The Holy Sepulchre; Sinai

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our Lord Jesus Christ made a clear distinction between the soul and the body. For man always looks at everything that concerns his flesh. But this is not how things should be understood, because man is not merely flesh; his condition is not merely pain or bodily illness. Without the immortal soul, man is nothing and has no purpose at all in this world. This is what the Lord reminded us of today as well,

through His gesture, through His manner, and through the reminder He gave to those good people who brought Him the paralytic of Capernaum. Everything our Christ said, everything He preached, and everything He showed us has eternal authority. It was not only for that time or for that age, but for our own time as well. The true center of man's life is his immortal soul. That is where man must always direct his gaze, and the soul must always be his chief concern. If we connect today's passage from the Gospel with another account given to us by the Evangelist Mark, we see four men joining together to carry this paralytic. They even removed the roof of a house. You can understand the expense those men incurred, all for the sake of bringing him before Christ. And our Christ, seeing their faith, began His work in the most masterful way. They brought Him a man whose body was paralyzed, but He spoke about a paralyzed soul. They came seeking the healing of the flesh, but our Christ began by turning His attention to

the soul of this paralyzed man. This was no accident, and it must not pass unnoticed. Let us not look only at outward appearances. Let us not look at the shell, but at what is inside. Let us not look at the cage, but at the bird. Let us not look at the velvet box, but at what it contains. This is what Christ teaches. It is a beautiful scene, a beautiful sight: human compassion coming to the aid of human misery, and human misery being relieved by human compassion. A beautiful sight indeed. Blessed are those who, in whatever way they can, help people paralyzed in soul, and not only in body, to draw near to Christ.

Christ alone can resolve man's deepest problems. Some people will come to Him of their own accord; others will be brought by someone else. There is great paralysis in the world today—a great spiritual paralysis. No one can heal it except Christ. And woe to those parents, friends, or acquaintances who do not lead these paralyzed souls, who do not in some way urge them to come to Christ, who alone will give them the true solution. Man's fundamental problem is the problem of sin before Christ.

What, then, must a person pay attention to? And what good is a beautiful outward appearance if there is a raven within rather than a dove?

What benefit is there in a cage that holds a raven rather than a nightingale? Of course, those who were present misunderstood Him, even to the point of accusing Him of blasphemy, because He spoke about sins. But that is not the point. The point is that He wished to teach us what we must pay attention to. And we must always pay attention to this, though we usually do not. When our Christ spoke about this man's soul—about his paralyzed soul and about the sins that had brought him to this condition—He reminded us not to deal with matters at the branches, but at the root. This young man was physically paralyzed because his soul was paralyzed.

This young man was paralyzed because of his sins. Many times, a person may appear completely healthy outwardly while his soul is paralyzed. And how often we hear people ask, “How are things at home?” “Fine, glory to You, O God.” “What good news do you have?” “The children are working, the daughters have married, and we have bought property.” But what relationship do these people have with Christ? Are they fallen, or have they risen? Are they living in sin or not? What spiritual condition are they in? Do they attend Church, confess, receive Holy Communion, live modestly, enter into Holy Matrimony, and have children?

Do they keep the fasts in their home? Do they pray in their home? How can someone glorify God when none of them has any relationship with the Church? This is what Christ teaches: pay attention to the cause, and do not speak merely about the results. What does it matter if a paralyzed man dies, provided that he offers up an immortal soul, white and pure as the whitest dove? And what does it matter if someone is healthy but has a raven within him, if he will be buried and one day his grave will open and he will be condemned to Hell for eternity? This is what Christ reminds us. The essential matter, then, is sin. Fear sin. Do not fear leprosy; do not fear paralysis; do not fear cancer; do not fear tuberculosis. Fear sin. That alone is what man must tremble before. Saint

Saint Magdalene says, “I would rather fall into a furnace heated seven times over than commit a single sin.”

He told the paralytic to take up his bed and go. We brought the young man here so that You would make him well, so that we could take him away, take him to the tavern, or take him home and celebrate. Yes, but I do not create such walking cemeteries. Shall I heal his body? It will die tomorrow. I will heal his immortal soul so that he may live eternally. For I am immortal, and My works must also be immortal. We must understand that our Christ did not take back to Heaven the authority that the Son of God possessed in this world—the authority to forgive human sin. Here in Jerusalem, where we now walk and look about with our sinful eyes and tread with our sinful feet—here in Jerusalem, on the evening of that very day, He entrusted this authority to others. “As the Father has sent Me, I also send you. Receive the Holy Spirit.” He breathed upon them and gave them the Spirit in a first Pentecost. He established the Mystery of mysteries, the loving and merciful Mystery of repentance and confession,

so that man might set in order the matters of his

“Receive, therefore, the Holy Spirit.” What were they to do with this gift? “If you forgive the sins of any, they are forgiven them; if you retain the sins of any, they are retained.” If this loving and merciful Mystery did not exist, then, according to the Holy Fathers—and specifically Saint Isaac the Syrian—no one living could be saved, for no human being has lived without sinning. Christ alone is without sin. But Christ, in His love, knowing how easily man slips and that he will continually fall, gave him this authority so that he might set in order the affairs of this life. The Apostles who received this command passed it on to others, and they in turn to others, and so on; and this command of our Christ remains to this very day.

It remains in the Mystery of repentance and confession, through which we can set the affairs of our souls in order. To fall, my beloved, is human; to persist in the fall is satanic, especially when the Mystery of repentance and confession is available to us. It is not repentance alone, as among the Protestants, nor confession alone, as among the Roman Catholics, but repentance and confession together. For many of us have confessed but have never repented, just as many have repented but have never confessed. They continue doing the same things after receiving Holy Communion and after confession. They obtain a prayer of absolution by stealth so that they may receive Holy Communion, and the next day they do the very same thing. They are like frogs, amphibious creatures: one moment in the water and the next on dry land.

Far be this from us. Metanoia—repentance—means turning one hundred and eighty degrees. What I loved yesterday, I loathe and turn away from today; and what I mocked yesterday, I love today. That is repentance. This is what Christ said. He did not take this authority away with Him. He left it on earth, and so today, as human beings, we have this opportunity: if we fall, we can still be saved.

These are the lessons taught by today's Gospel passage concerning the healing of the paralytic of Capernaum. One final thing, and I shall finish. Standing in this place and speaking these words with the blessing of His Eminence, I feel a certain guilt within me. The guilt that weighs upon me is this: what have I done? What have I offered in return for all that my Christ offers me through these people? All of us who come from Athens and elsewhere arrive here with demands. We expect everyone to be present and to take care of us. We thank them—but what have we offered? What have we given so that these monuments of Orthodoxy may be preserved, allowing us to come, reverently bend the knee, give thanks to God, draw strength, and then return to our homeland? Man is like a battery that runs down and needs to be recharged. That is the purpose these places serve. For us Orthodox Christians above all, my beloved, these sacred monuments must remain and must be preserved.

Let each person consider his responsibilities. The reasonable question may arise: “What can I, an insignificant little person, offer?” What the Church of Christ asks for is the very thing the Church of Christ offers. And what does the Church of Christ offer? She offers blood, and she asks for blood. She offers blood, and she asks for blood. Who has ever considered offering himself for this ministry? Who has ever thought of giving one of his children to the Church, giving one of his children to a monastery, or giving one of his children to the cassock—to the service of God? A man demands everything and criticizes everyone while offering nothing. Woe to that hypocrite on the Day of Judgment—woe to him on the Day of Judgment—who offered nothing but demands that everything be maintained.

I cannot offer blood. Then perhaps you can offer money. For from the earliest days of our Christ's ministry, certain women served Him from their own possessions. Perhaps you can offer money—or do you imagine that the money is truly yours? Someone else gave it to you.

Do you think you can receive a blessing upon what remains to you unless you contribute to this work, which must endure? And should it not endure because it is Orthodox? Should it not endure because it belongs to Hellenism? It must endure because the whole world must come to know this truth. That is why it must remain. It is a benefaction to an entire world of blind people. Whoever refuses to look upon the empty tomb of the true God

speaks to us about religions. We speak of religions and of the founders of religions. Have they no shame!

What can Islam say? At every moment Muhammad remains in his shroud. What can Buddhism say? At every moment Buddha remains in his shroud. What can the Popes say? What can the Protestants say—Lutherans, Calvinists, and so on, Russell and the rest? They are all bound fast in their shrouds. Only Jesus—the Crucified One, the Nazarene, the true God—can say: “He is not here; He is risen.” This empty tomb endures in the midst of this hostile environment. Surrounded by a hundred and one enemies, it stands as a unique witness. The whole world must come to know it, so that people may come here and, if they desire, be saved—or else remain under condemnation. It must be preserved. We must therefore be ready to offer our blood, our children, and our very selves. The Jews are building Israel;

they come here on holiday and offer their service here. What woman or man has thought of coming here for a holiday and offering some help—cleaning vestments, cleaning the sacred vessels, or dusting? There are simply not enough hands here. Who has thought of coming to serve? Of those of us spending fifteen days here, who has placed himself at the service of the Church, even simply to help with something? Do we not regard this place as our own? We make demands without recognizing that we have any obligation toward it. So, if you have no blood to offer and no money, do you not even have a word to offer? Why do you go about accusing the clergyman of Christ, whom you cannot tolerate? Can you not teach others and tell them, “This is what is happening down there; this is what is taking place there”?

Blood has been shed down there since the foundation of the world, and it was still being shed as recently as yesterday. Yesterday we went to Jacob’s Well, and

there we remembered Father Philoumenos in prayer, that man who gave even his blood in our own day—today. The hymn “Your martyrs, O Lord” is still true today. It does not belong only to those former times; it belongs to our own time. Are we not deeply moved by the words we heard yesterday at the gathering about this man? Who remembered him in prayer last night? Who spoke about Orthodoxy and asked Christ to strengthen it? Perhaps you have no words. You do not know how to speak of these things or how to express them so that people will understand you. But can you not tell them to God? Do you not have prayer? Have you nothing at all, my friend? Are you so poor, so utterly destitute? Satan alone, as far as I know, is that poor. A Christian is not so poor; a Christian can offer something. Take this to heart. From the moment we came here, we took upon ourselves the responsibility to remember in prayer all those who gave their blood.

Let us pray for all those who stand on the front line today, and for the young people who will take their places tomorrow. Where are our own children? Shall we simply let them ride their bicycles around Athens, going here and there, or wander naked at the beaches? Where is our sense of obligation? God will take Orthodoxy away from us. And if God takes Orthodoxy away from us, woe to us. We will not understand it here; we will understand it beyond the grave, when there is no Orthodox priest—even a sinful one—to offer the sacrifice, take out the commemorative particle, and place it in the Blood of the Lamb, for the forgiveness of sins and eternal life. Then we will understand the harm we have done. We should prefer the sun and moon to disappear, together with our material light, rather than lose our Orthodoxy or allow our Holy Places to be consumed.

May the good God grant that some of us may come here again, and that others may come here for the first time. This is not something accidental. Such experiences may be called milestones in a person’s life. If a person looks back and reads the story of his life, and truly understands what he needs in this world, he will indeed recognize that these are milestones in his life. Through them, God teaches a person many things.

He does so for one purpose alone: our salvation. If we were willing, and if Christ gave us eyes to see how He works for us, how He prepares us, and how He desires to teach and guide us, we would glorify Him every day. Nowhere beneath the heavens and nowhere on earth are there experiences like these. They can be counted on one finger—not on one hand, but on one finger. What we see, tread upon, and experience here is unique in all the world. There is nothing else like it. And yet He counts some of us worthy to tread this ground for

a second, third, fourth, or fifth time, while He counts others worthy to make the dream of their lives a reality for the first time. If we were willing to open ourselves and follow spiritually what is taught here, both the married and the unmarried would be greatly edified. From the very beginning, today’s epistle reading beautifully hastened to tell us what both groups must attend to, because our common purpose is to pass through this life, and to pass through it with as little pain as possible. But when a person becomes entangled in the affairs of this life—when he becomes entangled with his flesh, with his

wallet, and with this world—he will not succeed in fulfilling his purpose in this world. A person did not come into this world merely to live, as some suppose. As we often say when traveling together, he came to die, and he dies in order to live. This place embodies that wisdom. People who desired it, and whom God counted worthy, abandoned the pleasures of this world and came to this wilderness of Sinai—to this mountain trodden by God, this mountain of types and wonders from the Old Testament and the New Testament—for one purpose alone: to save their souls.

And alongside them, many others—people just like us—also find their true selves. For there is profound wisdom here. Here these things have been tested, and each person walks on the right path. He knows why he came into the world, he knows where he is going, and he prepares himself to go there. The world does not offer such things. We admire this way of life, but we do not imitate it. This life is not for everyone, but its teaching is for everyone. I may be unable to come here and become a monk, but I can bring the spirit of monasticism into my home.

Paul says, “Am I telling you to leave the world?” Since you cannot leave the world, remain in the world, but do not belong to the world. Fish provide the clearest example: they spend ten, twenty, or thirty years in salt water, yet remain unsalted. A person can do the same if he truly desires it. Both the married person and the unmarried can pass through this life more gently and without sin. For some sixteen hundred years, this holy body has been preserved here, and we come from time to time to draw strength from it. In some way it has been preserved amid enemies

and God has not burned it up. He is the same God who can preserve us too, blameless and unharmed in His hand, provided that we present Him with a corresponding purity. Yet even this purity is something He Himself gives, if only we desire it. Therefore, this must not pass unnoticed, and God must be glorified for what He has providentially arranged.

Moreover, the person who presides over this place, apart from the Most Holy Theotokos, is Saint Catherine. She too must not pass unnoticed by so many of us. People imagine that monasticism, and Christianity more generally, are for failures. Here before us is a striking answer. We do not have before us a woman who failed, but one who had reached the heights, a successful woman who had ascended very high. Christ has subjects from every rank, from the royal palace to the stable. He has Saint Catherine, a princess with seven diplomas, and He has Saint John the Russian, a groom in the stable of an agha. Christ has no difficulty with any of this. Christ does not dwell within narrow confines, nor does Christ dwell only among the rich.

Christ dwells in human hearts, which, Glory to God, we all possess. Those, then, who pride themselves on their learning and find it difficult to accept Christ and believe in Him can put aside their egotism and come to speak with Saint Catherine. And we directly—the young people, the descendants of the hundred and fifty who struggled—Annunciation, Antichrist, artos, the Kingdom of Heaven... If you read the Saint’s life, and your own life as well, you will have all the more reason to attend to these things and pass them on. I have no reason here to engage in theological discourse or moralizing. I simply wish to remind you—not to weary your love, nor the Fathers—but simply to remind you of the place where we are, who sustains it, and who preserves it.

How it has been preserved through this spiritual trial and over the course of the ages is a miracle of miracles. This is God: Jesus Christ, the same yesterday, today, and forever. If we unbind His hands, we will see miracles in our lives. One day we too will depart and be added to the company of all those people who passed through this place. You gazed with awe upon the Holy Relics, which represent only one fifth of all those who lived in these places, in this wilderness, and left behind all this teaching, both written and beloved of God. For it is not only what was written down and handed on, but also what, for various reasons, never reached us and to which this very place bears witness. I humbly pray

that the blessing of the Most Holy Theotokos, who presides over this place, the blessing of the all-wise martyr Saint Catherine, the blessing of the named and unnamed fathers, and the blessing of Damianos, the head of holy Sinai, may be with us. Though he is physically absent, his spirit is present. May this blessing be with our Church, with monasticism, and with our clergy.

May it be with our language and with our faith, because, after the Jews who crucified Him, God chose us to transmit, perpetuate, and proclaim the Gospel. We ourselves will not see the full fruit of this, but our souls will. We have a purpose and a mission: to pray, to include the Sinai Brotherhood in our prayer, and to include the Brotherhood of the Holy Sepulchre in our prayer. The good God, through the intercessions of the immaculate Mother of the Lord, has granted us the grace to be in this holy place today, where the all-holy tomb of the Most Holy Theotokos, our Mother, is found. This has not happened because of our worthiness or holiness. It is because of the Lord’s mercy, love, and providence. This is how we must receive it within ourselves, thanking Him for what we see and for the holy ground upon which we tread.

Despite adversity, our sins, and the unbelief of the world, God’s providence continues to preserve these holy monuments so that we may come here and renew our faith.

May we one day be made complete, so that with her help we may come to meet her where she now shares in glory, having gone before us together with the Lord Jesus Christ on our behalf. Whatever we see and hear, we must pass on to those who do not know the difficulties these Holy Places face in order to remain preserved, so that whenever and however we wish to come, we may still find them here.

So that they may receive us. We have an obligation toward them, because others offered themselves through the centuries and preserved these places. We too must help bear some of this burden—whether through personal service, material support, spreading awareness, or our prayers. The burden grows heavier every day as the pressures increase, and these places must be preserved forever. As we have seen during these days, while visiting the Holy Places, their preservation is a miracle. They are sustained not by our own strength, but by the grace of God. They leave us without excuse.

One day we shall be asked what we offered in return for all that we received from these places. I do not know what position you will take in the future. Until today, however, our attitude has been passive and deeply sinful, and we shall give an account to God. He may even permit these places to be taken from us, and then we shall understand the harm we have done. Losing them will be our punishment, because if God permits such a thing, it will be because of our sins. Let us therefore take seriously what we see and hear, so that those who come after us, until the end of the age, may also find these places here. Our prayer and our duty are that they should be improved; but at the very least, they must be preserved, because they must endure.

Our very visit here today makes this clear: how much strength we draw from these places, and how they lead us from material things to spiritual things, from the temporal to the eternal. Through the intercessions of the Most Holy Theotokos, the Mother of our Lord, through the prayer of the holy abbot and of all the Fathers who serve here, and through the prayers of all the saints and the saints commemorated today, I pray that this humble wish of mine may become a reality. May we pass on what we have seen and heard, and may people be found who will help, each in whatever way he can, these sanctuaries of Orthodoxy. For they are not only for us, but also for those who, to this day, do not see the truth. You see how many millions of people

have been led astray. Orthodoxy, therefore, must be held high, and the voice of Orthodoxy must be raised high.

May the Most Holy Theotokos be our helper. Mr. Panagopoulos has spoken to you so beautifully that there is no better way for us to say these things. Very well. I believe that all of us have a duty—both those of us who live here in the Most Holy Places and the pilgrims from Greece—to support the Most Holy Places at every sacrifice. For I truly foresee something that grieves me deeply, and which I pray will never happen: one day we shall lose these holy shrines if we do not show greater and more serious concern.

The need here is not only financial; above all, it is a need for people. I do not know why this has happened, but unfortunately, we have no people. We have no people. If any of you knows a young person who feels called to serve the Church of Christ, especially here at the Most Holy Sepulchre, it would be a blessed thing for him to come here and join the Brotherhood of the Holy Sepulchre. His service would certainly be a great offering both to the Church and to the nation, because our service here has a twofold character: it is both religious and national. Our purpose here is not simply for me to be an ordinary monk.

I am not ashamed to say that we do not live the monastic life here in its proper sense, because we are involved in the midst of the world. We are obliged to face all those around us who, at least at this time, appear to be our enemies; we must deal with them all. Our second purpose here is to preserve the Most Holy Places in Greek hands. It is no small thing for us Greeks to have maintained our presence here in the Most Holy Places for two thousand years and to be able to say that these places are Greek. This is no small matter. At every sacrifice, we must preserve the Most Holy Places in Greek hands and, as Mr. Panagopoulos told you, support them financially as well.

The Patriarchate is in need. For example, there is the restoration of the Church of the Resurrection, while the various monasteries are gradually being abandoned and are in great need of rebuilding. But the greatest need is for people; for me, that is the foremost issue. We have no people. Here beside us, the Catholics, as I was told yesterday, have spent four million Israeli pounds. And what are they doing? Mere showpieces, simply to impress people. We cannot do such things here, and everything within these places has fallen into ruin. Everything here has fallen into ruin. What can we do? God is always great. There you are. Do they have young people? I will tell you: they have a different system; they operate differently. We here, as a Patriarchate...

We try to carry out our work with the limited means at our disposal. The Catholics, however, are not greatly troubled by this issue, because those who come are officially assigned by the Vatican. There is one authority, one head. The Catholics have patriarchates, such as the Patriarchate of Jerusalem and others, but those patriarchs are, so to speak, little more than figureheads bearing exalted titles.

May the Most Holy Theotokos give us strength and courage to continue this struggle, because we too, the people of today, are responsible for all these things. Sacred trusts have been placed in our hands, and we must hand them on. But the question is how we shall hand them on, and to whom. Yet we always hope in God and in the Most Holy Theotokos, that she will help us face every adversity before us. You have venerated at all the Holy Places, including the Holy Sepulchre, and you have certainly heard about the tragic event that took place at Jacob’s Well. We cannot judge beforehand; we do not know. God alone knows who committed that terrible crime.

He killed that man at the church. We do not know whether it happened inside or outside the church; we do not know. What we do know is that we found him murdered inside the church. And you see the situation now at the Patriarchate: the priest does not feel that he has the strength to protect the place, and so he leaves. No one wants to go there. No one wants to go as abbot. It is very serious. Someone from the Patriarchate has been appointed temporarily, perhaps for a year, if he is able to endure it. After that, the problem will arise again.

Words alone accomplish nothing. Words alone accomplish nothing. Still, Geronta, people have not been informed about these matters, and raising awareness has an important role to play. We, for example, are now a hundred people here, are we not? We shall pass on what we have seen and heard. But how many people will we influence? Perhaps another hundred. People need to be informed through appropriate talks in Athens and in the Metropolises where the bishops are friendly toward monasticism. I do not know what other means might be used to make known the needs of these Holy Places. Many people would gladly offer money, if a way could be found for it to reach here through the Patriarchate.

People are also needed—not only very young boys, but older people who can conduct themselves with seriousness and sound judgment, and who can staff certain supporting positions. The public is uninformed. If they were asked, I believe that apart from four or five people, the other ninety-five among us are hearing about and seeing the problems of the Holy Places for the first time. And I think that, within their abilities, they would all be willing to say or do something.

We need to have a voice, even if it is only one person speaking directly to another. But this is not happening; it is not happening. I came here only now, in my old age, and discovered these things. No one had ever explained the situation to me. I have done here whatever little I could. Even during these last two years, two people came here. They stayed at Saint Sabbas and in one of the narrow quarters. Two people stayed, apart from the material aid that arrived here.

I do not know how this can be done. You who understand how the Patriarchate is maintained must find a way. It is not enough simply to make a collection once a year for the Most Holy Sepulchre and give a few small coins. Forgive me for saying so, but there are certainly certain matters whose realities are not known there. Yes, I have no objection. As for the practical mechanism, we shall say something about it.

I can speak, because the Lord’s protection is what holds things back. Very well, we do not wish to say everything together. Exactly. But if we go more deeply into this matter, we shall discover other things and ask, ‘Are we to blame?’ I believe we shall conclude that we are indeed to blame. We are to blame. That is what we shall finally have to say. Therefore, the best thing is for a person to keep hope. Thank you.

If, for example, certain situations involving an abbot were addressed—without mentioning names—many things could be corrected, and corrected very easily. In any case, it is enough that we first deepen within ourselves our faith in God, in the Most Holy Theotokos, and in the Most Holy Sepulchre. For when this is absent from within us, we can be certain that we shall accomplish nothing—absolutely nothing. This must first take root within us. Then we may hope that, by the power of Christ, the Most Holy Theotokos, and all the saints, this problem too will one day be resolved. As we have said, there are certain matters into which we cannot go more deeply in Greek, because of all these circumstances.

There, they have now left things abandoned for six months, with no work being done. That community is in a wretched condition. The little monastery has become desolate. Then someone comes because he is afraid—yet there is no fear. Well, look, in any case, it is different when there is someone at the gate. Do you not see? Our system here requires that there be someone everywhere. That is what I want to say and to have said, because when we know that someone has come and will speak about it tomorrow...

Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός φρόντισε να κάνει μια διαστολή μεταξύ της ψυχής και του σώματος. Διότι ο άνθρωπος βλέπει πάντοτε κάθε τι που έχει σχέση με τη σάρκα του. Οι υποθέσεις όμως δεν πρέπει να είναι αυτές, διότι κυρίως ο άνθρωπος δεν είναι σαρξ μόνον, δεν είναι πόνος, δεν είναι ασθένεια μόνον σαρκική. Άνευ της αθανάτου ψυχής δεν είναι ικανός ο άνθρωπος και δεν έχει καν προορισμόν στον κόσμο. Αυτό άλλωστε υπενθύμησε και σήμερα,

τη χειρονομία του, με τον τρόπον του, με την υπενθύμισή του στους ανθρώπους αυτούς τους καλούς που του παρουσίασαν τον παραλυτικόν αυτόν της Καπερναούμ. Ό,τι είπε ο Χριστός μας, ό,τι εκήρυξε, ό,τι υπέδειξε έχουνε αιώνιον κύρος. Δεν ήσαν για τότε, δεν ήσαν για τον καιρό εκείνο μόνον, αλλά και για τον καιρό ετούτον. Το κέντρο του βάρους του ανθρώπου είναι στην αθάνατον ψυχή του. Και εκεί πρέπει ο άνθρωπος πάντοτε να προσβλέπει και περί αυτής πάντοτε να είναι ο σοβαρός λόγος. Εάν το μέρος αυτό του Ευαγγελίου σήμερα συνδέσουμε με μίαν άλλη αφήγηση, την οποία μας παρουσιάζει ο Ευαγγελιστής Μάρκος, θα δούμε ότι τέσσερις ένωσαν τα χέρια τους και σήκωσαν τον παράλυτον αυτόν και μάλιστα απεστέγασαν και μία οικία. Και καταλαβαίνετε σε τι έξοδα μπήκαν οι άνθρωποι, μόνο και μόνο για να κατορθώσουν να τον φέρουν μπροστά στον Χριστό. Και ο Χριστός μας, ιδών την πίστην αυτών, άρχισε το έργο του αριστοτεχνικότατα. Του πήγανε παράλυτον στο σώμα και αυτός μίλησε περί παραλύτου ψυχής. Πήγανε να θεραπεύσουν σάρκα και ο Χριστός μας ξεκινά και καταπιάνεται με

την ψυχή του ανθρώπου αυτού του παραλυτικού. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός και δεν πρέπει να περνάει απαρατήρητο. Μη βλέπουμε εξωτερικά. Μη βλέπουμε το τσόφλι, αλλά να βλέπουμε το περιεχόμενο. Μη βλέπουμε το κλουβί, αλλά να βλέπουμε το πουλί. Μη βλέπουμε το βελουδένιο κουτί, αλλά να βλέπουμε το τι περιέχει μέσα. Αυτό διδάσκει ο Χριστός. Ωραία είναι η σκηνή, ωραίες οι όψεις, η ανθρωπίνη ευσπλαχνία να επιβοηθεί στην ανθρωπίνη δυστυχία και να βλέπει την ανθρωπίνη δυστυχία υποφερομένη υπό της ανθρωπίνης ευσπλαχνίας. Ωραίες οι όψεις. Μακαριστοί οι άνθρωποι αυτοί οι οποίοι βοηθούν, κατά κάποιον τρόπο, παράλυτους ανθρώπους στην ψυχή, όχι μόνο στο σώμα, να έρθουν κοντά στον Χριστό.

Μόνος ο δυνάμενος να λύσει τα προβλήματα του ανθρώπου είναι ο Χριστός. Θα ’ρθουν άνθρωποι οι οποίοι οι ίδιοι θα προσφερθούν, οι άλλοι θα τους προσφέρουν. Μεγάλη παραλυσία υπάρχει σήμερα εις τον κόσμο, πνευματική μεγάλη παραλυσία. Ουδείς δύναται να τη θεραπεύσει ει μη ο Χριστός. Και αλλοίμονο από τους γονείς ή από τους φίλους ή από τους γνωστούς, οι οποίοι παραλύτους αυτάς ψυχάς δεν τας οδηγούν, ωθούν κατά κάποιον τρόπο να φτάσουνε εις τον Χριστό, ο οποίος θα δώσει τη μοναδική λύση. Το θέμα του ανθρώπου είναι θέμα αμαρτίας έναντι του Χριστού.

Τι πρέπει να προσέχει ο άνθρωπος; Και τι να την κάνεις τη σιλουέτα την ωραία, όταν μέσα έχει κάποιον κόρακα και δεν έχει κάποια περιστερά;

Τι έχει να ωφεληθεί ένα κλουβί που έχει έναν κόρακα και δεν έχει μέσα μια αηδόνα; Παρεξηγήθη βέβαια από τους ανθρώπους, τους παρευρισκομένους, μάλιστα σε βαθμό βλασφημίας, ότι βλασφημεί γιατί ομιλεί περί αμαρτιών. Ναι, το θέμα δεν είναι αυτό. Το θέμα είναι να διδάξει εμάς τι πρέπει να προσέχουμε. Και αυτό πρέπει να το προσέχουμε πάντοτε, που δεν το προσέχουμε. Όταν ο Χριστός μας μίλησε για την ψυχή του και μίλησε για την παράλυτο ψυχή του και για τις αμαρτίες του που τον έφεραν στην κατάσταση αυτή, υπενθύμισε εις τον άνθρωπο τις υποθέσεις να μην τις πιάνει από τα κλαδιά αλλά από τη ρίζα. Είναι παράλυτος ο νεαρός αυτός εξαιτίας της παραλύτου ψυχής του.

Παράλυτος ο νεαρός αυτός εξαιτίας των αμαρτιών του. Πολλές φορές ακόμη, πιθανόν ο άνθρωπος απ’ έξω να είναι τελείως υγιής, αλλά να είναι παράλυτος εις την ψυχή. Και πολλάκις ακούμε να λέγεται: «Τι κάνετε εις το σπίτι;» «Καλά, δόξα σοι ο Θεός». «Τι καλοσύνη έχετε;» «Δουλεύουν τα παιδιά, επαντρεύτηκαν οι κόρες, επήραμε ακίνητο». Με τον Χριστό τι σχέση έχουν οι άνθρωποι αυτοί; Είναι εν πτώσει, είναι εν εγέρσει; Έχουν σχέση με αμαρτίες ή δεν έχουν; Σε ποια κατάσταση βρίσκονται; Εκκλησιάζονται, εξομολογούνται, κοινωνούν, ζουν σεμνά, είναι παντρεμένοι, κάνουν παιδιά;

Έχουν τη νηστεία στο σπίτι τους; Έχουν την προσευχή στο σπίτι τους; Από πού κι ως πού δοξάζει τον Θεό, καθ’ ην στιγμήν κανένας εξ αυτών δεν έχει σχέση με την Εκκλησία; Αυτό διδάσκει ο Χριστός: προσέξετε την αιτία και μην μιλάτε για αποτελέσματα. Τι κι αν πεθάνει ένας άνθρωπος παραλυτικός, καθ’ ην στιγμήν έχει αθάνατον ψυχήν, λευκήν, λευκοτάτην περιστεράν, και την δώσει; Ή τι κι αν είναι υγιής και μέσα έχει ένα κόρακα, ο οποίος θα ταφεί και θα ανοίξει μια μέρα ο τάφος του και θα είναι κολασμένος στην αιωνιότητα; Αυτό υπενθυμίζει ο Χριστός. Η υπόθεση λοιπόν είναι περί αμαρτίας. Φοβηθείτε την αμαρτία. Μη φοβηθείτε τη λέπραν, μη φοβηθείτε την παραλυσία, μη φοβηθείτε τον καρκίνον, μη φοβηθείτε τη φυματίωση. Την αμαρτία φοβηθείτε. Το μόνο που πρέπει ο άνθρωπος να τρέμει είναι αυτό. Αγία

Αγία Μαγδαληνή: «Προτιμώ», λέει, «να πέσω μέσα σε καμίνη καιομένην επταπλασίως παρά να κάνω μίαν αμαρτίαν».

Στον παραλυτικό να πάρει το κρεβάτι του και να φύγει. Εμείς τον φέραμε εδώ να μας το κάνεις καλά το παλικάρι, να το πάρουμε και να βγούμε έξω, να το πάρουμε και να πάμε στην ταβέρνα, να το πάρουμε και να το πάμε στο σπίτι να γλεντήσουμε. Ναι, αλλά τέτοια κινητά νεκροταφεία δεν κάνω εγώ. Να σου θεραπεύσω το σώμα; Θα αποθάνει αύριο. Θα του θεραπεύσω την αθάνατο ψυχή του, για να ζήσει την αιωνιότητα. Γιατί εγώ είμαι αθάνατος, πρέπει τα έργα μου να είναι αθάνατα. Αυτό το δικαίωμα πρέπει να ξέρουμε εμείς, το οποίο είχε ο Υιός του Θεού εις τον κόσμο, της αφέσεως αμαρτίας της ανθρωπίνης, ο Χριστός μας δεν το πήρε στον ουρανό. Εδώ στα Ιεροσόλυμα που πατάμε εμείς και βλέπουμε εμείς με τα αμαρτωλά μας μάτια και με τα αμαρτωλά μας πόδια. Εδώ στα Ιεροσόλυμα, όταν εσπέρας, το βράδυ της ιδίας ημέρας, άφησε αυτό το δικαίωμα. «Καθώς απέσταλκέ με ο Πατήρ, καγώ πέμπω υμάς. Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Και τους ενεφύσησε, τους έδωσε πνεύμα πρώτης Πεντηκοστής, εθέσπισε το μυστήριο των μυστηρίων, το φιλάνθρωπο μυστήριον της μετανοίας και της εξομολογήσεως,

ο άνθρωπος να τακτοποιεί τα

«Λάβετε λοιπόν Πνεύμα Άγιον». Τι να το κάνουμε; «Αν τινων αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς· αν τινων κρατήτε, κεκράτηνται». Εάν δεν υπήρχε το φιλάνθρωπον αυτό μυστήριον, κατά τους Αγίους Πατέρας και συγκεκριμένως κατά τον Άγιο Ισαάκ τον Σύρον, ουδείς ο ζώμενος, δεν υπάρχει άνθρωπος ο οποίος έζησε και ουχ αμάρτησε. Μόνος Χριστός αναμάρτητος. Ο Χριστός, όμως, εν τη αγάπη Του, γνωρίζοντας το ευόλιστον του ανθρώπου, ότι πάντοτε θα πίπτει, του έδωσε αυτή την εξουσία να μπορεί να τακτοποιεί τις υποθέσεις του κόσμου τούτου. Οι Απόστολοι, οι οποίοι πήραν την εντολή αυτή, τη μετέδωσαν στη συνέχεια και οι άλλοι στους άλλους και οι άλλοι στους άλλους και υπάρχει μέχρι της σήμερον αυτή η εντολή του Χριστού μας.

Στο μυστήριο της μετανοίας και της εξομολογήσεως, που εμείς μπορούμε να τακτοποιούμε τας υποθέσεις της ψυχής μας. Το πίπτειν, αγαπητοί μου, ανθρώπινον· το εμμένειν, σατανικόν. Εφόσον υπάρχει το μυστήριο της μετανοίας και της εξομολογήσεως. Όχι της μετανοίας μόνον κατά τους Προτεστάντας ή της εξομολογήσεως κατά τους Παπικούς· της μετανοίας και της εξομολογήσεως. Διότι πολλοί από εμάς είναι εξομολογημένοι και ουδέποτε μετανοημένοι, όπως πολλοί είναι μετανοημένοι και ουδέποτε εξομολογημένοι. Αυτά που κάνουν σήμερα τα κάνουν και μετά τη Θεία Κοινωνία και μετά την εξομολόγηση. Υποκλέπτουν μίαν ευχήν για να πάρουν τη Θεία Κοινωνία και την άλλη μέρα κάνουν το ίδιο. Είναι σαν τους βατράχους, είναι αμφίβια: μια στο νερό και μια στη στεριά.

Μακριά. Μετανοώ πάει να πει εκατόν ογδόντα μοίρες. Αυτό που αγαπούσα χθες το σιχαίνομαι, το αποστρέφομαι σήμερα, και αυτό που ειρωνευόμουν χθες το αγαπώ σήμερα. Αυτό πάει να πει μετάνοια. Αυτό είπε ο Χριστός. Αυτό το δικαίωμα λοιπόν δεν το άφησε, δεν το πήρε μαζί του. Το άφησε στη γη και έχουμε εμείς σήμερα την ευχέρεια αυτή, σαν άνθρωποι, αν πέσουμε, να σωζόμεθα.

Αυτά που διδάσκονται από τη σημερινή Ευαγγελική Περικοπή της θεραπείας του παραλύτου της Καπερναούμ. Ένα και τελειώνω. Νιώθω μέσα μου μίαν ενοχή, ευρισκόμενος εις τον τόπον τούτον και με τις ευλογίες του Σεβασμιωτάτου να ομιλώ τα λόγια αυτά. Η ενοχή η οποία με συνέχει είναι… Τι εγώ έχω κάνει; Τι έχω προσφέρει για αυτά που μου προσφέρει ο Χριστός μου δια μέσου των ανθρώπων αυτών; Όλοι εμείς οι οποίοι ερχόμεθα από τας Αθήνας και λοιπά, ερχόμεθα με αξιώσεις εδώ. Ερχόμεθα να είναι όλοι παρόντες και να μας περιποιηθούν. Ευχαριστούμε. Τι προσφέραμε εμείς; Τι δώσαμε εμείς για να διατηρηθούν τα μνημεία αυτά της Ορθοδοξίας, να ερχόμεθα εμείς να κλίνουμε ευλαβώς το γόνυ και να ευχαριστούμε τον Θεό, να αντλούμε δύναμη και να φεύγουμε ξανά στην πατρίδα μας; Διότι ο άνθρωπος είναι σαν μια μπαταρία η οποία καταναλίσκεται και έχει ανάγκη να ξαναφορτιστεί. Αυτόν τον σκοπόν έχουνε αυτά τα πράγματα. Για μας κατεξοχήν τους Ορθοδόξους, αγαπητοί μου, τα μνημεία αυτά πρέπει να μείνουν, πρέπει να διατηρηθούν.

Ο καθένας ας αναλογιστεί τας ευθύνας του. Ίσως αναβεί το ερώτημα το εύλογον: «Τι μπορώ να προσφέρω εγώ, ένας ανθρωπάκος;» Αυτό που θέλει η Εκκλησία του Χριστού είναι εκείνο το οποίο προσφέρει η Εκκλησία του Χριστού. Μα τι προσφέρει η Εκκλησία του Χριστού; Προσφέρει αίμα και αίμα θέλει. Αίμα προσφέρει και αίμα θέλει. Ποιος εσκέφθηκε ποτέ του να προσφέρει τον εαυτόν του σε αυτή τη διακονία; Ποιος εσκέφθηκε ποτέ του να δώσει ένα παιδί του στην Εκκλησία, να δώσει ένα παιδί του στο μοναστήρι, να δώσει ένα παιδί του στο ράσο; Θέλει τα πάντα, κατηγορεί τους πάντας χωρίς να προσφέρει τίποτα. Αλλοίμονό του εν ημέρα Κρίσεως, αλλοίμονό του εν ημέρα Κρίσεως, του υποκριτού αυτού, ο οποίος δεν προσέφερε τίποτα και θέλει τα πάντα να ίστανται.

Εγώ δεν μπορώ να προσφέρω αίμα. Μήπως μπορείς να προσφέρεις χρήμα; Διότι ο Χριστός μας από τις πρώτες του ημέρες διεκονείτο εκ των υπαρχόντων ορισμένων κυριών. Μήπως μπορείς να προσφέρεις χρήμα ή έχεις τη γνώμη ότι είναι δικό σου το χρήμα; Άλλος σου το έδωσε.

Νομίζεις ότι μπορείς να ευλογήσεις τα υπόλοιπά σου; Εάν προσφέρεις αυτήν την κίνηση, η οποία πρέπει να μείνει. Και δεν πρέπει να μείνει διότι είναι Ορθόδοξος; Δεν πρέπει να μείνει διότι είναι ο Ελληνισμός; Πρέπει να μείνει διότι πρέπει να γνωρίσει όλος ο κόσμος αυτή την αλήθεια. Γι’ αυτό πρέπει να μείνει. Ευεργεσία σε όλο τον κόσμο των τυφλών. Όποιος δεν θέλει να δει τον κενόν τάφον του Θεού του πραγματικού

περί θρησκειών. Μιλάμε για θρησκεύματα και για αρχηγούς θρησκειών. Μα δεν ντρέπονται!

Τι μπορεί να πει ο Μωαμεθανισμός; Κάθε στιγμή ο Μωάμεθ είναι μέσα στο σάβανό του. Τι μπορεί να πει ο Βουδισμός; Κάθε στιγμή ο Βούδας είναι στο σάβανό του. Τι μπορούν να πούνε οι Πάπες; Τι μπορούν να πούνε οι Προτεστάντες, Λούθηροι, Καλβίνοι κ.λπ., Ρώσελ κ.λπ.; Είναι όλοι καθηλωμένοι στο σάβανό τους. Μόνον ο Ιησούς, ο Εσταυρωμένος, ο Ναζαρινός, ο πραγματικός Θεός: «Ουκ έστιν ώδε, ηγέρθη». Ο κενός τάφος αυτός ζει μέσα στο εχθρικό αυτό περιβάλλον. Εκατό εχθροί και ένας, αυτός είναι μαρτυρία μοναδική. Διότι πρέπει να τη γνωρίσει όλος ο κόσμος, για να περάσουν εδώ ή, αν θέλουν, να σωθούν ή να μείνουν κατακριμένοι. Θα πρέπει αυτό να διατηρηθεί. Θα μπορούμε λοιπόν να προσφέρουμε αίμα, παιδιά, τους εαυτούς μας. Οι Εβραίοι χτίζουν το Ισραήλ,

έρχονται και κάνουν τας διακοπάς τους εδώ και προσφέρουν υπηρεσίαν εδώ πέρα. Ποια κυρία, ποιος κύριος σκέφτηκε να έρθει να κάνει τις διακοπές του εδώ, να προσφέρει, να βοηθήσει, να καθαρίσει άμφια, να καθαρίσει σκεύη, να ξεσκουπίσει; Δεν υπάρχουν τίποτα χέρια εδώ πέρα. Ποιος το εσκέφθη αυτό το πράγμα, να διακονήσει; Ποιοι από εμάς, στις ημέρες που θα είμαστε δεκαπέντε εδώ, έθεσαν τον εαυτόν τους στην υπηρεσία της Εκκλησίας, απλώς να βοηθήσουν κάτι; Δεν το έχουμε για δικό μας; Αξιούμε χωρίς να νομίζουμε ότι έχουμε υποχρέωση σ’ έναν αυτόν. Δεν έχεις λοιπόν αίμα, δεν έχεις χρήμα, λόγον δεν έχεις; Τι πας και κατηγορείς τον κληρικό του Χριστού, τον οποίον δεν ανέχεσαι; Δεν μπορείς να διδάξεις, να πεις «εκεί κάτω γίνεται αυτό, εκεί πέρα συμβαίνει αυτό»;

Κάτω χύθηκε αίμα από καταβολής κόσμου και χύνεται μέχρι χθες. Χθες πήγαμε στο φρέαρ του Ιακώμ και

Ευχή. Πατρός Φιλουμένου εκεί πέρα, του ανθρώπου αυτού ο οποίος έδωσε και το αίμα του σήμερα, σήμερα. Το «Οι μάρτυρές Σου, Κύριε» ισχύει και σήμερα. Δεν είναι τον καιρό εκείνο, είναι τον καιρό ετούτο. Δεν μας συνέχουν τα λόγια που ακούσαμε χθες, την ημερίδα, από τον άνθρωπο αυτόν; Ποιος τον έβαλε στην προσευχή του απόψε; Ποιος εμίλησε για την Ορθοδοξία; Να τη στερεώσει ο Χριστός. Δεν έχεις ούτε λόγον, δεν έχεις. Δεν ξέρεις να τα πεις, δεν ξέρεις να διατυπώσεις στους ανθρώπους να σε καταλάβουν. Μήπως μπορείς να τα πεις στον Θεό; Προσευχή δεν έχεις; Τίποτα δεν έχεις, άνθρωπε; Τόσο πτωχός είσαι, τόσο ψειριάρης είσαι; Πως σατανάς, εγώ ξέρω ότι είναι τόσο πτωχός. Ο χριστιανός δεν είναι τόσο πτωχός, μπορεί να προσφέρει. Λάβετε το υπόψη. Αναλαμβάνουμε ευθύνη από τη στιγμή που ήρθαμε, την προσευχή μας όλους αυτούς που έδωσαν το αίμα τους.

Προσευχή μας όλους αυτούς που είναι στην πρώτη γραμμή σήμερα. Τα νιάτα αυτά που θα επανδρώσουν αύριο. Πού τα παιδιά τα δικά μας; Θα έχουμε και γυρίζουν με τα ποδήλατα στας Αθήνας και από εδώ και από εκεί ή γυρίζουν στα μπάνια γυμνά. Πού είναι υποχρέωση; Θα μας αφαιρέσει ο Θεός. Και αν μας αφαιρέσει ο Θεός την Ορθοδοξία, αλλοίμονό μας. Δεν θα το καταλάβουμε εδώ. Θα το καταλάβουμε πέραν του τάφου, όταν δεν θα υπάρχει ένας Ορθόδοξος παπάς, αμαρτωλός, να κάνει εκεί μια θυσία και να βγαίνει η μερίδα και να πέφτει μες στο αίμα του Αρνίου, εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν αιώνιον. Τότε θα καταλάβουμε τι ζημιά κάναμε. Να προτιμήσουμε να εκλείψει ο ήλιος και η σελήνη και το φως μας το υλικό, παρά να χαθεί η Ορθοδοξία μας και παρά να αναλωθούν τα Άγια Προσκυνήματά μας. Εύχομαι στον Άγιο Θεό, για το πρεσβείον του Αγίου Δεσπότη, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, της Υπεραγίας Θεοτόκου, του Αγίου Αδελφοθέου και όλων των Ιεραρχών και των Αγίων, να φωτίσει το νου μας, αλλά και εμείς να θελήσουμε να πράξουμε, για να είμεθα όχι με κακή απολογία ενώπιον του Κυρίου, αλλά με καλή ομολογία. Αμήν.

Ο αγαθός Θεός, άλλοι να ξαναβρεθούμε εδώ και άλλοι πρώτη φορά να έρθουμε εδώ. Δεν είναι τυχαίο γεγονός. Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν σταθμοί στη ζωή του ανθρώπου αυτά τα περιστατικά. Αν ο άνθρωπος θα ανατρέξει να διαβάσει τη ζωή του και ξέρει πραγματικά τι του χρειάζεται στον κόσμο τούτον, πράγματι θα διακρίνει ότι είναι σταθμοί στη ζωή του. Πολλά πράγματα τον διδάσκει τον άνθρωπο ο Θεός.

Ένα και μοναδικό σκοπό: για τη σωτηρία του. Εάν θα θέλαμε αφενός και αν θα μας έδιδε μάτια αφετέρου ο Χριστός μας, να βλέπαμε πώς εργάζεται για μας, πώς μας ετοιμάζει και πώς θέλει να μας διδάξει και να μας οδηγήσει, θα τον δοξάζαμε καθημερινώς. Δεν υπάρχουν στο στερέωμα, δεν υπάρχουν στη γη τέτοια περιστατικά. Είναι μετρημένα στο ένα δάχτυλο, όχι στο ένα χέρι, στο ένα δάχτυλο. Είναι το μοναδικό εις τον κόσμο αυτό το οποίο βλέπουμε, πατούμε και βρισκόμεθα εμείς. Δεν υπάρχει άλλο. Και εν τούτοις μας αξιώνει να το πατήσουμε άλλοι και για

δευτέραν και για τρίτην και για τετάρτην και για πέμπτη φορά, κι άλλοι για πρώτη φορά να πραγματοποιήσουν σαν πραγματικότητα πλέον το όνειρο που είχαν στη ζωή τους. Εάν θα θέλαμε να αφήσουμε τον εαυτό μας να παρακολουθήσει πνευματικώς το τι διδάσκεται εδώ, πολλά πράγματα θα είχαμε να ωφεληθούμε και οι έγγαμοι και οι άγαμοι. Ωραιότατα έσπευσε ο Απόστολος σήμερα εκ προοιμίου να μας πει τι πρέπει να προσέχουμε αμφότεροι, διότι ο κοινός σκοπός είναι να περάσουμε από εδώ, αλλά να περάσουμε όσο μπορούμε πιο ανώδυνα. Και όταν ο άνθρωπος περιπλέκεται στα του βίου πράγματα και όταν ο άνθρωπος περιπλέκεται γύρω από τη σάρκα του, γύρω από το

πορτοφόλι του, γύρω από τον κόσμο τούτον, δεν θα κατορθώσει να επιτύχει του προορισμού του στον κόσμο αυτόν. Ο άνθρωπος δεν ήρθε στον κόσμο αυτόν για να ζήσει, όπως νομίζουν ορισμένοι. Και όπως λέμε πολλές φορές όσοι ταξιδεύουμε μαζί, ήλθε να αποθάνει και αποθνήσκει για να ζήσει. Ο χώρος αυτός έχει αυτή τη φιλοσοφία. Άνθρωποι οι οποίοι ηθέλησαν και ο Θεός τούς αξίωσε, εγκατέλειψαν τα τερπνά του κόσμου τούτου και ήρθανε εις την έρημον αυτήν του Σινά, το θεοβάδιστον αυτό όρος, το όρος των τύπων και των παραδόξων από την Παλαιάν και την Καινή Διαθήκη, για να σώσουν μόνο και μόνο την ψυχή τους.

Αδιαφόρως αν κοντά σ' αυτούς και πολλοί άλλοι, καλή ώρα σαν και μας, βρίσκουν τον εαυτόν τους. Διότι εδώ είναι μεγάλη φιλοσοφία. Εδώ τα πράγματα έχουν ελεγχθεί και ο καθένας βαδίζει σωστά. Ξέρει γιατί ήρθε εις τον κόσμο και ξέρει πού υπάγει και ετοιμάζεται για να υπάγει· πράγματα τα οποία δεν τα προσφέρει ο κόσμος. Εμείς θαυμάζουμε το γεγονός, δεν μιμούμεθα όμως το γεγονός. Δεν είναι για όλους, όμως, η ζωή αυτή, αλλά η διδασκαλία είναι για όλους. Δεν μπορώ εγώ να έρθω να γίνω μοναχός. Μπορώ να μεταφέρω τον μοναχισμό στο σπίτι μου.

Παύλος λέγει: «Λέγω να βγείτε από τον κόσμο;» Εφόσον δεν μπορείτε να βγείτε από τον κόσμο, αλλά να είστε μες στον κόσμο, αλλά να μην είστε του κόσμου. Οι ιχθύες είναι το μοναδικό παράδειγμα στην περίπτωση, οι οποίοι υπάρχουν σε δέκα και είκοσι και τριάντα χρόνια μέσα στην αλμύρα και είναι ανάλατοι. Είναι ικανό αυτό να γίνει, εάν ο άνθρωπος το θελήσει. Και ο έγγαμος μπορεί πιο ανώδυνα και ο άγαμος ακόμη μπορεί πιο ελαφρά να περάσει και αναμάρτητα από τη ζωή αυτή. Χίλια εξακόσια τόσα χρόνια διατηρεί το σκήνωμα αυτό εδώ και ερχόμεθα εμείς ενίοτε και αντλούμε δύναμη. Κατά κάποιον τρόπο διατηρείται μέσα σε εχθρούς

της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Ανάσταση, Ευαγγελισμός, και ο Θεός δεν την κατέκαψε. Είναι Αυτός ο ίδιος που μπορεί και μας να μας διατηρήσει εν τη χειρί Του αμωμήτους και αλώβους, αρκεί εμείς να Του παρουσιάσουμε σχετική καθαρότητα. Μόνον εάν το θελήσουμε πάλι, και Αυτός αυτή την προσφέρει. Δεν πρέπει να περάσει λοιπόν έτσι απαρατήρητο, να μην δοξαστεί ο Θεός για αυτό το οποίο οικονόμησε.

Ακόμη, το πρόσωπο που δεσπόζει εδώ, εκτός της Παναγίας μας, η Αγία Αικατερίνη, κι αυτή δεν πρέπει να περάσει από πολλούς μας απαρατήρητη. Έχουν τη γνώμη οι άνθρωποι ότι ο μοναχισμός και γενικότερα ο χριστιανισμός είναι για τους αποτυχημένους. Είναι εδώ μια καταπληκτική απάντηση. Μπροστά μας δεν έχουμε κάποια αποτυχημένη. Έχουμε κάποια φτασμένη, επιτυχημένη, από πολύ μεγάλα σκαλοπάτια. Ο Χριστός μας έχει υπηκόους από βασιλεία, από ανάκτορο μέχρι αχούρι. Έχει από μια Αγία Αικατερίνη με επτά διπλώματα, βασιλοπούλα, μέχρι έναν Άγιο Ιωάννη Ρώσο, ιπποκόμο σε ένα αχούρι ενός αγά. Δεν δυσκολεύεται ο Χριστός, δεν κατοικεί σε στεγανά ο Χριστός, δεν κατοικεί σε πλουσίους ο Χριστός.

Στις καρδιές ο Χριστός, όπου, δόξα τω Θεώ, έχουμε όλοι. Θα μπορούν λοιπόν αυτοί που νομίζουν τα γράμματά τους, που δυσκολεύουν να δεχτούν το Χριστό, να πιστέψουν και μπορούν να αποσύρουν τον εγωισμό τους, να έρθουν να συζητήσουν με την Αγία Αικατερίνη. Και εμείς κατευθείαν, οι νέοι, οι απόγονοι των εκατόν πενήντα που επάλεψαν Ευαγγελισμός, Αντίχριστος, Άρτος, Βασιλεία Ουρανών των... Αν από την Αγία διαβάστε και το βίο σας, θα πρέπει ακόμη πιο πολύ να τα προσέξουμε και να τα μεταφέρουμε αυτά. Δεν έχω κανένα λόγο να θεολογήσω εν προκειμένω, ούτε να ηθικολογήσω. Απλώς να υπενθυμίσω, όχι να κουράσω την αγάπη σας ούτε τους Πατέρες, απλώς να υπενθυμίσω τον μέρος που βρισκόμαστε και ποιος είναι εκείνος που το συντηρεί, ποιος είναι εκείνος που το διατηρεί.

Την όραση μέσα σε αυτή την πειρασία, την πνευματική και την ηλικία, πώς διατηρείται, είναι θαύμα θαυμάτων. Αυτός είναι ο Θεός, ο χθες, ο σήμερον, Ιησούς Χριστός ο Αυτός. Του λύνουμε τα χέρια, θαύματα θα βλέπουμε στη ζωή μας. Και κάποια μέρα θα φύγουμε κι εμείς και θα προστεθούμε στη χορεία όλων αυτών των ανθρώπων που επέρασαν και από εδώ. Και είδατε με δέος τα Άγια Λείψανα, τα οποία είναι το εν πέμπτον όλων αυτών οι οποίοι έζησαν στους χώρους αυτούς, στην ερημιά αυτή, και άφησαν όλη αυτή τη διδασκαλία, την έγγραφον και την θεοφίλητον. Διότι δεν είναι μόνο αυτά τα οποία εγγράφησαν, εκείνα που μετεφέρθησαν, αλλά και εκείνα τα οποία δεν έφτασαν σε μας για διαφόρους λόγους και τα μαρτυρεί ο τόπος αυτός. Εύχομαι ταπεινώς.

Η ευλογία της Παναγίας μας που δεσπόζει εδώ, η ευλογία της Αγίας Πανσόφου και Μάρτυρος Αικατερίνης, η ευλογία των πατέρων των επωνύμων και των ανωνύμων και του προκαθημένου εδώ του Αγίου Σινά, του Δαμιανού. Παρότι το πνεύμα του είναι παρόν, παρότι ο άνθρωπος είναι απών, η ευλογία να είναι μαζί μας. Να είναι με την Εκκλησία μας, να είναι με τον μοναχισμό, να είναι με τον κλήρο μας.

Να είναι με τη γλώσσα μας, να είναι με την πίστη μας, διότι εμάς εξέλεξε ο Θεός, μετά τους Εβραίους οι οποίοι Τον εσταύρωσαν, να μεταφέρουμε, να διαιωνίσουμε και να κηρύξουμε το Ευαγγέλιο. Δεν θα το ιδούμε εμείς, θα το ιδούν οι ψυχές μας. Έχουμε προορισμό, έχουμε αποστολή να προσευχόμεθα, να μπει μέσα στην προσευχή μας η Σιναϊτική Αδελφότητα, να μπει μέσα στην προσευχή μας η Αγιοταφική Αδελφότητα, να μπει μέσα στην προσευχή μας. Ο Αγαθός Θεός επέτρεψε, με τις πρεσβείες της Παναχράντου Μητρός του Κυρίου, να ευρισκόμεθα σήμερα στον Άγιο αυτόν τόπο, ένθα ο Πανάγιος Τάφος της Παναγίας Μητρός μας. Δεν είναι τυχαίο γεγονός ούτε της αξίας μας ούτε της αγιοσύνης μας. Είναι του ελέους του Κυρίου και της αγάπης και της πρόνοιας του Κυρίου. Και σαν κάτι τέτοιο θα πρέπει να το τοποθετήσουμε μέσα μας και να Τον ευχαριστούμε για αυτά που βλέπουμε και για αυτά που πατούμε.

Η πρόνοια του Θεού, παρά στις αντιξοότητες, τις αμαρτίες μας και την απιστία του κόσμου, ακόμη τα διατηρεί τα μνημεία αυτά, για να ερχόμεθα εμείς να αναζωογονούμε την πίστη μας.

Να ολοκληρωθούμε κάποια μέρα, ώστε με τη βοήθειά της να φτάσουμε να τη συναντήσουμε εκεί που έχει μετασχεί και έχει πάει και αυτή πρόδρομος μαζί με τον Κύριο ημών Ιησού Χριστόν υπέρ ημών. Θα πρέπει ό,τι βλέπουμε και ακούμε να τα μεταφέρουμε και στους ανθρώπους εκείνους οι οποίοι δεν γνωρίζουν τις δυσκολίες τις οποίες συναντούν τα προσκυνήματα αυτά για να διατηρηθούν, για να ερχόμεθα εμείς όποτε θέλουμε και όπως θέλουμε να τα βρούμε.

Να μας υποδεχθούν. Έχουμε υποχρέωση έναντι αυτών, διότι άλλοι προσεφέρθησαν δια μέσου των αιώνων και τα διατήρησαν και εμείς θα πρέπει κατά κάποιον τρόπο είτε προσωπικώς είτε υλικώς είτε πληροφοριακώς είτε με την προσευχή μας να κρατήσουμε βάρος από αυτό το βάρος, που κάθε μέρα γίνεται μεγαλύτερο, διότι οι πιέσεις είναι μεγαλύτερες, προκειμένου να διατηρηθούν αυτά τα πράγματα εις τον αιώνα. Είναι θαύμα, όπως βλέπουμε εδώ τις ημέρες που βρισκόμεθα κινούμενοι μέσα στα Άγια Προσκυνήματα, πώς διατηρούνται αυτά. Δεν διατηρούνται με τη δύναμη τη δικιά μας, αλλά διατηρούνται με την χάρη του Θεού. Μας καθιστούν αναπολογήτους.

Θα ερωτηθούμε μίαν ημέρα τι προσφέραμε εμείς εν σχέσει με εκείνα τα οποία ελάβαμε από αυτά. Δεν ξέρω τι θέση πρόκειται να πάρετε μελλοντικώς. Πάντως μέχρι σήμερα οι θέσεις μας είναι παθητικές και λίαν αμαρτωλές. Και θα δοθεί λόγος τω Θεώ. Εκτός του ότι ίσως επιτρέψει να μας τα πάρουν και τότε θα καταλάβουμε τη ζημιά που κάμαμε. Η τιμωρία μας θα είναι η αφαίρεσή των, διότι αν ο Θεός επιτρέψει ένα τέτοιο πράγμα, είναι εξαιτίας των αμαρτιών μας. Ας πάρουμε λοιπόν θέση σοβαρά έναντι αυτών τα οποία βλέπουμε και ακούμε, ώστε και άλλοι μεταγενέστεροι, μέχρι της συντελείας των αιώνων, να τα βρίσκουν. Αν όχι καλύτερα, που αυτή είναι η ευχή και αυτό θα πρέπει, αλλά τουλάχιστον να διατηρηθούν, διότι πρέπει να διατηρηθούν.

Ότι η ίδια η επίσκεψή μας αυτή εδώ μας το πληροφορεί σήμερα, το τι δύναμη αντλούμε, το πώς μας μεταφέρουν από τα υλικά στα πνευματικά, από τα πρόσκαιρα στα αιώνια. Εύχομαι, για το πρεσβείον της Παναγίας Μητρός του Κυρίου μας, για την ευχή του Αγίου Ηγουμένου και των Πατέρων όλων οι οποίοι εδώ διακονούν και όλων των Αγίων και των Αγίων της ημέρας, η ευχή μου η ταπεινή αυτή να γίνει πραγματικότητα. Να μεταφέρουμε ό,τι είδαμε και ακούσαμε και να βρεθούν άνθρωποι να βοηθήσουν με κάποιον τρόπο που μπορεί ο καθένας αυτά τα τεμένη της Ορθοδοξίας. Διότι δεν είναι μόνο για εμάς αυτά, είναι και για αυτούς οι οποίοι δεν βλέπουν μέχρι σήμερα την αλήθεια. Βλέπετε πόσα εκατομμύρια κόσμος

πλανεμένος. Πρέπει να κρατηθεί λοιπόν η Ορθοδοξία ψηλά και η φωνή αυτή της Ορθοδοξίας ψηλά. Εύχομαι στον Άγιο Θεό να γίνει πραγματικότητα και η χάρη της Παναγίας μας να είναι και με τους εδώ διαμένοντας και με εμάς. Αμήν.

Η Παναγία να είναι η βοηθός. Ο κύριος Παναγόπουλος σας τα είπε τόσο ωραία που δεν υπάρχει άλλος τρόπος να τα πούμε καλύτερα. Ωραία! Όλοι νομίζω είναι ένα καθήκον σε όλους μας, τόσο εμάς εδώ που ζούμε στα Πανάγια μέρη και τόσο σε κυρίους προσκυνητές από την Ελλάδα, με κάθε θυσία να υποστηρίξουμε τα Πανάγια μέρη, διότι πραγματικά εγώ το προβλέπω. Πολύ λυπούμαι. Πράγμα το οποίο απεύχομαι, κάποια ώρα θα τα χάσουμε τα προσκυνήματα, εάν δεν δείχνουμε κάποιο ενδιαφέρον περισσότερο και μεγαλύτερο.

Δεν είναι μόνο εδώ πέρα το οικονομικό, αλλά είναι κυρίως το έμψυχο υλικό. Δεν ξέρω πού οφείλεται το γεγονός αυτό, που δεν έχουμε δυστυχώς ανθρώπους. Δεν έχουμε ανθρώπους. Και θα πρέπει, εάν κανείς από εσάς γνωρίζει κάνα παιδάκι το οποίο έχει κάποια κλίση να υπηρετήσει την Εκκλησία του Χριστού, ιδιαίτερα εδώ στον Πανάγιο Τάφο, ευχής έργον θα είναι να έρθει εδώ πέρα, να καταταγεί στην Αγιοταφική Αδελφότητα, και οπωσδήποτε η προσφορά της υπηρεσίας του θα είναι πολύ μεγάλη, τόσο στην Εκκλησία όσο και στο Έθνος, διότι εμείς εδώ οπωσδήποτε έχουμε, η υπηρεσία μας έχει διπλό χαρακτήρα, και από θρησκευτικής πλευράς, θρησκευτικής, αλλά και εθνικής. Ο σκοπός μας εδώ δεν είναι μόνο να είμαι απλός καλόγερος.

Δεν ντρέπομαι να το πω, την καλογερική ζωή με τη σωστή της έννοια δεν τη ζούμε εμείς εδώ, διότι είμαστε μέσα στον κόσμο αναμεμειγμένοι, είμαστε υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουμε όλους αυτούς που έχουμε γύρω μας, οι οποίοι αυτή τη στιγμή τουλάχιστον φαίνονται άλλοι εχθροί μας, πρέπει να τους αντιμετωπίσουμε όλους αυτούς. Και ο δεύτερος σκοπός είναι εδώ πέρα να διατηρήσουμε τα Πανάγια Μέρη σε χέρια ελληνικά. Δεν είναι λίγο πράγμα για μας τους Έλληνες να έχουμε την παρουσία μας εδώ στα Πανάγια Μέρη, και σήμερα έχουμε κλείσει τα δυο χιλιάδες χρόνια, και να λέμε ότι τα Πανάγια Μέρη είναι ελληνικά. Δεν είναι λίγο πράγμα γι' αυτό, αυτό το πράγμα. Θα πρέπει με κάθε θυσία να τα διατηρήσουμε τα Πανάγια Μέρη στα χέρια τα ελληνικά και, όπως σας είπε ο κύριος Παναγόπουλος, και οικονομικώς.

Το Πατριαρχείο έχει ανάγκη, όπως παραδείγματος χάριν σχετικά με την αναστήλωση του Ναού της Αναστάσεως, και σιγά σιγά αφήνουν τα διάφορα μοναστήρια, έχουν μεγάλη ανάγκη ανοικοδομήσεως οπωσδήποτε, και το έμψυχο υλικό που προέχει, για μένα δηλαδή προέχει αυτό το θέμα, το έμψυχο υλικό. Δεν έχουμε ανθρώπους. Εδώ βλέπετε δίπλα οι Καθολικοί, όπως μου έλεγαν εχτές, έχουν ξοδέψει 4 εκατομμύρια λίρες Ισραήλ. Και τι κάνουν; Παιχνίδια, απλώς προς το θεαθήναι των ανθρώπων. Εμείς εδώ δεν μπορούμε να κάνουμε τέτοια πράγματα και όλα εδώ μέσα έχουν ρημάξει. Όλα εδώ πέρα έχουν ρημάξει. Τι να κάνουμε; Ο Θεός είναι μεγάλος πάντοτε. Ορίστε. Αν έχουν νέους ανθρώπους; Θα σου πω, έχουν άλλο σύστημα αυτοί, έχουν άλλο σύστημα. Εμείς εδώ σαν Πατριαρχείο...

Προσπαθούμε εκ των ενόντων να κάνουμε τη δουλειά μας. Ενώ οι Καθολικοί, δεν τους ενδιαφέρει και πολύ το θέμα αυτό, διότι έρχονται συστημένοι από το Βατικανό. Υπάρχει μία αρχή, μία κεφαλή. Έχουν πατριαρχεία οι Καθολικοί, όπως είναι το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και αλλού, αλλά αυτοί οι πατριάρχες οπωσδήποτε είναι, τρόπος του λέγειν, ένα σημείο και υψηλό ονόματι.

Η Παναγία να μας δώσει δύναμη και κουράγιο να συνεχίσουμε τον αγώνα αυτό, γιατί είμεθα και εμείς σήμερα, οι σημερινοί άνθρωποι, είμεθα υπεύθυνοι για όλα αυτά τα πράγματα, γιατί έχουμε κάποιες ιερές παρακαταθήκες στα χέρια μας, τις οποίες πρέπει να παραδώσουμε. Αλλά το πώς θα τις παραδώσουμε, αυτό είναι το θέμα. Πώς θα τις παραδώσουμε και σε ποιους θα τις παραδώσουμε; Ελπίζουμε όμως πάντοτε στον Θεό και στην Παναγία να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε όλες τις αντιξοότητες που αντιμετωπίζουμε. Έχετε προσκυνήσει όλα τα Άγια Προσκυνήματα, τον Άγιο Τάφο, ακούσατε οπωσδήποτε το θλιβερό γεγονός στο φρέαρ του Ιακώβ που εκεί έγινε. Δεν μπορούμε να προδικάσουμε, δεν ξέρουμε. Ο Θεός μόνο ξέρει ποιος ήταν ο εγκληματίας του φοβερού αυτού εγκλήματος.

Σκότωσε τον άνθρωπο αυτό μέσα στην εκκλησία, δεν ξέρουμε, μέσα στην εκκλησία, έξω από την εκκλησία, δεν ξέρουμε. Εκείνο το οποίο ξέρουμε είναι ότι τον βρήκαμε μέσα στην εκκλησία σκοτωμένο. Και βλέπετε, στο Πατριαρχείο αυτή τη στιγμή, διότι, ας πούμε, φαίνεται, δεν αισθάνεται τη δύναμη ο ιερεύς, δεν μπορεί, ας πούμε, να προστατεύσει αυτή τη δύναμη, να φύγει. Κανείς δεν θέλει να πάει. Ηγούμενος, κανείς δεν θέλει να πάει. Είναι πολύ σοβαρό. Προσωρινώς διορίστηκε κάποιος από το Πατριαρχείο για, τέλος πάντων, κάνα χρόνο, αν μπορέσει να αντέξει. Κατά τα άλλα θα είναι πάλι πρόβλημα.

Με τα λόγια δεν κάνουμε τίποτα. Με τα λόγια δεν κάνουμε τίποτα. Πάντως, Γέροντα, ο κόσμος είναι αδιαφώτιστος στα θέματα αυτά. Παίζει ένα σοβαρό ρόλο η διαφώτιση. Εμείς, παραδείγματος χάριν, τώρα είμαστε 100 άνθρωποι εδώ, έτσι; Λοιπόν, εμείς αυτά που είδαμε και ακούσαμε θα τα μεταφέρουμε. Αλλά πόσο κόσμο θα επηρεάσουμε εμείς; Άλλους τόσους. Εδώ χρειάζεται να διαφωτιστεί ο κόσμος με ομιλίες ανάλογες στην Αθήνα και στις Μητροπόλεις που είναι φιλομόναχοι οι Επίσκοποι. Επίσης, δεν ξέρω με τι τρόπο να διαφωτιστούν οι ανάγκες των Αγίων αυτών Τόπων. Διότι πολλοί άνθρωποι και χρήματα ευχαρίστως θα μπορούν να προσφέρουν και να βρεθεί ο τρόπος μέσω του Πατριαρχείου να φτάσουν εδώ.

Άνθρωποι ακόμη, όχι μόνο μωρά μικρά αλλά και άνθρωποι μεγαλύτεροι, που μπορούν να σταθούν και με σοβαρότητα, νους και λοιπά, να πλαισιώσουν ορισμένα άλλα βοηθητικά μέρη. Είναι αδιαφώτιστος ο κόσμος. Εγώ θα ήθελα να ρωτηθούν, εκτός 4-5 ανθρώπων, οι υπόλοιποι 95 πρώτη φορά ακούν και βλέπουν τα προβλήματα των Αγίων Τόπων. Και νομίζω ότι θα έχουν, με το πλαίσιο των δυνατοτήτων, όλη την καλή διάθεση κάτι να πούνε.

Να έχουμε μια ψήφο, έστω διαπροσωπική αυτή η ψήφος. Αυτό λοιπόν δεν γίνεται, δεν γίνεται. Εγώ εδώ που ήρθα τώρα στα γεράματα, τα ανακάλυψα. Κανένας ποτέ δεν μου είπε ότι έτσι και έτσι το θέμα. Εδώ, κάτι ό,τι μπορούσα. Και πάλι τα δύο χρόνια αυτά, πήγανε δύο άνθρωποι εδώ πέρα. Έμεναν στο Άγιο Σάββα και ένα το στενά. Μέναν δύο άνθρωποι, εκτός του υλικού το οποίο έφτασε εδώ.

Αυτό το πράγμα δεν ξέρω πώς, εσείς που ξέρετε το μηχανισμό της διατηρήσεως του Πατριαρχείου, να βρεθεί ένας τρόπος, όχι απλώς μια φορά το χρόνο υπέρ του Παναγίου Τάφου, δίνουμε μισή, μια δεκάρα. Συγγνώμη δηλαδή, αλλά οπωσδήποτε υπάρχουν και ορισμένα πράγματα τα οποία δεν είναι εκεί παρόντες. Ναι, δεν έχω καμία αντίρρηση. Πώς προς το μηχανισμό, θα πούμε κάτι.

Μπορώ, διότι του Κυρίου η φυλακή το σταμάτημα. Καλά, εμείς δεν θέλουμε να το πούμε μαζί, λέμε. Ακριβώς, αλλά αν προχωρήσουμε βαθύτερα στο θέμα αυτό, τότε θα ανακαλύψουμε άλλα πράγματα και θα πούμε: Άραγε, εμείς φταίμε; Νομίζω και θα καταλήξουμε ότι φταίμε, εμείς φταίμε. Άρα, εμείς φταίμε. Έτσι θα πούμε τελικά. Γι' αυτό το καλύτερο πράγμα είναι κανείς το να ελπίζει. Ευχαριστώ.

Κάποιου ηγουμένου, παραδείγματος χάρη, αν δεν λέμε ονόματα, κάποιες καταστάσεις, πολλά διορθώνονται, πολλά διορθώνονται, όπως τίποτε. Πάντως είναι αρκετό μόνο να έχουμε μέσα περισσότερο την πίστη μας προς τον Θεό, προς την Παναγία, προς τον Πανάγιο Τάφο. Διότι όταν αυτό μας λείπει από μέσα μας, θα είναι στα βέβαια ότι δεν κάνουμε τίποτε, τίποτε δεν κάνουμε. Πρώτα αυτό πρέπει να ριζωθεί μέσα μας και ελπίζουμε ότι με τη δύναμη του Χριστού και της Παναγίας και πάντων των Αγίων κάποτε κι αυτό θα επιλυθεί. Άρα, είπαμε, ορισμένα πράγματα δεν μπορούμε να εμβαθύνουμε στις ελληνικές, διότι παν τούτα πάντα.

Εκεί τώρα παράτι τα ρίξανε 6 μήνες πέρα, χωρίς δουλειά. Και εκεί βρίσκεται σε αθλία κατάσταση αυτή η κοινωνία. Έχει αγριέψει το μοναστηρίδι. Κι αφού έρθει για φόβο. Αφού δεν έχει φόβο. Ε, κοιτάξτε, τέλος πάντων, άλλο να υπάρχει άνθρωπος στην θύρα. Δεν βλέπετε; Το σύστημα το δικό μας εδώ θέλει να υπάρχει παντού ένα. Αυτό θέλω να πω, να το λέω, να πει, διότι όταν ξέρουμε ότι ήρθε και αύριο θα πει.