Trikala

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The good God has granted us the grace to be together once again.

Our gathering tonight brings us before a matter of the greatest importance for every Christian: the Incarnation of our Lord Jesus Christ. It is a great feast that moves all people—I would even venture to say, those who are indifferent and cold. How much more should it move us Christians, who say that we have some measure of faith and put it into practice. So this evening I would like to speak on the occasion of the great feast of the Nativity of Christ, which in a few days we are preparing to celebrate—some as we should, and others in their own way. I would venture to say, together with the divine John Chrysostom, that it is the greatest feast one could imagine.

For... for from this event flow all the other feasts: Golgotha itself, the Resurrection, the Ascension, and the Second Coming that we await. We give thanks because the One who was born is the same One who received circumcision, was baptized, was crucified, died, was buried, and ascended.

Yes, He ascended. And I repeat: it is He whom we await at the Second Coming. His Nativity is therefore the source of all the other feasts. For this reason, it should be of the greatest interest to us Christians. That someone who became man should die, even though He was God, is not so great a mystery as how God became man and why He became man. If I venture to say that most Christians do not know why God became man, I will not be far from the truth. We have learned to celebrate, though not even in the right way. Still, we celebrate.

We acknowledge the feast, but we have not truly learned its meaning. We have never seriously applied ourselves to...

learning what this event is, what it teaches, and why we need it. That is why I am often saddened when I meet people who have been in the Church for years yet do not understand the truths that our Holy Church sets before us each year.

The greatest person ever to stir the hearts of humanity through the ages is our Lord Jesus Christ. In a few days, I repeat, we shall once again celebrate the remembrance of His birth. If one wished to speak with exactness, one could say that greater importance belongs to...

Holy Scripture and Bethlehem, and only afterward comes Jerusalem.

The great events that should move us and bring us to our knees are Nazareth and then Bethlehem—the place where He was conceived and the place where He was born—and afterward all the other events that took place.

Even if a person learns everything and experiences everything, unless he learns why Christ came into the world, he will not be benefited. He will not take the proper stance or make use of what Christ brought into the world. God became man, my beloved, so that man might become god by grace. He descended so that we might ascend; He humbled Himself so that we might be exalted. He died so that we might live. Only then, I believe, do we give His coming its proper interpretation and its rightful place within us and within our lives, so that we may be benefited by Christ's coming into the world. The Nativity of Christ is a great event. It is not merely a feast that gives people an opportunity to meet, to enjoy a meal and good company, or to receive some extra money from their work because of Jesus. This is a spiritual matter, and that is how a person should approach it. Our Christ is one of...

the four persons and the one sacred symbol whose history was written not from the moment they appeared or were born, but long beforehand. What makes the person of Jesus stand out all the more brilliantly is this history that precedes Him. Our Church, which alone possesses the Spirit of God, leads us into these things. Around every great event she appoints a preparatory Sunday, called the Sunday Before, and afterward another Sunday, celebrated as the Sunday After. This happens at the Nativity of Christ, at Theophany, and at the Exaltation of the Precious Cross. We have a Sunday Before and a Sunday After.

These two Sundays frame the central event. On the Sundays Before, the types, prophecies, and images relating to the event or to the person who will play the principal role and give rise to the feast are always set forth. I repeat: the four persons are our Lord Jesus Christ, the Holy Spirit, the Most Holy Theotokos, and the Precious Forerunner; the one sacred symbol is the Precious Cross. Their history was written beforehand. We know many things about them before they appear upon the stage of history.

There is also a threefold sign that points unmistakably to our Christ and makes Him worthy of every person's attention—a threefold sign possessed by no other human being, however great anyone has been or may become in this world. My own life appears upon the stage from the moment I am born, and my record closes on the day I die. This is true of everyone. No one knew when I would be born; my existence became known only from the day of my birth. But this is not so with Christ. Concerning our Christ, we know when He would be born, where He would be born, and how He would be born. These are three extraordinary things, three arrows that set Him upon a definite course...

identify Him, and declare, as though God Himself were speaking, 'You are the One,' or, 'He is the One.' All this preparation, made so that our Christ would remain hidden from no one, leaves us without excuse. This is why we say that our Christ has a history written in advance. This, I say, is what above all points Him out unmistakably, and we must come to know it. There is no work of salvation apart from Him, no merely human salvation, no self-salvation; there is only salvation through Christ. And because all of us, from now until the final consummation of the ages, will be judged according to Christ, it is necessary...

for everyone to know this. That is why Saint Peter said—as the Apostle and Evangelist Luke records in Acts, chapter four, verse twelve—'There is no other name under heaven given among men by which we must be saved.' There is no other person. He will judge all humanity. For precisely this reason, preparation was made from the foundation of the world so that this person would be recognized and heeded. Recently, Orthodox Christians too have begun putting up Christmas trees under Western influence; may they be blessed. I do not wish either to examine or to condemn this. But as for this so-called Christmas tree...

if someone wished to personify it—and also what is called Great and Holy Friday—and to say that it truly represents Christ as a tree laden with every good gift that He brings to humanity, and then took hold of that tree and shook it, do you know where its roots would be found? They would not be found in Mary, our Most Holy Theotokos; they would not be found in Nazareth, Bethlehem, or Golgotha. They would be found in Paradise, where two human beings stood before God and Satan. From that very time, God spoke of Christ's coming into the world, and this was a consolation for...

the human race in the persons of Adam and Eve. There we find the first reference to the event that will take place the day after tomorrow. There too this matter is revealed and resolved—the matter we heard today from the Evangelist as he explained the manner in which the Savior was conceived: 'Now the birth of Jesus Christ took place in this way: when His mother Mary had been betrothed to Joseph, before they came together, she was found to be with child by the Holy Spirit.' There the words we shall hear from Saint Paul in the epistle reading on the night of the Nativity of Christ, the day after tomorrow, find their fulfillment: 'When the fullness of time had come, God sent forth His Son, born of a woman, born under the Law, to redeem those who were under the Law.'

God was the first to speak of Christ's coming into the world in this extraordinary manner—of this extraordinary conception and pregnancy. I repeat: when there were only two human beings and Satan standing before Him, God spoke of this extraordinary event. For the conception is extraordinary, as those of you who attended church today heard, and as those who read the Evangelist's account of Jesus' human genealogy know. When God threatened Satan, He threatened him through Jesus, through the seed of the woman. Read the first Gospel—not Matthew. Matthew is not the first evangelist in this sense. Read the one who first proclaimed the good news.

One day the Son of God would become the Son of the Virgin, so that man might once again become a son of God. Moses wrote this by revelation, and it is recorded in Genesis 3:15. That verse is the first Gospel. From it humanity draws courage and waits in hope. Not only the Greeks, and not only the Jews, but the whole world has preserved from it some dim expectation—some more clearly than others, according to the light given to them—of the coming of One who would change humanity's destiny. There it is written: 'I will put enmity between you and the woman, and between your seed and her seed. He shall crush your head, and you shall strike His heel.'

God declares that the seed of the woman will crush your head because of what you have done, while you will bite His heel. And that is exactly what happened. This was fulfilled at Golgotha. Satan bit the heel of Jesus, but his own head was crushed, because behind the Cross stood the Resurrection, which he could not see; and so he was defeated. The extraordinary point explained by the Evangelist today, for those who paid attention, is that he presents the woman as having seed. Yet the seed does not come from the woman; it comes from the man. And he emphasized this repeatedly today—forty-two times: Abraham begot Isaac, not Sarah; Isaac begot Jacob, not Rebekah; Jacob begot Judah and his brothers, not Rachel. Men beget, even to this day; women give birth.

The woman is the flowerpot, the field, the soil that is sown; she carries the seed, tends it, keeps it warm, and brings forth what was sown. If she is not sown, she does not conceive, nothing sprouts, she does not give birth, and she has nothing to bring forth; she must be sown. And so the men sowed and brought the whole genealogical tree of Jesus down to His supposed father and Mary's betrothed husband, Joseph—yet it was from her that Christ was born. Did that not strike you, if you were paying attention? Down to Jacob, the father of Joseph, everything proceeds naturally.

But when the genealogy reaches Joseph, it says, “the husband of Mary, from whom Christ was born.” Joseph did not beget Him. So how did everything change here? Here the conception had to be extraordinary. For if the birth were natural, we would simply have one more human being. The birth had to be supernatural; this whole event had to be supernatural. The Evangelist then explains: If you are astonished, wait, and I will tell you that the birth of Jesus Christ was not like Abraham begetting Isaac, Isaac begetting Jacob, or Jacob begetting Judah, but happened in another way. And he explains what I told you earlier: “She was found to be with child of the Holy Spirit.” Within the New Testament there is a descent, a line that brings God down through Abraham...

...and brings Him forth as the Son of the Virgin. The Apostle and Evangelist Matthew relates these things in his first chapter, as we heard today. There is also another Evangelist, the third, Luke, who takes this Son of Mary at about thirty years of age and traces His genealogy backward. The one genealogy comes down to the Most Holy Theotokos, while the other goes back and shows that He is not only the Son of the Virgin but also the Son of God, ending with “Adam, the son of God.” Open your Gospel—it is simple enough—to the third chapter, from verse 33 onward. There you will see the genealogical tree, and it will be shown that the Son of the Virgin was also the Son of God.

I will tell you at once why. Why were all these extraordinary things necessary? Why all this prior preparation? Why were the three essential things—the where, the how, and the when—revealed concerning this person? Because, as I said, He is the one unique person. Do you remember the sorrowful words spoken by Simeon the God-Receiver when he took Him in his arms? “This Child is appointed for the fall and rising of many.” Some will be cast down because of Him, while others will rise. It depends on how each person receives Him—whether he accepts Him or rejects Him. And so it happened, so it continues to happen, and so it will happen until the end of the ages.

...of God. That is precisely why I say that we would be without excuse—especially we, since all these things were written in our own language, yet we refuse to study them and learn. We are often scandalized, speak coldly, and even conduct ourselves coldly; and sometimes Satan, that wolf, or some heretic devours us, and a person is lost when he had no need to be lost, after all the preparation God made to reveal Christ to him. If you noticed, the Evangelist traces the genealogy of Christ from the Patriarch Abraham, reaches Jesse the Bethlehemite, the father of David, and pauses briefly there. From there...

...he begins again and comes to the deportation to Babylon, where they remained captives for seventy years. Then he moves forward again until he reaches Joseph the Betrothed, Mary's supposed husband, and Mary, from whom Christ was born. He sets out three groups of fourteen generations, making forty-two generations. Yet if someone reads carefully, he will see that although forty-two generations are mentioned, there are not actually forty-two, but two or three fewer; and many people are troubled by this. Let me tell you that...

...a disruption occurred in the genealogy during the years of captivity in Babylon. In the same way, during the occupation we lost registers, civil records, and many other documents, and afterward we compiled new ones from the information available—records which, we might say, were sometimes not one hundred percent accurate. Something similar happened then. Although the Jews were meticulous, they were unable to preserve this second section, between David and the deportation to Babylon, with complete accuracy. They could not maintain the exact genealogical sequence, and that is why this discrepancy appears.

But even if this troubles you, our concern is not how many generations passed. Our concern is to marvel at how impartially the account was written, and through which tribe Christ passed successively until He came to be born of the Most Holy Theotokos. That is the point, and it is what deserves our particular attention—not whether a discrepancy appears, since that too has its explanation, provided a person knows and studies.

There are three arrows. One tells us where He would be born, another tells us how He would be born, and the third tells us when He would be born. The Prophet Daniel tells us when Christ would be born. In the prophecy known as the Seventy Weeks, he says that after sixty-nine periods of seven years—about 483 years—from the issuing of a decree to restore the Temple of Solomon, which Nebuchadnezzar had destroyed, the Ruler would come. And indeed, He came then, 483 years after that date. It is also written...

...by Isaiah, 850 years before Christ. The angel cites this passage to Joseph in a dream, to show him what was taking place and keep him from being scandalized. Isaiah writes in chapter 7, verse 14, that He would come from a Virgin: “Behold, the Virgin shall conceive and bear a son, and they shall call His name Emmanuel,” which means, “God with us.” And indeed, God is with us. God came to dwell among us. “He appeared upon the earth and lived among men,” the Prophet Baruch writes prophetically in his third chapter. When those distinguished men, the so-called Magi...

...learned men with at least four degrees, wise men from the East, arrived, they asked: “Where is He who has been born King of the Jews? For to us He has already been born. We saw His star in the East and have come to worship Him. Where is the King of the Jews?” Herod, the king of the Jews, did not know where He was. You know that he was troubled, and all Jerusalem with him—his whole staff, his entire palace, and everyone around him. So they hurried to ask the scribes, the chief priests, and the others who guarded the Bible and the Law: What does Holy Scripture say about the King, and where is this King of the Jews to be born? What did they answer? In Bethlehem of Judea. Why? Because the Prophet Micah had written through the Spirit of God: “And you, Bethlehem, land of Judah...

...are by no means least among the rulers of Judah; for from you shall come forth a Ruler who will shepherd the people with a rod of iron.” You see, then, how carefully everything had been prepared and how serious the matter was, so that no one would fail to recognize Him. When three distinct prophecies speak about one and the same person, and they are fulfilled, then this is that person's identity—this is He. Now all this gives rise to a discussion about whether things truly had to happen in this way. But let me continue. There are people who do not understand and who would have wanted the Savior of the world...

...to have a natural birth. “I want,” someone says, “a man and a woman, so that He may be an acceptable human being.” But if He had been begotten by a man and a woman, we would merely have had another man. We would not have had one who transcends fallen humanity, but simply another ordinary human being—even if the man who fathered Him had been Abraham, who was regarded as the holiest and greatest of men. Saint Gregory Palamas writes and declares this beautifully: “If the Savior had been conceived from a man, He would not have been a new man and the Savior of sinners.” He would not have been a new man and the Savior of those who sin. He too would have carried upon His shoulders the burden of ancestral sin. What did David write about...

...human conception? What does he say? “Behold, I was conceived in iniquities, and in sins did my mother bear me.” A human being inherits the burden of ancestral sin and is separated from God. Man is born dead. Young mothers may call their child “my little angel,” but the child is no angel at all while unbaptized. When the child is washed in Baptism and rises again, he will still not be a little angel; he will be a little saint. A human being neither becomes an angel by nature, nor would it benefit him to do so, because humanity is higher than the angels. God did not become incarnate for any angel; He did not come for any angel. He came for man, while the angel is sent...

...to help and minister to those who are to inherit salvation. But we have not grasped this. I understand what it means to live an angelic life. But to be an angel by nature—no, I do not understand that, nor do I wish to be one. In our natural world and in this present age, there are certain examples that help us understand why Christ, in His mercy, came for the whole world. Without Christ and outside Christ, man is unfit for the Kingdom of Heaven. If you will permit me to say it, outside Christ man is wild and uncultivated. Let me explain how.

Take a pit from a fine olive tree in the field and plant it. Do you know what that pit will produce? A wild olive tree. That good pit will produce a wild olive. And for this wild olive to become a good cultivated olive tree, you must cut a tau, the shape of a cross, into it with a knife—and if it had a soul, it would cry out. Beneath that tau, beneath that cross, you insert a good and healthy graft from another olive tree, so that the wild tree may become a cultivated olive. Or suppose I take a seed from a choice, genuine orange and plant it. What will it produce? A bitter-orange tree. That too must be grafted: a cross must be cut into it, and a good orange graft inserted beneath it, so that it may become a true orange tree.

So it is with man. Human seed is sinful, wild, dead, and corrupted. That is why, in the theology of our grandmothers, an unbaptized boy was called a little dragon; and in the folk theology, an unbaptized girl was called a little dragon as well. Christ, therefore, could not come in the natural way and be begotten by a man, however great that man might have been. It was impossible. He had to be born supernaturally. That is why, when the genealogy reaches the passages concerning the Theotokos, it does not say, “from whom”—meaning Joseph—“He was born with Mary's assistance.” Rather, it says, “from her He was born,” and then explains how He was conceived. In place of the sinful seed of man...

...the Holy Spirit brought about conception within the womb of the Most Holy Theotokos. Did the angel not say this? Do not today's hymns for the forefeast say it? What did the angel tell the elder Joseph when Joseph was considering sending Mary away secretly? What did he say—do you remember? Remember: “That which is conceived in her is of the Holy Spirit.” Not “that which is born from her”—no. “That which is conceived in her.” What was conceived in Mary's womb was of the Holy Spirit; it was not conceived by a man. “That which is conceived in her.” Just as earlier the seed of Abraham begot Isaac, and so on, here the Evangelist says that the Holy Spirit brought about conception within her.

Pay attention to the beautiful things of our Church. At the Exaltation of the Cross, you should take some basil from the Cross, or a violet, rosemary, or some other blessed plant from the Precious Cross. Then, of course, you should make leaven at home, which you will later use for your offering bread. I do not know whether you do this. If you do not, learn to do it, so that you may behold our faith, behold the Holy Spirit present in the Church, giving life even today and silencing every offshoot of Satan, whatever form it may take.

Take a little basil from the Precious Cross—either on September 14 or on the Sunday of the Veneration of the Cross, in the middle of Great Lent—and go home. Put a little flour and warm water in a bowl, without adding any baker’s yeast, anything material, and lay the cross—the basil—on top. That afternoon you will see it begin to ferment and take on the smell of sourdough. The woman of the house feeds the starter, as we say, and by evening you see it overflowing the bowl. Now you have sourdough—not yeast, not some material product of science or chemistry, but something spiritual. Who is it that gives life, producing yeast, producing life within flour bought from the grocer? It is the Holy Spirit. Who is it that, when the priest reads the prayer over the water, makes it incorrupt, gives it life, and keeps it from ever spoiling? It is the Holy Spirit.

So the Holy Spirit, who gives life to the water and preserves it, also gives life to the flour, and it becomes sourdough, as I told you. This same Holy Spirit acted so that the conception took place within her. Sin did not enter, because it must not enter. Otherwise, salvation could not exist. You may ask, “But how can this be?” Let me explain further.

This divine action took place in order to help man in his fallen state—the fall of man and, consequently, of all his descendants. For if poison is poured into a city’s reservoir, every tap will bring forth poisoned water. If we are all of one blood from Adam—from Adam who was dead and cut off from God—then we too are cut off and dead. What, then, was the result of that fall, of that disobedience? What was its result? What had God said would happen if man disobeyed and did not take heed? I will be brief.

“On the day you eat from the tree, you shall surely die.” Death. Have you ever considered, O man, what death means? Death means being cut off from my life. What, then, is the medicine for death? Shall we give injections or apply ointments? What is the medicine for death? Life. Only life heals death. Humanity, therefore, is searching for life. But who possesses life? Does Abraham possess life? Do I possess life? Does Daniel, the greatly beloved, possess life? Do the prophets? Do the angels? We could know the answer—and indeed, we ought to know it. And in the morning, when...

...the Archbishop lifts the portion of Christ at the Proskomedia, he says, among other things: “Neither an angel nor an archangel, but the Lord Himself saved us from the curse of the Law.” All of them participate in life; they are not Life itself. Is this light? Is the lamp we see above us, this chandelier, itself light, or does it participate in light? It participates in light. Look at the chandelier beside it, and at the other one: because they do not participate in the light, they have no light. Man, therefore, was in need of Life. That is why He who is Life itself—God—came to give mankind the medicine, to give life to mankind.

Why are the blood and the water—the foundations of man’s salvation, that is, Baptism and Holy Communion—why is the side from which these two flowed called life-giving: “Your life-giving side”? Why is the Precious Cross called Life-giving? Because life sprang forth from that death. Why is the tomb of our Lord called Life-giving? Why is the Holy Chalice, with the Bread within it, called the Bread of Life? We are speaking about life, then—not about turkey, or pasta, or presents. We are speaking about life. Yet this does not even enter our minds. And here is the proof:

Life came into the world and was given freely to man. We come before the Holy Chalice, before the Bread of Life, and often we mock and scrutinize, with our poisonous tongues, the person who receives Holy Communion. “Didn’t he receive Communion the day before yesterday?” And what have people called Holy Communion? “Soup,” and other such things. Life has come into the world, while you and I remain without a share in that life and have no communion with one another or with Him. Then what are we doing? There was a particular reason why God came into the world, and man must come to recognize this so that he may make use of everything left to him and offered to him by this inn of Jesus.

His sign was there, through those who served as innkeepers. Otherwise, whatever good a person may do, he will remain outside. This is a matter of life; that is why Christ came into the world. There was a particular reason. When phylloxera infects a place, what do people do? They uproot all the diseased vines, burn them, throw them away or bury them, and bring in from abroad or from other places vines—or some other stock—that have not been affected or infected, so that they can establish a new nursery. That is precisely what happened in this case. The Savior had to be free from ancestral sin, free from its burden, free from death, so that He could heal death. There was a particular reason, and this is precisely what we must...

We must give thanks night and day, with our heads bowed, for what God did without asking us and without our deserving it. For there was not one righteous person who could have moved the mercy of God to act upon us. There was not one righteous person—not even Abraham was free from sin. It had to happen in this way, and in this way it happened. Just as the Fall took place, so too did all that followed. Many marvel at this supernatural conception and birth, yet reject it through their own reasoning. But if a person carefully considers what took place at the Fall, he can understand all that is now taking place for his restoration.

“He had to be born of a Virgin,” they say with the mockery of our educated people. Why should the Savior not have been born of a Virgin? What troubles you about it? Does it not fit your logic? Have you solved every other question, so that this alone remains a mystery to you? What have you solved even about yourself, that you demand this too be explained? Are you greater than the Most Holy Theotokos, who fulfilled this role, spoke with the angel, and said to him, “How shall this be, since I do not know a man?” Are you more intelligent than she was? The Most Holy Theotokos received an answer, did she not? Must you, then, also receive an answer? And even if the Holy Spirit explained to you how it would happen, would you understand?

Only the Holy Spirit can explain the things of the Holy Spirit. Only God can explain the things of God. We have been given a white cane, like the one given to the blind, and it is called faith. We must use faith in order to move forward. In every area of life—in science, in the arts, in daily living—man uses faith. Yet when he comes to this, he rejects it through his own reasoning. Have you ever considered what you have inside your mouth? It is a piece of flesh, a strip of skin called the tongue. What is it? Do I know? Will you speak with its edge? No. Yet it performs countless other tasks. It is like a chemist: salty, bitter, sweet...

...sour—it identifies each one at once. What is this? How does it do that? Who made it? Have you solved that mystery? How ridiculous you are! Have you noticed that sometimes, when you go to have a tooth removed, the dentist says, “Be careful of the socket; do not break the socket”? What is the socket, and what does it contain? It is like a manger in which a tooth has grown and been firmly set. That is called the tooth socket. Who made it? Did your mother fashion it inside her womb? Did she take it to a workshop and have it made for you? Who placed your teeth in your mouth? Who shaped them so that you could grind your food, and who gave you canine teeth with which to bite? Who put them there? Who entered your mouth and coated your teeth with enamel? Tell me, who? Something fluid entered your mother’s womb and formed bones.

It formed a heart and lungs and, I suppose, thirty or forty meters of intestines. It joined one part to another, filled them with blood, set them working, and gave each one its purpose. Who made all this? Who made it? Our reasoning reaches its limit. Yet Satan lets us believe everything else. For if we insisted on examining everything and passing it through our own knowledge, through our five senses—the five pairs of oxen from last Sunday’s parable of the Great Supper—we would all be dead. Instead, I trust, and I get into a car. I trust, and I board an airplane.

If I waited to examine whether the pilot was in his right mind, and if I did not trust that he would remain in his right mind until I landed, would I ever board the airplane? It is by faith. By faith I get into a car.

By faith I eat; by faith I walk; by faith I go to sleep, trusting that I will wake again. For if it entered my nous—the spiritual mind—that I might not wake up, I would never sleep. Everything is by faith. By faith I accept it when the teacher tells me that this is A and that is B, and teaches me to form words. “Why, teacher? Why does it form that word? Explain it before we continue.” But he does not explain it; he tells me to continue, and I accept it so that I may learn.

You insist that you will not believe this, yet you believe everything else readily, without effort or anguish. Is that reasonable? Are those sound arguments? How did death come about? How did death enter? Was Eve still a virgin when death came? It was something like this. Saint Joseph Bryennios explains it beautifully. Do you know what he says? “While still a virgin, Eve conceived from the evil one and gave birth to death. While still a virgin, Mary conceived from the Good One and gave birth to Life.” As things happened then, so they happen here. Is that not beautifully expressed? What is the Most Holy Theotokos in this account? What is the relationship? She corresponds to the Eve of old. And what else is set in correspondence?

The old Adam. Through their disobedience, those two shut us out and placed between us the dividing wall of which Paul speaks. They placed sin in the midst and cut us off from God. What miracle occurred when Christ was crucified outside the camp? What was the first miracle when Christ said, “It is finished”? The veil of the temple was torn from top to bottom. The first two had shut us out and placed a barrier between God and man. Now the two new ones came in their place, corresponding to the first, as I have told you, and they opened the way and made it the Beautiful Gate. What does “Beautiful Gate” mean? Is it more beautiful than the other gates? No. That is not why it bears the name. It is because through it man passes into the Kingdom of Heaven—through these two. In place of the first two, who closed the entrance to God, these two came.

Where the first two closed it through their disobedience, these two opened it for us. That is why the Gate is called Beautiful, because this is where the faithful pass through. Here souls meet their Christ; through Holy Communion they receive their ticket, as it were, and from here they go forward. Have you never been struck by what happens after Holy Communion, when the priest comes out and says, “Save, O God, Your people and bless Your inheritance”? Who are these heirs who will inherit the Kingdom of Heaven together with Christ, the heir by nature? Those who received Holy Communion, those who entered into communion. Not those who remain far away, or merely take the antidoron, the blessed bread after Liturgy, and scatter its crumbs over their heads, only for them to fall to the ground and be trampled underfoot. Not those people. It is those who prepared themselves, came with the fear of God, and received Holy Communion. “Save this people of Yours.” This is the people of Christ; these are the ones who will inherit the Kingdom. I am simply pointing to the iconostasis to explain these things to you.

There was, then, a particular reason for these events. Salvation was not to come through some other woman; rather, it followed precisely the opposite path from the Fall. Since the Fall came through a virgin, salvation also had to come through a Virgin. Strange things indeed. People speak about matters to which they have paid no attention, although they ought to consider them carefully. I was deeply struck by the angel’s intervention to reassure Joseph the Betrothed, as you heard today. Joseph was thinking of putting Mary away secretly because he too, being a reasonable man, could not comprehend it, as we say, or account for it. When the Most Holy Theotokos returned from the hill country, as you know, she returned three months pregnant.

She was a young girl of thirteen or fourteen. At three months, the signs of pregnancy had begun to appear. No one could comprehend it. Everyone suspected a secret union, as the hymnographer of the Akathist Hymn says so beautifully. She offered many explanations, but she could not persuade him. Tradition even says that the final plea of the Most Holy Theotokos was to stand before Joseph the Betrothed and say: “By what is written upon my countenance, by Him who is within my womb, let the angels at my right hand and at my left bear witness.” I can tell you nothing more. I am pure; I am without sin. But let the angels who surround me speak of my appointed calling and of Him who is in my womb.

When the aged Elizabeth saw her, she said, “How is it that the mother of my Lord should come to me?” Elizabeth was ninety years old, while the Saint was fourteen, and she called her the mother of her Lord. Yet even then, she was not believed. Heaven was watching, and sent the Angel to tell Joseph that matters were not as he thought. Isaiah had written about it, and you had read it many times, but you had not understood it. And now, at this very moment, that prophecy was being fulfilled: what Isaiah had written, that a Virgin would give birth. This, then, is that Virgin. But what strikes me—not from the dogmatic point of view, but from the moral one—is the passage that says: “Being a righteous man, and not wishing to expose her to public disgrace, he considered sending her away secretly.” Some people wonder: what is this elderly man doing beside a young girl?

If this elderly man had not been there, and she had appeared in public pregnant and alone, then according to the Law she would have had to be stoned as an adulteress. That is why the elderly man was given to her. He was not given to her for marital relations, as the Catholics teach. Nor was he given to her so that she might have other children, as the Protestants say. No. He was given to protect her, because otherwise she would have been stoned. But he knew that he himself had nothing to do with her pregnancy. Yet how could he shelter her when, as he supposed, she had brought an unlawful child into his household? Such a thing could not remain beneath his roof. Being righteous, he feared God. So I ask you: would adultery, fornication, and all kinds of premarital relations have spread so widely if people had found no refuge,

and if no one had covered for them? Would we have reached this condition? You may ask me, “Would these sins have disappeared entirely?” No, but they would have been restrained. These evils are especially widespread in the city, where today adultery has reached eighty percent on both sides, among men and women alike, together with fornication and premarital relations. Can we find even one upright young person among our daughters and sons? The damage begins while they are still sitting at their school desks, where one girl considers it a sacred duty to conceal another girl’s corruption. And if anyone reports it, she is called a snitch, or he is called a snitch. Someone who tries to prevent such a situation and tells the father, the teacher, or another person in authority, hoping to avert disaster,

is branded a snitch and made an outcast. So, to avoid being called a snitch, a person passes along the little note, makes the telephone call, tells lies, and covers up the corruption. The same thing happens more generally as well. Many women assist other women: they lend them their car, give them the use of their house, or provide money. This would not happen if people possessed the fear of God shown by Joseph the Betrothed. Joseph the Betrothed will stand as a witness for the prosecution against all those who helped other people commit sins of the flesh. And what is even sadder is that, among Christians, not one has confessed this as a sin. Indeed, such a person thinks he deserves a crown for it. He does not acknowledge, “I became the cause of this.

I harbored it; I covered it up; I concealed it; I made it easier.” “Whatever happens, I do not know; I will not do it”—that is what Joseph’s decision means. Pay attention to this: these things will hang over us, young and old alike, unless we practice metanoia, repentance, and confess these sins. This passage strikes me deeply whenever I read it, and wherever I may be, for as long as I have breath, I will always cry out that we must prevent disaster, because we are the ones who cover for people in various ways. Remember that grim saying, though people treat it lightly: “A castle cannot be taken without a traitor within.” Sadly, we are the ones who make things easier. Joseph says, in effect, “If I take her far away, where no one will recognize her, perhaps she may escape. I do not want her to be killed. I do not want her to be executed.

If they take her for an adulteress, perhaps she may still escape, but I cannot keep her in my house.” That was the difficulty. These are mysteries upon mysteries, my beloved. The Angel says to him, “Take heed, Joseph: He shall save His people from their sins.” He has not yet been born, and already He has a people. For He is not only Mary’s only Son; He is also the Only-Begotten of the Father. He is not only the firstborn of the Theotokos; He is also the Firstborn of God. “He shall save His people.” He has a people, even though He has not yet been born.

This is what the Holy Forerunner says: “He who comes after me was before me.” According to His humanity, Christ would be six months younger; but because He is also God, He is greater and existed before him. In just a few days, my beloved, we are being called to such a great event. Let no one go to Church the day after tomorrow burdened with unconfessed sins. Devote this time to metanoia, repentance, and Holy Confession. For when a Father of the Church went to Bethlehem and cried out inside the cave, “What can I offer You, my Christ, for what You have done?” the answer he received was: “Take your sins and offer them to Me.” There is no greater joy in heaven than over one sinner who repents. Through the prayers of Saint Nicholas, in whose memory this holy church is dedicated, and through the prayers of the Holy Fathers who serve here,

in this parish and in this community, may our days be holy, and may we all attain the Kingdom of Heaven, which Christ came to bestow upon us.

Επέτρεψε ο αγαθός Θεός να ευρεθούμε και μια άλλη φορά πάλι μαζί.

Αυτή η συνάντησή μας μπροστά σε μια πολύ μεγάλη υπόθεση γενικά του χριστιανού. Είναι η μεγάλη υπόθεση της ενανθρωπίσεως του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Μια μεγάλη εορτή που συγκινεί όλους τους ανθρώπους, τολμώ να πω και αυτούς ακόμη τους αδιαφόρους και τους ψυχρούς. Πολύ βέβαια περισσότερον εμάς τους χριστιανούς, που λέμε ότι κάτι πιστεύουμε και που κάτι κάνουμε. Θα ήθελα λοιπόν απόψε το βράδυ να μιλήσω εξ αφορμής αυτής της μεγάλης εορτής των Χριστουγέννων, που σε λίγες ημέρες ετοιμαζόμεθα, άλλοι όπως πρέπει και άλλοι με τον τρόπο τους, να εορτάσουμε. Τολμώ να πω μαζί με τον θείο Χρυσόστομο ότι είναι η μεγαλύτερη εορτή που μπορούσε να φανταστεί κανείς.

Διότι... Διότι από το γεγονός αυτό απορρέουν όλες οι άλλες εορτές. Μα κι αυτός ο Γολγοθάς, κι αυτή η Ανάσταση, κι αυτή η Ανάληψη και αυτή η Δευτέρα Παρουσία που περιμένουμε. Ευχαριστούμε, διότι αυτός που εγεννήθη, αυτός εδέχθη την περιτομή, αυτός εβαφτίστη, αυτός εσταυρώθη, αυτός απέθανε, αυτός ετάφη, αυτός ανελήφθη.

Και ανελήφθη. Και επαναλαμβάνω: Αυτόν περιμένουμε και πάλι στη Δευτέρα Παρουσία. Είναι αφορμή λοιπόν όλων των άλλων εορτών. Γι' αυτό θα πρέπει σε εμάς τους χριστιανούς να δημιουργεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Το ότι απέθανε ένας που έγινε άνθρωπος, έστω κι αν ήτανε Θεός, αυτό δεν είναι μεγάλο θέμα όσο είναι μεγάλο θέμα το πώς ένας Θεός έγινε άνθρωπος και γιατί έγινε άνθρωπος. Αν πάλι τολμήσω να πω ότι οι περισσότεροι των χριστιανών δεν ξέρουν γιατί ο Θεός έγινε άνθρωπος, δεν θα είμαι μακριά της πραγματικότητας. Εμείς μάθαμε να εορτάζουμε, και όχι και σωστά. Πάντως να εορτάζουμε.

Αναγνωρίζουμε, δεν το μάθαμε. Δεν εγκύψαμε ποτέ στα σοβαρά για να...

να μάθουμε το τι είναι αυτό, τι διδάσκει και τι μας χρειάζεται. Γι' αυτό θλίβομαι πολλές φορές που συναντώ ανθρώπους οι οποίοι έχουν χρόνια στην Εκκλησία, μα δεν γνωρίζουν τι είναι αυτά τα οποία φέρει υπόψη κατ' έτος η Αγία μας Εκκλησία.

Μεγαλύτερο πρόσωπο που έχει συγκινήσει τους αιώνας είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, του οποίου, επαναλαμβάνω, σε λίγες μέρες και πάλιν εορτάζουμε, για να μνησκόμεθα τη γέννησή Του. Θα μπορούσε κανείς, αν θα ήθελε να κυριολεκτήσει, ότι έχει μεγαλύτερη σημασία η

Αγία Γραφή και η Βηθλεέμ και έπειτα έρχονται τα Ιεροσόλυμα.

Μεγάλο γεγονός που πρέπει να μας συγκινεί και να κλίνουμε γόνυ είναι η Ναζαρέτ και στη συνέχεια η Βηθλεέμ, εκεί που συνελήφθη και εκεί που εγεννήθη, και τα επόμενα, όλα τα υπόλοιπα τα οποία έλαβαν χώρα.

Κι αν όλα τα μάθει ο άνθρωπος, αν όλα τα ζήσει ο άνθρωπος, αν δεν μάθει γιατί ο Χριστός ήρθε εις τον κόσμο, δεν έχει να ωφεληθεί, διότι δεν θα πάρει την ανάλογη θέση να κάνει χρήση εκείνων που έφερε ο Χριστός εις τον κόσμο. Έγινε ο Θεός άνθρωπος, αγαπητοί μου, για να γίνει ο άνθρωπος Θεός, και κατέβηκε για να ανέβουμε, και ταπεινώθηκε για να υπερυψωθούμε. Πέθανε αυτός για να ζήσουμε εμείς. Τότε νομίζω δίδουμε περίπου την ορθή ερμηνεία και του δίδουμε και την ορθή θέση και την πρέπουσα μέσα μας και στη ζωή μας, ώστε να ωφεληθούμε από τον ερχομό του Χριστού εις τον κόσμο. Μεγάλο το γεγονός των Χριστουγέννων. Δεν είναι μια εορτή που θα δώσει μια ευκαιρία στους ανθρώπους να ειδωθούν, που θα δοθεί μια ευκαιρία στους ανθρώπους να απολαύσουν γύρω από ένα υλικό τραπέζι, από μια καλή συντροφιά, ή θα πάρουν και ορισμένα χρήματα από τη δουλειά τους εξτρά, εξαιτίας του Ιησού. Είναι πνευματικό το θέμα και θα πρέπει ο άνθρωπος κατά αυτή την έννοια να τοποθετείται. Ο Χριστός μας είναι ένα από

τα τέσσερα πρόσωπα και το ένα σύμβολο τα οποία έχουν γράψει την ιστορία τους όχι από τη στιγμή που παρουσιάστηκαν ή που εγεννήθησαν, αλλά γρηγορότερα. Και εκείνο που κάνει πιο φανταχτερό το πρόσωπο του Ιησού είναι η προϊστορία Του. Και η Εκκλησία μας, η μόνη έχουσα Πνεύμα Θεού, μας οδηγεί σε αυτά, παρουσιάζοντας πάντοτε στα μεγάλα γεγονότα μια προκαταρκτική Κυριακή και την ονομάζει Κυριακή Προ, και μια έπειτα Κυριακή που την εορτάζει Κυριακή Μετά. Αυτό συμβαίνει στα Χριστούγεννα, συμβαίνει στα Φώτα, αυτό συμβαίνει στην Ύψωση του Τιμίου Σταυρού. Έχουμε Κυριακή Προ και Κυριακή Μετά.

Πλαισιώνουν οι δύο αυτές Κυριακές το κυρίως γεγονός. Κατά τις Κυριακές Προ πάντοτε συζητούνται οι τύποι, οι προφητείες, οι εικόνες αναφορικώς με το γεγονός ή το πρόσωπο το οποίο θα παίξει τον ρόλο κατ' εξοχήν και δίνει την αφορμή. Επαναλαμβάνω, τέσσερα από τα πρόσωπα είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, το Πνεύμα το Άγιον, η Παναγία Θεοτόκος, ο Τίμιος Πρόδρομος, και το ένα σύμβολο είναι ο Τίμιος Σταυρός. Αυτά έχουν προγράψει ιστορία. Ξέρουμε πολλά πράγματα για αυτά πριν έρθουν επί σκηνής.

Ακόμη, που τον Χριστό μας τον κάνει δακτυλοδεικτούμενο και του δίδει αξία προσοχής από όλους τους ανθρώπους, είναι ένα τρίπτυχο το οποίο δεν έχει κανένας άνθρωπος, όσο μεγάλος και αν υπήρξε εις τον κόσμο ή όσο μεγάλος και αν υπάρξει. Εγώ από τότε που εγεννήθηκα παρουσιάζομαι επί σκηνής και κλείνω τον φάκελό μου την ημέρα που θα πεθάνω. Αυτό γίνεται για όλους τους ανθρώπους. Δεν ήξερε κανείς πότε θα γεννηθώ. Παρουσιάζεται η ύπαρξή μου από την ημέρα που εγεννήθηκα. Για τον Χριστό δεν συμβαίνει αυτό. Για τον Χριστό μας ξέρουμε πότε θα γεννηθεί. Ξέρουμε πού θα γεννηθεί και ξέρουμε και το πώς θα γεννηθεί. Τρία παράξενα πράγματα, τρία βέλη που τον βάζουν εντός τροχιάς,

τον προσδιορίζουν και του λένε ότι εσύ είσαι ή αυτός είναι, όπως ανεμιλούσαμε εκ μέρους του Θεού. Όλη αυτή η προεργασία η οποία έγινε για να μη μείνει κρυφός από κανέναν ο Χριστός μας καθιστά αναπολόγητους. Γι' αυτό λέμε για τον Χριστό μας ότι έχει προϊστορία. Και αυτό είναι, λέγω, κατ' εξοχήν που τον κάνει δακτυλοδεικτούμενον και είναι ανάγκη να το γνωρίσουμε. Δεν υπάρχει έργο σωτηρίας, δεν υπάρχει ανθρώπου σωτηρία, δεν υπάρχει αυτοσωτηρία· Χριστοσωτηρία υπάρχει. Και διότι όλοι, από εδώ μέχρι της τελευταίας συντελείας των αιώνων, θα κριθούμε με βάση τον Χριστό, είναι ανάγκη

να το γνωρίζουνε όλοι. Γι' αυτό γράφει ότι είπε ο Πέτρος, και το γράφει ως συγγραφεύς των Πράξεων ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς, στο τέταρτο κεφάλαιο, στίχος 12, ότι δεν υπάρχει όνομα δεδομένον υπό τον ουρανόν εν ω δει σωθήναι ημάς. Δεν υπάρχει άλλο πρόσωπο. Αυτός θα κρίνει όλους τους ανθρώπους. Γι' αυτό ακριβώς έγινε μια προεργασία από καταβολής κόσμου, ώστε το πρόσωπο αυτό να προσεχθεί. Φτιάχνουν τελευταίως και οι ορθόδοξοι δέντρα χριστουγεννιάτικα, επηρεασμένοι από τη Δύση· να είναι ευλογημένα. Δεν θέλω να εξετάσω αυτό ούτε να ψέξω αυτό. Όμως, αν αυτό το λεγόμενο χριστουγεννιάτικο δέντρο,

αν αυτό το οποίο λέγεται Μεγάλη Παρασκευή, θα ήθελε κανείς να το προσωποποιήσει και να πει ότι είναι ένα δέντρο πράγματι που απεικονίζει τον Χριστό και όλα τα αγαθά που έρχεται φορτωμένος προς την ανθρωπότητα, και ήθελε κανείς αυτό το δέντρο να το πιάσει και να το κουνήσει, ξέρετε οι ρίζες του πού θα ευρίσκονται; Δεν θα ευρίσκονται στη Μαρία, στην Παναγία μας, δεν θα ευρίσκονται στη Ναζαρέτ ούτε στη Βηθλεέμ ούτε στον Γολγοθά. Θα ευρίσκονται μέσα στον Παράδεισο, εκεί που δύο άνθρωποι, ο Θεός και ο Σατανάς υπάρχουν. Από τότε έχει μιλήσει για τον ερχομό του Χριστού στον κόσμο ο Θεός, που ήταν μια παρηγοριά για

το ανθρώπινο γένος εν τω προσώπω του Αδάμ και της Εύας. Εκεί αναφέρεται το γεγονός το οποίο λαμβάνει χώρα μεθαύριο. Εκεί αναφέρεται και λύεται το θέμα αυτό που ακούσαμε σήμερα από τον Ευαγγελιστή, που ερμήνευε τον τρόπο της συλλήψεως του Σωτήρος: «Του δε Ιησού Χριστού η γέννησις ούτως ην. Μνηστευθείσης γαρ της μητρός αυτού Μαρίας τω Ιωσήφ, πριν ή συνελθείν αυτούς, ευρέθη εν γαστρί έχουσα εκ Πνεύματος Αγίου». Εκεί βρίσκουν την πραγματοποίησή τους τα λόγια που θα ακούσουμε μεθαύριο τη νύχτα των Χριστουγέννων στον Απόστολο να λέει ο Παύλος: «Ότε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιόν αυτού, γενόμενον εκ γυναικός, γενόμενον υπό νόμον, ίνα τους υπό νόμον εξαγοράση».

Τον ερχομό του Χριστού εις τον κόσμο κατά τον παράξενον αυτόν τρόπον, την παράξενον αυτήν σύλληψιν και κύησιν, την αναφέρει το πρώτον ο Θεός. Όταν, επαναλαμβάνω, υπήρχαν δύο άνθρωποι και ο Σατανάς εμπρός Του, τότε μίλησε γι' αυτό το παράξενο γεγονός. Διότι η σύλληψη είναι παράξενος, όπως ακούσατε σήμερα όσοι εκκλησιαστήκατε ή όσοι διαβάζετε τον συγγραφέα της γενεαλογίας κατά το ανθρώπινο του Ιησού. Του Ιησού, όταν απείλησε τον Σατανά ο Θεός, τον απείλησε διά του Ιησού, διά του σπέρματος της γυναικός. Διαβάστε το πρώτο Ευαγγέλιο. Όχι το Ματθαίο, δεν είναι ο Ματθαίος ο πρώτος Ευαγγελιστής· αυτός που πρώτος ευαγγελίστηκε την καλή αγγελία.

Κάποτε ο Υιός του Θεού θα γίνει Υιός της Παρθένου, για να ξαναγίνει ο άνθρωπος υιός του Θεού. Το έγραψε ο Μωσής κατόπιν αποκαλύψεως και είναι γραμμένο στη Γένεση, Γ΄ 15. Κι είναι το εδάφιο, εκεί είναι το πρώτο Ευαγγέλιο. Από κει αντλεί το θάρρος ο άνθρωπος και περιμένει. Όχι μόνο ο Έλλην, όχι ο Εβραίος, όλος ο κόσμος από εκεί κρατούνε αμυδρά, άλλοι περισσότερο, κατά αναλογία του φωτός που τους δίδει, την έλευση ενός που θα αλλάξει την τύχη του ανθρώπου. Εκεί αναφέρεται: «Έχθραν θήσω», λέγει, «ανά μέσον σου και της γυναικός, και ανά μέσον του σπέρματός σου και του σπέρματος αυτής. Αυτός σου τηρήσει κεφαλήν, και συ τηρήσεις αυτού πτέρναν».

Μηνύει ότι το σπέρμα της γυναικός θα είναι εκείνο που θα σου συντρίψει την κεφαλή γι' αυτό το οποίο έκανες, και εσύ θα του δαγκώσεις την πτέρνα. Και πράγματι έτσι έγινε. Το γεγονός αυτό έγινε στον Γολγοθά. Εδάγκωσε την πτέρνα του Ιησού ο Σατανάς, αλλά συνετρίβη η κεφαλή του, διότι πίσω από τον Σταυρό υπήρχε η Ανάσταση, την οποία δεν έβλεπε, και συνετρίβη. Και το παράξενο, το οποίο το ερμηνεύει σήμερα ο Ευαγγελιστής, για όσους το πρόσεξαν, ήταν ότι παρουσιάζει τη γυναίκα να έχει σπέρμα. Όμως το σπέρμα δεν είναι της γυναικός, το σπέρμα είναι του ανδρός, και το είπε κατά κόρον σήμερα, 42 φορές το είπε. Αβραάμ εγέννησε Ισαάκ, όχι η Σάρρα. Ισαάκ εγέννησε Ιακώβ, όχι η Ρεβέκα. Ιακώβ εγέννησε Ιούδα και τους αδελφούς αυτού, όχι η Ραχήλ. Άνδρες γεννούν και μέχρι σήμερον άνδρες γεννούν, οι γυναίκες τίκτουν.

Η γυναίκα είναι η γλάστρα, το χωράφι, το έδαφος που σπείρεται και φέρει, περιποιείται, θάλπει το σπαρέν και το παρουσιάζει. Αν δεν σπαρεί, δεν γεννά, δεν φυτρώνει, δεν τίκτει, δεν έχει τίποτα να αποδώσει· πρέπει να σπαρεί. Και έσπειραν οι άντρες και έφεραν όλο αυτό το γενεαλογικό δέντρο του Ιησού μέχρι του νομιζομένου πατρός και του νομιζομένου ανδρός, του Ιωσήφ, εξ ης εγεννήθη ο Χριστός. Δεν σας έκανε αίσθηση, αν προσέξατε; Μέχρι του Ιακώβ, του πατρός του Ιωσήφ, τα πράγματα πηγαίνουν φυσιολογικά.

Ανήργενα όταν φτάνει στον Ιωσήφ λέγει τον άντρα της Μαρίας είσαι γεννηθεί ο Χριστός. Δεν τον εγέννησε. Τώρα εδώ πώς άλλαξαν τα πράγματα; Μα εδώ πρέπει να έχουμε παράξενη σύλληψη. Γιατί, αν είναι φυσική η γέννηση, θα έχουμε απλώς έναν άνθρωπο ακόμη. Θα πρέπει να είναι υπερφυσική η γέννηση, υπερφυσικό αυτό το πράγμα. Και εκεί ερμηνεύει στη συνέχεια: Αν εξεπλάγητε, σταθείτε να σας πω ότι του Ιησού Χριστού η γέννηση δεν είναι όπως Αβραάμ εγέννησε, όπως Ισαάκ, όπως Ιακώβ, όπως Ιούδας, αλλά κάπως αλλιώς. Και ερμηνεύει εκείνο που σας είπα γρηγορότερα, ότι «ευρέθη εκ Πνεύματος Αγίου εν γαστρί έχουσα». Μέσα στην Καινή Διαθήκη υπάρχει ένα βε. Υπάρχει μια κάθοδος που παίρνει τον Θεό διαμέσου του Αβραάμ,

τον φέρνει Υιόν της Παρθένου. Αυτά τα αναφέρει ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ματθαίος στο πρώτο κεφάλαιό του, όπως ακούσαμε σήμερα. Υπάρχει κι ένας άλλος Ευαγγελιστής, ο τρίτος, ο Λουκάς, ο οποίος τον παίρνει, αυτόν τον γιο της Μαρίας, τριάντα ετών περίπου, και τον γενεαλογεί αντιστρόφως. Και ο μεν ένας έρχεται στην Παναγία μας, ο δε άλλος πηγαίνει πίσω και λέγει ότι αυτός δεν είναι μόνον Υιός της Παρθένου, αλλά είναι και Υιός του Θεού, και φτάνει στον Αδάμ, του Θεού. Ανοίξτε το Ευαγγέλιό σας, απλό πράγμα είναι, το τρίτο κεφάλαιο, από 33 στίχο και κατωτέρω, και θα δείτε εκεί γενεαλογικό δέντρο και θα αποδειχθεί ότι ο Υιός της Παρθένου ήταν και Υιός του Θεού.

Θα σας πω αμέσως το γιατί. Γιατί χρειαζόταν να γίνουν όλα αυτά τα παράξενα; Γιατί όλη αυτή η προϊστορία; Γιατί τα τρία βασικά πράγματα, το πού, πώς και πότε, γι' αυτό το πρόσωπο; Διότι, όπως είπα, είναι το μοναδικό πρόσωπο. Θυμόσαστε ένα θλιβερό που είπε ο Συμεών ο Θεοδόχος όταν τον πήρε στο χέρι του; «Ούτος κείται εις πτώσιν και εις ανάστασιν πολλών». Άλλοι θα καταρρακωθούν εκ μέρους αυτού και άλλοι θα σηκωθούν. Εξαρτάται πώς ο καθένας θα τον πάρει, αν τον δεχτεί ή αν δεν τον δεχτεί. Και έτσι έγινε, έτσι γίνεται και έτσι θα γίνεται μέχρι τη συντέλεια των αιώνων.

του Θεού. Γι' αυτό λέγω ακριβώς, θα είμασταν αναπολόγητοι, κατ' εξοχήν εμείς που όλα αυτά έχουν γραφεί στη γλώσσα μας και δεν θέλουμε να εγκύψουμε, να μάθουμε, και σκανδαλιζόμεθα πολλές φορές και μιλούμε κάπως ψυχρά ή ακόμη κινούμεθα ψυχρά και μας τρώει καμιά φορά ο σατανάς, ο λύκος, διατυφός, αιρετικός, και χάνεται ο άνθρωπος, εφόσον δεν έπρεπε να χάνεται, έπειτα από μια τέτοια προεργασία που έχει κάνει ο Θεός για να τον παρουσιάσει αυτόν. Αν προσέξατε, γενεαλογεί τον Χριστό μας από τον Πατριάρχη τον Αβραάμ, φτάνει στον Ιεσσαί τον Βηθλεεμίτη, τον πατέρα του Δαβίδ, και κάνει μια μικρή στάση. Από εκεί

ξανά και φτάνει μέχρι τη μετοικεσία στη Βαβυλώνα, που επήγανε 70 χρόνια εκεί αιχμάλωτοι, και έπειτα ξανά πηδάει και φτάνει μέχρι του Ιωσήφ του Μνήστορος, του νομιζομένου αυτού ανδρός της Μαρίας, εξ ης εγεννήθη ο Χριστός. Παραθέτει τρεις δεκατετράδες γενεές, δηλαδή 42 γενεές. Αν κανείς διαβάσει, θα δει ότι οι γενεές ναι μεν αναφέρονται 42, αλλά δεν είναι 42, είναι λίγο λιγότερες, 2-3 λιγότερες, και πολλοί σοκάρονται μπροστά σε αυτό. Να σας πω ότι...

Δημιουργήθη μία ανωμαλία στη γενεαλογία κατά τα χρόνια που ήσαν αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα. Όπως εμείς στα χρόνια της Κατοχής χάσαμε καταλόγους, χάσαμε ληξιαρχικά βιβλία, χάσαμε πολλά πράγματα, και εκ των υστέρων από τις πληροφορίες φτιάξαμε καινούρια, τα οποία πολλές φορές θα μπορούσαμε να πούμε δεν ανταποκρίνονται 100%, έτσι κάτι τέτοιο έλαβε χώρα. Και παρότι οι Εβραίοι ήσαν ακριβείς, εντούτοις δεν κατόρθωσαν να κρατήσουν ακριβώς τη δευτέρα αυτή στροφή μεταξύ Δαβίδ και μετοικεσίας Βαβυλώνος. Δεν μπορούσαν να κρατήσουν ακριβή σειρά της γενεαλογίας, γι' αυτό παρουσιάζει αυτή τη διαφορά.

Κι αν θλιβείτε όμως, το θέμα μας δεν είναι πόσες γενεές επέρασαν. Το θέμα μας είναι να θαυμάσουμε πώς ακριβώς έγραψε... αμερόληπτα και πώς και σε ποια φυλή διαδοχικώς επερπάτησε ο Χριστός, για να φτάσει να γεννηθεί από την Παναγία. Αυτό είναι το θέμα και σε αυτό πρέπει να προσέχουμε ιδιαιτέρως και όχι αν παρουσιάζει μία ανωμαλία, που έχει και αυτή την αιτία της, εάν βέβαια ο άνθρωπος ξέρει και διαβάζει. Ανάληψης της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ησύχιος Πρεσβύτερος, ο Ευαγγελισμός,

Ότι υπάρχουν τρία βέλη. Το ένα μας λέει πού θα γεννηθεί, το άλλο μας λέγει πώς θα γεννηθεί και το άλλο μας λέγει πότε θα γεννηθεί. Αναφέρει ο προφήτης Δανιήλ το πότε θα γεννηθεί ο Χριστός. Σε μία προφητεία που λέγεται των 70 εβδομάδων, αναφέρει ότι σε 69 επτάδες χρόνων, περίπου 483 χρόνια, μετά από το ότι θα κυκλοφορήσει μία διαταγή για την αναστήλωση του Ναού Σολομώντος, που κατεστράφη από τον Ναβουχοδονόσορα, θα έρθει ο Ηγούμενος. Και πράγματι τότε ήρθε, 483 μετά από αυτή τη χρονολογία. Γράφει επίσης...

ο Ησαΐας, 850 χρόνια π.Χ., και το μέρος αυτό το παίρνει και το χρησιμοποιεί ο άγγελος κατ' όναρ στον Ιωσήφ, για να του δείξει τι εξυπηρετεί και να μη σκανδαλίζεται. Γράφει στο 7:14 ότι θα έρθει εκ Παρθένου: «Ιδού, η Παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν και καλέσουσι το όνομα αυτού Εμμανουήλ», ο μεθερμηνευόμενον «μεθ' ημών ο Θεός». Και πράγματι, μεθ' ημών ο Θεός. Ήρθε μαζί μας ο Θεός. «Ώφθη επί της γης και μετά των ανθρώπων συνανεστράφη», γράφει προφητικώς ο Βαρούχ ο Προφήτης, στο γάμα κεφάλαιο. Όταν ήρθαν οι επίσημοι αυτοί άνθρωποι, οι λεγόμενοι μάγοι,

διπλωματούχοι, τουλάχιστον με τέσσερα διπλώματα, σοφοί εξ Ανατολής, εζήτησαν: «Πού ο τεχθείς βασιλεύς των Ιουδαίων; Για μας είναι γεννημένος. Είδαμε τον αστέρα αυτού στην Ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε. Πού είναι ο βασιλεύς των Ιουδαίων;» Ο βασιλεύς των Ιουδαίων, Ηρώδης, δεν ήξερε πού είναι. Γνωρίζετε ότι εταράχθηκε και πάσα η Ιερουσαλήμ, όλο το επιτελείο του, όλο το παλάτι του και όλοι όσοι ήσαν γύρω του. Και έτρεξαν να ρωτήσουν τους γραμματείς, τους αρχιερείς και τους άλλους που κρατούσαν τη Βίβλο και τον νόμο. Τι λέγει η Γραφή περί βασιλέως και πού γεννάται αυτός των Ιουδαίων; Τι απήντησαν; Στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Γιατί; Γιατί ο προφήτης Μιχαίας είχε γράψει διά Πνεύματος του Θεού ότι «και συ, Βηθλεέμ, γη Ιούδα,

ελαχίστη ει εν τοις ηγεμόσιν Ιούδα· εκ σου γαρ εξελεύσεται ηγούμενος, όστις θα ποιμάνει με σιδερένια ράβδο τον λαό». Βλέπετε λοιπόν πώς είχε προεργαστεί και πόσο σοβαρό θέμα ήταν αυτό, ώστε να μη βρεθεί άνθρωπος. Όταν τρία διαφορετικά περιστατικά μιλούν για το ένα και το αυτό πρόσωπο και πραγματοποιούνται αυτά, είναι το πρόσωπο αυτού, άρα είναι αυτό. Τώρα, από αυτά που συζητούνται γίνεται μία συζήτηση εάν και κατά πόσον έπρεπε να γίνουν έτσι τα πράγματα. Θα σας πω όμως τη συνέχεια. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν γνωρίζουν, που θα ήθελαν τον Σωτήρα του κόσμου

μια φυσική γέννηση. Εγώ, λέει, θέλω... και γυναίκα για έναν παραδεκτό άνθρωπο. Μα αν εγεννούσε άντρας και γυναίκα, θα είχαμε έναν άνθρωπο. Δεν θα είχαμε υπεράνθρωπο. Θα είχαμε έναν κοινόν άνθρωπο ακόμη, έστω κι αν ήταν αυτός ο οποίος έσπειρε τον άντρα αυτόν, έστω κι αν ήταν ο Αβραάμ, ο οποίος εθεωρείτο ο αγιότερος και ο μεγαλύτερος άνθρωπος. Ωραία γράφει και ωραία αποφαίνεται ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Λέγει: «Εάν ο Σωτήρ συνελαμβάνετο εξ ανθρώπου, ουκ αν ην καινός άνθρωπος και των αμαρτανόντων Σωτήρ». Δεν θα ήταν ένας καινούργιος άνθρωπος και των αμαρτανόντων Σωτήρ. Θα έφερε κι αυτός στην πλάτη του το βάρος του προπατορικού αμαρτήματος. Πώς έχει γράψει για

τις ανθρώπινες συλλήψεις ο Δαβίδ; Πώς λέγει; «Εν ανομίαις συνελήφθην και εν αμαρτίαις εκίσσησέ με η μήτηρ μου». Ο άνθρωπος φέρει κληρονομικώ τω τρόπω το βάρος του προπατορικού αμαρτήματος, χωρισμένος από τον Θεό. Νεκρός γεννάται ο άνθρωπος. Ας λένε οι νεότερες μητέρες «το αγγελούδι μου». Δεν είναι καθόλου αγγελούδι, εφόσον είναι αβάπτιστο. Όταν λουστεί εν τω βαπτίσματι και αναστηθεί και πάλι, δεν θα είναι αγγελούδι. Θα είναι ένας μικρός άγιος. Ούτε ο άνθρωπος γίνεται άγγελος κατά φύση ούτε τον συμφέρει να γίνει, διότι ο άνθρωπος είναι ανώτερος από τον άγγελο. Για κανέναν άγγελο δεν εβρώθη ο Θεός, για κανέναν άγγελο δεν ήρθε. Για τον άνθρωπο ήρθε και ο άγγελος είναι απεσταλμένος

να βοηθήσει και να διακονήσει τους μέλλοντας κληρονομείν σωτηρίαν. Αλλά δεν το έχουμε πιάσει εμείς. Να κάνω αγγελική ζωή, το καταλαβαίνω. Να είμαι άγγελος όμως, όχι, αυτό δεν το καταλαβαίνω. Και ούτε το θέλω να είμαι άγγελος κατά φύση. Στη φύση μας, την ηλικία αυτή, υπάρχουν ορισμένα παραδείγματα που βοηθούν επάνω στη σκέψη μας το γιατί ο Χριστός ήρθε, ελεήμων, για όλο τον κόσμο. Χωρίς τον Χριστό και έξω του Χριστού, ο άνθρωπος είναι ακατάλληλος για τη Βασιλεία των Ουρανών. Είναι, να μου επιτρέψετε, αγριάνθρωπος ο άνθρωπος έξω του Χριστού. Να σας το πω πώς.

Πάρετε από τον αγρό, από μια ωραία ελιά, πάρετε ένα κουκούτσι και σπείρετέ το. Τι θα βγάλει αυτό το κουκούτσι, ξέρετε; Αγριελιά. Αυτό το κουκούτσι, το αγαθό, θα βγάλει αγριελιά. Και έχει ανάγκη αυτή η αγριελιά, για να γίνει καλή ελαία η αγριελαία, να της κάνεις ένα ταυ με ένα σουγιά, κι αν είχε ψυχή θα φώναζε, και κάτω από αυτό το ταυ, αυτόν τον σταυρό, θα βάλεις ένα μπόλι αγαθό, καλό, από μια άλλη ελιά, για να την κάνεις ελιά. Να πάρω ένα κουκούτσι από ένα πορτοκάλι, εκλεκτό πορτοκάλι, γεγονικό, και το σπείρω. Τι θα βγάλω; Θα βγάλω νεραντζιά και έχει ανάγκη να ξαναεμβολιαστεί και αυτό, με έναν σταυρό να μπει από κάτω πορτοκαλέα αγαθή για να γίνει.

Έτσι είναι ο άνθρωπος. Το σπέρμα του ανθρώπου είναι αμαρτωλό, είναι άγριο, είναι νεκρό, είναι πονηρό. Γι' αυτό και το αβάπτιστο παιδί λέγεται δράκος από τη θεολογία της γιαγιάς. Και λέγατε δρακούλα, από τη θεολογία του λαού, εφόσον είναι αβάπτιστο. Δεν μπορούσε λοιπόν ο Χριστός να έρθει κατά φυσικόν τρόπον, να γεννηθεί από άνθρωπο, οσοδήποτε μεγάλος κι αν ήτο αυτός ο άνθρωπος. Ήτο αδύνατο. Έπρεπε να γεννηθεί κατά υπερφυσικόν τρόπον. Γι' αυτό, όταν φτάνουμε στα χωρία της Θεοτόκου, δεν λέει «εξ ου», από τον Ιωσήφ, «εγεννήθη τη βοηθεία της Μαρίας», αλλά «εξ ης εγεννήθη» και ερμηνεύει έπειτα τον τρόπο που συνελήφθη. Αντί για σπέρμα αμαρτωλό ανθρώπου,

Πνεύμα Άγιον εγέννησε μέσα στη μήτρα της Παναγίας μας. Δεν το είπε ο άγγελος; Δεν το λένε τα υπαπαντήματα τα σημερινά; Τι είπε ο άγγελος στον γέροντα Ιωσήφ, όταν ο Ιωσήφ σκέφτεται να απολύσει λάθρα τη Μαρία; Τι είπε, θυμάστε; Θυμηθείτε. Είπε: «Το εν αυτή γεννηθέν εκ Πνεύματος Αγίου εστίν». Όχι «το εξ αυτής γεννηθέν», όχι. «Το εν αυτή γεννηθέν». Αυτό που εγεννήθη στη μήτρα της Μαρίας είναι το Πνεύμα το Άγιον, δεν ήταν άνθρωπος. «Το εν αυτή γεννηθέν». Όπως γρηγορότερα το σπέρμα του Αβραάμ γεννούσε τον Ισαάκ και ούτω καθεξής, εδώ λέει το Πνεύμα το Άγιον εγέννησε μέσα εκεί. Στις γυναίκες οι περισσότερες

Προσέχετε τα ωραία της Εκκλησίας μας. Θα πρέπει κατά την Ύψωση του Σταυρού να παίρνετε βασιλικό από τον Σταυρό ή μια βιολέτα ή ένα δεντρολίβανο ή κάτι το αγιαστικό από τον Τίμιο Σταυρό και ασφαλώς θα φτιάχνετε προζύμι στο σπίτι σας, το οποίο θα κάνετε έπειτα προσφορά σας. Δεν ξέρω αν το κάνετε αυτό. Αν δεν το κάνετε, μάθετε να το κάνετε, για να δείτε την πίστη μας, να δείτε το Πνεύμα το Άγιο να είναι υπάρχον στην Εκκλησία, να ζωοποιεί σήμερα και να κλείνει τα στόματα όλων των παραφυάδων του Σατανά, σε οποιαδήποτε κατάσταση κι αν βρίσκονται.

Λίγο βασιλικό από τον Τίμιο Σταυρό, 14 Σεπτεμβρίου, της Σταυροπροσκυνήσεως, που είναι στα μέσα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, και πας στο σπίτι, σε ένα μπολ με λίγο αλεύρι, με ζεστό νεράκι, χωρίς να βάλεις μέσα μαγιά από τον φούρνο, υλικό πράγμα, και βάζεις επάνω τον σταυρό, τον βασιλικό. Αυτό το απόγευμα θα το δεις να αρχίσει να ξινίζει, να παίρνει τη μυρωδιά του προζυμιού. Το αναπιάνει η γυναίκα, που λέμε, και το βλέπεις το βράδυ και χύνεται απ' έξω. Και έχεις πλέον προζύμι, όχι μαγιά, όχι υλικά πράγματα από την επιστήμη και από τη χημεία, πνευματικό πράγμα. Ποιος είναι αυτός που ζωοποιεί, που φτιάχνει μύκητα, ζωή μέσα στο αλεύρι του μπακάλη; Είναι το Πνεύμα το Άγιον. Ποιος είναι εκείνος που, όταν διαβάζει ο ιερεύς το νερό, το κάνει αθάνατο, το ζωοποιεί και δεν χαλάει ποτέ; Είναι το Πνεύμα το Άγιον.

Λοιπόν, το Πνεύμα το Άγιον που ζωοποιεί το νερό και διατηρείται, ζωοποιεί το αλεύρι και γίνεται, όπως σας είπα, προζύμι. Αυτό το Πνεύμα το Άγιον είναι εκείνο το οποίο ενήργησε και έγινε η σύλληψη εν αυτή. Δεν εισήλθε αμαρτία, διότι δεν έπρεπε να εισέλθει. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει σωτηρία. Θα πείτε: «Μα πώς ακόμη;» Ακόμη να σου πω.

Έγινε αυτή η ενέργεια, έγινε για να βοηθήσει τον άνθρωπο στην πτώση του. Το γλίστρημα του ανθρώπου, η πτώση του ανθρώπου και, κατά συνέπεια, όλων των ανθρώπων, των απογόνων. Διότι όταν ρίξουμε δηλητήριο στη δεξαμενή της πόλεως, όλες οι βρύσες θα βγάζουν δηλητηριασμένο νερό. Αν εμείς είμαστε εξ ενός αίματος από τον Αδάμ, τον νεκρόν Αδάμ, τον αποκεκομμένον Αδάμ από τον Θεόν, άρα και εμείς είμαστε αποκεκομμένοι και νεκροί. Ποιο ήταν λοιπόν το αποτέλεσμα του ολισθήματος, της παρακοής; Ποιο ήταν; Τι ήταν το αποτέλεσμα; Τι είχε πει ο Θεός θα είναι εάν ο άνθρωπος παρακούσει και δεν προσέξει; Θα είμαι σύντομος.

«Η ημέρα που θα φάγεις από το ξύλο, θανάτω αποθανείσθε». Θάνατος. Ερμήνευσες ποτέ σου, άνθρωπε, τι πάει να πει θάνατος; Θάνατος πάει να πει αποκοπή από τη ζωή μου. Ποιο είναι το φάρμακο λοιπόν του θανάτου; Θα κάνουμε ενέσεις ή εντριβές; Ποιο είναι το φάρμακο του θανάτου; Η ζωή. Μόνον η ζωή θεραπεύει τον θάνατο. Κατά συνέπεια, η ανθρωπότης εις αναζήτηση της ζωής. Ποιος την έχει τώρα τη ζωή; Έχει ο Αβραάμ ζωή; Έχω εγώ ζωή; Έχει ο σφόδρα ηγαπημένος Δανιήλ ζωή; Έχουν οι προφήτες; Έχουν οι άγγελοι; Αν ήταν δυνατόν να γνωρίζουμε, που θα έπρεπε να γνωρίζουμε. Και μέσα όταν το πρωί

τη μερίδα του Χριστού μας κατά την προσκομιδή την υψώσει ο Αρχιερεύς, λέγει μεταξύ των άλλων και τα εξής: «Ουδέ άγγελος, ουδέ αρχάγγελος, αλλά αυτός ο Κύριος έσωσε εμάς εκ της κατάρας του νόμου». Όλοι μετέχουν της ζωής, δεν είναι η ζωή. Αυτό είναι το φως; Αυτός ο λαμπτήρ που βλέπουμε από πάνω, ο πολυέλεος, είναι φως ή μετέχει του φωτός; Μετέχει του φωτός. Για κοιτάξτε τον δίπλα πολυέλεο και τον άλλον, που δεν μετέχουν του φωτός, δεν έχουν φως. Κατά συνέπεια, ο άνθρωπος είχε ανάγκη από τη ζωή. Γι' αυτό ήρθε η αυτοζωή, που είναι ο Θεός, για να δώσει το φάρμακο στους ανθρώπους,

ζωή στους ανθρώπους. Γιατί το αίμα και το ύδωρ, που είναι τα βασικά της σωτηρίας του ανθρώπου, το βάπτισμα δηλαδή και η Θεία Κοινωνία, γιατί αυτή η πλευρά εδώ που τα έβγαλε αυτά τα δύο λέγεται ζωηφόρος, «η ζωηφόρος σου πλευρά»; Γιατί ο Τίμιος Σταυρός λέγεται Ζωηφόρος; Διότι από τον θάνατον εκείνο εξεπήδησε ζωή. Γιατί ο τάφος του Κυρίου μας λέγεται Ζωηφόρος; Γιατί το Άγιο Ποτήριο με τον Άρτο μέσα λέγεται Άρτος Ζωής; Περί ζωής ο λόγος, λοιπόν, όχι περί γαλοπούλας ο λόγος, ούτε περί μακαρονιών ο λόγος, ούτε περί δώρων ο λόγος. Περί ζωής ο λόγος. Αλλά εμείς ούτε καν το έχουμε υπόψη μας αυτό. Απόδειξις είναι:

η ζωή ήρθε εις τον κόσμο και δόθηκε δωρεάν εις τον άνθρωπο. Ερχόμαστε μπροστά στο Άγιο Ποτήριον, στον Άρτον της Ζωής, και ειρωνευόμεθα πολλές φορές και εξετάζουμε, με τον τρόπο της δηλητηριώδους γλώσσας μας, αυτόν που κοινωνεί. «Προχθές δεν κοινώνησε;» Και τι λέγανε τη Θεία Κοινωνία; «Σούπα» και τα τοιαύτα και τα τοιαύτα. Ήρθε η ζωή εις τον κόσμο και εσύ κάθεσαι κι εγώ αμέτοχος αυτής της ζωής και δεν επικοινωνώ μαζί σου, μαζί του. Τότε τι κάνω; Υπήρχε ειδικός λόγος, λοιπόν, που ήρθε αυτός ο Θεός εις τον κόσμο, και αυτό πρέπει να αληθεί, μία διαπίστωση στον άνθρωπο, ώστε να μπορέσει να εκμεταλλευτεί όλα αυτά που του άφησε και του τα προσφέρει το πανδοχείο αυτό του Ιησού.

Το σύμβολό του ήταν εκεί, διαμέσου αυτών των πανδοχέων. Διαφορετικά, οτιδήποτε και αν κάνει καλό ο άνθρωπος, θα μείνει έξω. Είναι θέμα ζωής, γι' αυτό ήρθε ο Χριστός στον κόσμο, υπήρχε ειδικός λόγος. Όταν είναι φυλλοξήρα σε ένα μέρος, τι κάνουν; Βγάζουν όλα αυτά τα φυλλοξηριασμένα, τα καίνε, τα πετάνε, τα θάβουν και φέρουν από το εξωτερικό, από άλλα μέρη, άμπελον ή δεν ξέρω τι άλλο που δεν είναι επηρεασμένο από αυτό, δεν είναι μεμολυσμένο, να παρουσιάσουν και να κάνουν ένα καινούριο φυτώριο. Έτσι λοιπόν ακριβώς συνέβηκε στην περίπτωση αυτή. Έπρεπε ο Σωτήρ να είναι έξω του προπατορικού αμαρτήματος, έξω του βάρους, έξω του θανάτου, για να μπορεί να θεραπεύσει τον θάνατο. Ήταν ειδικός ο λόγος και αυτό ακριβώς πρέπει...

Να ευχαριστούμε νύχτα μέρα, με το κεφάλι μας διπλωμένο, γι' αυτό που έκανε ο Θεός χωρίς να μας ρωτήσει και χωρίς να το αξίζουμε, διότι δεν υπήρχε δίκαιος ούτε εις, ώστε να προκαλέσει το έλεος του Θεού να ενεργήσει επάνω μας. Δεν υπήρχε δίκαιος ούτε εις. Ούτε αυτός ο Αβραάμ ήτο έξω αμαρτίας. Έπρεπε λοιπόν να γίνει έτσι. Και έγινε έτσι. Όπως έγινε η πτώσις, έγιναν και τα υπόλοιπα. Θαυμάζουνε πολλοί και απορρίπτουν με τη λογική τους την υπερφυσική αυτή σύλληψη και γέννηση. Αν παρακολουθήσει ο άνθρωπος αυτά που έλαβαν χώρα κατά την πτώση, θα μπορούσε να δικαιολογήσει όλα αυτά που γίνονται σήμερα για την ανόρθωσή του.

Έπρεπε, λέει, να γεννηθεί εκ Παρθένου· ειρωνεία των μορφωμένων μας. Γιατί δεν έπρεπε ο Σωτήρ να γεννηθεί εκ Παρθένου; Τι σου πειράζει εσένα; Δεν στέκεται στη λογική σου; Έχεις λύσει όλα τα άλλα θέματα και αυτό σου είναι τώρα το μυστήριο; Τι έχεις λύσει από τα δικά σου, που θέλεις να σου λυθεί και αυτό; Είσαι ανώτερος εσύ από την Παναγία που έπαιξε τον ρόλο αυτό, που μίλησε με τον Άγγελο και του είπε «πώς έσται μοι τούτο, επεί άνδρα ου γινώσκω;» Είσαι ξυπνότερος εσύ; Πήρε απάντηση η Παναγία, δεν επήρε; Θα πάρεις λοιπόν εσύ απάντηση; Ή, αν σου ερμήνευε το Πνεύμα το Άγιο πώς θα γίνει, θα το καταλάβαινες;

Του Πνεύματος του Αγίου, μόνο το Πνεύμα το Άγιον τα ερμηνεύει. Τα του Θεού, μόνο ο Θεός τα ερμηνεύει. Εμάς μας εδόθη ένα ραβδί λευκό, όπως δίδεται στους τυφλούς, που λέγεται πίστη, να χρησιμοποιήσουμε την πίστη για να προχωρήσουμε. Και ο άνθρωπος σε όλα του τα θέματα, στις επιστήμες του, στις τέχνες του, στη ζωή του, χρησιμοποιεί την πίστη. Όταν φτάνει όμως εδώ, το απορρίπτει με τη λογική του. Κοίταξες ποτέ τι είναι αυτό που έχεις στο στόμα σου; Είναι ένα κρέας, ένα πετσί που λέγεται γλώσσα. Τι είναι αυτό; Ξέρω εγώ; Στην κόψη μου θα μιλήσεις; Όχι. Κάνει άλλες δουλειές και τι δεν κάνει: χημειολόγος· αρμυρό, στυφό, γλυκό,

ξινό, αμέσως απάντησε. Τι είναι αυτό; Πώς το έκανε; Ποιος το έφτιαξε αυτό; Το έλυσες; Είσαι αστείος. Τι έκανες; Έχεις προσέξει, όταν πας καμιά φορά να βγάλεις δόντι και λέει «προσέξτε το φατνίο, μη σπάσει το φατνίο»; Τι είναι το φατνίο και τι έχει μέσα αυτό το φατνίο; Είναι μια φάτνη που έχει μέσα φυτρωμένο, καρφωμένο ένα δόντι. Αυτό λέγεται φατνίο. Ποιος το έφτιαξε; Το έφτιαξε η μάνα σου μέσα στην κοιλιά; Μπήκε σε συνεργείο και σου το έφτιαξε; Ποιος σου τα έβαλε τα δόντια; Ποιος σου τα χάραξε για να αλέθεις εσύ και ποιος σου έβαλε κυνόδοντες να σκυλιάσεις; Ποιος τα έβαλε; Ποιος μπήκε μέσα στο στόμα σου και έβαλε το σμάλτο αυτό στα δόντια σου; Πες μου, ποιος; Ένα υγρό πράγμα μπήκε στην κοιλιά της μάνας σου και έφτιαξε κόκκαλα.

Έφτιαξε καρδιά και έφτιαξε πνευμόνια και έφτιαξε, θαρρώ, 30-40 μέτρα έντερα. Τα κόλλησε το ένα μέρος με το άλλο, τους έβαλε μέσα αίμα, τα έβαλε να δουλεύουν, τους έβαλε σκοπιμότητα. Ποιος τα έφτιαξε; Ποιος τα έφτιαξε; Μας τελειώνει μια λογική. Αλλά ο Σατανάς για όλα μας αφήνει να πιστεύουμε. Γιατί, αν θέλαμε να τα εξετάζουμε όλα και να τα περνάμε από τη γνώση μας, από τις πέντε αισθήσεις μας, από τα πέντε ζεύγη βοών της περασμένης παραβολής του Μεγάλου Δείπνου, θα είχαμε πεθάνει όλοι. Αλλά πιστεύω και ανεβαίνω στο αυτοκίνητο. Πιστεύω και ανεβαίνω στα αεροπλάνα.

Αν περίμενα να εξετάσω αν στέκεται στα μυαλά του ο αεροπόρος και αν δεν πίστευα ότι θα διατηρηθούν τα μυαλά του μέχρι που να κατέβω, θα έμπαινα ποτέ στο αεροπλάνο; Διά πίστεως. Διά πίστεως ανεβαίνω στο αυτοκίνητο.

Διά πίστεως τρώγω, διά πίστεως περιπατώ, διά πίστεως κοιμάμαι ότι θα ξαναξυπνήσω, διότι αν περνούσε από τον νου μου ότι υπάρχει τρόπος να μην ξυπνήσω, δεν θα κοιμόμουν. Διά πίστεως τα πάντα. Διά πίστεως μου λέει ο δάσκαλος ότι τούτο είναι Α και εκείνο είναι Β και ΒΚΑΝΟΥΒΑ. Γιατί, δάσκαλε, ΒΚΑΝΟΥΒΑ; Πες μου να προχωρήσουμε. Δεν μου λες να προχωρώ και διότι θα δέχεται ότι ΒΚ� Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός.

Που σώνει και καλά να μην πιστέψεις· παρά πίστεψέ τα όλα, ακούραστα, χωρίς βάσανα. Αλλά είναι λογική αυτή και είναι επιχειρήματα; Πώς έγινε ο θάνατος; Πώς ήρθε ο θάνατος; Μήπως ήταν Παρθένος ακόμη η Εύα που έγινε ο θάνατος; Κάτι τέτοιο είναι. Το ερμηνεύει ωραιότατα ο Άγιος Ιωσήφ Βρυέννιος. Ξέρετε πώς λέγει; «Παρθένος ούσα, η Εύα συνέλαβε εκ του πονηρού και έτεκε θάνατον. Παρθένος ούσα, η Μαριάμ συνέλαβε εκ του αγαθού και έτεκε ζωήν». Όπως ήσαν τα πράγματα εκεί, έτσι είναι και εδώ. Ωραία δεν το έχει εδώ πέρα; Τι είναι η Παναγία εκεί; Ποια είναι η συσχέτισις αυτή; Της Εύας της παλιάς συσχέτισις. Και εκεί τι μου συσχέτισε;

Αδάμου, του παλιού, που οι δύο εν τη παρακοή τους έκλεισαν και μας έβαλαν το μεσότοιχον, που λέγει ο Παύλος. Μας έβαλαν την αμαρτία στη μέση και μας απέκοψαν από τον Θεό. Ποιο ήταν το θαύμα όταν ο Χριστός εσταυρώθη έξω της παρεμβολής; Ποιο ήταν το πρώτο θαύμα όταν ο Χριστός είπε το «τετέλεσται»; Το καταπέτασμα του ναού εσχίσθη από άνωθεν έως κάτω. Αυτοί που μας κλείσανε, μας βάλαν το παραβάν μεταξύ Θεού και ανθρώπου. Ήρθαν οι δύο νέοι τώρα στη θέση τους, διά της ταυτοπαθείας, γι' αυτό σας το λέγω, και ανοίξανε και κάμανε την Ωραία Πύλη. Τι πάει να πει Ωραία Πύλη; Είναι ομορφότερη από αυτές; Δεν... Όχι, κύριε, δεν έχει αυτόν τον λόγο, αλλά δι' αυτής περνάει ο άνθρωπος για τη Βασιλεία των Ουρανών. Μέσω αυτών των δύο. Αυτοί που κλείσανε πρώτοι αυτή την είσοδο προς τον Θεό, ήρθανε οι δύο αυτοί.

Εκεί που οι πρώτοι, εν τη παρακοή τους, το κλείσανε, αυτοί μας ανοίξανε. Γι' αυτό λέγεται Ωραία η Πύλη, διότι από εδώ περνούνε. Εδώ συναντούνται οι ψυχές με τον Χριστό τους, λαμβάνουν το εισιτήριο διά της Θείας Κοινωνίας και από εδώ προχωρούν. Δεν σας κάνει αίσθηση εκείνο που, μετά τη Θεία Κοινωνία, βγαίνει ο Ιερεύς και λέει «σώσον, ο Θεός, τον λαόν σου και ευλόγησον την κληρονομίαν σου»; Ποιοι είναι αυτοί οι κληρονόμοι που θα κληρονομήσουν μαζί με τον Χριστό, τον φυσικό κληρονόμο, τη Βασιλεία των Ουρανών; Αυτοί που εκοινώνησαν, αυτοί που επικοινώνησαν. Όχι αυτοί που κάθονται μακριά ή θα πάρουν το αντίδωρο και θα ρίξουν τα ψίχουλα στο κεφάλι τους, για να πέσουν από εκεί κάτω να τα πατήσουν. Όχι αυτοί. Αυτοί που ετοιμάστηκαν και ήρθαν με φόβο Θεού και εκοινώνησαν, αυτοί. «Σώσον αυτόν τον λαόν σου». Αυτός είναι ο λαός του Χριστού, αυτός πρόκειται να κληρονομήσει τη Βασιλεία. Απλώς σας δείχνω ένα τέμπλο για να σας πω τα πράγματα.

Περιστατικά αυτά, υπήρχε λοιπόν ειδικός λόγος. Όχι σε μια άλλη γυναίκα, αλλά ακολούθησαν ακριβώς τον αντίθετο δρόμο της πτώσεως. Πώς με Παρθένο έγινε η πτώσις, με Παρθένο να γίνει και η σωτηρία. Παράξενα πράγματα. Μιλάνε οι άνθρωποι για πράγματα τα οποία δεν προσέχουν καν και, εντούτοις, θα έπρεπε να τα προσέξουν. Μου έκανε μία εντύπωση και θα ήθελα να σας πω η επέμβαση αυτή που έγινε εκ μέρους του Αγγέλου για να καθησυχάσει, όπως ακούσατε σήμερα, τον Μνήστορα Ιωσήφ, ο οποίος εσκέφτετο να απολύσει λάθρα τη Μαρία, διότι κι αυτός, λογικός, δεν μπορούσε να το χωνέψει, που λέμε, να το δικαιολογήσει. Η Παναγία μας, όταν επέστρεψε από την Ορεινή, όπως ξέρετε, επέστρεψε τριών μηνών.

Παιδίσκη 13-14 ετών. Τριών μηνών εγκυμοσύνη, έχουν εκφανεί τα αποδεικτικά της εγκυμοσύνης. Κανένας δεν μπορούσε να το χωνέψει. Όλοι κλεψίγαμον υπονοούσαν, όπως ωραιότατα λέγει ο υμνογράφος του Ακαθίστου Ύμνου. Έφερε πολλά επιχειρήματα. Δεν κατόρθωσε να τον πείσει. Μάλιστα λέγεται κάτι στην παράδοση, ότι το τελευταίο επιχείρημα της Παναγίας μας ήταν να σταθεί μπροστά στον Μνήστορα Ιωσήφ και να του πει το εξής: «Διά το γραπτόν του προσώπου μου, διά το υπάρχον εν τη κοιλία μου, οι εκ δεξιών μου και εξ αριστερών μου άγγελοι ας μαρτυρήσωσιν». Δεν μπορώ να σου πω τίποτα. Είμαι καθαρά, είμαι αναμάρτητος. Όμως οι άγγελοι που με δορυφορούν ας μιλήσουν για τον προορισμό μου και γι' αυτό που είναι στην κοιλιά μου.

Η γραία Ελισάβετ, όταν την είδε, είπε: «Πόθεν μοι τούτο, ίνα έλθη η μήτηρ του Κυρίου μου προς με;» Μητέρα του Κυρίου της, ενενήντα χρονών αυτή, δεκατεσσάρων χρονών η Αγία. Τότε και πάλι δεν έγινε πιστευτή. Ο Ουρανός παρακολουθεί και έστειλε τον Άγγελο και του λέγει ότι δεν έχει έτσι το θέμα. Ο Ησαΐας το έχει γράψει, πολλές φορές το διάβασες. Δεν το είδες παραδεκτό. Εν τούτοις όμως, αυτό υπηρετεί σε αυτή την ώρα. Αυτό που γράφει ο Ησαΐας, ότι μια Παρθένος θα γεννήσει. Αυτή λοιπόν είναι η Παρθένος. Αλλά εκείνο που μου κάνει αίσθηση, όχι από δογματικής πλευράς αλλά από ηθικής πλευράς, είναι εκείνο που λέγει: «δίκαιος ων και μη θέλων αυτήν παραδειγματίσαι, εσκέφθη λάθρα απολύσαι αυτήν». Μυστήριο για ορισμένους: τι θέλει αυτός ο γέρων κοντά σε μια παιδίσκη;

Δεν υπήρχε αυτός ο γέρων και έβγαινε αυτή έξω μόνη της έγκυος, έπρεπε να τη λιθοβολήσουν με βάση τον νόμο για μοιχαλίδα. Γι' αυτό της εδόθη ο γέρων. Δεν της εδόθη ο γέρων για γάμους, που έχουν οι καθολικοί. Δεν της εδόθη για άλλα παιδιά, που λένε οι προτεστάντες. Όχι. Εδόθη για προστασία, διότι θα τη λιθοβολούσαν. Αλλά αυτός ξέρει ότι είναι καθαρός από αυτό. Αλλά πώς να τη σκεπάσει, εφόσον αυτή έχει φέρει παράνομο καρπό στο σπίτι; Δεν είναι δυνατόν να μείνει το κεραμίδι το δικό μου από κάτω. Δίκαιος ων, φοβάται τον Θεόν. Σας ερωτώ: θα υπήρχε αυτή η έξαρση της μοιχίας και της πορνείας και όλων των προγαμιαίων σχέσεων, αν οι άνθρωποι δεν εύρισκαν άσυλο,

και εσκεπάζοντο από κάποιον; Θα είχαμε αυτή την κατάσταση; Δεν θα τελείωνε; Θα μου θέσετε το ερώτημα: θα είχε εξαλειφθεί; Όχι, θα είχε περιοριστεί. Εάν υπάρχουν αυτά τα χάλια κατ' εξοχήν στην πόλη, που η πόλη σήμερα έχει 80% μοιχεία από αμφότερα τα σκέλη, κι από τους άνδρες κι από τις γυναίκες. Πορνεία και προγαμιαίες σχέσεις. Έναν της σειράς θα βρούμε μεταξύ των θυγατέρων και των αγοριών; Οι ζημιές γίνονται από τα σχολικά θρανία ακόμη, που η μία το θεωρεί ιερό να σκεπάσει τη διαφθορά της άλλης. Και αν τυχόν μαρτυρηθεί, αυτή είναι καρφί, αυτός είναι καρφί. Αυτός που εργάζεται να προλάβει μια κατάσταση και το ομιλεί στον πατέρα ή το ομιλεί στην καθηγήτρια ή σε κάποιον παραπάνω, να προλάβει την καταστροφή,

θεωρείται καρφί, είναι αποδιοπομπαίος. Και για να μη θεωρηθεί καρφί, βάζει το γραμματάκι εδώ, παίρνει το τηλέφωνο, λέει τα ψέματα και καλύπτει τη διαφθορά. Αυτό γίνεται και γενικότερα. Πολλές κυρίες εξυπηρετούν άλλες κυρίες, δίδουν το αυτοκίνητό τους, δίδουν το σπίτι τους, δίδουν χρήματα. Δεν θα γινόταν αυτό. Αν υπήρχε αυτός ο φόβος του Μνήστορος Ιωσήφ... Και ο Μνήστωρ Ιωσήφ θα είναι μάρτυς κατηγορίας σε όλους εκείνους που διευκόλυναν για σαρκικές αμαρτίες άλλους ανθρώπους. Και το λυπηρότερο: οι χριστιανοί, δεν έχει εξομολογηθεί ούτε ένας αυτή του την αμαρτία. Τη θεωρεί μάλιστα ότι πρέπει να του δώσουν και στεφάνι. Δεν έχει ότι εγώ έγινα αιτία.

Εγώ υπέθαλψα, ότι εγώ εσκέπασα, ότι εγώ έκρυψα, ότι εγώ διευκόλυνα. Τι θα γίνει, δεν ξέρω· εγώ δεν θα το κάνω. Αυτό πάει να πει. Προσέξτε το, θα είναι με τα γιον αυτά κρεμασμένα, σε μικρούς ή σε μεγάλους, εάν δεν μετανοήσουμε και τα εξομολογηθούμε τα αμαρτήματα. Εμένα μου κάνει αίσθηση όταν το διαβάζω αυτό και, όπου βρεθώ κι όσο θα έχω πνοή, πάντοτε θα το φωνάζω: να προλάβουμε μια καταστροφή, διότι εμείς είμαστε εκείνοι που τους σκεπάζουμε κατά διαφόρους τρόπους. Γιατί έχετε υπόψη σας εκείνο, το ιλαρό και το σκληρό: χωρίς ρουφιάνο, το κάστρο δεν πατιέται. Δυστυχώς, εμείς διευκολύνουμε. Αν την πάρω, λέει, να την πάω μακριά και αν δεν την πάρουν μυρωδιά, ας δεις. Δεν θέλω. Δεν θέλω να σκοτωθεί. Δεν θέλω να την εκτελέσει.

Αν την περάσουν για μοιχαλίδα, μπορεί να τη γλιτώσει. Εγώ στο σπίτι μου όμως δεν μπορώ να την κρατήσω. Αυτό είναι το πρόβλημα. Μυστήρια, αγαπητοί μου, μυστηρίων. Αυτός, λέει, πρόσεξε, Ιωσήφ, «θέλει σώσει τον λαόν αυτού εκ των αμαρτιών αυτών». Αυτός δεν γεννήθηκε και έχει λαό. Μα δεν είναι μονογιός στη Μαρία, δεν είναι μονογενής στη Μητρί, είναι και μονογενής τω Πατρί. Δεν είναι ο πρωτότοκος της Θεοτόκου, είναι και πρωτότοκος του Θεού. «Θέλει σώσει τον λαόν αυτού». Έχει λαό αυτός, παρότι δεν γεννήθηκε ακόμα.

Εκείνο που λέει ο Τίμιος Πρόδρομος: «ο οπίσω μου ερχόμενος έμπροσθέν μου γέγονεν». Θα είναι έξι μήνες μικρότερος κατά το ανθρώπινο, αλλά διότι είναι και Θεός θα είναι μεγαλύτερος, έχει γίνει πρωτύτερα από μένα. Σε ένα τέτοιο μεγάλο γεγονός, αγαπητοί μου, καλούμεθα σε λίγες ημέρες. Κανένας να μην πάει με αμαρτίες στην εκκλησία μεθαύριο. Τον χρόνο αυτό εις μετάνοια και εις εξομολόγηση. Διότι όταν ένας πατήρ της Εκκλησίας πήγε στη Βηθλεέμ και φώναζε μες στο σπήλαιο «τι να προσφέρω εγώ, Χριστέ μου, σε αυτό που έκανες;», η απάντηση που πήρε: «Λάβε τις αμαρτίες σου να προσφέρεις». Δεν υπάρχει μεγαλύτερη χαρά στον ουρανό, μη μόνον επί ενί αμαρτωλώ μετανοούντι. Εύχομαι με τις ευχές του Αγίου Νικολάου, όπου σε μνήμη του ο Ιερός Ναός τούτος,

των Αγίων Πατέρων που διακονούν εδώ, σε αυτήν την κυβέρνηση, σε αυτό το... Παγκοσίων. Οι μέρες μας να είναι άγιες και όλοι να επιτύχουμε τη Βασιλεία των Ουρανών, που ήρθε ο Χριστός να χαρίσει.