To Mount Athos (Monasteries of St Dionysios and Xeropotamou)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Fathers and beloved brothers in Christ, I ask your forgiveness for accepting this invitation to say a few words about this feast, and especially about the person who is the reason for our celebration.

Anyone concerned with matters of faith can draw many lessons from the person whom we especially celebrate today: the Holy Great Martyr and Healer Panteleimon. As you know, our Lord and His religion are accused of being, supposedly, for failures. He is said to be the leader of people who have no standing in the world. In other words, they claim that Christianity has only support troops and no soldiers on the front line.

But for those who pay attention, things are not like that. Here comes an accomplished man, as we would say today—a physician and a scientist—who proves the opposite. He is an argument in our hands which, if we are attentive, we can put forward. We must understand that Christ is not concerned with a person's learning, degrees, or credentials. Christ is concerned with the human heart.

As the prophet says, He did not ask for the human intellect but for the heart, saying through the writer of Proverbs, “My son, give me your heart.” The Fathers say that the nous, the spiritual intellect, is in the pay of the heart: it is paid and bought by the heart. And woe to the person whose heart is not pure. Our Lord has with Him people of every worldly station, as we might say, from the palace to the stable, from the most learned to the simple and uneducated. He begins with the highly educated Apostle Paul and reaches all the way to a stable and Saint John the Russian. He begins with the supremely wise and learned Saint Catherine and reaches even the humblest and simplest of people. This, then, proves that Christ does not dwell in people's intellects, but in their hearts. Blessed is the person who gives his heart to Christ. That is the hardest thing of all. A person can give everything except his heart. Sadly, he always keeps something in reserve, as we say.

Then Christ does not take charge. Christ takes charge only where people give themselves to Him completely. Those who give themselves to Christ are sealed by Christ and endure into eternity. All the great figures who have passed through this world without living according to Christ survive only in the memorials held for them.

They are gone, and if they are still discussed, it is merely as figures of history. They do not move the heart; their names and their lives have no power to offer an example, to help others, or to guide them toward eternity. No matter who a person may be in the world, and no matter how great a name he may acquire, if he does not bear the seal of Jesus, time will erase him and wipe him away. But no matter how unknown a person may be in the world, if he bears the seal of Jesus, he has the strength to pass into eternity. What need did this saint, the physician Panteleimon, have of Christ? What need did he have? Today scientists boast in their science. They rely on it and hold it up for all to see. And we constantly stop and ask, “Which university did this man graduate from? What diploma does he hold?”

“What course of study did he follow?” On that basis, we decide whether to follow him, listen to him, or imitate him. But things are not like that. Simple and humble people understand that the center of gravity lies in the soul, not in the intellect, and that whatever talent they possess is not their own but was given by God. They lay it at God's feet, and both the talent and the person who possesses it are blessed; and thus they endure into eternity. As long as the world exists, people will speak of this physician. Sadly, most people today do not believe that science comes from God.

Yet medicine too comes from God, and medicines themselves come from God. I am reminded, as you surely are, of the beautiful words spoken by the Holy Spirit through the Wisdom of Sirach: “Give the physician his place, for the Lord created him also.” And, “The Lord created medicines from the earth, and a sensible man will not reject them.” This is what the Wisdom of Sirach says in chapter 38—that is, what the Holy Spirit says through the Wisdom of Sirach. Yes, these things come from God and must be used for the glory of God. This blessed man did not see the human being merely as matter;

he also saw him as spirit. He was not only a physician of bodies, but also a physician of souls. He always sought to heal the cause and remove its effects. Today, however, the exact opposite is done, even though Holy Scripture gives the clear instruction: “Is anyone among you sick? Let him first call for the priests,” without, of course, rejecting physicians. Blessed is the person who sees that he is not only flesh. Blessed is the person who sees that he is also spirit, and that the flesh is often sick because the spirit is sick; the body is sick because the soul is sick. This was the discernment attained by the man we celebrate this evening. He received the seal of Jesus and abides forever.

Sadly, as you know, things have been reversed today. Christ has been cast out. Modern man does not accept Christ or the wisdom of Christ. He does not accept God as his counselor, nor the saints as examples to imitate. He has reached the point of creating a demon-possessed humanity, ruled by Satan, while taking credit for achievements that are nothing other than gifts from Christ. Yet they were given so that Christ our God might be glorified and so that man might recognize what he truly is: small in comparison with all that exists. Physicians ought to be the most faithful of people, because every day they have before them the record of creation.

A surgeon, for example, ought to be the most faithful person in the world. Yet surgeons are often heard during an operation blaspheming Christ and the Most Holy Theotokos, because the patient's body does not respond as they need it to for the operation to succeed, and because a possible failure would affect their careers. So they blaspheme Christ, the Most Holy Theotokos, and the saints. They blaspheme the Creator, whom they ought to see coming to their aid at that very moment. They cut through the edges of the flesh and cast them aside, yet they ought to see that someone is immediately set to work, hastening to heal what has been operated upon. They see God still creating.

There ought to be no unbelieving physician, though I do not mean to deny that faithful physicians exist. Yet an enormous proportion are unbelievers who place their faith in their science, their scalpel, and their own cleverness. The physician we celebrate today proves the opposite. It is no disgrace for a person to lay at the Creator's feet what he has borrowed, because all these things are on loan. Knowledge is on loan, skills are on loan, and every talent given to a person—whether science, art, invention, or anything else—comes from God and must be directed toward God. That is why the divine John Chrysostom says, “To remember a saint is to imitate a saint.” The saints are held before us

not so that they may rise any higher, just as they cannot fall any lower. They received their place on the day they fell asleep in the Lord. They were set in the spiritual firmament and became the spiritual stars of Paradise, together with the sun, our Lord Jesus Christ, and the moon, the Most Holy Theotokos. They neither rise nor fall. We are edified when we call them to mind, recount their lives, and set them before our eyes. We are edified, of course, if we truly desire to be edified. What if Saint Panteleimon had remained far from Christ? He would have succeeded according to the world, but he would have failed in eternity. My beloved, Christ is indispensable to every person, every intellect, and every science.

Blessed are those who understand the matter in this way, because the purpose of a person's coming into the world is not to become a scientist or to remain uneducated. Whether he becomes one or not, he has achieved nothing by that alone, because one day, just as he brought nothing with him, he will take nothing away. His degree will remain here, hanging on some wall, perhaps in a fine frame, to be dusted from time to time—or perhaps never dusted at all. Was that all? Was an immortal human being created merely for that? Is that why he came into the world? No. The purpose of man and of his coming into the world is to become a saint, to become God by grace. This may sound excessive to some of us who have not grasped the matter, but this is how it is: “Become saints!”

The commandment is that we become saints. “But I am earth and mud, a creature made from dust. Am I to become a saint, to become God by grace?” Yes, because He wills it. Why do you speak with false humility? He Himself wills it. Since He wills it, what else is there to trouble you?

What can hinder you when He comes and tells you, “I will make you God by grace. I will place you beside Me; you will reign with Me and dwell near Me. I am going to prepare a place, and I will return to take you with Me”? Why are you offended? Why do you speak with false humility? Why do you refuse the honor? You cannot comprehend it; it makes you dizzy, and yet this is the truth. This is the truth. Have you ever examined yourself to see what He has made you?

What are you? You have not found the answer. You stand before a mystery. And yet you are a human being; that is what you are. So, just as your present existence is a mystery, yet you accept that you exist, that it is real, and that you possess and experience it, in exactly the same way you are called to accept the other mystery as well. How does it happen? How does the Creator take dust into His hands and fashion it? That is His concern. We cannot understand it. Even if we wished to understand and He revealed to us how it happens, we still could not comprehend it. We were not made to know everything; we were made to believe. But because we have not believed—and we have not believed because we have not laid aside our pride—these things remain foreign to us.

The human being...

if he were to ask Christ to give him eyes to see what a human being truly is, ought to weep day and night. He should do nothing else but weep day and night. “My God, You would do this?” “Yes, I would.” “And what must I do?” “Nothing. Simply let Me act, and only be willing. You need do nothing; you need not weary yourself. I will give you everything and place everything within you. I ask only that you say, ‘I am willing, Lord.’” And yet this “I am willing” is difficult for a person to say. The moment he says it, everything is resolved and put in order. But there is also the adversary, the enemy, the cunning one. There is also that one who has 7,500 years of experience behind him,

who comes and shakes a person's faith. At one moment he portrays man as a lion and all the rest—as a god, a creator, a conqueror who rules everything at the touch of a button. At another, he portrays man as nothing, as a worm and mere dust, claiming that God, if He even exists, could have no relation to such a worthless creature. Both portrayals are false. Blessed is the person who will humble himself and ask Christ to reveal the reason for his existence: where he came from, why he came, and where he is going. The person who resolves this threefold question has attained the Promise. If we seek true wisdom...

We shall gain this wisdom if we ask for it and He grants it to us: the wisdom to understand what He has done for us and what He continues to do for us, for each one individually and for all of us together. I say it again: humanly speaking, we would be beside ourselves, and day and night we would remain humble, weeping and giving thanks for the indescribable things He has done for us. May there be no one among us who says that he is too sinful and therefore cannot attain this promise. No, let no one say that. Such a thought does not come from the Spirit. Christ is the One who receives everyone. So long as there is sincere metanoia—sincere repentance—the matter is resolved.

Even if I were to take upon myself every sin, from Cain the brother-slayer to the last evil person of every age throughout the world, one act of sincere metanoia—sincere repentance—would be enough to wipe them all away, to help me, set me right, and place me at the right hand of the Lord. Here, within His Church, Christ has left us fitting examples, visible to the devout person, which help him. Everything speaks of our salvation, both what is above and what is below. A little earlier I saw this great chandelier being lit,

which calls to mind the Church Triumphant; and below I see the candle stands with their burning candles, symbolizing and calling to mind the Church Militant. Above, I see a beautifully adorned Royal Door, with the Most Holy Theotokos, the Virgin, on the right, just as David saw her a thousand years before Christ: “The queen stood at Your right hand”; and I see our Lord Jesus Christ, who calls all people and says, “Look to Me.” Someone once asked, “That veil which was torn in the Temple of Solomon—the first miracle when Christ died outside the camp, on Golgotha—how wide must that opening have been?

For the Royal Door is that very opening made when the veil was torn: it broke through the barrier raised by sin and united God with man. The answer was that the opening was wide enough for even the most sinful person in the world to pass through it. Therefore, no one can say that there is no salvation for him because he is too sinful. There was only one Panteleimon, only one Forerunner, only one John Chrysostom, only one Saint Catherine, only one Saint Syncletica—only one of each... No! The commandment is, “Become saints.” We can all become saints. We have no other purpose. Woe to the person who

thinks he came to earth for any reason other than to become a saint. How wisely all these things were established through the Holy Spirit by the Holy Fathers! When we enter here, our nous—the spiritual intellect—is immediately reminded that we must pass through this beautiful Royal Door. Why is it called the beautiful door? Because the person who enters through it is setting out toward the Kingdom of Heaven. The old Adam and the old Eve, who closed the way to the tree of life and were cast out, were replaced by the new Adam and the new Eve, who opened the way and made beautiful the path to the Kingdom of Heaven. There is no other road, brothers, except through the Church and by means of the Church.

Man will return to Paradise. How? “Make me once again a citizen of my homeland, Paradise.” This is the destiny of everyone. “I too have found the way through repentance.” There is no other way. And especially here, in this holy church founded in honor of the leader of repentance, the honorable Forerunner, his life and everything else proclaim these same words today. You must not abandon this thought even for a moment. Here, at Pascha, the reconciliation takes place; here the creature meets his Creator. There, at the Royal Door, the earth of which man is made is transformed and becomes spirit. The temporal becomes eternal; the earthly becomes spiritual. From there he is received when Christ is offered in Holy Communion and transforms His creature.

He becomes spiritual and enters through there. He becomes Christ’s brother. This is expressed most beautifully when the priest comes out with the Holy Chalice and the Holy Gifts for Communion and says, “Save, O Lord, Your people, and bless Your inheritance.” What is this inheritance? It is the people who have partaken of the Body and Blood of Jesus, who have become Christ’s brothers and fellow heirs of God. For the Kingdom belongs to the Father, but through Christ, who is the only heir by nature, we too become heirs. Yes, these thoughts are essential for everyone who wishes, when the curtain falls on this temporary life, to pass into eternity. Beloved, we did not come here simply to live; that is a delusion. We came to die, and we die in order to live. Man...

is not a permanent inhabitant of the earth, as our educated people say, but only a tenant; and one day, at an unexpected hour, he will be served notice to leave. Woe to him if he is not ready to say, “Behold, here I am, Lord,” as John did when he heard Christ say in the Apocalypse, “Behold, I am coming quickly, and My reward is with Me,” and had the boldness to reply, “Yes, come, Lord Jesus. I am ready.” God has shown you mercy by bringing you to this Holy Mountain, whose very name proclaims holiness, where you struggle day and night so that you may be found worthy at the hour of the Savior’s coming. This is my humble prayer.

May He preserve this zeal in you. May the honorable Forerunner and the Most Holy Theotokos provide for your weaknesses. May Saint Panteleimon heal the illnesses of your bodies, insofar as God permits and insofar as this will benefit the salvation of your souls. And please give me your prayers as well, so that I may live the remainder of my life as I should. Amen. Holy Elder, venerable Fathers, and beloved brothers in Christ, here on the Holy Mountain there is a principle called obedience. Indeed:

“Obedience is life; disobedience is death.” In obedience, then, although I do not consider myself the proper person to speak about the saint of the day, the founder of this monastery, or Saint Paul, who is also celebrated there today, allow me, I say, in obedience, to present to your love and forbearance a few things that may help those who desire to be helped. You know, there is a negative view of monasticism in the world, and it is by no means uncommon. There is no...

particularly favorable view of it. There is a negative view of the Holy Mountain as well; again, no particularly favorable view. For the most part, the world tries to present Christianity as something for failures, and monastic life especially as something for failures. Of course, there are people who admit that among monastics there are both successful people and failures. But that is not something we need to discuss at this moment. Those of us who walk here on the Holy Mountain can see that accomplished people have gathered around and supported it.

Here, for example, is a building founded by one king, and farther down are buildings founded by other emperors. So there have been people of distinction who discerned that something profound lay within this institution. They themselves put on the monastic schema, died, and have even entered the ranks of the saints of the Church. People venerate them, light candles before them, bend the knee, and perhaps even shed tears. As we walk through these holy places, this gives us an opportunity, if our understanding is mistaken, to form a right understanding: monasticism too is a part of the Church, and indeed its finest part.

For Christ is the One who gives grace and brings about everything that is accomplished. Christ is concerned with the hearts of people, not with how much they know. He is concerned with what is within, not with outward appearances. That is why we see among His servants everyone from those in palaces to those in the humblest hut, from royal children to the lowliest laborers, from a princess such as Saint Catherine, with seven degrees, to Saint John the Russian, a porter. The issue, then, is not what a person is outwardly, what credentials he possesses, or what the world thinks of him. Every person in this world has a heart, and Christ...

makes the human heart His throne. That is why, even in the Old Testament, He insistently asks for the heart through the writer of Proverbs: “My son, give Me your heart.” As I was saying, most of us have a mistaken view of monasticism. Most of us are not capable of living it, but we must not condemn it in the persons of those who are.

It is not given to everyone to become a monk, just as it is not given to everyone to become a martyr. These are gifts, talents that God, in His foreknowledge, gives to people. And so, even today—without having to turn back and look only at the past—we see people from every level of society who have put on the monastic habit.

The world does not measure up to monasticism, for, as Paul writes in Hebrews, “the world was not worthy.” I repeat: the world is not worthy of this institution, of this angelic schema. Yet it ought to have recognized how much it needs monasticism. Many people often turn to monasticism and find answers to their needs, solutions to their questions, and rest from their troubling logismoi—the intrusive thoughts that trouble the heart. I do not know whether you are aware of it, but there are people who correspond with the Holy Mountain about their problems, and from time to time they come here to visit the Fathers, as they are called, and receive answers to the many issues the world presents.

When something is beyond our reach, we should not have the audacity to condemn it simply because we cannot attain it. In an athletic stadium, we may not be able to jump even one meter, yet we applaud the person who can jump five, because he possesses that ability. Monasticism, then, is something divine, something angelic, and it greatly benefits mankind. If we cannot offer the blood or the money it may require, then at least we should offer words in its support. Wherever we may be, we should say, “Gentlemen, we are treating unjustly an institution whose heights we ourselves were not made to attain.” Perhaps I am among those who will yield thirty percent, not among those who will yield sixty or a hundred percent. Yet it is true that many people...

praise monasticism, applaud monasticism, and speak well of monasticism, but they do not follow its example. If, for instance, a child comes forward and says, “Father, I am going there,” every possible obstacle will be raised to stop him. His father does not want it. We take a position that reveals our inconsistency: on the one hand we say yes, but when we are called to act, we say no. We do not insult these monastics or others who are able to go. We applaud and help them. We ourselves cannot make someone a monk, but neither should we tear him down when Another is forming him, when Christ Himself is calling him. We must understand this. The world was waiting for the hour when the Holy Mountain would finally be abandoned.

It had the coffin ready to gather up the whole of monasticism, display it as a museum exhibit at the Lavra, and perhaps someday put it aboard a rotten ship and sink it in the Aegean. Yet, as we see today—and we are obliged to acknowledge it—the Most Holy Theotokos has proved all of them wrong. Today the Holy Mountain is being repopulated, not by random people, but by serious and accomplished people. Today we could gather many academic degrees on the Holy Mountain—the very qualifications that people generally extol in our age. Yet it is evident that these people found no nourishment for their souls in such things. Their degrees could not satisfy them. They left everything and came to the feet of the Most Holy Theotokos. More generally, as Greeks,

this is something in which we ought to take pride. We do not understand it. We are ignorant of it, and we bear a certain responsibility because we have not been willing to examine it closely. As Greeks, beloved—and I do not say this out of pride, but because it is a reality—we have a mission. Hellenism has always played a great role. Everything possessed by those abroad who now present themselves as our teachers, and everything for which we travel to the West seeking illumination, was taken from what was ours. It went forth from here during the four hundred years when we lived in bondage, when our scholars departed and carried that illumination to the West. And today we go there and bring it back from them. We must take this very seriously.

It is not that we are made from different earth; rather, we have a different mission. We are the new Israel. Just as there was the old Israel, the Hebrews, so today Hellenism is the new Israel—Hellenism, not Christianity alone. Christ has a special affection for the Greek people. If we read the texts of the New Testament, we find that He was deeply moved and spoke with great fervor when those Greeks came to Him on the eve of His Passion: “Now the hour has come for the Son of Man to be glorified.” And elsewhere He said that the Kingdom would be taken from them and given “to a nation”—in the singular, not “to the nations”—to a particular nation that would bear its fruits. That nation is the Greek people, whether we wish to believe it or not. Our leaders, both in the Church and in the State, are already beginning to understand this. This is the reality.

Regardless of what the world is doing or how it thinks, and regardless of whether outwardly it is for or against Greece, the plan is unfolding and being carried out. If we have eyes, we should see that we shall once again play a role after the great catastrophe that is coming upon humanity—a catastrophe we ourselves are bringing about because we have departed from God. But have we made any progress in acquiring a truly Greek Christian mind? We know what is happening on the moon, yet we do not know what is happening twenty-two centimeters inside our own breast, where the publican once struck himself as he stood before Christ. I say, then, that the will of God shall be done. Some of us—myself, for example—may by then have passed into the reserves. But many among us will see this: Hellenism will distinguish itself and will be called once again, with the Holy Mountain as its foundation,

together with all the holy shrines and the holy people hidden in the depths of life, to proclaim the Gospel and to proclaim Christ to the millions of people who still worship snakes, cows, stars, and seas. We have a mission. Do not give way to defeatism; do not be afraid. Fear only one thing: sin, which binds the hands of Christ and the hands of the Most Holy Theotokos and prevents man from receiving mercy. When we come up here to this upper room radiant with grace, to the Holy Mountain, we should feel burdened by a hundred and fifty tons of our sins. It is impossible for a person living amid the soot-covered trucks, amid this Babylon—whether it is called Athens, where we live, Thessaloniki, or any other city—not to carry sins and a heavy burden.

Yet when we are granted the opportunity to come up here, where there are so many ways and so many spiritual steps, it is a terrible thing to take those sins back with us when we leave. When we arrive, the boats ought to creak beneath the weight of our sins; but when we depart, we should be light. In this sense, when we cleanse ourselves, we open the way and allow the hands of God to lavish grace, forbearance, and protection upon us. No one will help or protect us unless Christ protects us. No power on earth—not Russia, not America, not the whole world—can do anything to us, but neither can any of them help us. If Christ withdraws His hand, we shall perish in a single night. But if Christ and the Most Holy Theotokos place their hand over us,

we shall prevail, whether we understand it or not. I do not know to whom I am speaking, nor do I know the thoughts of each person. We all have our own thoughts and opinions. May every suspicion, and everything that gave occasion for these words to be spoken by a sinful man for the sake of the Saint and the holy elder, be dispelled. And if these words are right, then wherever we may be, let us tell others what is happening today on the Holy Mountain. It is happening not because particular people desire it, but because the Most Holy Theotokos desires it. And so long as she desires it, we are all powerless to prevent it, whatever opinion we may hold. Yet the grace of God does not intervene in people by force; it does not compel them. You know that God has given us free will, and today it is this free will that even prevails over God Himself.

Tomorrow it may bring each of us before the judgment seat, but today the saying remains in force: “He who created you without you cannot save you without you.” In other words, He who created you without asking you cannot save you without your consent. Let us thank God for the spiritual rebaptism, this renewal we feel whenever we come here. A monk, for example, may even be a sinful monk, but he is not an unbeliever. Observe closely even the most corrupt, inconsistent, and unsuccessful monk. In matters of faith, you will find him Orthodox. And those of us who come from the outside should not imagine that we are coming into Paradise.

We are coming into the garden of the Most Holy Theotokos, and there are holy people here who have not made themselves known to us. Virtuous people do not stand at the kiosk and tell you, “I possess virtue.” The truest virtue is hidden. We are coming to a hospital. Those who left their homes and villages and came to the Holy Mountain, whether from Greece or from abroad, were sick as well. When you enter and visit a hospital, you find sick people who have come to be healed—some with grave illnesses and others with milder ones. We should therefore be lenient toward anything that our own reason or supposed holiness finds unacceptable, because this is precisely how things are. How greatly God tolerates us who live corrupt lives out in the world! These people here are struggling, even if some are still newly admitted patients. We must advance together: they praying for us, and we struggling alongside them, so that all of us together—with Christ as our leader and ourselves following Him—

and with the Most Holy Theotokos, our Champion and Defender, as our commander-in-chief, may fulfill our calling: as human beings, that our souls may be saved; and as a nation and a people, that Hellenism and Orthodoxy may be spread throughout the whole world. And if we do not see this with our earthly eyes, we shall soon see it with our spiritual eyes, so that God may be glorified and our souls may be saved.

Forgive me, and may God forgive you.

Μου, Πατέρες και αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί, θα ήθελα να μου συγχωρήσετε που εδέχθην την πρόταση αυτήν να πω λίγα λόγια αναφορικώς με την πανήγυρη αυτή και κατεξοχήν με το πρόσωπο που είναι η αιτία της πανηγύρεως αυτής.

Μπορεί κάθε άνθρωπος που έχει σχέση με τα θρησκευτικά πράγματα πολλά να αντλήσει από το πρόσωπο, κατεξοχήν το εορτάζον, και συγκεκριμένως του Αγίου Μεγαλομάρτυρος και Ιαματικού Παντελεήμονος. Όπως ξέρετε, κατηγορείται ο Κύριός μας και η θρησκεία του ότι δήθεν είναι ο αρχηγός των αποτυχημένων. Είναι ο αρχηγός των ανθρώπων οι οποίοι δεν έχουν παρουσίαν στον κόσμο. Δηλαδή ο Χριστιανισμός έχει μόνο βοηθητικούς, δεν έχει μαχήμους.

Στους ανθρώπους που προσέχουν, τα πράγματα δεν έχουν έτσι. Έρχεται ένας φτασμένος, όπως θα λέγαμε, άνθρωπος, για να χρησιμοποιήσουμε τη σημερινή φρασεολογία, ένας ιατρός, ένας επιστήμων, ο οποίος αποδεικνύει το αντίθετο και είναι ένα όπλο στα χέρια τα δικά μας, που αν προσέχουμε θα μπορούμε να το προβάλλουμε. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο Χριστός μας δεν έχει σχέση με τη γνώση του ανθρώπου, με τα πτυχία του ανθρώπου, με τα περγαμηνά του ανθρώπου. Ο Χριστός έχει σχέση με την καρδία του ανθρώπου.

Αυτός, όπως αναφέρει ο προφήτης, ο οποίος εζήτησε όχι τον νουν του ανθρώπου αλλά την καρδία, διά του παροιμιαστού λέγων «Υἱέ μου, δός μοι σήν καρδίαν». Ο νους, λέγουν οι Πατέρες, είναι αργυρώνητος της καρδίας. Είναι πληρωμένος από την καρδία και εξαγορασμένος από την καρδία. Κι αλλοίμονο στον άνθρωπο που δεν έχει καθαράν καρδία. Ο Κύριός μας έχει μαζί του και κατά κόσμον, όπως θα λέγαμε, από παλάτι μέχρι αχούρι, έχει από πανεπιστήμονες απλούς ανθρώπους, αδαείς ανθρώπους. Αρχίζει από έναν πανεπιστήμονα Παύλο και φτάνει σε ένα αχούρι, σε έναν Άγιο Ιωάννη Ρώσο. Αρχίζει από μίαν πανεπιστήμονα και πάνσοφον Αικατερίνη και φτάνει μέχρι των τελευταίων απλών ανθρώπων. Αυτό λοιπόν είναι μια απόδειξη ότι ο Χριστός δεν κατοικεί στον νου των ανθρώπων, αλλά εις τας καρδίας των ανθρώπων, και χαρά στον άνθρωπο ο οποίος δίδει την καρδιά του στον Χριστό. Είναι το δυσκολότερο πράγμα. Όλα μπορεί ο άνθρωπος να τα δώσει πλην της καρδιάς του. Κρατάει δυστυχώς πάντοτε ο άνθρωπος μία εφεδρεία, όπως λέμε.

Ο Χριστός τότε δεν αναλαμβάνει. Ο Χριστός αναλαμβάνει όπου του δοθούν όλοι. Όσοι δε δοθούν του Χριστού, σφραγίζονται από τον Χριστό και αντέχουν εις την αιωνιότητα. Όλοι οι μεγάλοι που πέρασαν, αλλά που δεν έζησαν κατά Χριστόν, έζησαν στα μνημόσυνά τους.

Δεν υπάρχουν, κι αν συζητούνται, συζητούνται απλώς ιστορικώς. Δεν συγκινούν, δεν έχουν τη δύναμη τα ονόματά τους και η ζωή τους να παραδειγματίσουν και να βοηθήσουν και να χειραγωγήσουν άλλους στην αιωνιότητα. Οποιοσδήποτε κι αν είναι ο άνθρωπος εις τον κόσμο, μεγάλο όνομα και αν κατακτήσει, εφόσον δεν θα φέρει τη σφραγίδα του Ιησού, ο χρόνος θα τον απαλείψει, θα τον σβήσει. Όποιος όμως, οσοδήποτε άσημος και αν είναι εις τον κόσμο, φέρει τη σφραγίδα του Ιησού, έχει την αντοχή να περάσει στην αιωνιότητα. Τι του χρειαζόταν ο Χριστός, του εν προκειμένω Αγίου, του Ιατρού Παντελεήμονος; Τι του χρειαζόταν; Σήμερα οι άνθρωποι καυχώνται, οι επιστήμονες, στην επιστήμη τους. Στηρίζονται εις αυτήν και προβάλλουν αυτήν. Και εμείς στεκόμαστε πάντοτε και ρωτούμε: Τι πανεπιστήμιο έχει βγάλει αυτός; Τι δίπλωμα έχει βγάλει αυτός;

Τι σπουδές έχει ακολουθήσει αυτός; Με βάση αυτό, σκεπτόμεθα να τον ακολουθήσουμε ή όχι, να τον παρακολουθήσουμε ή όχι, να τον μιμηθούμε ή όχι. Τα πράγματα όμως δεν έχουν έτσι. Οι άνθρωποι απλοί, οι άνθρωποι ταπεινοί, που αντιλαμβάνονται ότι το κέντρο του βάρους είναι εις την ψυχή και όχι στον νου και οτιδήποτε τάλαντο και αν έχουν δεν είναι δικό τους αλλά είναι δοσμένο από τον Θεό, το καταθέτουν στα πόδια του Θεού και ευλογείται το τάλαντο αυτό μαζί με τον ταλαντούχο και έτσι υπάρχουν στην αιωνιότητα. Όσο θα υπάρχει κόσμος, θα γίνεται συζήτηση γι’ αυτόν τον γιατρό, όσο υπάρχει κόσμος. Περισσότεροι δυστυχώς σήμερα δεν πιστεύουν ότι η επιστήμη είναι από τον Θεό.

Εντούτοις και αυτή η ιατρική είναι από τον Θεό. Και αυτά τα φάρμακα είναι από τον Θεό. Έρχεται στον νου μου, όπως και στον δικό σας, τα ωραία που λέγει το Πνεύμα το Άγιον διά του Σοφού Σειράχ: «Δός τόπον ιατρώ, και γαρ αυτόν έκτισε Κύριος». «Κύριος έκτισεν εκ γης φάρμακα, και ανήρ φρόνιμος ου προσοχθιεί αυτοίς». Έτσι γράφει στο 38 ο Σοφός Σειράχ, δηλαδή το Πνεύμα το Άγιο διά του Σοφού Σειράχ. Ναι, είναι από τον Θεό και πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη δόξα του Θεού. Ήταν ο άνθρωπος αυτός ο ευλογημένος, ο οποίος δεν έβλεπε μόνο τον άνθρωπο σαν ύλη,

έβλεπε και σαν πνεύμα. Δεν ήταν ιατρός σωμάτων, ήταν και ιατρός ψυχών. Φρόντιζε πάντοτε να θεραπεύει την αιτία και να εξαλείφει τα αποτελέσματα. Πράγμα το οποίο σήμερα γίνεται το τελείως αντίθετο, παρ’ ό,τι είναι σαφώς υποδειγμένο στη Γραφή: «Ασθενεί τις εν υμίν; Προσκαλεσάσθω τους πρεσβυτέρους» πρώτα, χωρίς να απορρίπτει βέβαια και τους ιατρούς. Χαρά στον άνθρωπο ο οποίος βλέπει ότι δεν είναι μόνο σαρξ. Χαρά στον άνθρωπο ο οποίος βλέπει ότι είναι και πνεύμα. Και ότι πολλές φορές ασθενεί η σαρξ, διότι ασθενεί το πνεύμα. Ασθενεί το σώμα, διότι ασθενεί η ψυχή. Αυτή τη διάκριση κατόρθωσε να κάνει ο άνθρωπος αυτός, ο Άγιος της βραδιάς, και να πάρει τη σφραγίδα αυτή του Ιησού και να υπάρχει στον αιώνα.

Δυστυχώς, όπως ξέρετε, τα πράγματα αντιστράφηκαν σήμερα. Ο Χριστός εκλείπει έξω. Δεν δέχεται ο σημερινός άνθρωπος τον Χριστόν και τη σοφία του Χριστού. Δεν δέχεται τον Θεόν ως σύμβουλο. Δεν δέχεται τους Αγίους προς μίμησιν. Και έχει φτάσει στο σημείο αυτό να έχει δημιουργήσει μια δαιμονισμένη ανθρωπότητα, κυριευμένη από τον σατανά, και να βάζει επάνω του όλες τις επιτεύξεις που δεν είναι άλλες παρά δοσμένες από τον Χριστό, για να δοξάζεται ο Χριστός ο Θεός και να βρει ο άνθρωπος τον εαυτόν του, ότι είναι μικρός έναντι αυτών όλων των οποίων υπάρχουν. Οι πιστότεροι άνθρωποι έπρεπε να είναι οι ιατροί, οι οποίοι έχουν καθημερινώς το ιστορικό της δημιουργίας.

Χειρουργός, επί παραδείγματι, θα έπρεπε να είναι ο πιο πιστός άνθρωπος του κόσμου. Και ακούγονται πολλές φορές επάνω στην εγχείρηση να βλασφημούν τον Χριστό, να βλασφημούν την Παναγία, διότι δεν τους προσφέρεται το σώμα του χειρουργουμένου στα ανάλογα, προκειμένου να έχουν μία επιτυχία, και τυχόν να έχουν αποτυχία θα έχει επίπτωση στην καριέρα τους. Και βλασφημούν τον Χριστό και βλασφημούν την Παναγία και βλασφημούν τους Αγίους. Βλασφημούν τον Δημιουργόν, τον οποίον έπρεπε να τον βλέπουν, που κάποια στιγμή να έρχεται. Κόβουν τα χείλη του σώματος και τα πετούν· θα έπρεπε να βλέπουν ότι κάποιος επιστρατεύεται και τρέχει να επουλώσει το χειρουργηθέν. Βλέπουν τον Θεό να δημιουργεί ακόμη.

Δεν έπρεπε να υπάρχει άπιστος ιατρός, χωρίς να θέλω να αποκλείσω τους πιστούς. Όμως υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό, τεράστιο, που είναι άπιστοι και πιστεύουν στην επιστήμη τους, πιστεύουν στο νυστέρι τους, πιστεύουν στην εξυπνάδα τους. Ο σημερινός ιατρός αποδεικνύει το άλλο αυτό. Δεν είναι ντροπή να καταθέσει ο άνθρωπος στα πόδια του Δημιουργού αυτά τα οποία δανείστηκε, διότι είναι όλα αυτά δανεικά, και οι γνώσεις είναι δανεικές, οι τέχνες είναι δανεικές και όλα τα τάλαντα που δίνονται εις τον άνθρωπο, και ως επιστήμη ή ως τέχνη ή ως εφεύρεση ή οτιδήποτε, είναι από τον Θεό και πρέπει να είναι προς τον Θεό. Γι’ αυτό, όπως λέει ο θείος Χρυσόστομος, «Μνήμη Αγίου, μίμησις Αγίου». Προβάλλονται οι Άγιοι

όχι για να ανέβουν παραπάνω, όπως δεν μπορούν να κατέβουν και παρακάτω. Έχουν πάρει τη θέση τους από την ημέρα που εκοιμήθησαν εν Κυρίω και τοποθετήθηκαν στο νοητό στερέωμα και αποτελούν τους νοητούς αστέρες του Παραδείσου, μαζί με τον ήλιον, τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, και τη σελήνη, την Υπεραγίαν Θεοτόκον. Δεν ανεβαίνουν ούτε κατεβαίνουν. Εμείς ωφελούμεθα όταν τους φέρνουμε υπόψη, όταν τους ανιστορούμε, όταν τους παρουσιάζουμε μπροστά μας. Εμείς ωφελούμεθα, εάν θέλουμε βέβαια να ωφεληθούμε. Τι κι αν έμενε μακριά από τον Χριστό; Θα επιτύγχανε κατά κόσμον, θα αποτύγχανε όμως στην αιωνιότητα. Ο Χριστός, αγαπητοί μου, είναι απαραίτητος για όλους τους ανθρώπους, για όλους τους νόες, για όλες τις επιστήμες.

Χαρά στους ανθρώπους οι οποίοι το πιάνουν κατά αυτήν την έννοια το θέμα, διότι ο σκοπός του ανθρώπου δεν είναι, ερχόμενος στον κόσμο, να γίνει επιστήμων ή να μη γίνει. Είτε γίνει είτε δεν γίνει, δεν επέτυχε τίποτα, διότι κάποια μέρα, όπως δεν έφερε κάτι, έτσι δεν θα πάρει και κάτι. Θα μείνει εδώ το πτυχίο του, κολλημένο σε κάποιον τοίχο εκεί, ίσως περιποιημένο απ’ έξω, και θα ξεσκονίζεται κατά καιρούς ή δεν θα ξεσκονίζεται καθόλου. Αυτό ήτανε; Έναν άνθρωπο αθάνατον, αυτό ήτανε; Γι’ αυτό ήρθε να δημιουργήσει αυτό; Όχι. Σκοπός του ανθρώπου και του ερχομού του εις τον κόσμο είναι να γίνει Άγιος, να γίνει Θεός. Ίσως να φαίνεται πολύ σε ορισμένους που δεν το έχουμε πιάσει το θέμα, όμως έτσι είναι. «Άγιοι γίνεσθε»!

Είναι η εντολή, να γίνουμε Άγιοι. Μα εγώ το χώμα, η λάσπη, εγώ ο χοϊκός να γίνω Άγιος, Θεός; Ναι, έλα που Αυτός το θέλει. Τι μου ταπεινολογείς; Έλα που το θέλει Αυτός. Εφόσον το θέλει Αυτός, τι είναι από κει και κάτω που σε στενοχωρεί εσένα;

Τι είναι εκείνο που σε εμποδίζει, όταν Αυτός ήρθε και σου λέει: «Εγώ θα σε κάνω Θεό»; «Θα σε βάλω δίπλα μου, θα συμβασιλεύσεις με εμένα, θα μένεις κοντά μου. Πηγαίνω να ετοιμάσω τόπο και γυρίζω να σε πάρω». Γιατί παρεξηγείσαι; Γιατί ταπεινολογείς; Γιατί δεν αποδέχεσαι την τιμή; Δεν μπορείς να το συλλάβεις, σου έρχεται ιλιγγώδες, και εντούτοις αυτό είναι. Αυτό είναι. Εξήτασες ποτέ τον εαυτό σου να δεις τι σ’ έχει φτιάξει;

Τι είσαι; Δεν βρήκες. Στέκεσαι μπροστά σε ένα μυστήριο. Στέκεσαι. Είσαι όμως άνθρωπος, είσαι. Όπως λοιπόν το ένα σου είναι μυστήριο, αλλά εντούτοις παραδέχεσαι ότι είσαι και είναι πραγματικότης και το βαστάς και το κρατάς, έτσι ακριβώς καλείσαι να κρατήσεις και το άλλο. Πώς γίνεται αυτό; Πώς ο Δημιουργός με το χώμα καταπιάνεται; Αυτό είναι δικό του θέμα. Δεν μπορούμε να το καταλάβουμε, και να θελήσουμε να το καταλάβουμε και να μας αποκαλύψει πώς είναι, και πάλι δεν μπορούμε να το καταλάβουμε. Δεν γίναμε για να γνωρίσουμε, γίναμε για να πιστέψουμε. Αλλά διότι δεν έχουμε πιστέψει, και δεν έχουμε πιστέψει διότι δεν έχουμε καταθέσει τον εγωισμό, γι’ αυτό ακριβώς αυτά για μας είναι ξένα.

Ο άνθρωπος...

από τον Χριστό να του δώσει μάτια να δει τι είναι αυτός ο άνθρωπος, έπρεπε να κλαίει μέρα νύχτα. Να μην έκανε άλλη δουλειά, να κλαίει μέρα νύχτα. «Θεέ μου, Εσύ;» «Ναι, εγώ». «Και τι να κάνω εγώ;» «Τίποτα. Να με αφήσεις, απλώς να θέλεις. Δεν χρειάζεται τίποτα να κάνεις, δεν χρειάζεται να κουραστείς. Όλα εγώ θα σου τα δώσω, εγώ θα τα βάλω, και σε θέλω μόνο να πεις ότι θέλω, Κύριε». Και εντούτοις αυτό το «θέλω» είναι δύσκολο να ειπωθεί από τον άνθρωπο. Στη στιγμή που ο άνθρωπος πει «θέλω», όλα λύονται, όλα τακτοποιούνται. Όμως υπάρχει και ο αντικείμενος, όμως υπάρχει και ο εχθρός, όμως υπάρχει και ο πανούργος. Υπάρχει και αυτός ο έχων 7.500 χρόνια στην πλάτη του,

ο οποίος έρχεται και κλονίζει την πίστη του ανθρώπου. Άλλοτε τον παρουσιάζει ότι είναι λιοντάρι και λοιπά, είναι θεός, είναι δημιουργός, είναι κατακτητής, κυβερνά το παν με ένα κουμπί, και άλλοτε τον παρουσιάζει ότι είναι τίποτα, ότι είναι σκουλήκι και ότι είναι χώμα και δεν μπορεί να έχει σχέση ένας Θεός, αν υπάρχει, με ένα τέτοιο ευτελές αντικείμενο. Και τα δύο είναι λάθος αυτά. Χαρά στον άνθρωπο ο οποίος θα καταδεχτεί να παρακαλέσει τον Χριστό να του αποκαλύψει ποιος ο λόγος, από πού ήρθε, γιατί ήρθε και πού υπάγει. Ο άνθρωπος που θα λύσει το τρίπτυχον αυτό επέτυχε της Επαγγελίας. Αν φιλοσοφήσουμε...

Θα φιλοσοφήσουμε, εάν ζητήσουμε και Αυτός μας δώσει αυτή τη φιλοσοφία, το τι έκανε για μας και το τι κάνει ακόμη για μας, για τον καθέναν ξεχωριστά και για όλους μαζί. Λέγω και επαναλαμβάνω, θα τρελαινόμαστε κατά το ανθρώπινον και μέρα νύχτα θα είμεθα ταπεινοί, κλαίοντες, ευχαριστούντες γι’ αυτό που έχει κάνει για μας, το ανερμήνευτο. Είθε μεταξύ μας να μην υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι λέγουν ότι είναι πολύ αμαρτωλοί και κατά συνέπεια δεν θα μπορέσουν να επιτύχουν αυτής της Επαγγελίας. Όχι, αυτό να μην ειπωθεί. Δεν είναι του Πνεύματος αυτό. Ο Χριστός είναι Εκείνος ο οποίος δέχεται τους πάντας. Αρκεί να υπάρξει μετάνοια ειλικρινής, το θέμα λύεται.

Αν παραδεχτώ εγώ ότι παίρνω επάνω μου όλες τις αμαρτίες, από Κάιν του αδελφοκτόνου μέχρι του τελευταίου κακού ανθρώπου όλων των αιώνων της υφηλίου, επάνω μου, μια μετάνοια ειλικρινής είναι ικανή να απαλείψει όλα αυτά και να με βοηθήσει και να με τακτοποιήσει και να με τοποθετήσει στα δεξιά του Κυρίου. Εδώ, μέσα στην Εκκλησία του, ο Χριστός έχει αφήσει ανάλογα παραδείγματα που υποπίπτουν στις αισθήσεις του ευσεβούς ανθρώπου, που τον βοηθούν. Όλα ομιλούν για τη σωτηρία μας, και τα άνω και τα κάτω. Είδα προηγουμένως, άναψε ο πολυέλεος αυτός,

ο οποίος υπενθυμίζει τη θριαμβεύουσαν Εκκλησία, και βλέπω κάτω τα μανάλια να καίνε κεριά, που συμβολίζουν και υπενθυμίζουν τη στρατευομένη Εκκλησία. Βλέπω μια επάνω ποζωμένη ωραία πύλη με την Παναγία Παρθένον δεξιά, όπως την είδε ο Δαβίδ χίλια χρόνια π.Χ.: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου», και τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, που καλεί όλους τους ανθρώπους και λέει: «Δέστε, προς εμέ». Ρώτησε κάποτε ένας: «Αυτό το καταπέτασμα που εσχίσθη στον ναόν του Σολομώντος, που ήταν το πρώτο θαύμα όταν ο Χριστός μας ετελεύτησε έξω της παρεμβολής, στον Γολγοθά, πόσο, λέει, άραγε να ήτανε, λέει, αυτό το ρήγμα

το οποίο έγινε εκεί;» Διότι η ωραία πύλη είναι εκείνο το ρήγμα που άνοιξε τότε το τέμπλο αυτό στην αμαρτία και ένωσε τον Θεό με τον άνθρωπο. Και η απάντηση ήταν ότι ήταν τόσο, λέει, μεγάλο το σχίσμα αυτό, που να χωράει και τον πιο αμαρτωλό άνθρωπο του κόσμου που θα περάσει το φύλλο. Κατά συνέπεια δεν μπορεί να πει κανείς ότι δεν υπάρχει σωτηρία, είναι πολύ αμαρτωλός. Ένας ήταν ο Παντελεήμων, ένας ήταν ο Πρόδρομος, ένας ήταν ο Χρυσόστομος, μία ήταν η Αγία Αικατερίνη, μία ήταν η Αγία Συγκλητική, μία... Όχι, όλοι. Η εντολή είναι «Άγιοι γίνεσθε». Όλοι μπορούμε να γίνουμε Άγιοι. Δεν έχουμε άλλον προορισμό. Αλλοίμονο στον άνθρωπο που

νομίζει πως ήρθε για άλλους λόγους στη γη παρά το να γίνει Άγιος. Πόσο λοιπόν εστήθησαν αυτά, διά Πνεύματος του Αγίου, διά μέσου των Αγίων Πατέρων! Όταν εισερχόμεθα εδώ, αμέσως έρχεται ο νους μας ότι πρέπει να περάσουμε από την ωραία αυτή πύλη. Γιατί η ωραία πύλη; Διότι ο άνθρωπος που εισέρχεται ακολουθεί για τη Βασιλεία των Ουρανών. Ο παλαιός Αδάμ και η παλαιά Εύα, που έκλεισαν την οδόν προς το ξύλο της ζωής και εξώσθησαν, αντεκατεστάθησαν διά του νέου Αδάμ, διά της νέας Εύας, και ήνοιξαν και έκαναν ωραία την οδόν για τη Βασιλεία των Ουρανών. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος, αδελφοί. Ειμή μόνο από την Εκκλησία και διά της Εκκλησίας.

Ο άνθρωπος θα επιστρέψει στον Παράδεισο. Πώς; «Εἰς τὴν πατρίδα, Παράδεισόν μοι πάλιν ποίησον πολίτην με». Αυτός είναι ο προορισμός των πάντων. «Εὗρον κἀγὼ τὴν ὁδὸν διὰ τῆς μετανοίας». Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Και εσείς μάλιστα εδώ, ο Ιερός Ναός που είναι θεμελιωμένος εις τον αρχηγό της μετανοίας, τον Τίμιο Πρόδρομο, με τη ζωή του και λοιπά, σήμερα τα ίδια λόγια λέγουν. Δεν πρέπει ούτε για ένα λεπτό να εγκαταλείψετε αυτή τη σκέψη. Στην Πάσχα εδώ, εκεί είναι η συνθηκολόγηση, εκεί είναι η συνάντηση του πλάσματος μετά του Πλάσαντος. Εκεί, στην Ωραία Πύλη, μεταποιείται το χώμα και γίνεται πνεύμα. Ο πρόσκαιρος γίνεται αιώνιος, ο χωματένιος γίνεται πνευματικός. Από εκεί παραλαμβάνεται, όταν προσφέρεται ο Χριστός στην Θεία Κοινωνία και μεταβάλλει το πλάσμα.

Γίνεται πνευματικό και από εκεί εισέρχεται. Γίνεται αδελφός του Χριστού και ωραιότατα το λέγει όταν βγαίνει με το Άγιο Ποτήριο, με τα Θεία Μεταληπτέα, και λέγει: «Σῶσον, Κύριε, τὸν λαόν Σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν Σου». Ποια η κληρονομία; Οι άνθρωποι οι οποίοι μετέσχον του σώματος και του αίματος του Ιησού και έγιναν αδελφοί του Χριστού και συγκληρονόμοι του Θεού. Διότι η Βασιλεία είναι του Πατέρα, αλλά διά Χριστού, που είναι ο μόνος φυσικός κληρονόμος, γινόμεθα και εμείς οι κληρονόμοι. Ναι, είναι σκέψεις απαραίτητες για τον καθέναν που θέλει, όταν πέσει η αυλαία της προσωρινότητας, να μπορεί να περάσει στην αιωνιότητα. Δεν ήρθαμε για να ζήσουμε, αγαπητοί, είναι πλάνη. Ήρθαμε να αποθάνουμε και αποθνήσκομεν για να ζήσουμε. Ο άνθρωπος...

είναι κάτοικος της γης, που λένε οι μορφωμένοι μας, είναι ένοικος της γης και θα του κοινοποιηθεί έξωση μίαν ημέρα, σε έναν ανύποπτον χρόνο. Και αλλοίμονό του, αν δεν είναι εις θέση να πει «Ἰδοὺ ἐγώ, Κύριε», όπως είπε ο Ιωάννης όταν άκουσε τον Χριστό που λέει στην Αποκάλυψη: «Ἰδοὺ ἔρχομαι ταχύ, καὶ ὁ μισθός μου μετ’ ἐμοῦ», και είπε, είχε την τόλμη να πει: «Ναί, ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ», είμαι έτοιμος. Σεις ηλεήθητε από τον Θεό και βρίσκεστε στο αγιώνυμον Όρος αυτό, αγωνιζόμενοι νυχθημερόν, για να μπορέσετε να βρεθείτε άξιοι στην ώρα του Σωτήρος. Ταπεινώς εύχομαι.

Να σας διατηρήσει τον ζήλον αυτόν, να οικονομήσει τας αδυναμίας σας ο Τίμιος Πρόδρομος και η Υπεραγία Θεοτόκος. Ο Άγιος Παντελεήμων να θεραπεύσει τας ασθενείας του σώματος, μέσα στο πλαίσιο του επιτρεπτού και μέσα στο πλαίσιο της ωφελείας της σωτηρίας της ψυχής. Και εμένα, να μου δώσετε τις ευχές σας, να μπορέσω να κάνω το υπόλοιπο της ζωής μου. Αμήν. Άγιε Γέροντα, Σεβαστοί Πατέρες, αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί, υπάρχει ένα αξίωμα εδώ στο Άγιον Όρος, το αξίωμα που λέγεται υπακοή. Και μάλιστα:

«Υπακοή, ζωή· παρακοή, θάνατος». Κάνοντας εγώ υπακοή, παρότι δεν θεωρώ τον εαυτό μου τον ενδεδειγμένο να μιλήσει για το θέμα αυτό του Αγίου της ημέρας και του κτήτορος της Μονής ταύτης, όσον και του Αγίου Παύλου που εορτάζει σήμερα εκεί, κάνοντας, λέγω, υπακοή, να μου επιτρέψετε να μεταφέρω στην αγάπη σας και στην ανοχή σας μερικά πράγματα τα οποία μπορούν να βοηθήσουν τους θέλοντας. Ξέρετε, υπάρχει, και μάλιστα όχι μεγάλη, στον κόσμο μια κακή γνώμη για τον μοναχισμό. Δεν υπάρχει...

ειδικαία γνώμη. Υπάρχει μία κακή γνώμη για το Άγιον Όρος. Δεν υπάρχει ειδικαία γνώμη. Πως επί το πλείστον φροντίζει ο κόσμος να παρουσιάσει ότι ο Χριστιανισμός είναι για τους αποτυχημένους και μάλιστα ο καλογερισμός είναι για τους αποτυχημένους. Υπάρχουν βέβαια και άνθρωποι οι οποίοι το παραδέχονται αυτό, ότι πράγματι έχει και επιτυχημένους, έχει και αποτυχημένους. Όμως αυτό δεν είναι κάτι που πρέπει να συζητηθεί αυτή τη στιγμή. Όσοι περπατούμε εδώ στο Άγιον Όρος, βλέπουμε ότι άνθρωποι επιτυχημένοι το έχουν πλαισιώσει.

Είναι κτίριο ενός βασιλέως, επί παραδείγματι, πιο κάτω άλλων αυτοκρατόρων. Άρα υπήρξανε και άνθρωποι οι οποίοι ξεχώρισαν ότι κάτι σοβαρό κρύπτεται γύρω από αυτόν τον θεσμό και οι ίδιοι ενεδύθησαν το μοναχικό σχήμα και απέθανον και έχουν περάσει μάλιστα και στη χορεία της Εκκλησίας και προσκυνούνται, ανάπτονται κεριά μπροστά τους, γονατίσματα βλέπουμε, δάκρυα ίσως ακόμη. Αυτό είναι μια ευκαιρία για μας που περπατούμε τους αγίους τόπους αυτούς, εάν δεν έχουμε ορθή γνώμη επί του πράγματος, να δημιουργήσουμε ορθή γνώμη περί του πράγματος, ότι ο μοναχισμός είναι κι αυτός ένα κομμάτι της Εκκλησίας και μάλιστα το καλύτερο.

Εφόσον ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος δίνει την χάρη και επιτυγχάνονται αυτά τα οποία επιτυγχάνονται. Ο Χριστός έχει σχέση με τις καρδιές των ανθρώπων και όχι με τη γνώση των ανθρώπων. Έχει σχέση με το περιεχόμενο, όχι με το φαινόμενο. Και γι’ αυτό βλέπουμε, έχει από παλάτι μέχρι την τελευταία καλύβη υπηκόους, έχει από βασιλόπαιδα μέχρι τελευταίους εργάτες, έχει από μια βασιλοπούλα, Αγία Αικατερίνη, με επτά διπλώματα, μέχρι έναν Άγιο Ιωάννη Ρώσο, έναν αχθοφόρο. Δεν είναι θέμα, λοιπόν, ποιος είναι ο άνθρωπος εξωτερικώς, τι περγαμηνές έχει, τι γνώμη έχει ο κόσμος γι’ αυτόν. Όλος ο κόσμος αυτός έχει καρδίαν και ο Χριστός...

έχει ως θρόνο την καρδία του ανθρώπου, γι’ αυτό και από την Παλαιάν Διαθήκην ακόμη ζητεί επιμόνως, διά του Παροιμιαστού, την καρδία του: «Υἱέ μου, δός μοι σὴν καρδίαν». Έχουμε λοιπόν, λέγω, οι περισσότεροι λανθασμένη γνώμη αναφορικώς με τον μοναχισμό. Δεν τον μπορούμε οι περισσότεροι, δεν πρέπει όμως να τον κατηγορούμε εν τοις προσώποις εκείνων που τον μπορούνε.

Δεν είναι του καθενός να γίνει μοναχός, όπως του καθενός δεν είναι να γίνει μάρτυς. Είναι δώρα, τάλαντα που δίδει ο Θεός, εν τη προγνώσει Του, στους ανθρώπους. Γι’ αυτό και βλέπουμε και σήμερα, αν δεν θέλουμε να ανατρέξουμε και να τρέξουμε τότε, και σήμερα βλέπουμε από όλα τα στρώματα της κοινωνίας να υπάρχουν άνθρωποι που να έχουν ενδυθεί αυτό.

Ο κόσμος, παρότι δεν τον φτάνει τον μοναχισμό, διότι «οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος», όπως γράφει ο Παύλος στους Εβραίους, δεν είναι, επαναλαμβάνω, άξιος ο κόσμος για αυτόν τον θεσμό, για αυτό το αγγελικό σχήμα, όμως θα έπρεπε να έχει διαγνώσει ότι του χρειάζεται αυτός ο μοναχισμός. Διότι πολλοί άνθρωποι ανατρέχουν πολλές φορές στον μοναχισμό, βρίσκουν πολλές απαντήσεις στα αιτήματά τους, βρίσκουν λύσεις στις απορίες τους, βρίσκουν ανάπαυση στον λογισμό τους. Δεν ξέρω αν γνωρίζετε, υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι και αλληλογραφούν με τα προβλήματά τους με το Άγιον Όρος και αυτοί επισκέπτονται κατά καιρούς εδώ τους λεγομένους πατέρες και παίρνουν λύσεις στα τόσα θέματα τα οποία προβάλλει ο κόσμος.

Θα έπρεπε, λοιπόν, ένα πράγμα που δεν το φτάνουμε, να μην έχουμε το θράσος να το κατηγορούμε πολλές φορές, διότι εμείς δεν το φτάνουμε. Μα και στο στάδιο δεν μπορούμε να πηδήσουμε ένα μέτρο, όμως χειροκροτούμε αυτόν ο οποίος πηδάει τα πέντε, που έχει την ικανότητα αυτή. Το μόνο, λοιπόν, ότι ο θεσμός του μοναχισμού είναι κάτι το θείον, κάτι το αγγελικό και πολύ ευεργετεί τον άνθρωπο, και θα πρέπει εμείς, αν δεν μπορούμε να προσφέρουμε αίμα που θέλει, χρήμα που θέλει, τουλάχιστον να μπορούμε να προσφέρουμε λόγια. Όπου να σταθούμε να πούμε: «Κύριοι, αδικούμε έναν θεσμό τον οποίο δεν είμαστε φτιαγμένοι εμείς να τον φτάσουμε». Είμαι ίσως από αυτούς που θα αποδώσουν το τριάντα τοις εκατό, δεν είμαι από αυτούς που θα αποδώσουν το εξήντα τοις εκατό ή το εκατό τοις εκατό. Είναι αλήθεια όμως ότι πολλοί...

επαινούν τον μοναχισμόν, χειροκροτούν τον μοναχισμόν, ομιλούν καλά για τον μοναχισμόν, δεν μιμούνται όμως τον μοναχισμόν. Αν ένα παιδί, επί παραδείγματι, παρουσιαστεί να πει «Εγώ, πατέρα, θα πάω προς τα εκεί», θα σηκωθεί πας λίθος να μην πάει προς τα εκεί. Δεν θέλει. Στεκόμαστε σε μια στάση που θεωρούμεθα ανακόλουθοι. Πως με το ένα μέρος λέμε ναι και όταν καλούμεθα στην πράξη λέμε όχι. Ούτε αυτούς βρίζουμε ούτε άλλους που μπορούνε να πάνε. Τους χειροκροτούμε και τους βοηθούμε. Διότι να φτιάξουμε δεν μπορούμε μοναχόν. Όμως δεν θα πρέπει και να τον γκρεμίσουμε, εφόσον ένας άλλος τον φτιάχνει, εφόσον ο ίδιος ο Χριστός τον καλεί, και θα πρέπει να το καταλάβουμε αυτό το πράγμα. Περίμενε ο κόσμος μέχρι την ώρα που θα εγκατέλειπε το Άγιον Όρος.

Το φέρετρό του έτοιμο να μαζέψει ολόκληρον τον μοναχισμόν, να τον παρουσιάσει σαν ένα μουσείο στη Λαύρα και από εκεί ίσως να τον έβαζε κάποτε μέσα σε ένα σάπιο καράβι να τον φουντάρει στο Αιγαίο. Όμως, όπως βλέπουμε σήμερα, γιατί είμαστε υποχρεωμένοι να το ομολογήσουμε, η Παναγία διέψευσε όλους αυτούς. Και σήμερα το Όρος επανδρώνεται και δεν επανδρώνεται από τυχαίους ανθρώπους, αλλά από σοβαρούς ανθρώπους, από φτασμένους ανθρώπους, και σήμερα μπορούμε να συλλέξουμε πολλά διπλώματα στο Άγιον Όρος, σε εκείνα τα οποία ως επί το πλείστον ο άνθρωπος κηρύσσει σήμερα. Και εντούτοις οι άνθρωποι αυτοί, όπως αποδεικνύεται, δεν βρήκανε περιεχόμενο για την ψυχή τους, δεν κατόρθωσαν τα διπλώματά τους να την ικανοποιήσουν, εγκατέλειψαν τα πάντα και έφυγαν στα πόδια της Παναγίας. Γενικότερα δε, σαν Έλληνες,

πρέπει αυτό να είναι κάτι για το οποίο θα πρέπει να καυχώμεθα εμείς. Δεν το καταλαβαίνουμε. Έχουμε άγνοια και έχουμε και μια, να πει κανείς, ευθύνη, που δεν θελήσαμε να εγκύψουμε. Σαν Έλληνες, αγαπητοί μου, δεν το λέγω από εγωισμό, το λέγω από πραγματικότητα, σαν Έλληνες έχουμε μία αποστολή. Όπως πάντοτε ο Ελληνισμός έπαιξε ένα μεγάλο ρόλο. Και ό,τι έχουν οι άλλοι που μας παρουσιάζονται έξω σήμερα, που πηγαίνουμε εμείς στην Εσπερία για να πάρουμε τα φώτα μας, είναι κλεμμένα από δικά μας. Από εδώ έχουν φύγει, όταν εμείς ζήσαμε τετρακόσια χρόνια στη δουλεία, και έφυγαν οι λογάδες μας και πήγαν τα φώτα εκεί. Και πάμε και τα φέρνουμε εμείς σήμερα από εκεί. Αυτό θα πρέπει να το λάβουμε σοβαρώς υπόψη.

Δεν είμεθα, όχι ότι είμαστε από άλλο χώμα φτιαγμένοι, έχουμε μια άλλη αποστολή. Είμεθα ο νέος Ισραήλ. Όπως υπήρξε ο παλαιός Ισραήλ, οι Εβραίοι, σήμερα είναι ο νέος Ισραήλ ο Ελληνισμός. Ο Ελληνισμός, όχι ο Χριστιανισμός μόνος. Ο Χριστός έχει μια ειδική αδυναμία στον Έλληνα. Αν θα διαβάσουμε τα κείμενα της Καινής Διαθήκης, θα τον βρούμε ότι συνεκινήθηκε και μίλησε πολύ ένθερμα όταν τον επισκέφτηκαν εκείνοι οι Έλληνες, παραμονές του πάθους του. «Νῦν», λέει, «ἐλήλυθεν ἡ ὥρα ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου». Και σε άλλο μέρος έχει πει ότι αφαιρεθήσεται η βασιλεία από αυτούς και θα δοθεί «ἔθνει», έψιλον γιώτα. Όχι στα έθνη, «ἔθνει», σε κάποιο έθνο που θα δώσει καρπούς σ’ αυτούς. Αυτός είναι ο Έλλην, είτε θέλουμε να το πιστέψουμε είτε όχι. Ήδη το καταλαβαίνει η ηγεσία μας, είτε στην Εκκλησία είτε στην Πολιτεία. Αυτή είναι η πραγματικότητα.

Αδιαφόρως του τι φτιάχνει ο κόσμος, αδιαφόρως πώς σκέφτεται ο κόσμος, εξωτερικά είναι αντίον της Ελλάδος ή όχι, γίνεται το πρόγραμμα και εφαρμόζεται το πρόγραμμα και πρέπει να το βλέπουμε, εάν έχουμε μάτια, ότι θα παίξουμε ένα ρόλο ξανά έπειτα από τη μεγάλη καταστροφή που έρχεται στην ανθρωπότητα, την οποία εμείς οι ίδιοι τη φτιάχνουμε διότι εξεφύγαμε από τον Θεό. Προς Ελληνοφροσύνη προοδεύσαμε όμως; Γνωρίζουμε τι γίνεται στο φεγγάρι και δεν γνωρίζουμε τι γίνεται είκοσι δύο εκατοστά εδώ μέσα στην πηχτή μας, εδώ που εκτυπούσε το χέρι εκείνο του Χριστού στο πρόσωπο του τελώνου τότε. Λέγω, λοιπόν, ότι θα γίνει το θέλημα του Θεού. Πιθανόν ορισμένοι από εμάς, εγώ φερ’ ειπείν, θα έχω περάσει στην εφεδρεία. Όμως πολλοί από εμάς θα το δουν αυτό το πράγμα. Ότι ο Ελληνισμός θα διαπρέψει και θα ξανακληθεί ο Ελληνισμός, με βάση το Άγιον Όρος,

όλα τα Άγια Προσκυνήματα και τους Αγίους ανθρώπους που είναι κρυμμένοι στα βάθη της ζωής, να κηρύξει το Ευαγγέλιο, να κηρύξει τον Χριστό και στους εκατομμύρια ανθρώπους οι οποίοι ακόμη προσκυνούν τα φίδια, προσκυνούν τις αγελάδες, προσκυνούν τα άστρα, προσκυνούν τις θαλάσσες. Έχουμε προορισμό. Μην υφίστασθε ηττοπάθεια, μη φοβείσθε. Ένα πράγμα μόνο να φοβείσθε: την αμαρτία, η οποία δένει τα χέρια του Χριστού, δένει τα χέρια της Παναγίας και δεν βοηθάει να ελεηθεί ο άνθρωπος. Όταν ανεβαίνουμε εδώ, ακτινοβολούμενοι στο υπερώον αυτό, στο Άγιον Όρος, θα πρέπει να νιώθουμε φορτωμένοι με εκατόν πενήντα τόνους από τις αμαρτίες μας. Είναι αδύνατον ο άνθρωπος μέσα στα καρβουνιάρικα καμιόνια, μέσα στη Βαβυλώνα αυτή, είτε Αθήνα λέγεται, που είμεθα εμείς, είτε Θεσσαλονίκη είτε άλλη πόλη,

αδύνατον ο άνθρωπος να μη φέρει επάνω του αμαρτίες και βάρος. Όμως, με μια ευκαιρία εδώ, ανεβαίνοντας, υπάρχουν τόσοι τρόποι, τόσα σκαλοπάτια πνευματικά, είναι άσχημο να ξανατις παίρνουμε όταν φεύγουμε. Όταν ερχόμεθα πρέπει τα καΐκια να τρίζουν από τις αμαρτίες μας, αλλά όταν εξερχόμεθα όμως θα πρέπει να είμεθα ανάλαφροι. Κατά αυτήν την έννοια, αν καθαρίζοντας τους εαυτούς μας ανοίγουμε, επιτρέπουμε στα χέρια του Θεού να επιδαψιλεύσει χάριτας, ανοχή, προστασία. Δεν πρόκειται να μας βοηθήσει κανένας και να μας φυλάξει κανένας, αν ο Χριστός δεν φυλάξει. Δεν είναι ικανός κανένας στη γη, όχι η Ρωσία, όχι η Αμερική, όλος ο κόσμος, να μας κάνει τίποτα, αλλά ούτε και να μας βοηθήσει μπορεί. Αν ο Χριστός πάρει το χέρι του, θα χαθούμε μέσα σε μια βραδιά. Αν βάλει το χέρι του ο Χριστός, η Παναγία,

θα βγαίνουμε από πάνω, είτε θέλουμε να το καταλάβουμε είτε όχι. Δεν ξέρω σε ποιους ομιλώ, δεν ξέρω τα σκεπτικά ενός εκάστου. Όλοι μας έχουμε τις σκέψεις μας, όλοι μας έχουμε τις γνώμες μας. Ας διαλυθούν οι υπόνοιες και αυτά τα οποία έγιναν αιτία, εξαιτίας του Αγίου και του Αγίου Γέροντος, να ειπωθούν από έναν άνθρωπο αμαρτωλόν. Και αν βρίσκονται σωστά, ας μεταφέρουμε και εκεί που βρισκόμεθα το τι γίνεται σήμερα στο Άγιον Όρος. Και δεν γίνεται γιατί το θέλουν τα πρόσωπα, γιατί το θέλει η Παναγία. Και όσο το θέλει η Παναγία, είμαστε ανίσχυροι όλοι, οποιαδήποτε γνώμη και αν έχουμε. Αλλά διότι η Χάρη του Θεού δεν επεμβαίνει δυναμικά στους ανθρώπους, δεν εκβιάζει. Ξέρετε, το αυτεξούσιον το οποίον το έδωσε, και είναι εκείνο το αυτεξούσιον το οποίο νικά και αυτόν τον Θεό σήμερα.

Αδιαφόρως αν αύριο θα τον καθίσει τον καθένα μας στο σκαμνί, σήμερα όμως εφαρμόζεται εκείνο το οποίο λέγει: «Ὁ ἄνευ σοῦ πλάσας σε, οὐ δύναται ἄνευ σοῦ σῶσαί σε». Δηλαδή, αυτός που σε έφτιαξε χωρίς να σε ρωτήσει, δεν μπορεί να σε σώσει χωρίς να σε ρωτήσει. Να ευχαριστούμε τον Θεό για το αναβάπτισμα αυτό που αισθανόμεθα πνευματικώς όταν ερχόμεθα εδώ. Επί παραδείγματι, ο μοναχός ίσως να είναι και αμαρτωλός μοναχός, όμως δεν είναι άπιστος. Παρακολουθήσετε εκ του πλησίον τον πιο φαύλο, τον πιο ανακόλουθο, τον πιο αποτυχημένο μοναχό. Θα τον βρείτε, αναφορικώς με την πίστη, θα τον βρείτε ορθόδοξο. Ακόμη δε, εμείς που ερχόμεθα από εκεί, μην νομίζουμε ότι ερχόμεθα εις τον Παράδεισον,

ερχόμεθα εις το περιβόλι της Παναγίας και υπάρχουν και Άγιοι άνθρωποι οι οποίοι δεν μας παρουσιάστηκαν. Άνθρωποι με αρετή δεν βγαίνουν στο κιόσκι να σου πούνε «Εγώ έχω αρετή». Είναι κρυμμένη η αρετή της αρετής. Ερχόμεθα σε ένα νοσοκομείο. Άρρωστοι ήταν και αυτοί που έφυγαν από τα σπίτια και τα χωρία και ήρθαν είτε από το εσωτερικό είτε από το εξωτερικό στο Άγιον Όρος. Κατά συνέπεια, όταν μπαίνεις μέσα σε ένα νοσοκομείο και το επισκεφθείς, θα βρεις ασθενείς οι οποίοι ήρθαν να θεραπευτούν, άλλοι με βαρέα ασθενήματα και άλλοι με ελαφρότερα. Κατά συνέπεια θα μπορούμε να είμαστε επιεικείς σε ό,τι η λογική η δική μας ή η αγιότης η δική μας δεν το επιτρέπει, διότι έτσι είναι ακριβώς. Πόσο μας ανέχεται, λοιπόν, και εμάς έξω με μια φαύλη ζωή. Και αυτούς εδώ αγωνιζομένους, αδιαφόρως αν είναι νέοι ασθενείς ακόμη, θα πρέπει από κοινού και εμείς να προχωρήσουμε και αυτοί ακόμη να προσεύχονται για μας, ώστε να μπορέσουμε όλοι μαζί, αρχηγό Αυτόν και ακόλουθοι εμείς,

αρχιστράτηγον την Υπεραγίαν Θεοτόκον, την Υπέρμαχον, να επιτελέσουμε τον προορισμό μας: ως άνθρωποι εδώ να σωθούν οι ψυχές μας και ως έθνος και ως λαός να μεταδοθεί ο Ελληνισμός και η Ορθοδοξία σε όλο τον κόσμο, πράγμα το οποίο, αν δεν το δούμε με τα γήινα μάτια μας, θα το δούμε σε λίγο με τα πνευματικά μας, για να δοξαστεί ο Θεός και να σωθούν οι ψυχές μας.

με και ο Θεός σας χωρέσει.