jesus Christ was as follows.” How did the birth of Christ take place, O Evangelist? “She was found to be with child of the Holy Spirit.” And later, when the angel appeared to Joseph to convince and reassure him that the pregnancy of the Most Holy Theotokos was not the result of adultery, what did the angel say? “That which is conceived in her is of the Holy Spirit.” That which was conceived in her—that which came into being within her—was not begotten by Abraham, nor by Joseph, nor by any other man. It was begotten by the Holy Spirit. The Holy Spirit created life within the Theotokos. This is why the matter is so extraordinary—the strangest and most difficult thing one could speak of, if one has no faith.

Faith is needed to follow this whole mystery: its preparation, its fulfillment, and everything that followed. Even today, faith is needed. But man, as you know, has taken first place away from his ears, as I was saying this morning, and given it to his eyes, to his reasoning, and to his own knowledge. Man does not want to believe. He wants to see, to investigate, and to understand everything for himself. But can you understand the divine uncreated energies of the Holy Spirit? What have you understood, O man, of all that surrounds you? Which of the mysteries around you have you solved? How am I speaking at this moment, and how are you hearing me? What ear, nose, and throat specialist can fully explain to us how a human being hears?

How does it happen? It is not enough to say, “There are vibrations and various other things.” You did not make those things. Someone else made them and established the law by which they operate, so that you can hear. But how does it happen? When our Most Holy Theotokos heard this extraordinary message from the angel—as you remember from the account of the Annunciation—what did she say? “How shall this be, since I know not a man?” We too expect a man and a woman before we will accept that a child has been brought into existence. People do not want such extraordinary things. They want everything to pass through the judgment of their own reason. But what does your reason actually tell you? How do you see, O man? “I see with my eyes.” Really? Has no one ever passed directly in front of you without your seeing him?

Has someone never greeted you, only for you not to answer, so that he took offense? Then, not wanting to upset him, you later explained, “I did not notice you.” How did you fail to notice him, poor man? Where were you looking? “Well, my nous was not focused there.” Ah, so you see with the nous? Then what is it that sees? The nous sees, and the nous hears. Let me say it again clearly. The eye is an instrument used by the nous—the spiritual intellect—by the human soul. The eye itself does not see; it only looks. Someone may pass in front of you while you stare blankly, because your nous is elsewhere: you are troubled, absorbed in your sufferings and your problems, and you notice nothing before you. These are mysterious things, and yet people want to solve the supernatural miracle that exists in the world: the Incarnation of God, how God became man. John Chrysostom gives a beautiful answer.

Where God is at work, there is no place for the question “How?” When you see that God is involved, do not interfere and ask how He did it. This is why the angel did not answer our Most Holy Theotokos by explaining how it would happen, since she had no husband. He told her only what would happen: “The Holy Spirit will come upon you.” How He will accomplish it, I do not know. So here as well, let us not pridefully intrude and try to unravel things that are beyond nature. Do not look for the order of nature where what is taking place is supernatural. For “where God wills, the order of nature is overcome.” For us, one and one make two; for Christ, one and one make a thousand.

Are we to limit the power and perfect wisdom of God, and then make our faith depend on those limits? As I was saying earlier in Trikala, we believe everything else with astonishing simplicity. There is only one thing we refuse to believe, because the devil will not let people believe it: what Scripture says and what God has done. A person has faith whenever he eats. If he waits to send his food to the state laboratory to find out whether his wife has poisoned him, he will go hungry and die before the answer comes. If he waits to send the water to the state laboratory to find out whether it is poisoned, he will die of thirst before the answer arrives. He believes and drinks; he believes and eats; he believes and travels; he believes and takes his medicine.

He trusts the doctor, lies down before him, and lets him cut him open and take him apart. He trusts the airplane and boards it. He trusts the car and travels in it. He trusts and buys his bread. He believes everything. He believes the teacher who tells him, “Two and two make four.” Why do they make four? He believes all these things, and that is how he goes forward in life. But when the matter of Christ arises, then he says, “Here I do not believe. These are fairy tales told by people who have the devout sitting before them. I have knowledge.” Really? What knowledge do you have? What subject do you truly understand? Can you tell me where your fingernail grows from, and why the flesh behind it bleeds while the nail itself does not? Solve that problem for me. How does it happen? How is one part dead, so that you can cut it, while the other is not? What mystery have you solved? Can you tell me who hollows out each of your hairs so that it is like a tube of macaroni? Irrational nature?

Has man solved even one mystery? Has he solved any of the mysteries surrounding him? Everything is a mystery. How does your mother drink dark wine and produce white milk for you? How does she eat cauliflower and cabbage and make milk for you? How does this happen? How is it that, as soon as a woman conceives, her breasts begin producing milk suited to the stomach of the child who will be born?

God formed the bones within the human being, as Solomon says so beautifully in the Wisdom of Solomon. Have you ever heard a workshop operating inside you? Has a mother ever heard a workshop inside her child, making teeth, covering them with enamel, shaping them for grinding, and forming the canine teeth as well? Has she ever heard any of this happening within her? What mystery have you solved, O man? Are you not ashamed to say such things?

It is the devil who stands in the midst of all this. You listen to him, believe in your own pride, and he tells you all these fairy tales—that such things are impossible. Do you imagine that you too were conceived through a lily? Or that the Most Holy Theotokos was, as we mockingly claim? Tomorrow Christ will place us in the dock and judge us by our own words. Why do you believe in everything else? Would we be sitting here now if we did not believe that the roof above us had been properly built? Would anyone have entered this place? We came in here by faith. Faith is present in everything. In faith you cast your seed and your sweat into the earth, believing that rain will come, that favorable weather will follow, and that you will reap something. In faith you rise and open your business. In faith you invest your money. Everything is done in faith.

Only when it comes to Christ, only when it comes to the faith, is there no faith.

Thank you. What does man really know? What does he know of the things surrounding him? He has made a few discoveries, and now he has cast God aside. Instead, he ought to be ashamed and say, “My friend, were such things here all along? Where was I all these years? Was I such a fool that I could not see them?” For man has created nothing; he has merely discovered what was already there. Fine! A wardrobe falls over, and behind it you find thirty gold coins hidden away. What an achievement! Where did you find the coins? What of the person who placed them there? You did not say, “Glory to God for my dear grandfather who put them there,” or, “Glory to God for my father.” No, you call it your own achievement: “I found them.” What did you find? The fruit of someone else’s labor. Did you create anything? These things already existed, and they still exist. And how much more unknown reality surrounds man—reality that ought to make him smaller and humbler! Yet man has made himself so great that he has—

—removed God from the midst of everything and now believes only in himself. Alas! It would have been better if the person who thinks this way had never been born—the person who erases the One who is the cause of all things, who holds all things together and preserves them. All these discoveries, and all the mysteries surrounding us, ought to make us still more humble, so that we may say with David: “Great are You, O Lord, and wondrous are Your works, and no word is sufficient to hymn Your wonders.”

How wondrous! But pride, I repeat, will not allow us to accept this. Therefore, do not ask how. Do not ask how when God places His hand in the midst of something. And let us not presume to be greater than the Most Holy Theotokos, who was given this part to fulfill. She lived through these things and faced them herself; and in the end she raised her most holy hands and said, “Behold the handmaid of the Lord; let it be to me according to your word,” and she surrendered herself. For from the moment a person surrenders to God, everything changes. From the moment he surrenders. If a person does not surrender, if he does not lay down his ego, he can do nothing. Nevertheless, God spoke to us beforehand so that, when these things were fulfilled, we might believe. “These things were written,” He says, “so that you may believe.” They were not written down carelessly or by chance. We are not living before Christ, called to believe in events that have yet to happen. We are called to believe in events that have already taken place. Here we have a well-trodden path; we have historical realities. Gentlemen, did Plato exist? Of course he did. Did you live in his time and see him?

“I believe he existed because the historians say so.” How long ago did Plato live? Three thousand years ago. How do you believe in someone from three thousand years ago, yet refuse to believe in Christ, who came two thousand years ago and is closer to us? Socrates existed; Aristotle existed; Thermopylae exists; Europe exists; five continents exist. Have you gone personally and examined them all? No. You believe the testimony of others.

Others wrote about those things. Others did. Yes—and here too, others wrote what they witnessed. They were there. If I tell my son, “This happened in 1940; I went to Albania and suffered these things,” what will my son say to me? “You are lying”? When my father tells me, “I went to Eskişehir; I went to Asia Minor; I suffered this; hands were cut off; in Smyrna I endured the ordeal of the ship,” and so forth, should I tell him, “You are lying, because I was not there to believe it”? Is that reasonable?

No. We believe everything; we swallow everything whole. Yet we reject anything connected with Christ. Man is profoundly foolish. Man has landed on the moon, but he has not yet come down to earth concerning the matters to which he ought to pay attention. My beloved, Christ has left us without excuse. I repeat: do not demand merely natural explanations when, from the foundation of the world, all the prophets and all spiritual men have written about Him. And it was not only the Jews, but also the pagan Greeks, the peoples of the East, and the Persians. Wherever people and civilization existed, they wrote about the expected Messiah, on the basis of the promise God had given in Eden.

I told you earlier that the seed of the woman would crush the head of the serpent. That is the heart of the matter, and everything begins there. For those who have not studied these things, let me offer several statements—not from the prophets, who smell of incense and therefore frighten them, but from men of philosophy. They sound like passages from the Gospels! See what they say about this Christ, from whom we receive everything that flows, even while we reject Him and refuse to hear of Him. As I told you this morning, we accept the holidays, the thirteenth month’s salary, the festive meals—we accept everything, His sunshine and all His blessings—but we do not want to hear about Him. Let us see, then, what was written and said by men who had no connection with Christ, and whose testimony leaves us without excuse.

Plato, our own Greek philosopher, writes the following in his book Laws and Epinomis: “The righteous man, though he has committed no wrong, will be scourged, beaten, and finally crucified.” This was written three thousand years before Christ by one of our own philosophers.

Listen to all of it! He says: “When the bodiless divinity takes flesh among divided humanity, God becomes man, and the Son of God becomes the Son of a Virgin. He will take flesh, and this divinity will bring freedom from the passions.”

“This bodiless God will be hanged by an ungrateful people”—he speaks like an Evangelist—“and He will undergo all His sufferings voluntarily.” During Holy Week, our holy Church says, “The Lord comes to His voluntary Passion.” It was voluntary. He came willingly; He desired it. “Behold, I have come to do Your will. I will go. You were not pleased with sacrifices of bulls and calves. I will prepare a body and come to be sacrificed, to set matters right before You and to please You.” And there is something—I do not know whether any of you have ever traveled toward Monemvasia.

In Monemvasia, as I recall, there is a church dedicated to the Most Holy Theotokos called Chrysafitissa. At the Holy Doors there is an image of Christ wearing the crown of thorns, being drawn forward—being pulled, as it were, and hastening to sacrifice Himself for man. That is why the icon is called Christ the One Who Is Drawn. His love draws Him to sacrifice Himself for man’s sake. And here this pagan philosopher, who believed not merely in twelve gods but in a hundred and fifty, writes: “This bodiless divinity will be hanged by an ungrateful people and will undergo all His sufferings voluntarily.” Could Christ not have escaped the Jews and avoided the Crucifixion? Could He not have struck them with blindness and slipped away? On another occasion, did they not attempt—

—to throw Him down from the mountain’s brow because He said that He was the Son of God, only for Him to pass through their midst and depart? But His hour had not yet come. When His hour did come, He said, “The hour has come, and we are going up to Jerusalem, and the Son of Man will be handed over,” and so forth. Socrates says this: “You would continue sleeping forever, unless God, in His care for you, were to send someone else to you.” In other words, we would always remain asleep unless God took pity on us and sent someone to help and save us. Philosophers said these things, not the people of Israel.

Someone might claim that they had been paid to say them. Otherwise, I do not know why men entirely removed from these matters would have spoken in this way.

Then there are the oracles—the devil and the Sibyls. The oracles spoke of the coming of Christ. What does this show? That God marshaled every spirit, both clean and unclean, to speak of Christ and of His coming. Listen: there was the Cumaean Sibyl, the Erythraean Sibyl, and the Sibyl of Myrge, just as we speak of the oracle of Delphi. Listen to what one of them says: “A maiden shall one day come upon this afflicted Greek land...” At some time, it says, upon this—

On this tormented earth, “without fault,” without sin, “there shall be born in the flesh one who beholds the tireless Divinity, and by healing the passions he shall undo corruption.” A sinless one, he says—a sinless Divinity—will come in the flesh into this world to take away the sins and transgressions of the world. “And his murder, a murder by the Jews, shall come at the hands of the unbelieving Jewish people, and he shall be hung on high as one condemned to death.” As one condemned to death. Christ did not deserve death. He went up as though He were a criminal, though He was no criminal; as though lawless, though He was not lawless. And here, like a fifth Evangelist, she says, “as one condemned to death.” Do you have a Synaxarion at home? Open it

to the month of November and read the life of the all-wise Saint Catherine, when she contended with the one hundred and fifty pagan philosophers, defeated and silenced them, and converted them, so that they became saints, because they accepted martyrdom. They came to believe through the oracles of their own shrines and gods. Read the life of Saint Catherine on the twenty-fifth of November, and you will find the passage I am relating to you now. And this is not the only testimony given to us Greeks—not the only one. Listen: “Then a mighty work of God shall come to pass, sent to mankind; He shall come clothed in flesh, made like mortals upon the earth.” Then, she says, something great from God will happen among mankind. That is, the majesty of God will be revealed, sent to mankind,

clothed in mortal flesh and made like us upon the earth, just as Baruch says: “He appeared upon the earth and lived among men.” And do you know what else it says? It even tells us what His name will be. The Holy Spirit said through Isaiah, for example, that His name would be called Jesus. And the angel likewise said, “You shall call His name Jesus.” The oracle said this too, even then. Listen to how it puts it: “He bears four vowels, and two consonants.” His name, it says, will have four vowels and two consonants. How many vowels are there in the name Iēsous? Four: iota,

eta, omicron, and upsilon. How many consonants does it have? Two occurrences of sigma. Now someone unfamiliar with these things may say, “Is Iēsous the only name with four vowels and two consonants? How many others could we form?” The oracle anticipates this objection. This is why it says that the vowels and consonants will be such that the numerical value of the name will consist of eight units, eight tens, and eight hundreds: “Eight units, as many tens, and in addition eight hundreds.” And indeed, Iēsous adds up to 888—three eights.

Iota is 10, eta is 8—and Holy Scripture, the Resurrection, the Apocalypse, the Apostle, the Kingdom of Heaven. Let me begin again, because we have mixed them up. Iota has the value 10, and eta 8; 10 and 8 make 18. Sigma is 200, making 218. Omicron, from the ending ous, is 70, making 288. Upsilon is 400. What total does that give us?

Six hundred and eighty-eight, and the final sigma adds another two hundred, making eight hundred and eighty-eight. Eight units, it says, eight tens, and eight hundreds. It settles the matter completely. This will be the Son of God, who will put on flesh and voluntarily suffer everything for the love of the world. Did this happen or not? If others reject Christ, that is perhaps somewhat understandable. But for us Greeks to reject Christ is utterly unthinkable. Shall I tell you more? Listen. What did Christ say in the Apocalypse, and even earlier? “I am,” He says, “the Alpha and the Omega.” For us, A and Omega are the beginning and the end

of the alphabet. What other language in the world has Alpha and Omega? None. Only the Greek alphabet has Alpha and Omega. And what is the Greek alphabet? It is the language of the Angels, the language of Holy Scripture, the language of the Church, the language of Wisdom—the language capable of expressing every meaning, even the loftiest. No other language can express what the Greek language can. That is why it is under attack and why it is being dismantled today: so that people will not understand Holy Scripture or know and comprehend the texts of the Church. It is deliberate.

How many units, how many tens, and how many hundreds does the Greek language have? Do you know? It has eight units, eight tens, and eight hundreds. Did you know that? The Greek language demonstrates the divinity of Christ and the Holy Trinity. Did you know that? If you did not, then learn it. Alpha, beta, gamma, delta, epsilon, zeta, eta, theta: eight units, up to nine. Iota, kappa, lambda, mu, nu, xi, omicron, pi: eight tens. Rho, sigma, tau, upsilon, phi, chi, psi, omega: eight hundreds. The Greek language is sacred.

It symbolizes Christ and the Holy Trinity. If Christ is not God, the number cannot be 888 if the one and the eight are taken away. Christ is the Holy Trinity; the Holy Trinity is Christ and the Holy Spirit—they are one. Was it by chance that Alexander was sent down there and brought the Greek language with him? By chance? Was it by chance that he said to the rabbi, “Give me the keys of the city, because the one who is coming belongs to me”? Was it by chance that Alexander was told, “He belongs to me, and the city is mine, and they will give you the keys”? Are these things mere coincidence? To this day there is an altar on the slope there in Little Galilee, where they buried Patriarch Benedict, who died the other day, at the place where the city’s high priest met Alexander the Great and gave him the keys.

And Alexander the Great died at the age of thirty-three. Is that a coincidence? Was it by chance that Christ, when He saw the Greeks, said, “Now the hour has come for the Son of Man to be glorified”? If we do not see these things because we have erased them in our unbelief, our souls will see them when we depart—though now we glimpse only a little of the whole. For what purpose is this Greek language destined? What is its purpose, and what will this God, Christ, accomplish through Greece, through Greek letters, and through the alphabet? And these things are spoken by the oracles—that is, by the demons. They too are pressed into service to speak about the One whom the whole world must come to know. Yet we know nothing of these things. These are not only the things spoken by Isaiah, the fifth Evangelist, or by Ezekiel, or by the Prophets, or by David, and by so many others. The oracles speak; the philosophers speak.

Therefore, no one will be able to say that God failed to do what was necessary to help mankind. And no one today can say that there is no light. People spend eight, ten, fifteen, or twenty years at a school desk learning falsehoods, yet they will not give even one hour of their lives to learning the Gospel. And still they judge and condemn the Gospel, and everything the Gospel teaches, without ever having read it. If you read it and then reject it, that at least can be understood. But to speak without having read it—that is incomprehensible. It is an offense against reason, both on the part of the speaker and of those who listen to him. You should stop him at once and ask: “Where do you stand, sir? Have you studied the matter? Have you read it?”

Thank you. If I were to speak about medicine, for example, when I know nothing of Asclepius, how could I speak? I would make myself ridiculous. And yet we speak with authority, declaring that these are mysteries invented to deceive people, that religion is the poison of the people, that it has lulled them to sleep, and so on—and we think ourselves clever. If we did not die, I would call you clever and shake your hand right here. But since we do die, we shall discuss on the other side how matters truly stand. Everything, then, has come about through the love and providence of God. And He has spoken to us about all these things. He told us, therefore, that the conception of Christ would be different. And it had to be different, because what we lost along the paths of sin was our life. Death means separation from God.

Therefore, since mankind suffered from death, a remedy had to be found, and the only remedy for death is life. And because no one possesses life except God, God Himself came into the world to give mankind what was lacking: life. That is why His side is called life-giving, His Cross life-giving, His Tomb life-giving, and His Chalice the Bread of Life; His Body and Blood are the Bread of Life. Christianity is not merely about wishing one another “many years”; Christianity is life. And that is how we must approach it. This is why we need this close relationship with the Holy Chalice, with the Bread of Life, with the Chalice of Life. We are in need of life.

If we do not partake of life, we are extinguished, like chandeliers that do not share in the light. That is why, when the priests prepare the Prothesis in the morning and take out the Lamb, among the other beautiful and profound words they also say: “Neither an angel nor an archangel, but the Lord Himself saved us from the curse of the Law.” He came to give mankind life as well. He has left this life in His Church through the Mysteries. The person who receives the Body and Blood of Christ enters into communion with life and possesses life. It is like this: he abides in the vine and the vine in him; he draws life from the vine and produces leaves, clusters of grapes, wine, sugar, and alcohol. All these flow from the root. This is why, directly above the Royal Doors, there is the Mystical Supper and the saying, “I am the vine; you are the branches,” as Christ says in the fifteenth chapter of John. People do not know this. They come, light their candle, and wait to receive the antidoron, the blessed bread distributed after Liturgy.

What good is the antidoron to you, my dear? What good is an icon of the Theotokos? What good is the blessing of water? You need life. You leave Life itself in the Holy Chalice and take the blessing instead. That too is good and holy, but it does not save; it does not save. For the remission of sins and eternal life, it is Christ Himself who gives you the ticket there, before the Royal Doors, to every person who prepares through metanoia, through Holy Confession, and then approaches and receives for the remission of sins and eternal life. He carries his good works in his suitcase and his ticket, which is given to him here at the Royal Doors through the hand of the priest. Mankind is journeying into eternity. Thoughts such as these should fill us during these days—strange things, of course, as you know.

Poor Joseph found himself in this difficult position. How could he understand that the Holy Spirit had entered? How could he comprehend such things? “Like rain upon the fleece,” as Gideon says—how could he understand it? Do you hear the dew falling at night? No. You take the fleece, the wool you forgot in the courtyard, and in the morning you wring it out and fill a basin with water. When did it rain? It was the dew that fell. And when did that dew fall? Did anyone perceive it? Just as rain falls upon the fleece, so the Most Holy Theotokos conceived. How could Joseph understand such a mystery?

Joseph, then, wished to put her away secretly. Joseph was not given to her as a husband. The Gospel calls him her husband because that is how it had to appear to other people, since if a woman—especially a young girl—appeared pregnant without a husband...

she would be stoned. Do not judge by women today, who proudly display a pregnant belly without having a lawful husband. Woe to them on the day of Judgment. She would have been stoned; and to prevent this, the providence of God arranged for this man to be given as her protector, to shelter her from the Law like an umbrella, so that she would not be stoned. He would also help her flee to Egypt and face all the later dangers that threatened the Child because of the malice of Herod and the others, as you yourselves have known since your school days. When the Most Holy Theotokos returned from the hill country of Judah, she was three months pregnant. A fourteen-year-old girl who is three months pregnant begins to show. Where could she go? She said many things, but she was not understood. “You must leave.”

Should he send her away? He feared God. Should he send her away? He felt compassion for her. Should he expose her publicly and denounce her, so that she would certainly be killed? What was he to do? “I will take you away one night and leave you somewhere else, in another city. And if they discover that you have no husband and that you are carrying a child in this way, you will suffer terribly. If you escape, then you escape. I cannot keep you here.” This is a great lesson—not a dogmatic one, but a moral one. My dear friends, would there be such an outbreak of fornication and adultery today if there were no people to feed and foster these situations? There would not. You may ask, would they be eliminated entirely? No, but they would be reduced to a minimum. Satan begins working these things from the school years onward. One girl defends another’s supposed rights, and she too becomes corrupted.

Each one defends the other’s supposed rights and becomes corrupted. Indeed, anyone who tells the father, the teacher, or the headmaster so that they can prevent such a situation is regarded as a traitor. And so, out of fear of being branded a traitor, a person says nothing. Instead, she carries secret notes tucked inside the other girl’s blouse, holds on to the telephone for her, gives her money, and tells lies to her mother and to the school, and so on. In this way, fornication and adultery are aided from the earliest childhood years. Woe to the person who has done such things in life and does not repent. And I would not be far wrong if I said that, to some degree, we have all become entangled in such things, that no one has confessed this sin, and that the guilt remains hanging over us for the corruption we allowed others to fall into. Examine your life from your childhood onward. If you have ever done anything like this...

Repent, confess it, and from now on be watchful against becoming involved in such efforts. A person who has done this bears a very grave share of the sin of all those for whom he created the setting and the conditions in which they became, or are becoming, corrupt—whether young people or married people. The angel intervened and said to Joseph, “That which is conceived in her,” as I told you, “is of the Holy Spirit.” This is why He will be given this name, and all the rest. And what you now hear, what is happening to you and causing you such anguish, was written by the Prophet Isaiah eight hundred and fifty years before Christ: “Behold, the Virgin shall conceive and bear a son,” and so forth. This simple man accepted it and found the answer, because when a person sincerely seeks a solution, an answer to his perplexity, God is able to satisfy him and give him that answer.

He is able. But we have never sought as we ought, and that is precisely why we have not received an answer and why we still have questions and problems. Joseph kept her with him, then worked beside her and stood by her. He took her away by night and fled to Egypt, remained there, helped her with the needs of the little Child, and afterward they returned together, and so on. Then, after Jesus was twelve years old, we see Joseph disappear from the account. It seems that he had already fallen asleep in the Lord, and from then on this betrothed guardian, Joseph, no longer appears on the scene. “And she gave birth,” it says, “to her firstborn Son.” Does that mean she also had a second-born son? No. The firstborn is the one...

who opens the womb. Suppose I have one son. What is he—a second-born? He is both firstborn and only-begotten: firstborn and only-begotten. Never be troubled when you hear the word “firstborn,” as though there must also be a second-created because there is a first-created. Who, then, is the second-created? In the same way, there is none. Let us not be deceived. He is firstborn of His Mother and firstborn of the Father. Read the first chapter of Hebrews: “When God brings His firstborn Son into the world.” Who is the second-born? Will there be one? Our Lord is firstborn of His Mother and firstborn of the Father; only-begotten of His Mother and only-begotten of the Father. Do not be troubled. These are not texts from which Jehovah’s Witnesses, Protestants, and others can draw support. We explain them carefully for you. The Most Holy Theotokos is Ever-Virgin. She is Virgin before giving birth, during the birth, and after the birth. This is what the three stars of the Theotokos signify: before, during, and after the birth. Ever-Virgin.

There is no answer to that. Hold fast to everything our Holy Church teaches, and especially to the Creed. There is one more thing we must notice. The angel said, “For He will save His people from their sins.” What people? He has not even been born yet, and already He has a people? Why? Is He only the son of the Most Holy Theotokos? He is also the Son of God.

As the Son of God, He also has a people. The Forerunner said the same: “He who comes after me”—six months younger according to His humanity—“was before me.” Yet He is greater, because He is also God. The angel says the very same thing here: “For He will save His people from their sins.” Let people not deceive themselves into thinking that by doing good works they can somehow make their sins disappear. Sins do not melt away; sins are forgiven. And the One who forgives them is Christ.

Let no one hold on to a sin in the certainty that he will supposedly pay it off with some good work. If he also wishes his good works to be found before God, he must surrender his sins through metanoia—repentance—and confession.

Ευρισκόμεθα μπροστά στη μεγάλη αυτή εορτή της Χριστιανοσύνης, που είναι η γέννηση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Μου επιτρέψετε το θέμα απόψε να είναι, εν συνδυασμό με το πρωινό, η υπόθεση αυτού του μεγάλου γεγονότος που ακούει. Ευχαριστώ.

Να γνωρίζουμε ότι είναι το μεγαλύτερο γεγονός. Δεν υπάρχει στον κόσμο τίποτα άλλο τόσο σοβαρό από το ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος. Γιατί; Για να ξαναγίνει ο άνθρωπος Θεός. Είναι κολακευτικό να γίνει ο Θεός άνθρωπος. Συγγνώμη, αντίθετα ήθελα να πω. Είναι κολακευτικό να γίνει ο άνθρωπος Θεός. Είναι κάτι που θα έπρεπε να τον ξετρελαίνει. Είναι κάτι που το θέλει ο άνθρωπος και το επιδιώκει με χίλιους δυο τρόπους στον κόσμο αυτόν: να ανέβει, να φανεί, να ζήσει, να επικρατήσει.

Εν τούτοις, παρότι είναι τόσο σοβαρό και τόσο καλό στον άνθρωπο, καθόλου σχεδόν δεν ενδιαφέρεται ο άνθρωπος. Ακόμη δε ούτε καν το ξέρει ο άνθρωπος ότι προορίζεται να γίνει Θεός. Θεός εγώ; Ναι. «Θεοί εστέ και υιοί Υψίστου πάντες». Τότε, εφόσον δεν πρόκειται να γίνεις Θεός, τι κοινωνείς; Θεό. Σαν τι φαντάζεσαι ότι κοινωνείς όταν κοινωνείς; Δεν κοινωνείς Θεό; Δεν κοινωνείς Αυτόν, τον Θεόν, τον Ενανθρωπίσαντα; Τότε γιατί τον κοινωνείς, γιατί επικοινωνείς μαζί του, ποιος ο σκοπός, εάν δεν πρόκειται να γίνουμε θεοί; Κατά φύση θα γίνουμε θεοί;

Κατά χάριν. Φυσικός Υιός του Θεού είναι μόνο ο Χριστός. Εμείς είμαστε κατά χάριν παιδιά του Θεού. Ο Χριστός έχει φυσικό Πατέρα τον Πατέρα. Εμείς έχουμε κατά χάριν, διαμέσου του Ιησού. Λέμε τον Πατέρα, Πατέρα εμείς. «Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς». Με τον Χριστό τι γινόμαστε; Ένα. Κατά χάριν ένα, όταν επικοινωνούμε μαζί του, όταν κοινωνούμε από αυτόν, όταν μας κάνει αυτός μετάγγιση αίματος μέσα μας. Μεγάλο πράγμα για τον άνθρωπο και, εντούτοις, ο άνθρωπος ή δεν ξέρει καθόλου, δεν ξέρει τίποτα περί αυτών, ή ξέρει μερικά και εκείνα όχι σωστά. Ο άνθρωπος θα πρέπει να το γνωρίσει πλέον. Τι να γνωρίσει;

Ο Θεός έγινε άνθρωπος και η απάντηση είναι: για να γίνει ο άνθρωπος Θεός. Γιατί ήρθε κάτω ο Θεός; Για να πάει επάνω ο άνθρωπος. Αυτός είναι ο λόγος. Διά τίνος τρόπου κατέβη ο Χριστός στον κόσμο; Διαμέσου της Θεοτόκου. Και διά τίνος τρόπου ανεβαίνουμε εμείς στον Θεό; Διαμέσου του Χριστού. Είναι ένα δε: η Θεοτόκος που κατέβασε τον Χριστό και ο Χριστός που ανεβάζει τον άνθρωπο και τον κάνει Θεό. Πού είναι ο Χριστός σήμερα; Στα δεξιά του Πατρός. Και γιατί έχει πάει εκεί; Πρόδρομος υπέρ ημών. Δηλαδή μας περιμένει. Πήρε το εξαναστάσεως σώμα του και έχει πάει εκεί και μας περιμένει.

Εκεί προορίζεται ο άνθρωπος. Μεγάλη η αποστολή του ανθρώπου, μεγάλος ο προορισμός, ανέκφραστος, απερινόητος, όπως λέγει η Εκκλησία μας. Και εν τούτοις ο άνθρωπος δεν θέλει να εγκύψει. Δεν θέλει, δεν τον ερώτησε ποτέ τον Θεό: «Γιατί, Θεέ μου, έγινες άνθρωπος; Γιατί υπέφερες; Γιατί εσταυρώθης; Γιατί ετάφης; Γιατί ανέστης; Γιατί;» Ενδιαφέρεται για πράγματα πρόσκαιρα, επίγεια, άχρηστα εν πολλοίς. Δεν ενδιαφέρεται για τα μόνιμα, για εκείνα τα οποία θα του δώσουν αξία στον προορισμό που ήρθε στον κόσμο αυτόν. Το μεγαλύτερο, λοιπόν, γεγονός που υπάρχει στον κόσμο είναι το θέμα ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος και είναι το μόνο πρόσωπο.

Πρέπει να γνωριστεί από όλο τον κόσμο. Γι' αυτό, όπως σας είπα και το πρωί που μιλούσα από άμβωνος, ότι έχει γίνει μια μεγάλη προεργασία και όλοι μίλησαν για αυτό το πρόσωπο. Όλοι οι άνθρωποι γράφουν την ιστορία τους από την ημέρα που θα γεννηθούνε, και οι μεγάλοι και οι μικροί και εμείς οι μηδαμινοί και οι μεγάλοι αυτοί που πέρασαν, που ελέχθησαν από τους ανθρώπους μεγάλοι, που εγεννήθησαν μέχρι την ημέρα που εκοιμήθησαν. Όμως δεν συμβαίνει το ίδιο στον Χριστό. Ο Χριστός έχει ιστορία από τότε που εγεννήθη ο κόσμος, από τότε που υπάρχουν δύο άνθρωποι στον Παράδεισο, ο Διάβολος και ο Θεός. Από τότε γίνεται συζήτηση για τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό και για την έλευσή του στον κόσμο αυτόν.

Ένα πρόσωπο που έγραψαν οι προφήτες, είναι ένα πρόσωπο που... Προανήγγειλαν τα μαντεία. Οι σατανάδες εμίλησαν για τον Χριστό, επιστρατεύτηκαν και μίλησαν για τον Χριστό. Είναι ένα πρόσωπο που εμίλησαν οι φιλόσοφοι για αυτόν. Όλος ο κόσμος, πονηρός και αγαθός, και αυτοί που πίστευαν στον ένα Θεό και εκείνοι που πίστευαν σε χίλιους θεούς, όλοι μίλησαν για αυτό το πρόσωπο, άλλοι λίγο και άλλοι πολύ. Αλήθεια, είναι συγκινητικά τα κείμενα τα οποία ομιλούν για την προϊστορία του Χριστού μας. Για ποιον άνθρωπο ξέρουμε πότε θα γεννηθεί και πού θα γεννηθεί; Για κανένα. Πώς ξέραμε εμείς πού θα γεννηθούμε; Ξέραμε εμείς ότι θα γεννηθούμε Έλληνες Ορθόδοξοι; Ξέραμε ποιος ήταν ο πατέρας μας και η μητέρα μας, ποιοι θα ήσαν; Το ξέραμε; Για τον Χριστό όμως ξέρουμε. Πριν έρθει στον κόσμο, μας γράφουν οι προφήτες.

Τον προαναγγέλλουν το πώς θα γεννηθεί, πού θα γεννηθεί, εκ Παρθένου αυτός. Δεν θα γεννηθεί από μια μητέρα που έχει σχέση με πατέρα. Έχει έναν παράξενο τοκετό ο Χριστός μας, διότι έχει μια παράξενη σύλληψη. Όλοι είμεθα παιδιά ανθρώπων. Εγώ είμαι Αθανασίου και Ασήμως γιος.

Διαβάζετε την Αγία Γραφή. Θα πρέπει να έχετε συναντήσει στην προς Εβραίους Επιστολή, στο 7ο κεφάλαιο, εκεί που αγωνίζεται ο Παύλος να πείσει τους πατριώτες του ότι ήρθε ο Μεσσίας. Εκεί παρουσιάζει τον Χριστό μας ως Απάτορα, ως Αμήτορα και ως Αγενεαλόγητον, φέρνοντας μάλιστα υπόψη ένα πρόσωπο τέτοιο της Παλαιάς Διαθήκης που ελέγετο Μελχισεδέκ. Στο 14ο κεφάλαιο της Γενέσεως αναφέρεται ότι ένα πρόσωπο παρουσιάζεται στο μέσον να παίζει έναν ρόλο, χωρίς να λέει τον πατέρα, χωρίς να λέει τη μητέρα, χωρίς να λέει το γένος του, τον τόπο του, τη χρονολογία και χωρίς να λέει και ότι επέθανε. Είναι ο Μελχισεδέκ. Είναι σύνθετο το όνομα Μελχισεδέκ. Βασιλεύς ειρήνης.

Απεικόνιζε τον Χριστόν, ήταν ένα πρόσωπο του Χριστού και είναι μεγαλύτερο από τον Αβραάμ, που εθεωρείτο μεγάλος. Αναφέρεται ότι, όταν επέστρεψε από τη νίκη που είχε κάνει κατά των εχθρών του ανεψιού του, του Λωτ, και έφερε λάφυρα πολλά, προσέφερε δέκατον στον Μελχισεδέκ. Ανώτερος αυτός, και του προσέφερε ακόμη άρτον και οίνον. Τον παραδέχεται σαν τύπον αρχιερέως μεγάλου, όπως ο Χριστός εκ των υστέρων, στον άρτον και στον οίνον, μας άφησε το σώμα του και το αίμα του. Έτσι προσέφερε ο Αβραάμ στον Μελχισεδέκ. Και το σπήλαιο του Μελχισεδέκ υπάρχει στο όρος Θαβώρ. Όσοι έχετε αξιωθεί και έχετε πάει εκεί, ακριβώς πίσω από τον ναό της Μεταμορφώσεως, Μεταμορφώσεως, από το μέρος που μετεμορφώθηκε ο Χριστός, ακριβώς πίσω.

Το σπήλαιο του Μελχισεδέκ. Ο Χριστός μας είναι απάτωρ κατά το ανθρώπινον, δεν τον έσπειρε πατέρας, και είναι αμήτωρ κατά το θείον, δεν έχει μητέρα κατά Θεόν. Έχει Πατέρα Θεόν και μητέρα άνθρωπο. Γι' αυτό λέγεται κι αυτός απάτωρ, λέγεται αμήτωρ, λέγεται αγενεαλόγητος. Παράξενα πράγματα αυτά. Πρώτη φορά συνέβησαν στην ιστορία, δεν πρόκειται να ξανασυμβούν. «Ουδέν καινόν υπό τον ήλιον», είπε ο Σολομών. Αυτό ήταν μόνο το καινόν, το καινούργιο αυτό, ότι η Παρθένος γεννά. Αυτό είναι το μεγάλο πράγμα. Και όπως ωραιότατα μας λέγει και μας δογματίζει ο Παύλος, και το επιστρατεύει η Εκκλησία μας στο κομμάτι αυτό τη νύχτα των Χριστουγέννων, στον Απόστολο από τους Γαλάτας 4:4, λέγει εκεί ότι ήλθε το πλήρωμα του χρόνου. «Εξαπέστειλεν ο Θεός τον Υιόν αυτού, γενόμενον εκ γυναικός, γενόμενον υπό νόμον».

Είπα, να πει «γεννόμενος γυναικός»; Πού αλλού μπορούσε να έρθει; Δεν ξέρω. Για ρώτησε τον Αβραάμ να σου απαντήσει, για ρώτησε τον Ιακώβ να σου απαντήσει, για ρώτησε τον Ισαάκ να σου απαντήσει. Αβραάμ, λέει, γέννησε Ισαάκ. Εδώ πώς θα γεννηθεί αυτός από γυναίκα; Ισαάκ γέννησε Ιακώβ, Ιακώβ γέννησε Ιούδα. Τι λέει εκεί; Άντρες γεννούν και η γυναίκα τίκτει. Εδώ όμως, για τη σύλληψη και για τη γέννηση του Χριστού, λέγει «εκ της γυναικός» θα γεννηθεί. Άρα παράξενο πράγμα. Το ξέρουν οι άνθρωποι ότι δεν γεννά η γυναίκα, τίκτει η γυναίκα. Ότι είναι η γλάστρα και ότι σπείρεται από τον άντρα, αυτό παρουσιάζει. Το ξέρουν οι γυναίκες αυτό, δεν το ξέρουν; Πώς το ξέρουν οι άντρες, οι οποίοι ζητάνε είδος παιδί ειδικό.

Του έκαμαν αγόρι ή δεν του έκαμαν κορίτσι; Αυτό με σπέρνεις, κύριε. Εγώ είμαι μια γλάστρα, εγώ είμαι ένα χωράφι, εγώ είμαι ένας αγρός. Το παίρνω αυτό, όπως μου σπέρνεις τον σπόρο, και το βγάζω. Σιτάρι μου έσπειρες, σιτάρι σου έδωσα. Καλαμπόκι μου έσπειρες, καλαμπόκι σου έδωσα. Κριθάρι μου έστειλες, κριθάρι σου έδωσα. Στάρι μου έστειλες, ό,τι μου έστειλες σου έδωσα. Ο άντρας γεννά. Η ζωή είναι στο σπέρμα του ανδρός, δεν είναι στο ωάριο της γυναικός. Η γυναίκα είναι μια γλάστρα που παίρνει τον σπόρο, τον μαζεύει, τον φυλάττει, τον τρέφει και τον παρουσιάζει όπως η γη. Της δίδεις ένα νεκρό πράγμα που λέγεται σπόρος και αυτή το ζωοποιεί και το κάνει έναν βλαστό με εκατό σπόρους. Του Θεού. Όμως, εφόσον έτσι γεννούσαν, όπως είπε «Αβραάμ εγέννησε Ισαάκ», ο Ισαάκ τη Ρεβέκκα, ο Ιακώβ, η Ρεβέκκα κλπ., η Ραχήλ, όταν φτάνει όμως στη σύλληψη και στη γέννα του Ιησού, λέγει...

Εγεννήθη ο Χριστός. Από τη γυναίκα, λέει, γεννήθηκε ο Χριστός, όχι από άντρα. Και ερμηνεύει έπειτα, όπως ακούσαμε το πρωί: «Του δε Ιησού Χριστού η γέννησις ούτως ην». Πώς είναι η γέννησις του Χριστού, Ευαγγελιστά; «Ευρέθη εν γαστρί έχουσα εκ Πνεύματος Αγίου». Και παρακάτω, που παρουσιάζεται ο Άγγελος για να πείσει και να παρηγορήσει ότι δεν είναι εκλεψιγαμίας η εγκυμοσύνη της Παναγίας, τι είπε στον Ιωσήφ ο Άγγελος; «Το εν αυτή γεννηθέν εκ Πνεύματος Αγίου εστίν». Το εν αυτή γεννηθέν, αυτό που εγεννήθη μέσα της. Δεν εγέννησε Αβραάμ μέσα στην Παναγία, δεν εγέννησε ο Ιωσήφ, δεν εγέννησε κανένας. Εγέννησε το Πνεύμα το Άγιον. Το Πνεύμα το Άγιο είναι εκείνο το οποίο δημιούργησε τη ζωή μέσα στη Θεοτόκο. Γι' αυτό είναι παράξενο το θέμα αυτό, το πιο παράξενο που μπορεί να πει κανείς, το πιο πολύπλοκο, εάν δεν έχει πίστη.

Χρειάζεται πίστη να παρακολουθηθεί όλη αυτή η υπόθεση, στην προεργασία, στην πράξη και γενικά στον επίλογο. Και μέχρι σήμερα χρειάζεται πίστη. Αλλά ο άνθρωπος, όπως ξέρετε, έχει δώσει τα πρωτεία, τα έχει πάρει από το αυτί του, όπως έλεγα το πρωί, και τα έχει δώσει στο μάτι του, τα έχει δώσει στο μυαλό του, τα έχει δώσει στη γνώση του. Δεν θέλει να πιστέψει ο άνθρωπος. Θέλει να ιδεί, θέλει να εξετάσει, θέλει να το καταλάβει αυτός. Μα μπορείς να καταλάβεις τις ενέργειες του Πνεύματος του Αγίου; Τι εκατάλαβες, άνθρωπε, από αυτά που σε περιβάλλουν; Ποιο μυστήριο έλυσες από αυτά που σε περιβάλλουν; Πώς ομιλώ αυτή την ώρα και πώς ακούς εσύ; Ποιος ωτορινολαρυγγολόγος μπορεί να μας αναπτύξει πώς ακούει ο άνθρωπος;

Πώς γίνεται; Όχι ότι έτσι, παλμοί, πράγματα, θάματα. Όχι, αυτά δεν τα έφτιαξες εσύ. Αυτά τα έχει φτιάξει άλλος και έχει δώσει νόμο ο άλλος να γίνονται, για να ακούς. Πώς γίνεται; Μα μήπως η Παναγία μας, όταν της είπε αυτό το παράξενο πράγμα ο Άγγελος, όπως ενθυμείστε από τα περιστατικά του Ευαγγελισμού, τι είπε εκεί πέρα; «Πώς έσται μοι τούτο», λέει, «επεί άνδρα ου γινώσκω;» Έτσι θέλουμε και εμείς, άντρα και γυναίκα, για να παραδεχτούμε ότι έφεραν παιδί στο είναι. Δεν θέλουν οι άνθρωποι αυτά τα παράξενα. Θέλουν όλα να τα περνάνε από τη λογική τους. Και τι σε πληροφορεί η λογική; Πώς βλέπεις, άνθρωπε; Με τα μάτια μου βλέπω. Σοβαρά; Αλλά δεν έτυχε ποτέ να περάσει κάποιος μπροστά και να μην τον δεις;

Να σε χαιρετήσει και να μην του απαντήσεις και να παρεξηγηθεί; Και για να τον στενοχωρείς, δικαιολογηθείς εκ των υστέρων, του είπες: «Δεν επρόσεξα». Πώς δεν επρόσεξες, καημένε; Προς τα πού κοιτούσες; «Ε, τότε δεν θα είχα τον νου μου εκεί». Α, με τον νου βλέπεις εσύ; Εσύ με τι βλέπεις; Νους ορά και νους ακούει. Ωραία, ξαναπλώ. Το μάτι είναι ένα εργαλείο, το οποίο χρησιμοποιείται από τον νου, από την ψυχή του ανθρώπου. Δεν βλέπει αυτό, μόνο κοιτάει. Να περνάει μπροστά σου και εσύ να χαζεύεις, γιατί έχεις τον νου σου αλλού, είσαι στενοχωρημένος, είσαι στα βάσανά σου, είσαι στα προβλήματά σου, και δεν προσέχεις τίποτα μπροστά σου. Μυστήρια πράγματα, και θέλουν να λύσουν οι άνθρωποι το υπερφυές θαύμα που υπάρχει στον κόσμο, την ενανθρώπιση του Θεού. Το πώς ο Θεός έγινε άνθρωπος. Ωραία απαντά ο θείος Χρυσόστομος.

Θεός, εκεί είσαι. Ούτε έχει θέση το πώς. Άμα βλέπεις Θεό και μπαίνεις στη μέση, μη ρωτάς πώς το έκανε. Γι' αυτό κι ο Άγγελος δεν απήντησε στην Παναγία μας το πώς θα γίνει αυτό, επειδή δεν έχει άντρα. Της είπε μόνον το τι θα γίνει: «Πνεύμα Άγιον επελεύσεται επί σε». Πώς θα τα κάνει, δεν ξέρω εγώ. Έτσι και εδώ, μη βάζουμε τη μύτη μας εγωιστικά να λύσουμε τα υπερφύσιν πράγματα. Μη ζητάς φύσεως τάξη όπου είναι υπερφύσιν το γινόμενο. Διότι «όπου Θεός βούλεται, νικάται φύσεως τάξις». Για μας ένα και ένα κάνουν δύο, για τον Χριστό ένα και ένα κάνουν χίλια.

Περιορίζουμε τη δύναμη και την πανσοφία του Θεού και να εξαρτήσουμε από εκεί την πίστη μας. Όπως έλεγα γρηγορότερα στα Τρίκαλα, όλα τα πιστεύουμε με καταπληκτική αφέλεια. Ένα δεν πιστεύουμε, διότι σε εκείνο δεν αφήνει ο διάβολος να πιστέψουν: αυτά που λέγει η Γραφή και αυτά που έκανε ο Θεός. Πιστεύει ο άνθρωπος για να φάει. Αν περιμένει να το στείλει στο χημείο του κράτους, το φαΐ, να δει αν τον έχει δηλητηριάσει η γυναίκα ή όχι, θα μείνει νηστικός και θα πεθάνει μέχρι να πάρει την απάντηση. Αν περιμένει να στείλει στο χημείο του κράτους να δει αν το νερό είναι δηλητηριασμένο ή όχι, θα πεθάνει από τη δίψα ώσπου να έρθει η απάντηση. Πιστεύει και πίνει, πιστεύει και τρώει, πιστεύει και ταξιδεύει, πιστεύει και παίρνει το φάρμακο.

Στον γιατρό, και πέφτει κάτω και τον σκίζει και τον κάνει κομμάτια. Πιστεύει στο αεροπλάνο και μπαίνει. Πιστεύει στο αυτοκίνητο και πηγαίνει. Πιστεύει και παίρνει το ψωμί. Πιστεύει τα πάντα. Πιστεύει τον δάσκαλο που του λέει «δύο και δύο κάνουν τέσσερα». Γιατί κάνουν τέσσερα; Πιστεύει στα πάντα και έτσι προχωρεί. Όταν φτάσει όμως το θέμα του Χριστού, το θέμα εδώ, εδώ δεν πιστεύω. Αυτά είναι παραμύθια, αυτά λένε οι άνθρωποι που έχουν ευσεβείς μπροστά τους. Εγώ έχω γνώση. Σοβαρά; Σαν τι γνώση έχεις; Σε τι θέμα έχεις γνώση; Μπορείς να μου πεις πού σου φυτρώνει το νύχι σου και πώς εδώ, το πίσω μέρος, βγάζει αίμα και εδώ δεν βγάζει; Λύσε μου το πρόβλημα αυτό. Πώς γίνεται και πώς γίνεται; Πώς το ένα είναι νεκρό και το κόβεις και το άλλο δεν είναι; Τι έλυσες; Μπορείς να μου πεις ποιος τρυπάει τα μαλλιά σου, που είναι σαν μακαρόνι; Η άλογος φύσις;

Μυστήριο έχει λύσει ο άνθρωπος; Έχει λύσει κανένα που τον περιβάλλει; Σύνολο μυστήριο. Πώς η μητέρα σου πίνει μαύρο κρασί και σου κάνει άσπρο γάλα; Πώς τρώει κουνουπίδια και λάχανα και σου κάνει γάλα; Πώς γίνεται αυτό το πράγμα; Πώς, όταν συλλαμβάνει η γυναίκα, αμέσως το στήθος αρχίζει και φτιάχνει γάλα, κατάλληλο για το στομάχι αυτού του παιδιού που θα βγει;

Έφτιαξε τα κόκκαλα μέσα στον άνθρωπο, όπως ωραιότατα λέγει ο Σολομών στη Σοφία. Πέθους. Άκουσε συνεργείο ποτέ να δουλεύει μέσα σου; Ή άκουσε η μητέρα μέσα συνεργείο να φτιάχνουν δόντια και να τα σμαλτώνουν τα δόντια, να τα χαράσσουνε για να αλέθουν και να τα κάνουνε και κυνόδοντα; Άκουσε ποτέ μέσα; Τι έλυσες, άνθρωπε; Δεν ντρέπεσαι να μιλείς τέτοια πράγματα;

Αγία. Είναι ο διάβολος στη μέση, τον οποίον ακούς, και πιστεύεις στον εγωισμό σου. Και σου λέει όλα αυτά τα παραμύθια, ότι αυτά είναι αδύνατα. Και μήπως με τον κρίνο το έχεις κι εσύ; Ή το είχε που το είχε και η Παναγία και ειρωνευόμεθα εμείς; Μας καθίζει στο σκαμνί αύριο ο Χριστός με τα ίδια τα δικά μας τα λόγια. Πώς σε όλα τα πράγματα πιστεύεις; Θα καθόμεθα εμείς εδώ τώρα, αν δεν πιστεύαμε ότι αυτό είναι φτιαγμένο σωστά από πάνω; Θα έμπαινε κανένας μέσα εδώ; Με πίστη ήρθαμε εδώ πέρα μέσα. Σε όλα υπάρχει πίστη. Πίστη έχεις και ρίχνεις τον καρπό σου και τον ιδρώτα σου στη γη, ότι θα βρέξει, ότι θα φυσήξει καλός καιρός και θα μαζέψεις κάτι. Με πίστη. Με πίστη σηκώνεσαι να ανοίξεις τη δουλειά σου. Με πίστη βάζεις τα χρήματά σου εκεί. Με πίστη.

Στο θέμα του Χριστού, μόνο στο θέμα της πίστης, εκεί δεν υπάρχει πίστη.

Ευχαριστώ. Ξέρει ο άνθρωπος; Και τι γνωρίζει ο άνθρωπος από εκείνα που τον περιβάλλουν; Έκαμε μερικές εφευρέσεις τώρα και πέταξε τον Θεό, που έπρεπε να ντρέπεται και να πει: «Φίλε, υπήρχαν τέτοια πράγματα; Πού ήμουνα τόσα χρόνια; Τόσο κορόιδο ήμουνα και δεν τα έβλεπα;» Γιατί δεν έφτιαξε τίποτα ο άνθρωπος· εφεύρε. Ωραία! Έπεσε η ντουλάπα από εκεί και πίσω από την ντουλάπα, να σου καμιά τριανταριά λίρες κρυμμένες. Κατόρθωμα, ε! Πού βρήκες τις λίρες; Εκείνος που τις είχε βάλει εκεί, τίποτα γι' αυτόν. Δεν είπες «δόξα τω Θεώ, τον παππούλη μου που τα έβαλε εκεί, δόξα τω Θεώ, τον πατέρα μου»· κατόρθωμα δικό σου, βρήκα. Τι βρήκες; Ξένους κόπους. Δημιούργησες τίποτα; Ήσαν αυτά τα πράγματα και είναι. Και τι περιβάλλει ακόμη τον άνθρωπο, άγνωστο, που πρέπει να τον κάνει έτι μικρόν. Έκαμε τον εαυτό του τόσο μεγάλο και

έσβησε τον Θεό από τη μέση και μόνο στον εαυτό του πιστεύει ο άνθρωπος. Αλίμονο! Καλύτερα να μην είχε γεννηθεί ο άνθρωπος που σκέπτεται κατά αυτήν την έννοια και σβήνει εκείνον που είναι η αιτία, αυτός που συνέχει τα πάντα και διατηρεί τα πάντα. Όλες αυτές οι εφευρέσεις και όλα τα μυστήρια αυτά που μας περιβάλλουν θα έπρεπε να μας κάνουν έτι ταπεινούς και να λέμε: «Μέγας είσαι, Κύριε», μαζί με τον Δαβίδ, «και θαυμαστά τα έργα σου», και «ουκ έστι λόγος προς ύμνον των θαυμασίων σου».

το Θαυμασίος. Αλλά ο εγωισμός, επαναλαμβάνω, δεν μας αφήνει. Μη ζητάτε, λοιπόν, το πώς. Μη ζητάτε όταν βάνει ο Θεός το χέρι του στη μέση. Και μη θέλουμε να γίνουμε εμείς ανώτεροι από την Παναγία, η οποία έπαιξε τον ρόλο αυτόν. Τα έζησε τα πράγματα, τα αντιμετώπισε τα πράγματα και, εν τέλει, σήκωσε τα πανάγια χέρια της και είπε: «Ιδού η δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου», και παραδόθηκε. Διότι από τη στιγμή που παραδίδεται ο άνθρωπος, τα πράγματα αλλάζουν. Από τη στιγμή που παραδίδεται. Εάν ο άνθρωπος δεν παραδοθεί, δεν καταθέσει το εγώ του, δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Εντούτοις, ο Θεός μας μίλησε ώστε, όταν πραγματοποιηθούν αυτά, να πιστέψουμε. «Ταύτα», λέει, «εγράφησαν ίνα πιστεύσητε». Δεν εγράφησαν εκεί έτσι ως έτυχε. Εμείς δεν βρισκόμεθα σήμερα προ Χριστού, ώστε να πιστέψουμε στα μέλλοντα να συμβώσι. Εμείς καλούμεθα να πιστέψουμε σε εκείνα τα οποία συνέβησαν. Έχουμε πεπατημένη εδώ, έχουμε ιστορικά πράγματα. Υπήρχε, κύριοι, Πλάτων; Βέβαια υπήρχε. Έζησες εσύ και τον είδες;

Το πιστεύω, το λένε οι ιστορικοί. Πόσα χρόνια είναι ο Πλάτων από σήμερα; 3.000 χρόνια. Πώς πιστεύεις σε αυτόν που είναι 3.000 χρόνια και δεν πιστεύεις σε αυτόν που είναι 2.000 χρόνια νεότερος, ο Χριστός; Υπάρχει Σοκράτης, υπάρχει Αριστοτέλης, υπάρχουν Θερμοπύλες, υπάρχει Ευρώπη, υπάρχουν πέντε ήπειροι. Ε, πήγες από κοντά και τα εξέτασες; Όχι, τα πιστεύεις.

Άλλοι τα γράψαν. Άλλοι. Ναι, και εδώ τα γράψαν άλλοι. Ήσαν άλλοι εκεί. Αν πω εγώ στον γιο μου ότι το 1940 έγινε αυτό, επήγα στην Αλβανία, υπέστην εκείνο και λοιπά, τι θα μου πει ο γιος; «Ψέματα λες»; Όταν μου λέει ο πατέρας μου: «Πήγες στο Εσκί Σεχίρ, πήγες στη Μικρά Ασία, υπέφερες τούτο, κόψαν τα χέρια, στη Σμύρνη υπόμεινες το καράβι» και λοιπά, «ψέματα λες, δεν ήμουν εγώ εκεί να πιστεύω»; Έτσι είναι;

Είναι. Όλα τα πιστεύουμε, όλα τα καταπίνουμε. Τα καταβροχθίζουμε. Κάθε τι που έχει σχέση με τον Χριστό, αυτό απορρίπτομε. Είναι μεγάλος άμυαλος ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος προσεληνώθη, αλλά δεν προσγειώθη στα θέματα που θα έπρεπε να προσέξει. Μας έχει, αγαπητοί μου, καταστήσει αναπολογήτους ο Χριστός. Μην ζητάτε, επαναλαμβάνω, φυσικά πράγματα, όταν έρχεται από καταβολής κόσμου και γράφουνε όλοι οι προφήτες, όλοι οι άνθρωποι του πνεύματος γι' Αυτόν. Κι όχι οι Εβραίοι μόνο, αλλά και οι Έλληνες ειδωλολάτρες και οι άλλοι κάτω στην Ανατολή και οι Πέρσες. Οι πάντες, όπου υπάρχει κόσμος και πολιτισμός, έγραψαν για αναμενόμενο Μεσσία, με βάση αυτή την εντολή που είχε δώσει ο Θεός μέσα στην Εδέμ.

Σας είπα γρηγορότερα ότι το σπέρμα της γυναικός θα συντρίψει την κεφαλή του όφεως. Αυτό είναι το θέμα. Και από εκεί ξεκινάνε όλα. Γι' αυτούς οι οποίοι δεν έχουν εγκύψει, να τους μεταφέρω μερικές γνώμες, όχι των προφητών που μυρίζουν λιβάνι και το φοβούνται, αλλά που έχουν φιλοσοφία. Ευαγγέλια! Να δείτε τι ομιλούν γι' αυτόν τον Χριστό, από τον οποίο εμείς παίρνουμε ό,τι απορρέει και τον απορρίπτουμε αυτόν. Δεν θέλουμε να τον ακούμε. Όπως σας είπα το πρωί, παίρνουμε τις αργίες, παίρνουμε τον 13ο μισθό, παίρνουμε τα τραπέζια, παίρνουμε τα πάντα, τον ήλιό του, τα καλά του κλπ., αλλά αυτόν δεν θέλουμε να τον ακούμε. Δηλαδή τι έγραψαν και τι μίλησαν οι άνθρωποι αυτοί, οι οποίοι δεν είχαν καμιά σχέση με τον Χριστό και μας καθιστούν αναπολογήτους.

Ο Πλάτων, ο δικός μας φιλόσοφος, Έλλην, γράφει στο βιβλίο του «Νόμοι και Επινομίς» το εξής: «Ο δίκαιος, χωρίς να έχει αδικήσει, θα μαστιγωθεί, θα δαρεί και στο τέλος θα σταυρωθεί». Τρεις χιλιάδες χρόνια προ Χριστού. Φιλόσοφος δικός μας.

Όλον! Λέγει το εξής: «Οποτεδήποτε εις την διηρημένη ανθρωπότητα η άσαρκος θεότης θα λάβει σάρκα, Θεός γίνεται άνθρωπος, ο Υιός του Θεού γίνεται Υιός Παρθένου, θα λάβει σάρκα, αυτή η θεότης θα φέρει την απαλλαγή από τα πάθη».

«Άσαρκος αυτός Θεός θα κρεμαστεί υπό αγνώμονος λαού», σαν Ευαγγελιστής, «και όλα τα πάθη θεληματικά θα υποστεί». «Ερχόμενος ο Κύριος προς το εκούσιον πάθος», λέγει η Αγία μας Εκκλησία τη Μεγάλη Εβδομάδα. Στο θεληματικό. Ήρθε με την καρδιά του, το εζήτησε. «Ιδού εγώ, ήκω του ποιήσαι το θέλημά σου. Εγώ θα πάω. Θυσίες ταύρων και μόσχων δεν ευαρεστήθης. Εγώ θα καταρτίσω σάρκα και θα έρθω να θυσιαστώ, για να σε τακτοποιήσω, να σε ευαρεστήσω». Και έχει, δεν ξέρω αν κανείς από εσάς έχει πάει ποτέ προς τη Μονεμβασία.

Στη Μονεμβασία, έρχεται στον νου μου, υπάρχει μια εκκλησία της Παναγίας μας, της Χρυσαφίτισσας, έτσι λέγεται. Στην Ωραία Πύλη έχει τον Χριστό μας με ακάνθινο στέφανο να έλκεται, να τραβιέται δηλαδή, να τρέχει να θυσιαστεί για τον άνθρωπο. Εξού και η εικόνα του Ελκόμενου, έτσι τη λένε εκεί πέρα. Τον έλκει η αγάπη του να θυσιαστεί για το χατίρι του ανθρώπου. Και εδώ γράφει αυτός ο φιλόσοφος, ο ειδωλολάτρης, που πίστευε όχι στους δώδεκα θεούς αλλά στους εκατόν πενήντα θεούς. Λέγει: «Η άσαρκος αυτή θεότης θα κρεμαστεί υπό αγνώμονος λαού και όλα τα πάθη θεληματικά θα τα υποστεί». Δεν μπορούσε να αποφύγει τους Εβραίους και να μη σταυρωθεί ο Χριστός; Δεν μπορούσε να τους πατάξει με αορασία και να τους διαφύγει; Δεν πήγανε άλλη φορά

να τον κρημνίσουν κάτω από το όρος, από την οφρύ του όρους, διότι είπε ότι είναι ο Υιός του Θεού, και έφυγε διαμέσου αυτών; Δεν ήρθε η ώρα του, όμως. Όταν ήρθε η ώρα του, λέγει: «Ήρθε η ώρα και ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί» κλπ., κλπ., κλπ. Ο Σοκράτης λέγει το εξής: «Καθεύδοντες αν διατελοίτε, ει μη τινα άλλον ο Θεός υμίν επιπέμψειε, κηδόμενος υμών». Θα είμαστε πάντοτε, λέει, κοιμισμένοι, εάν δεν μας λυπηθεί ο Θεός και στείλει κάποιον να μας βοηθήσει και να μας σώσει. Τα λένε οι φιλόσοφοι αυτά, δεν τα λένε οι άνθρωποι του Ισραήλ.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι πληρωμένοι. Δεν ξέρω για ποιον άλλο λόγο τα είπανε αυτά τα πράγματα άνθρωποι ξένοι με τα θέματα αυτά.

Αυτά είναι και τα μαντεία, ο διάβολος, οι Σίβυλλες. Τα μαντεία μιλήσανε για την έλευση του Χριστού. Δηλαδή τι βγαίνει από αυτό; Ότι επεστράτευσε όλα τα πνεύματα, καθαρά και ακάθαρτα, ο Θεός, να μιλήσουνε για τον Χριστό, για την έλευση αυτή. Ακούστε: μια Σίβυλλα της Κυμαίας, είναι Σίβυλλα της Ερυθραίας, Σίβυλλα της Μύργης, όπως λέμε το μαντείο των Δελφών. Ακούστε τι λέει: «Κόρη ποτέ της, επί την πόλιν σχέδη τ' αυτήν Ελλάσια γην». Κάποτε, λέγει, σ' αυτή τη

βασανισμένη γη, «δίχα σφάλματος», χωρίς αμαρτία, «γεννήσεται σαρξ, ακαμάτης δε θεότητος όρης, ανία των παθών λύσει φθοράν». Ένας αναμάρτητος, λέει, μια θεότης αναμάρτητος θα έρθει με σάρκα στον κόσμο τούτον, να λύσει τις αμαρτίες του κόσμου και τα σφάλματα του κόσμου. «Και τούτου φόνος, φόνος εβραϊκός, φόνος γεννήσεται εξ απίστου λαού του Ιουδαϊκού και εις ύψος κρεμασθήσεται ως θανάτου κατάδικος». Ως θανάτου κατάδικος. Ο Χριστός δεν ήταν άξιος θανάτου. Ανέβη ως κακούργος, όχι κακούργος· ως άνομος, όχι άνομος. Και λέγει εδώ, σαν πέμπτος Ευαγγελιστής, «ως θανάτου κατάδικος». Έχετε συναξάρια στο σπίτι σας; Ανοίξετε

μηνός Νοεμβρίου και διαβάστε τον βίο της Πανσόφου Αικατερίνης, όταν έδωσε τη μάχη με τους εκατόν πενήντα φιλοσόφους ειδωλολάτρες και τους ενίκησε και τους καταστόμωσε και τους μετέτρεψε και έγιναν άγιοι, διότι εδέχθηκαν μαρτύριο. Επίστευσαν με των ιδίων των μαντείων και των θεών τους χρησμούς. Διαβάσετε, την 25η του μηνός Νοεμβρίου, στον βίο της Αγίας Αικατερίνης, να βρείτε αυτό το κομμάτι που σας μεταφέρω αυτή την ώρα. Και όχι μόνον αυτό για εμάς τους Έλληνες, όχι μόνον αυτό. Ακούστε: «Ζει τότε και μεγαλεί ο Θεού πέμψας ανθρώποις, ήξει σαρκοφόρος, θνητοίς ομοιούμενος εν γη». Τότε, λέγει, ένα μεγάλο πράγμα από τον Θεό θα γίνει στους ανθρώπους. Δηλαδή το μεγαλείο του Θεού θα γίνει, πέμψας ανθρώποις,

φορώντας σάρκα θνητή και ομοιούμενος εν γη, σαν εκείνο που λέγει ο Βαρούχ, ότι «επί της γης ώφθη και τοις ανθρώποις συνανεστράφη». Και ακόμη, ξέρετε τι λέγει; Πώς θα είναι το όνομά του. Είπε, παραδείγματι, το Πνεύμα το Άγιο δια του Ησαΐου ότι θέλει κληθεί Ιησούς το όνομα. Αλλά, όπως είπε και ο άγγελος, «θα καλέσεις το όνομα αυτού Ιησούν». Αυτό το λέγει και το μαντείο τότε. Ακούστε πώς: «Τέσσερα φωνήεντα φέρει, τα δ' άφωνα δύο». Το όνομά του, λέγει, θα έχει τέσσερα φωνήεντα και δύο άφωνα, δύο σύμφωνα. Πόσα φωνήεντα έχει το όνομα Ιησούς; Τέσσερα. Γιώτα.

Ήτα, όμικρον, ύψιλον. Πόσα σύμφωνα έχει; Δύο. Σίγμα. Θα πει κάποιος τώρα, που δεν ξέρει τα πράγματα: «Και μόνο το όνομα Ιησούς έχει τέσσερα φωνήεντα και δύο σύμφωνα; Πόσα άλλα δεν μπορούμε να φτιάξουμε;» Το προλαμβάνει αυτό. Αυτό και λέγει: θα είναι τέτοια τα γράμματα, τα φωνήεντα, και τέτοια τα γράμματα, τα σύμφωνα, που το όνομα αυτό θα αποτελείται από οκτώ μονάδες, οκτώ δεκάδες και εκατοντάδες οκτώ. «Οκτώ γαρ μονάδας, τόσας δεκάδας, επί ταύταις δ' εκατοντάδας οκτώ». Και πράγματι, το Ιησούς φτιάχνει 888, τρία οχτάρια.

Το Ι είναι 10, το Η είναι 8 και Αγία Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Απόστολος, Βασιλεία των Ουρανών. Να τα πω πάλι από την αρχή, γιατί τα μπερδέψαμε. Το Ι έχει 10, το Η έχει 8· 10 και 8, 18. Το Σ είναι 200· 218. Το Ο από το ΟΥΣ, 70· 288. Το Υ, 400. Πόσα μας γίνονται;

Εξακόσια ογδόντα οκτώ, και διακόσια το τελευταίο το σίγμα, οκτακόσια ογδόντα οκτώ. Οκτώ, λέει, μονάδες, οκτώ δεκάδες και εκατοντάδες οκτώ. Το έδεσε το θέμα. Αυτός θα είναι ο Υιός του Θεού, που θα φορέσει σάρκα και θα πάθει θεληματικά όλα για την αγάπη του κόσμου. Έγινε αυτό ή δεν έγινε; Να απορρίπτουνε οι άλλοι τον Χριστό, κάτι πάει κι έρχεται. Να απορρίπτουμε εμείς οι Έλληνες τον Χριστό, αυτό δεν τρώγεται με τίποτα. Θέλετε να σας πω ακόμη; Ακούστε. Τι είπε ο Χριστός τόσο στην Αποκάλυψη όσον και γρηγορότερα; «Εγώ ειμί», λέγει, «το Άλφα και το Ωμέγα». Το Α και το Ω για μας είναι η αρχή και το τέλος

του αλφαβήτου. Ποια γλώσσα στον κόσμο έχει Α και Ω; Ουδεμία. Μόνον η ελληνική αλφάβητος έχει Α και Ω. Τι είναι η ελληνική αλφάβητος; Η γλώσσα των Αγγέλων, η γλώσσα της Γραφής, η γλώσσα της Εκκλησίας, η γλώσσα της Σοφίας, η γλώσσα που μπορούν να αποδοθούν όλα τα νοήματα, υψηλά νοήματα. Καμιά γλώσσα δεν μπορεί να αποδώσει αυτά που αποδίδει η ελληνική γλώσσα. Γι' αυτό και βάλλεται, γι' αυτό και διαλύεται σήμερα. Ίνα ο άνθρωπος να μην καταλαβαίνει τη Γραφή, να μη γνωρίζει και αντιλαμβάνεται τα κείμενα της Εκκλησίας. Με σχέδιο.

Πόσες μονάδες, πόσες δεκάδες και πόσες εκατοντάδες έχει η ελληνική γλώσσα; Ξέρετε; Έχει οκτώ μονάδες, έχει οκτώ δεκάδες και έχει εκατοντάδες οκτώ. Το ξέρετε; Η ελληνική γλώσσα αποδεικνύει τη θεότητα του Χριστού και την Αγία Τριάδα. Το ξέρετε; Άμα δεν το ξέρετε, μάθετε. Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ· οκτώ μονάδες, μέχρι το 9. Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π· οκτώ δεκάδες. Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω· οκτώ εκατοντάδες. Αγία η γλώσσα η ελληνική.

Συμβολίζει τον Χριστόν και την Αγία Τριάδα. Αν ο Χριστός δεν είναι Θεός, 888 δεν γίνεται, άμα φύγει το 1-8. Ο Χριστός είναι Αγία Τριάς, η Αγία Τριάς είναι Χριστός και Άγιο Πνεύμα, είναι ένα. Τυχαία εστάλη ο Αλέξανδρος κάτω εκεί, πήγε την ελληνική γλώσσα; Τυχαία; Τυχαία είπε στον Ραβίνο «δώσε τα κλειδιά της πόλεως, γιατί αυτός είναι δικός μου που έρχεται»; Τυχαία είπε στον Αλέξανδρο ότι «αυτός είναι δικός μου και η πόλη δική μου και θα σου δώσουν τα κλειδιά»; Τυχαία είναι αυτά; Και έχει σήμερα βωμόν στην πλαγιά εκεί της Μικρής Γαλιλαίας, εκεί που έθαψαν τον Πατριάρχη που πέθανε προχτές, τον Βενέδικτο, όπου συνηντήθη ο αρχιερεύς της πόλεως και έδωσε τα κλειδιά στον Μέγα Αλέξανδρο.

Είναι ότι πέθανε 33 ετών ο Μέγας Αλέξανδρος. Τυχαίο είναι που είπε ο Χριστός, όταν είδε τους Έλληνες, «Νυν ελήλυθεν η ώρα, ίνα δοξασθή ο Υιός του ανθρώπου»; Αν δεν τα ιδούμε εμείς, γιατί τα σβήσαμε εν τη απιστία μας, αυτά θα τα ιδούν οι ψυχές μας όταν θα φύγουμε, λίγαν στην τόμο. Για πού προορίζεται αυτή η ελληνική γλώσσα; Πού προορίζεται και τι θα κάνει αυτός ο Θεός, ο Χριστός, διαμέσου της Ελλάδας και των ελληνικών γραμμάτων και της αλφαβήτου; Και αυτά τα λένε μαντεία, τα λένε οι διάβολοι δηλαδή. Επιστρατεύονται να μιλήσουν για τον Ένα, που πρέπει να τον γνωρίσει όλος ο κόσμος. Και εμείς δεν ξέρουμε τίποτα από αυτά. Δεν είναι εκείνα που μίλησε ο Ησαΐας, ο πέμπτος Ευαγγελιστής, που μίλησε ο Ιεζεκιήλ, που μίλησε ο Προφήτης, που μίλησε ο Δαβίδ, που μίλησαν, που μίλησαν. Μιλούνε τα μαντεία, μιλούνε οι φιλόσοφοι.

Συνεπώς, δεν θα βρεθεί κανένας που να πει ότι ο Θεός δεν έκαμε εκείνα που έπρεπε, να βοηθήσει τον άνθρωπο. Και δεν θα μπορεί κανένας σήμερα να πει ότι δεν υπάρχει φως. Κάνουν οι άνθρωποι 8, 10, 15, 20 χρόνια στο θρανίο να μάθουν ψέματα. Για να μάθουν το Ευαγγέλιο δεν διαθέτουν ούτε μία ώρα στη ζωή τους και κρίνουν και επικρίνουν το Ευαγγέλιο και γενικά ό,τι το Ευαγγέλιο διδάσκει, χωρίς να το έχουν διαβάσει. Να το διαβάσεις και να το απορρίψεις, αυτό το καταλαβαίνεις. Αλλά, χωρίς να το έχεις διαβάσει, να ομιλείς, αυτό δεν το καταλαβαίνεις. Είναι εναντίον της νοημοσύνης γενικά, και αυτού που ομιλεί αλλά και αυτών που τον ακούνε. Διότι πρέπει αμέσως να του αφαιρέσεις τον λόγο. Πού είσαι, κύριε; Έχεις εγκύψει; Έχεις διαβάσει;

Ρωγόνα εξαιρονομικά, καθ' ην είμαι άμοιρος! Ευχαριστώ. Να μιλήσω για θέματα ιατρικής, χάριν, δεν ξέρω τίποτα από τον Ασκληπιό. Πώς μπορώ να μιλήσω; Θα είμαι αστείος. Και εντούτοις ομιλούμε από καθέδρας ότι αυτά είναι μυστήρια και είναι φτιαγμένα να πλανούν τους ανθρώπους, και είναι το δηλητήριο του λαού και τους έχουν αποκοιμήσει κλπ. Και είναι έξυπνοι. Αν δεν πεθαίναμε, θα σε θεωρούσα έξυπνο και θα σου 'δινα και το χέρι μου από εδώ. Όσο πεθαίνουμε όμως, θα το συζητήσουμε από εκεί, πώς έχουν τα θέματα. Όλα, λοιπόν, έχουν γίνει από την αγάπη και από την πρόνοια του Θεού. Και έχει μιλήσει για τα πάντα. Μας απήντησε, λοιπόν, ότι η σύλληψη του Χριστού θα είναι διαφορετική. Και έπρεπε να είναι διαφορετική, διότι εμείς αυτό που χάσαμε στα μονοπάτια της αμαρτίας ήταν η ζωή μας. Θάνατος πά' να πει αποκοπή από τον Θεό.

Κατά συνέπεια, ο άνθρωπος, εφόσον έπασχε από θάνατο, έπρεπε να βρεθεί το φάρμακο, που το φάρμακο του θανάτου είναι μόνον η ζωή. Και διότι τη ζωή δεν την έχει κανένας άλλος παρά μόνο ο Θεός, γι' αυτό ήρθε ο ίδιος ο Θεός εις τον κόσμο, για να δώσει στον άνθρωπο αυτό που του έλειπε, τη ζωή. Γι' αυτό και λέγεται η πλευρά του ζωηφόρος, ο Σταυρός του ζωηφόρος, ο Τάφος του ζωηφόρος, το Ποτήρι του Άρτος Ζωής και το σώμα και το αίμα του Άρτος Ζωής. Δεν είναι «χρόνια πολλά» ο Χριστιανισμός, είναι ζωή ο Χριστιανισμός. Και έτσι πρέπει να την αντιμετωπίζουμε. Γι' αυτό χρειάζεται η στενή αυτή σχέση με το Άγιο Ποτήριο, με τον Άρτο της Ζωής. Με το Ποτήριο της Ζωής έχουμε ανάγκη από ζωή.

Δεν μετέχουμε της ζωής, είμαστε σβηστοί, σαν τους πολυελαίους που δεν μετέχουν του φωτός. Γι' αυτό, ωραία, όταν κάνουν την προσκομιδή... Πρωί εκεί οι ιερείς και βγάζουν τον αμνό, μέσα στα άλλα τα ωραία λόγια, τα περιεκτικά, λένε και αυτά: «Ουδέ άγγελος, ουδέ αρχάγγελος, αλλ' αυτός ο Κύριος έσωσεν ημάς εκ της κατάρας του νόμου». Ήρθε να δώσει στον άνθρωπο και τη ζωή. Αυτή την έχει αφήσει στην Εκκλησία του, διά των μυστηρίων. Ο άνθρωπος που κοινωνεί το σώμα και το αίμα του Χριστού επικοινωνεί με τη ζωή και έχει ζωή. Είναι αυτό: μένει εν τη αμπέλω και η άμπελος εν αυτώ, και απομυζά από την άμπελον και φέρνει φύλλα και φέρνει βότρυας και φέρνει οίνον, ζάχαρο, οινόπνευμα. Όλα αυτά απορρέουν από τη βάση. Γι' αυτό και ακριβώς από την Ωραία Πύλη, από πάνω, υπάρχει ο Μυστικός Δείπνος και «Εγώ η άμπελος, υμείς τα κλήματα», όπως αναφέρει στο 15ο του Ιωάννου ο Χριστός. Αυτό δεν το ξέρουν οι άνθρωποι. Έρχονται, ανάβουν το κερί τους και περιμένουν να πάρουν το αντίδωρο.

Τι να το κάνεις το αντίδωρο, χρυσέ μου; Τι να την κάνεις την εικόνα της Θεοτόκου; Τι να τον κάνεις τον Αγιασμό; Έχεις ανάγκη από ζωή. Αφήνεις τη ζωή μες στο Άγιο Ποτήριο και παίρνεις την ευλογία. Καλό και άγιο είναι κι αυτό, αλλά δεν σώζει, δεν σώζει. Εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν αιώνιον είναι ο ίδιος ο Χριστός που δίνει τα εισιτήρια εκεί, μπροστά στην Ωραία Πύλη, σε κάθε άνθρωπο που ετοιμάζεται εν μετανοία, εν εξομολογήσει και προσέρχεται και λαμβάνει εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν αιώνιον. Τα έργα του, τα αγαθά στη βαλίτσα του και το εισιτήριό του, που του το δίδει εδώ, στην Ωραία Πύλη, διά χειρός του ιερέως. Ο άνθρωπος ταξιδεύει στην αιωνιότητα. Κάτι τέτοιες σκέψεις περίπου πρέπει να μας συνέχουν αυτές τις ημέρες. Παράξενα βέβαια πράγματα, όπως ξέρετε.

Αυτός ο καημένος ο Ιωσήφ ευρέθηκε μπροστά στη δύσκολη αυτή θέση. Πού να καταλάβει ότι Πνεύμα Άγιον εισήλθε; Πού να τα καταλάβει αυτά τα πράγματα; «Ως υετός επί πόκον», που λέγει ο Γεδεών, πού να καταλάβει; Ακούς εσύ τον τρόπο που πέφτει η δροσιά το βράδυ; Όχι. Παίρνεις το ποκάρι, τα μαλλιά, που το ξέχασες στην αυλή, και το στύβεις το πρωί και βγάζεις μία λεκάνη νερό. Πότε έβρεξε; Δροσιά έπεσε. Και πότε έπεσε αυτή η δροσιά; Την κατάλαβε κανείς; Ως περ υετός επί πόκον, έτσι συνέλαβε και η Παναγία μας. Πού να το καταλάβει αυτό το θέμα ο Ιωσήφ;

Ιωσήφ. Θέλησε, λοιπόν, να την απολύσει λάθρα. Ο Ιωσήφ δεν εδόθη για άντρας της. Λέγεται άντρας από το Ευαγγέλιο. Έτσι έπρεπε να φαίνεται στους ανθρώπους, διότι μία γυναίκα, και μάλιστα κοπέλα, όταν παρουσιαζόταν έγκυος χωρίς άντρα...

Ελιθοβολείτο. Μην κοιτάς τις δικές μας σήμερα, που περιποιούνται την κοιλιά τους χωρίς να έχουν άντρα επίσημον. Αλλοίμονό τους εν ημέρα Κρίσεως. Θα έπρεπε να ελιθοβοληθεί και, για να μην ελιθοβοληθεί, οικονόμησε η πρόνοια του Θεού και δόθηκε αυτός ο άνθρωπος ως προστάτης, να τη σκεπάσει σαν ομπρέλα από τον νόμο, να μην ελιθοβοληθεί, και να τη βοηθήσει να φύγουν και στην Αίγυπτο και για την υπόλοιπη περιπέτεια που θα είχε το παιδίον εκ των υστέρων, από την κακία του Ηρώδου και των άλλων, όπως ξέρετε κι εσείς από τα μαθητικά χρόνια ακόμη. Όταν επέστρεψε η Παναγία μας από την ορεινή πόλη Ιούδα, ήτο τριών μηνών. Μία κοπέλα 14 ετών, με τριών μηνών εγκυμοσύνη, έχει έκδηλον την κοιλία. Πού μπορούσε να σταθεί; Είπε πολλά, δεν έγινε αντιληπτή. Θα φύγεις.

Μην τη διώξει; Φοβόταν τον Θεό. Να τη διώξει; Τη λυπόταν. Να βγει έξω, να την καταγγείλει, να τη σκοτώσουν σίγουρα; Τι θα γίνει; Θα σε πάρω και θα πάμε μακριά μία νύχτα, θα σε αφήσω σε ένα άλλο μέρος, σε μία άλλη πόλη. Κι αν σε ανακαλύψουν ότι δεν έχεις άντρα και το παιδί το έχεις έτσι, θα υποστείς τα δεινά. Αν γλιτώσεις, γλίτωσες. Εγώ εδώ μέσα δεν μπορώ να σε κρατήσω. Μεγάλο μάθημα αυτό, όχι δογματικό, ηθικό. Θα υπήρχε, αγαπητοί μου, αυτή η έξαρση της πορνείας και της μοιχείας σήμερα, εάν δεν υπήρχαν άνθρωποι να τρέφουν και να θάλπουν αυτές τις καταστάσεις; Δεν θα υπήρχαν. Θα μου πείτε, θα είχαν εξαλειφθεί; Όχι, αλλά θα είχαν περιοριστεί στο ελάχιστο. Από τα μαθητικά χρόνια ο Σατανάς εργάζεται αυτά τα πράγματα. Η μία της άλλης κρατάει τα δίκαια και διαφθείρεται.

Ο ένας του άλλου κρατάει τα δίκαια και διαφθείρεται. Και μάλιστα θεωρείται προδότης αν κάποιος το πει στον πατέρα, αν κάποιος το πει στην κυρία ή στον κύριο, για να προλάβουν μία κατάσταση. Κι έτσι, κάτω από τον φόβον αυτόν, να μην χαρακτηριστεί προδότης, δεν λέει τίποτα και μεταφέρει και τα ραβασάκια μέσα στον κόρφο της άλλης και της κρατάει και το τηλέφωνο και της δίνει και λεφτά και λέει και ψέματα στη μάνα και στο σχολείο και λοιπά, και έτσι βοηθάει την πορνεία και τη μοιχεία από τα νηπιακά χρόνια. Αλίμονο από τον άνθρωπο ο οποίος έχει κάνει τέτοια πράγματα στη ζωή του και δεν μετανοήσει. Και αν πω ότι λίγο πολύ όλοι έχουμε μπλέξει σε τέτοια πράγματα, ότι κανένας δεν έχει εξομολογηθεί αυτή την αμαρτία και είναι κρεμασμένο με τα γιον, λοιπόν, στις διαφθορές που επέτρεψε να διαφθαρούν άλλοι, δεν θα είμαι μακριά. Εξετάστε τη ζωή σας από τα παιδικά σας χρόνια. Αν κάνα τέτοιο έχετε κάνει...

Μετανοήστε και εξομολογηθείτε και προσέξτε μελλοντικώς αυτή την προσπάθεια. Αυτό που διδάχτηκε ο άνθρωπος αυτός, πανεμάρτης κατηγορίας όλων αυτών οι οποίοι δημιούργησαν θερμοκήπια και προϋποθέσεις και έγιναν ή γίνονται αυτοί οι διάφθοροι, είτε νέων είτε παντρεμένων. Ο Άγγελος επενέβη και του λέγει: «Το εν αυτή γεννηθέν», όπως σας είπα, «εκ Πνεύματος Αγίου εστι». Γι' αυτό θα ονομαστεί έτσι, έτσι, έτσι. Και αυτό το οποίο ακούς, σου συμβαίνει και έχεις το πρόβλημά σου, το έχει γράψει ο προφήτης Ησαΐας 850 χρόνια π.Χ.: «Ιδού η Παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν» κλπ., κλπ. Το δέχτηκε ο απλούς αυτός άνθρωπος, βρήκε τη λύση, γιατί όταν ο άνθρωπος ζητάει δίκαια μία λύση, μία απάντηση στην απορία του, ο Θεός είναι εις θέση να τον γεμίσει, να του απαντήσει.

Εις θέση. Αλλά δεν ζητήσαμε ποτέ μας εμείς όπως έπρεπε, γι' αυτό και ακριβώς δεν έχουμε πάρει και έχουμε ζητήματα και προβλήματα. Και την εκράτησε και ειργάσθη δίπλα της έπειτα και στάθηκε δίπλα της έπειτα και την πήρε τη νύχτα και έτρεξε στην Αίγυπτο και έμεινε εκεί, την εβοήθησε στις ανάγκες του μικρού, και επέστρεψαν ξανά μαζί κλπ. Και έπειτα τον βλέπουμε, μετά τα δώδεκα χρόνια του Ιησού, να φεύγει από τη μέση. Φαίνεται ότι ήδη εκοιμήθη και πλέον δεν παρουσιάζεται επί σκηνής ο μνήστωρ αυτός Ιωσήφ. «Και γέννησε», λέει, «τον υιόν αυτής τον Πρωτότοκον». Ώστε έχει και δευτερότοκο; Όχι. Πρωτότοκος λέγεται...

Που είναι ο διανοίγων μήτραν. Έχω εγώ έναν γιο. Τι είναι, δευτερότοκος; Πρωτότοκος είναι και μονογενής. Πρωτότοκος και μονογενής. Μη σκανδαλίζεστε ποτέ όταν ακούσετε τη λέξη «πρωτότοκος», ότι υπάρχει και δευτερόπλαστος. Υπάρχει και πρωτόπλαστος. Ποιος είναι ο δευτερόπλαστος; Κατά τον ίδιο τρόπο, κανένας. Μην πλανώμεθα. Είναι πρωτότοκος στη Μητρί και πρωτότοκος στον Πατρί. Διαβάστε προς Εβραίους, το πρώτο κεφάλαιο: «Όταν ο Θεός εισαγάγει εις την οικουμένην τον υιόν αυτού τον πρωτότοκον». Ποιος είναι ο δευτερότοκος; Θα υπάρχει; Ο Κύριός μας είναι πρωτότοκος στη Μητρί και πρωτότοκος στον Πατρί. Μονογενής στη Μητρί και μονογενής στον Πατρί. Μη σκανδαλίζεστε. Δεν είναι αυτά κείμενα που μπορούν να θρέψουν οι Ιεχωβίτες και Προτεστάντες κλπ. Εμείς σας τα προσέχουμε. Η Παναγία μας είναι Αειπάρθενος. Είναι Παρθένος προ του τόκου, κατά τον τόκον και μετά τον τόκον. Οι τρεις αστέρες της Θεοτόκου: προ, κατά και μετά τον τόκον. Αειπάρθενος.

Χέρια ψηλά. Ό,τι έχει η Αγία μας Εκκλησία και συγκεκριμένως το Σύμβολο της Πίστεως, κρατήστε το. Και είναι ακόμη που πρέπει να προσέξουμε, που είπε ότι «αυτός γαρ σώσει τον λαόν αυτού εκ των αμαρτιών αυτών». Ποιον λαό; Αυτός δεν γεννήθηκε ακόμη και έχει λαό; Γιατί είναι γιος της Παναγίας μόνον; Είναι και Υιός του Θεού.

Σαν Υιός του Θεού έχει και λαό. Το είπε και ο Πρόδρομος: «Ο οπίσω μου ερχόμενος», μικρότερος έξι μήνες κατά το ανθρώπινο, «έμπροσθέν μου γέγονεν». Είναι μεγαλύτερος όμως, γιατί είναι και Θεός. Αυτό το ίδιο λέγει και αυτός εδώ πέρα: «Αυτός γαρ σώσει τον λαόν αυτού εκ των αμαρτιών αυτών». Μη πλανώνται οι άνθρωποι ότι θα κάνουν καλά έργα και θα αλλοιώσουν οι αμαρτίες τους. Δεν λιώνουν οι αμαρτίες, συγχωρούνται οι αμαρτίες. Και αυτός που τις συγχωρεί είναι ο Χριστός.

Να μην κρατήσει αμαρτία με τη βεβαιότητα ότι θα την εξοφλήσει δήθεν με κάποιο καλό έργο. Αν θέλει να βρει και τα έργα του, θα δώσει τις αμαρτίες του εν μετανοία και εξομολογήσει.