Visit of the Patriarch, 1980

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Thank you very much. It is Pascha. We could speak about three forms of ascesis—excuse me. This is yet another time this year that I have addressed large gatherings of Greek Orthodox Christians, both from Greece, of course, and from every other part of the world.

Pilgrims have gathered here from Greece, Canada, Australia, New Zealand, and many other parts of the world.

The gathering of so many Greek Orthodox Christians from different places bears witness to the living strength of the Orthodox faith. This is a great consolation and encouragement to us, for it reminds us that we are not alone; millions of Orthodox Christians stand with us.

We here are isolated. We do not live within the borders of our Greece; we are beyond Greece’s frontiers, in a foreign land. Yet the Patriarchate has known how, amid lions, to preserve this place through the centuries, since 1432, together with its ancient sacred shrines.

For here is the booklet produced by the Patriarch of Jerusalem, which contains not only what is discussed in response to objections, but also what was agreed upon in a spirit of broad-mindedness; anyone who is interested and has been instructed should embrace it. Yet you do not support others. Yet you do not support those who are genuine.

Through the centuries, the holy places have endured despite great hardship. Preserving them is both a precious inheritance and a serious responsibility.

People from different nations join in one another's celebrations. When an event is celebrated in France, they too feel that they share in it. Is this not a great honor for our people?

Here we are deeply moved; we feel things that we cannot explain, and somehow, from the very outset, you told us precisely what we ourselves feel. You read our hymn to us. How evident it is that one and the same Spirit holds us all together, and we who are counted worthy should glorify God.

We feel these things, we see them, we taste them; in general, all our senses are satisfied. Yet, as we were saying with the brothers and fathers who were with us, the Lord renders us without excuse. For we have never even taken an interest in the things we see and hear and enjoy, nor have we ever offered so much as a single prayer. If we were to ask our dear friends to tell us—if whoever has ever once said a prayer for the Brotherhood of the Holy Sepulchre were to raise his hand—we would see that everyone’s hands remained down. One or two may perhaps have done so occasionally, but systematically, with fervor? No.

We are obliged to support them, at least with our prayers. If we cannot give blood to whoever needs it, if we cannot give money to whoever needs it, we can at least offer a prayer. On this point I have often felt guilty, and perhaps at this moment I represent a large portion of the brothers with whom we journey together. Yet here before you, at this very moment, I would like to make a good vow and give a good promise for the common good. For if the mother disappears, the children too will die. If the sun disappears, the moon too will be lost, and the stars will be lost; everything, of course, will be lost. At least from now on, let us put into practice what Paul said: “The times of ignorance God overlooked, but now He commands.”

Let us take this to heart. No, I cannot break people of their habit of praying for their little grandchild, for Katina to succeed at the bank, for their little shop, and so forth—but for Orthodoxy, nothing. At least from now on, let each person adopt a small canon, a rule of prayer. I ask you also to remember the Brotherhood of the Holy Sepulchre. There are three beacons of our Orthodoxy: Jerusalem, Sinai, and the Holy Mountain. They sustain us. If they are removed from our midst, our oxygen is gone.

I would like to make this absolutely clear. You cannot do something if you do not know about it; but once you learn of it, you can no longer neglect it. Just as the physical world cannot live without physical oxygen, so the spiritual world cannot live without this spiritual oxygen. Whether the people there are good or bad, we do not know how divine providence may be using them. We will receive them as a gift from God. How God gives them to us is not our concern. My God, preserve them. My God, shelter them—the people standing before us like battlements, in the mouths of lions. I do not wish to embarrass our Patriarch. I will say only this: if he could speak and tell us of the malice and venom he experiences from the heterodox and from all the heretics surrounding us, we would be left speechless and would say, “How do you still exist today?”

Look, he will go forward, yes, because he is not alone; someone else stands behind him—our Christ, who loves both him and us. And if He preserves him, He will assign him to the front line; He preserves him for us, not for himself. As ordinary people, they will find a way to preserve their standing; the Patriarch is not without understanding. This, then, must become our own possession; it must become our life, and we must carry it with us and share it with our surroundings and with everyone wherever we may be. Gentlemen, if you cannot send blood to Palestine, at least send spirit; send prayers. “What inhabited world—you, remain where you are,” the great professor Antonios told us. Man is not deprived; man is not poor. Man is exceedingly rich, provided that he understands what his calling is and before whom he stands.

of the majesty of Orthodoxy and the blessing that our Christ gives to the whole world, for even the heterodox are blessed from Heaven because of the Orthodox. We are a fragrance in the world, entrusted with a great mission. We are the new Israel. We shall fulfill the role that they once fulfilled, which they lost through their heedlessness. We have a role to play. Exactly. This is how we understand it, embrace it, and pass it on. To be Greek is a great thing; the Greek language is a great thing; the Greek alphabet is a great thing. All these are gifts of God, and we must not imagine in our pride that we are something in ourselves; rather, by the grace of God, we are what we are. And we cannot cast this aside, whether we wish it or not. We have a calling.

Therefore, through the prayers of His Holiness the Patriarch and of all the clergy here, who, under his direction, labor like the Apostles and the Seventy and preserve the Church in Jerusalem, may we receive mercy, strength, and grace, and may there be instilled in us a sense of obligation that we too can do something toward this effort. That is what I had to say. I do not know; our Lord knows.

I had been bound by friendship to the late Patriarch Athenagoras since 1920.

When I first visited Athens, I was sent by the late Patriarch of Jerusalem, Damianos, to study at the University of Athens. God illumined me, and I studied law, since I had already received a priestly education. I thought that legal training might help me serve the Patriarchate of Jerusalem more effectively, while I continued to be a clergyman and theologian. That was in 1921.

At that time the title was not Archbishop but Metropolitan. In 1921, then, I was a first-year university student, while Athenagoras was secretary to the Metropolitan of Athens, Minopoulos. I was therefore given the opportunity to meet regularly with the future Ecumenical Patriarch. He was then a deacon, and I too was a deacon. We often met in Exarchia, where I lived. At that time a great controversy arose in Athens over discarding the cassock and kalimavkion and cutting the priests’ beards and hair. Thank you.

The press was divided into two equal camps. People were saying, “We must throw away these old cassocks, mustaches, beards, and long hair and find new clothing that will be pleasing to the public.” They had also turned against the Metropolitan of that time. I am telling you these things because the same issues are present here. Athenagoras of Metsovo often came to see me, accompanied by a mutual friend named Georgios Delianis, who lived in a house at 4 Plapouta Street—I still remember it, you see. Sometimes we went out together and talked freely. The pilgrims want to hear all these things; they want to hear about these events.

Well, sometimes we would also go to Syntagma Square, because they used to hold all these things we are talking about there. So I went with them too, and some people were speaking against the Metropolitan of Ioannoupolis. There was also a notorious archimandrite named Leventis, who was not quite sound of mind; he had a card that he would display, saying that he was a candidate for the episcopacy.

They spoke particularly against the Metropolitan of that time.

This man is eighty years old, while I am now eighty-nine. Why should we demand that he discard his cassock, shave his beard, cut his hair, and wear trousers? From childhood he lived in monasteries and followed the priestly and monastic life. We should not attack an elderly man for remaining faithful to the way of life he has always known.

Two or three years later, Athenagoras was elected Metropolitan of Corfu. At the time I was attached to the Exarchate and was also training as a lawyer. I joined a large law office so that my legal education might make me more useful when the need arose. Not many years later, he came to me one day with a request.

“A small cross as a blessing from the All-Holy Sepulchre, with a piece of the Precious Wood, and a prayer rope.” “I do not have one, Vasileios, but I shall write to the Patriarch. A prayer rope.” And indeed, within fifteen days, there arrived a small cross with a piece of the Precious Wood and a very beautiful black prayer rope.

May these accompany them as protective keepsakes at their post in America and during their subsequent administration, following their preparation in Corfu and in North America.

When we met, however, as I told you, at the home of Agios Lios Antiligiannis, my compatriot, we spoke about many things. I would also say this: “Instead of sitting there criticizing those who hold office—and we do criticize them—we should resolve in our hearts that, if God counts us worthy and we attain higher offices, we ourselves will do our duty,” making this a definite principle. I went abroad—I went abroad and remained there for twenty-six years. During the Occupation, that is, the German occupation, I was there. I spent the whole Occupation there.

This continued until 1964. Many hierarchs and companions were involved in the events of that year. Then he said to me, "This is my day."

“Your Beatitude, I am ashamed of what I am about to tell you.” “Why,” said His All-Holiness, “why do you feel ashamed?” “I not only feel ashamed, but feel it deeply.” “Why? What has happened?” “I am ashamed because I see that neither as clergy, nor as Patriarchs, nor as human beings have we done our duty toward the Patriarch of Jerusalem. And before God, I am the first to blame, because I, as Ecumenical Patriarch, never—never—thought about how we might help the Patriarch of Jerusalem.” I replied, “But that is not all this is. It is an awakening of conscience, an expression of the feelings you have, but which you cannot fully grasp. What can you know from here?”

“I shall give you written authorization to go to America and seek whatever assistance you need, so that we may support the Greek Orthodox Patriarchate of Jerusalem once again.” I said, “Your All-Holiness, thank you very much. It is no trouble for me; rather, as is fitting, I shall undertake this.” And he told me, “You will go there. I have instructed Archbishop Iakovos to help you. But first of all, we shall give the Archbishop’s journey wide publicity, announcing that the Patriarch of Jerusalem is coming and that the Patriarchate of Jerusalem must be helped, for it is the glory and majesty of Orthodoxy and of our people.”

"Very well," I said. I went in 1961, but unfortunately I did not receive the response that was needed. I reported the disappointing results of my journey to the Patriarch, though I was not discouraged. I conveyed the blessing of His All-Holiness, visited President Kennedy, and spoke with a prominent benefactor. I invited him to visit the Patriarchal School, and he promised that he would. Later, when the Pope came here, Athenagoras returned, and I received them both upstairs.

Later he said to me, "Your Beatitude, I have come here with most of the members of the Holy and Sacred Synod so that we may discuss with the Pope the question of the union of the Churches." When the Pope arrived, they asked me to go and receive him. I replied, "I cannot go out to receive the Pope myself."

I have no connection with either the Pope or the king in these matters. If I express my judgment, I am not speaking about other matters, but about giving glory and honor to the Pope. I saw nothing of the sort. And I did not go. He came here. He wanted me, then, to go here to the gate to greet him. I would not go. I said, “The only thing I can do is this: once he arrives and settles into his residence, I may go up to visit him there, but on the condition that after an hour or half an hour he will come in turn, returning the visit. I will agree to nothing else.” They agreed. Athenagoras came. Athenagoras came. Then we went up first to the house of the genuine Dimigertos of Lichtos, as I call him. “What do you say—shall we have a brief consultation?” What was I to say?

When Athenagoras returned from the visit, I asked him, “Your All-Holiness, I heard that after your meeting the Pope took you privately into his room. What did he tell you concerning the union of the Churches?” He replied, “He told me that there was complete sincerity and honesty.” “Listen carefully to what I am saying. Take it from me that he did not tell you the truth. He did not tell you the truth.” But, as I said, I had stipulated that the Pope must come to where I was, on my condition that the entourage would return after an hour. And that is what happened. So he came to me with his entire entourage, including the Curia.

The Minister of Foreign Affairs, Levsourapoulos, was there, and they sat down. What did I do? I set out chairs that were equal, so that it would not appear that he held the primacy, because he is first inter pares, primus inter pares—first among equals. To demonstrate this in practice, I set out equal chairs and we sat there; I merely placed him on the right. That was it.

Then he took out a paper and began addressing me in French, speaking to me about the union of the Churches: “And our Lord Jesus Christ”—you know how the papal Catholics speak—“our Lord Jesus Christ said that all must be one.”

We must all labor for the work of the faith.

He finished reading this statement to me. When he had finished, I said, “Holy Father, in what you have read and said to me, you have told me nothing new, nothing strange, and nothing unknown. Your Holiness should know that, from morning until midnight and from midnight until morning, the Orthodox Church begins her petitions and prayers with these words: ‘For the peace of the whole world, for the stability of the holy Churches of God, and for the union of all.’”

The Orthodox Church seeks something more than words about union. Our steps toward the union of the Churches must be characterized by three things: sincerity, fellowship, and the avoidance of provocation. The Archbishop of America and other clergy were present.

Who would not desire one true faith? But where is that faith to be found? You say that you want to make the whole world Catholic. Then what you seek is not union, but submission and complete domination.

He spoke about a higher perfection and about unity. I said that I had also invited several delegates. We were asked to be here today in the presence of the Ecumenical Patriarch and those accompanying him; some of our own people were also present. I told them, “You would do very well to place Jesus Christ at the center of both union and unity.”

We have the witness of Mark of Ephesus and the Council of Florence. These are not matters for myths or empty words. Instead of hating one another, people should show sympathy, goodness, and courtesy rather than barbarity. But asking Orthodoxy to submit to the Pope is another matter entirely.

As he said, the Pope’s primacy is not a primacy of authority and power; it is a primacy of love and service. Likewise, I say, we accept neither purgatorial fire nor infallibility, nor anything of the sort. These matters will be resolved someday. Thus they will participate on the basis of the first allotments of the Lord, of His All-Holiness the President.

I could see that hidden dangers remained. We want something genuine, and we want the truth to be stated clearly. Everything must be brought into the open. Thank you very much.

Your All-Holiness, let us proceed carefully. People must understand that no union has taken place—absolutely none. When the new Patriarch was preparing to leave, he asked me to put this in writing and explain the matter clearly.

In England, where everyone knew. Therefore, the best thing would be to send a telegram in reply to the Pope, but to the Ecumenical Patriarchate. For that is where he will go, and I am certain that there they will understand him. There they will give him my telegram, read it at the Ecumenical Patriarchate, and co-sign it. We must begin with the action by which the Catholic Church of Menou was separated.

Neither the Filioque, nor papal primacy, nor papal infallibility can be accepted. There may indeed be dialogue—dialogue—but not on the basis of those doctrines.

What I am telling you is this: if we value our faith, our Orthodoxy, and our national identity, then these things must not be obstructed. Thank you.

Ευχαριστούμε πολύ. Είναι το Πάσχο. Με τρία άσκηση θα μπορούσαμε να μιλήσουμε. Συγγνώμη. Αυτούς και αυτούς, είναι πολλοστή φορά που φέτος διαφώνουσα τα κεφάλαια μεγάλους συλλόγους χριστιανών ορθοδόξων Ελλήνων, όσον από την Ελλάδα προφανώς, όσον και από όλα τα άλλα μέρη του κόσμου.

Που ο Υγωτέρας επιτρέπεται, αλλά το παιδί μου ήθελε να πει πολλά σήμερα και θα στέλνει το παιδί μου. Και μάλιστα, έχουμε προσκυνητές από την Ελλάδα, από την Ελλάδα, από Ελλάδα, από τον Καναδά, από την Αυστραλία, από τη Νέα Ζηλανδία και όπου θα να τα πέφτουν εσείς. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε βίντεο, το ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, ευχαριστώ που βίντεο. Παρακολουθήσατε το.

Οι έλεγχοι τόσων εγγύνων ορθοδόξιων χριστιανών από τα διάφορα μέρη, τόσο πατριαχύρματος, όσο παράγια που είσαι γιονταγίνικος, μας δημιουργούν συγκεκριμένους. Διότι οι έλεγχοι τόσων φασιστικών μαρτυρείς ότι οι εγγύνες της ορθοδόξιου εθνικής προπάντων είναι ειδωμένοι στο σχεδιασμό όλων των εγγύνων ορθοδόξιων χριστιανών, και αυτό αποτελεί μια μεγάλη παραγωγή και παραμετήρια, διότι γνωρίζουμε και αποδεικνύουμε ότι εδώ δεν είναι σαν μόνοι που παραδεύονται εξωτερικές παραγωγές των παραγωγικών κινημάτων, αλλά έχουμε όλους τους ενημόνους, πολλά εκατομμύρια εξωτερικές παραγωγικές κινημάτων. Ευχαριστούμε και εύχομαι για την φράση, να έχετε νόσημες και δούλους και να μας δώσουν την προεκλογή για να σκεφτούμε να ρωτήρουμε ποιο είναι το πιο ευκολό μέλλον πάνω σε.

Και ότι εμείς εδώ ήρθαμε μεμονωμένοι, δεν διαμένουμε μέσα στα χείδωρα του Κελάδου μας. Ήρθαμε εκτός των συνόρων του Κελάδου μας. Ήρθαμε σε ξένη χώρα μας. Αλλά, το Πατριαρχείο μύρω του ειδήμου, διά μέσου των αιώνων, 14.02, να διατηρήσει αυτόν τον τόπο με τα πανάλη διαπροστισμού, τα οποία αποτελούν την ιεράντιες Λουκίμφα κατευθύντων γέροντων και ψυχολογών.

Διότι εδώ είναι το βιβλάνδιο του οποίου το παιδιουργεί ο Ιεροσολύμων και κλείδισε ό,τι μόνον συζητεί αντιμετωπισμένος, αλλά και το συμβιβλήθηκε με την ευρυντία, πρέπει να ασπαραδόξει όσον ενδιαφερθεί, όσον είχε εμβιβλήθει. Άντε εσύ όμως δεν υποστηρίζεις αλλιούς. Άντε εσύ όμως δεν υποστηρίζεις γνήτης.

Αυτή η θεωρημανικά θεωρημαϊκή και άλλα θεωρημαϊκή δόξα στη ζωή δεν έμεινε πιο δυνατή, αλλά δεν μπορούμε να προσπαθήσουμε τίποτα τέτοιο μέχρι που την διατηρούμε. Γιατί, διότι στη Βασιαστήριο ήμουν εξυπέραν ο όλων, διότι έγινε και βρίσκεται μέχρι σήμερα από χιλιάδες χρόνια τελικού. Είμαι στο στήριο της Βασιαστήριο, στο στήριο της Βασιαστήριο εντάξω. Και διότι ήμουν στη Βασιαστήριο, στις μεγάλες χειρότερες, στις μεγάλες πραγματικές ευθύνσεις.

Και οι άνθρωποι της θηρυνής και με την δημιουργία της φοράς και όλοι όσοι έχονται εκ των έθιμων τόντων συνδεοτάζονται με θυμόντων. Ενώ όταν οι ορτάζονται για την Γαλλία, δεν καταλαβαίνετε εμείς ότι οι συνδεοτάζονται για την Γαλλία. Μόνο με αυτές τις κάθε ορτάζονται αισθάνονται ότι οι συνδεοτάζονται με θυμόντων. Αυτό δεν είναι μια μεγάλη δόξα του γένους μας.

Συγκινούμεθα εδώ, αισθανόμεθα πράγματα που δεν μπορούμε να τα ερμηνεύσουμε και, κατά κάποιον τρόπο, εσείς εκ προοιμίου μάς είπατε αυτά που αισθανόμεθα. Μας διαβάσατε τον ύμνο μας. Πώς φαίνεται ότι ένα και το αυτό πνεύμα είναι εκείνο το οποίο συνέχει όλους μας, και θα πρέπει να δοξάζουμε τον Θεό εμείς που αξιωνόμεθα.

Και αισθανόμεθα αυτά, βλέπουμε αυτά, γευόμεθα και γενικά ικανοποιούνται όλες οι αισθήσεις μας. Μας καθιστά όμως, όπως μιλούσαμε και με τους αδελφούς και τους πατέρες που ήμασταν μαζί, αναπολόγητους ο Κύριος. Διότι χωρίς εμείς καν ποτέ να ενδιαφερθούμε για αυτά τα οποία βλέπουμε και ακούμε και τα οποία απολαμβάνουμε, χωρίς ποτέ να προσφέρουμε ούτε μία προσευχή. Διότι, εάν θα θέλαμε να ζητήσουμε από τους αγαπητούς να μας πουν, να σηκώσει το χέρι του ποιοι μια φορά είπανε υπέρ της Αγιοταφικής Αδελφότητας την προσευχή τους, θα βλέπαμε ότι όλοι θα ήσαν απ’ ενός. Κάτω θα ήσαν. Αν ένας-δύο περιστατικώς, τελικά, αλλά συστηματικώς, με πάθος, δεν...

που είμεθα υποχρεωμένοι, τουλάχιστον με την προσευχή μας, αν δεν μπορούμε να δώσουμε αίμα που θέλει, αν δεν μπορούμε να δώσουμε χρήμα που θέλει, μα λόγον ευχής μπορούμε να δώσουμε. Σε αυτό το σημείο, εγώ αισθάνομαι τον εαυτό μου ένοχο πολλές φορές και ίσως αυτή την ώρα να αντιπροσωπεύω και μια μεγάλη μερίδα από τους αδελφούς που συμπλέουμε μαζί. Θα ήθελα όμως ενώπιόν σας αυτή τη στιγμή να έκανα έναν αγαθόν όρκον και να έδινα μια αγαθή υπόσχεση προς το κοινό συμφέρον. Διότι, αν εκλείψει η μητέρα, θα πεθάνουν και τα παιδιά. Αν εκλείψει ο ήλιος, θα χαθεί και η σελήνη, θα χαθούν και τα άστρα, θα χαθεί βέβαια. Τουλάχιστον από εδώ και πέρα, εφαρμόζοντας εκείνο που είπε ο Παύλος: «Τους καιρούς της αγνοίας υπεριδών ο Θεός, τα νυν όμως παραγγέλλει».

Αυτό να λάβουμε υπόψη μας. Όχι, δεν μπορώ να αποσπάσω από το συνήθειο τους ανθρώπους που προσεύχονται για το εγγονάκι, για την Κατίνα να πετύχει στην τράπεζα, για το μαγαζάκι και τα λοιπά, αλλά για την Ορθοδοξία τίποτα. Τουλάχιστον από εδώ και πέρα ας βάλει ο καθένας στον εαυτό του ένα μικρό κανόνα. Σας παρακαλώ να αναφέρετε και την Αγιοταφική Αδελφότητα. Τρεις φάροι υπάρχουν επί Ορθοδοξίας μας: Ιεροσόλυμα, Σινά, Άγιον Όρος. Κρατούν. Εάν φύγουν αυτά από τη μέση, έφυγε το οξυγόνο.

Αποπλυνστικά θα ήθελα να το κάνω. Το οποίο δεν μπορείς να το κάνεις αν δεν γνωρίζεις. Εάν δηλαδή το πληρώνεις, δεν θα το έχεις να κάνεις. Ο φυσικός κόσμος δεν μπορεί να ζήσει άνευ του οξυγόνου του φυσικού, έτσι δεν μπορεί να ζήσει και ο πνευματικός κόσμος άνευ του πνευματικού αυτού οξυγόνου. Είτε καλός είτε κακός. Δεν ξέρουμε μήπως οι άνθρωποι είναι μέσα που χρησιμοποιούνται από την πρόνοια του Θεού. Εμείς θα το δεχτούμε δοσμένο από τον Θεό. Πώς το δίνει ο Θεός, εμάς δεν μας ενδιαφέρει. Θεέ μου, διατήρησέ τους. Θεέ μου, σκέπασέ τους, αυτούς που είναι μπροστά σαν επάλξεις, μέσα στα στόματα των λεόντων. Δεν θέλω να προκαλέσω τον Πατριάρχη μας, ένα μόνο θέλω να πω: αν ήταν δυνατόν να μιλήσει και να μας πει την κακία που αισθάνεται, τον βόλο που αισθάνεται εκ μέρους των ετεροδόξων και όλων των αιρετικών που μας περικλείουν, θα μέναμε άναυδοι και θα λέγαμε: «Υπάρχετε σήμερα;»

Δείτε, θα πάει εμπρός, ναι, διότι δεν είναι μόνος του· είναι κάποιος άλλος πίσω από αυτόν, είναι ο Χριστός μας, ο οποίος αγαπάει και αυτόν και εμάς. Και αν τον διατηρεί, θα τον τάξει στην πρώτη γραμμή· τον διατηρεί για εμάς, όχι για τον εαυτόν του. Έναν τρόπο θα βρούνε να σώσουν την υπόληψή τους ως απλοί άνθρωποι· δεν είναι άνευ νοός ο Πατριάρχης. Αυτό λοιπόν πρέπει να γίνει για μας κτήμα, πρέπει να γίνει ζωή και να το μεταφέρουμε, να το μοιράσουμε σε περιβάλλον και όλους όπου στεκόμαστε. Κύριοι, δεν μπορείτε να στείλετε αίμα στην Παλαιστίνη, στείλετε τουλάχιστον πνεύμα, στείλετε προσευχές. «Τι οικουμένη εσύ, κάθεσέ σου», μας είπε ο μέγας καθηγητής Αντώνιος. Δεν είναι άμοιρος ο άνθρωπος, δεν είναι πτωχός ο άνθρωπος. Είναι πάμπλουτος ο άνθρωπος, αρκεί να καταλάβει ποιος είναι ο προορισμός του, έναντι τίνος.

του μεγαλείου της Ορθοδοξίας και της ευλογίας που δίδει ο Χριστός μας εις όλο τον κόσμο, διότι κι αυτοί οι ετερόδοξοι εξαιτίας των Ορθοδόξων ευλογούνται από τον ουρανό. Είμαστε άρωμα εις τον κόσμο εμείς, με μεγάλη αποστολή. Είμεθα το νέο Ισραήλ. Θα παίξουμε το ρόλο που έπαιζαν αυτοί, τον οποίον τον έχασαν εν τη απροσεξία τους. Παίξουμε ρόλο. Ακριβώς. Έτσι το φανταζόμεθα εμείς και έτσι το πιάνουμε και έτσι το μεταδίδουμε. Μεγάλη υπόθεση ο Έλληνας, μεγάλη υπόθεση η ελληνική γλώσσα, μεγάλη υπόθεση η ελληνική αλφάβητος. Όλα αυτά είναι θεϊκά και πρέπει όχι εν τω εγωισμώ μας να νομίζουμε ότι είμεθα κάτι, αλλά χάρη του Θεού είμεθα αυτό. Και δεν μπορούμε να το αποβάλουμε, είτε το θέλουμε είτε όχι. Έχουμε προορισμό.

Γι' αυτό, με τις ευχές του Αγίου Πατριάρχου και όλων εδώ των κληρικών, οι οποίοι υπό τας διαταγάς του, ως άλλοι Κύριοι Απόστολοι, αυτοί και οι εβδομήκοντα, εργάζονται και έχουν την Εκκλησία να φύγουν στην Ιερουσαλήμ, να μας ελεήσουν, να δώσουν εμάς τη δύναμη, τη χάρη και να μας εμβάλλουν την υποχρέωση ότι κάτι μπορούμε να κάνουμε κι εμείς σε αυτή την προσπάθεια. Αυτά είχα να πω. Δεν το ξέρω, ο Κύριός μας το ξέρει.

Με τον αείμνηστον Πατριάρχη Αθηναγόρα, συνεδεόμην διά φιλίας απ' το 1920.

Όταν εγώ διά πρώτην φοράν επεσκέφθην τας Αθήνας, αποσταλείς από τον αείμνηστον Πατριάρχην Ιεροσολύμων Δαμιανόν και των Αγίων Ιεροσολύμων να σπουδάσω εις το Πανεπιστήμιον των Αθηνών. Ο Θεός με εφώτισε και εσπούδασα νομικά, διότι την ιερατικήν μόρφωσιν είχα αποκτήσει. Λοιπόν, είπα, ας σπουδάσω νομικά, ίσως ο Θεός με φωτίσει να φανώ χρησιμότερος και στο Πατριαρχείον Ιεροσολύμων, χωρίς βεβαίως να παύσω να είμαι κληρικός, θεολόγος και ό,τι μπορώ άλλο. Έτυχε τότε, το 1921, να είναι ο αείμνηστος Μητροπολίτης...

Αχινόντου πατρίδιν πειρικού αρχιεπισκοπή, δεν λέει τον Αρχιεπίσκοπο, λέει τον Μητροπολίτη, με κόμμα. Το 1903. Το 1921, λοιπόν, εγώ ήμουν φοιτητής επιστημονικής πρώτου έτους και ο Αθηναγόρας ήταν γραμματεύς του Μητροπολίτου Αθηνών, Μινοπούλου, και μου δόθηκε η ευκαιρία να συναντώμαι τακτικά με τον Έλληνιστον Πατριάρχη, έναν διάκονο τότε όντα, και εγώ διάκονος τότε, και συναντώμεθα πολλές φορές και στα Εξάρχεια, όπου έμενα εγώ. Τότε, εις τας Αθήνας, έγινε ένας μεγάλος θόρυβος περί αποβολής του ράσου, του καλυμμαυχίου και της κοπής των γενείων και των μαλλιών των ιερέων. Ευχαριστώ.

Ο τύπος διαιρέθη εις δύο ίσες μερίδες και έλεγαν να τους πρέπει αυτά τα παλιά ράσα και τα μουστάκια και τα γένια και τα μαλλιά, να τα φυλάξουν και να βρούμε μια νέα φορεσιά να είναι αρμόζουσα και στον κόσμο. Είχαν δε βάλει εναντίον τον τότε Μητροπολίτη. Υπήρχε γύρω, όμως, υπήρχε γύρω. Αυτά σας τα λέω γιατί αυτά υπάρχουν και τώρα. Λοιπόν, είχε τον πόλεμο να του παραστέκονται όλα αυτά τα βοηθά, όλα αυτά τα βοηθά. Είχαμε και έναν κοινό φίλο, κάποιον Γεώργιο Δελιάνη, ο οποίος έμπαινε σε κάποιο σπίτι με τα πούτα τέσσερα. Μάθε μου, βλέπετε. Και πήγαινε με κανένα φράγκο και σε ενίσχυε. Θέλουν να τα πούσουν όλοι αυτοί οι ποσοί, θέλουν να τα πούσουν αυτά τα πράγματα.

Λοιπόν, πηγαίναμε καμιά φορά και στο Σύνταγμα, γιατί συνήθιζαν να κάνουν και όλα τούτα που λέγουμε. Λοιπόν, πήγαμε και εγώ μαζί τους και μερικοί καταφέρονταν εναντίον του Μητροπολίτου Ιωαννουπόλεως. Υπήρχε και ένας περιώνυμος αρχιμανδρίτης Λεβέντης, ο οποίος δεν ήταν και πολύ καλά στα μυαλά του, και είχε μια κάρτα και την επεδείκνυε ότι είναι υποψήφιος αρχιερεύς.

Σας ευχαριστώ. Και να καταφέρονται και ιδιαιτέρως εναντίον του τότε Μητροπολίτου. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο, ευχαριστώ που παρακολουθήσατε το βίντεο.

Ο άνθρωπος αυτός είναι 80 ετών. Εγώ είμαι 89, βέβαια, τώρα. Εγώ είμαι 89 ετών. Εκείνος είπε 80 ετών. Λέω, γιατί να καταφερόμεθα και να ζητούμε από αυτόν τον άνθρωπο να βγάλει τα ράσα, να τα πετάξει, να κάνει μάτια, να ξυριστεί, να φορέσει παντελόνια; Αυτός από μικρό παιδί έμενε στα μοναστήρια και έζησε τον ιερατικό βίο, τον μοναχικό βίο. Λοιπόν, νομίζω, δεν πρέπει να καταφερόμαστε. Ή του μαζί μου, και όχι εγώ, να θα πω αυτά. Θα πήγαμε, θα πήγαμε. Δεν είναι αυτό το οποίο κάνετε. Δεν πρέπει να καταφέρεστε ενδύον τόσο εγώ. Ενώ αυτός είναι γέρων άνθρωπος, κοιτάζει πώς θα μπορέσετε να κοιμηθείτε, πώς θα ορίσετε, πώς θα ορίσετε. Αυτά πρέπει να τα καταφερθούν. Ευχαριστώ.

Δεν πέρασαν κανένα δυο-τρία χρόνια, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας εκλέγεται Μητροπολίτης Κερκύρας. Εγώ ήμουν τότε κυριόπτωτος των δικημείων, αλλά ήμουν στην Εξαρχία, διότι ήθελα να ασκηθώ και ως δικηγόρος. Και πήγα στο μεγαλύτερο νομικό γραφείο, γαζί καλά πάνω. Και έτσι ήρθα στη νομική, έτσι τη διάστανα, μόνο και μόνο για να φανώ πιο χρήσιμος εισαγωγή μου. Οπότε, έτσι λέγει, αυτός είναι ο τρόπος που γίνεται η καθενότητα, ούτε ο τρόπος που γίνεται η Κέρκυρα. Δεν πέρασαν πολλά χρόνια και ήλθε μια μέρα κοντά μου και μου λέει: «Αγαπητέ Βενέδικτε», μου λέει, «θέλω να μου δώσεις...»

Ένα σταυρουδάκι για ευλογία από τον Πανάγιο Τάφο με Τίμιο Ξύλο και ένα κομποσχοίνι. Δεν έχω, Βασίλειο, αλλά θα γράψω στον Πατριάρχη· κομποσχοίνι. Και πραγματικά, για τα δεκαπέντε ημέρες, έκυπναν και σταυροδάκι με Τίμιο Ξύλο και ένα πολύ ωραίο μαύρο κομποσχοίνι.

Αυτά να είναι ως φυλακτά μαζί τους στο Πάστο Αμερικής και η διοίκηση κατόπιν από την προπόνηση της Κερκύρας και τη Βορειονομική.

Όταν όμως συναντώμεθα, όπως σας είπα, εις το σπίτι του Αγίου Λίου Αντιληγιάννη και του πατριώτη μου, και έλεγα πολλά, έλεγα και το να θέλω εγώ, αν δίνετε τα σύννεφα να κατηγορούμε πως υπάρχουν, τα κατηγορούμε, να βάζουμε στην καρδιά μας ότι, εάν ο Θεός μας αξιώσει και αν έρθουμε εις ανώτερα αξιώματα, να κάνουμε εμείς το καθήκον μας, έναν τυπικό τέτοιο συγκεκριμένο. Εγώ έγινα έξω, έγινα έξω και έμεινα 26 χρόνια εκεί. Στην Κατοχή μου, η γερμανική διεθνή, ήμουν εκεί. Όλη την Κατοχή μου πέρασε στην Κατοχή μου.

Πατριάρχη, λοιπόν, εγώ με εκκλείωσα τώρα να γίνω Πατριάρχη ο Ιωσουλίδης. Αυτό μέχρι το 1964. Το 1964... Το ευλογήσατε, τα περνένατε. Το Μακαρίδη, αλλά και όλοι οι συνοδείς, αρχιερείς, όπως είναι ο Μενίτρος σήμερα και ο Κατώκ Μαρδί, και άλλοι και άλλοι. Τον σκήκα όλων τους φιλοκυνητών μου και στην Γαλλιδέα, φίλοι μου, και πάνω. Οπότε, «είναι μέρα μου», λέει.

Μακαριότατε, αισθάνομαι ντροπή γι' αυτά που θα σας πω. «Γιατί», λέει ο Παναγιώτατος, «γιατί αισθάνεσαι ντροπή;» «Όχι μόνο αισθάνομαι ντροπή, αλλά και αισθάνομαι πολύ». «Γιατί, τι πάθατε;» Ντρέπομαι, διότι βλέπω ότι εμείς ούτε ως πληροφοροί, ούτε ως Πατριάρχες, ούτε ως άνθρωποι δεν έκαναμε την προθήκα μας απέναντι στον Πατήρ Χίλιο του Μήνα, διότι δεν πελύπτωνα. Και πρώτος το θέω εγώ, γιατί εγώ με γονείς των Πατρές ποτέ, ποτέ έσκεφτε να βοηθήσετε με τον Πατήρ Χίλιο του. Αλλά αυτό δεν είναι αυτό. Αυτό είναι μία συνείδηση, είναι μία έκφραση των αισθημάτων τα οποία έχετε, αλλά δεν μπορείτε να αισθανθείτε. Τι ξέρετε εσείς εδώ;

Θα σας δώσω έρευση στο ίδιο γράμμα, να πάτε στην Αμερική για να ζητήσετε αυτό που θέλετε, για να μπορέσουμε να αναδείξουμε το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο πάλι. «Κύριε Παναγιώτατε, ευχαριστώ πάρα πολύ. Δεν είναι κόπος για μένα, αλλά προσηκόντως περικαθήκοντας θα το κάνω αυτό». Και μου είπε ότι θα πας εκεί. «Έχω διατάξει τον Αρχιεπίσκοπον Ιάκωβον να σε βοηθήσει τώρα, αλλά πρώτο πρώτο θα κάνουμε μία μεγάλη διαφήμιση της μεταβάσεως του Αρχιεπισκόπου, να πούμε ότι έρχεται ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων και πρέπει να βοηθηθεί το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, το οποίο είναι η δόξα και το μεγαλείο της Ορθοδοξίας και του Γένους μας».

Πολύ καλά, βλέπω, και ο Πρωθυπουργός, το 1261, επήρε, αλλά δυστυχώς δεν βρήκα την πρέπουσαν ανταπόκριση. Δεν με πειράζει. Έκανα ένα ανέκδοτο με τον Πατριάρχη και του είπα ότι αυτό κακό σημαίνει. Βέβαια, τα αποτελέσματα της μεταβάσεώς μου δεν έντερε φάρκο, αλλά δεν με πειράζει. Και πήγαν και έδωκαν την ευλογία παραγιοντάδου ισόνωστες στην όλη τα ζωή και επισκέφθηκαν και τον Γένεδη και τότε και παράσχομαστες, ο οποίος έμεναν καθοσύσμες και την οποίαν εκάλεσαν να έρθει στο πατριαρχικό σχολείο και με επισκέφθηκαν. Πως έρχεται; Αν δεν έρθει, πως κοντά θα προσφέρει και δεν είναι. Βέβαια, πάει. Ξανά ήρθε ο Θερμόνας, όταν ήρθε εδώ ο Πάπας, και τους ενέχθηκαν και τους δύο επάνω στη...

Ιστεροφάνης πήγαινε έτσι και τον παππού. Λοιπόν, μου λέει: «Μακαριότατε, ήρθα εδώ με τα περισσότερα μέλη της Αγίας και Ιεράς Συνόδου στην Κουβή του Πατριαρχείου, για να συζητήσουμε και με τον Πάπα το ζήτημα της ενώσεως των εκκλησιών». Όταν ήρθε ο Πάπας εκεί, ήθελε να πάω να υποδεχθώ εγώ. Εγώ είπα: «Δεν μπορώ να πάω να υποδεχθώ τον Πάπα εγώ. Εγώ, εγώ δεν μπορώ να πάω να υποδεχθώ τον Πάπα». Βάζω μία βάττα, το απολύει, το απολύει, λασπίρει μείωση και τα απολύει, τα απολύει.

Εγώ δεν έχω καμία σχέση, ούτε με τον Πάπα ούτε με τον Βασιλέα, στα ζητήματα αυτά. Αν πω και την κρίση, δεν πω ζητήματα των άλλων, αλλά περί δόξης και τιμής του Πάπα. Εγώ δεν έβλεπα τίποτα. Και δεν πήγα. Ήρθε εδώ. Ήρθε να πάω, λοιπόν, εδώ στην πύλη του Δεύτερης να τον ασπαστώ. Εγώ δεν πάω. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι, όταν θα έρθει και θα πάει να εγκατασταθεί σπίτι του, μπορεί να πάω εγώ πάνω του στον τόπο, αλλά υπό τον όρον ότι μετά μία ώρα ή μετά μισή ώρα θα έρθει, ανταποδίδοντας την επίσκεψη. Άλλο δεν λέγω. Σύμφωνοι. Ήρθε ο Αθηναγόρας. Ήρθε ο Αθηναγόρας. Και ανεβήκαμε πρώτοι στο σπίτι του γνήμου Δημηγέρτου του Λίχτου, όπως το λέω εγώ. Τι λέτε, κάνουμε μια μικρή σύσκεψη; Τι λέω εγώ;

Όταν επέστρεψε ο Αθηναγόρας από την επίσκεψη, τον ρωτώ: «Παναγιώτατε, έμαθα ότι μετά τη συνάντησή σας, σας επήρε ο Πάπας εις το δωμάτιό του ιδιαιτέρως. Και τι σας είπε όσον αφορά την Ένωση των Εκκλησιών;» Λέει: «Μου είπε ότι υπάρχει πλήρης ειλικρίνεια και τιμιότητα». «Άκουγε καλά τον λόγο. Μάθετε από μένα ότι δεν σας είπε την αλήθεια. Δεν σας είπε την αλήθεια». Αλλά, λέω, εγώ είπα ότι πρέπει να έρθει ο Πάπας στα πάντα που βρισκόμουν, υπό τον όρο μου, όταν μετά μία ώρα επέστρεφε η συνοδεία. Όπως έγινε. Ήρθε, λοιπόν, κοντά μου με όλη τη συνοδεία του, η Κουρία μαζί.

Ο υπουργός του Εξωτερικού όριον, ο Λευσουραπούλος, ήταν εκεί και κάθισαν. Εγώ τι έκανα; Έβαλα καρέκλες οι οποίες να είναι ίσες. Να μην φαίνεται ότι αυτός έχει την πρωτοκαθεδρία, διότι αυτός είναι πρώτος inter pares, primus inter pares. Για να το αποδείξω αυτό εμπράκτως, έβαλα ίσες καρέκλες και καθίσαμε εκεί, μόνο που τον έβαλα δεξιά. Αυτό ήταν.

Οπότε βγάζει ένα χαρτί και αρχίζει να με προσφωνεί στη γαλλική γλώσσα και μου ομιλεί περί ενώσεως των Εκκλησιών και ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός — ξέρετε πώς κάνουν οι παπικοί Καθολικοί — ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είπε ότι πρέπει να είναι όλοι εν.

Πρέπει να εργαστούμε όλοι για το έργο του πιστεύω.

Λοιπόν, τελείωσε. Μου είπε ότι μ' έρχεται η περίοδος, τα πληροφοριστικά αυτά, τελείωσε, λοιπόν. Του λέω και εγώ: «Άγιε Πάτερ, από αυτά που μου αναγνώσατε και μου είπατε, δεν μου είπατε τίποτε το νέον, ούτε τίποτε το περίεργον, ούτε τίποτε το άγνωστον. Διότι η Υμετέρα Αγιότης πρέπει να ξέρει ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία από πρωί μέχρι το μεσονύκτιο και από το μεσονύκτιο μέχρι πρωί άρχεται να φωνεί και να προσεύχεται “υπέρ ειρήνης του σύμπαντος κόσμου, ευσταθείας των Αγίων του Θεού Εκκλησιών και της των πάντων ενώσεως”».

Άρα, η Ορθόδοξη Εκκλησία ζητάει κάτι παραπάνω. Εσείς λέτε να ενωθούν οι δύο Εκκλησίες. Οι Μισθοποινούς πρέπει να ενώσουν τον πάντον. Άρα, λέω, σ' αυτά οφείλουμε να προσθέσουμε την Εκκλησία, κατ' άλλα, σ' αυτά. Τα διαβήματά μας προς την Ένωση της Εκκλησίας πρέπει να τα χαρακτηρίζουν τρία πράγματα: η ειλικρίνεια, η κοινότητα και η αποφυγή της πρόκλησης. Ήτανε παρών ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ρητή και ο Φέτος ο Κλήγης.

Και διότι, ποιος λέει, εκείνος ο οποίος δεν θα θέλει να υπάρξει μία πίστη στη μένη της στιγμής και εκείνος ο οποίος δεν θέλει να υπάρξει η πραγματική πίστη; Αλλά πού βρίσκεται η πίστη; Εσείς, λέω, λέτε ότι θέλετε να κάνετε όλο τον κόσμο καθολικό. Αυτό. Άρα, λέω, εσείς δεν επιδιώκετε ένωση, εσείς επιδιώκετε υποταγή και ολοκλήρια. Αυτό είναι αυτό.

Ομίλησε περί ανωτέρας τελειώσεως και περί ενότητος. Λέω, εκάλεσα και μερικούς συνέδρους. Απαιτηθήμαστε σήμερα εδώ και την παρουσία του Πατριάρχου του Οικουμενικού και του ευθυνοδεκόντου είσαι και οι δικοί μας, μερικοί ευθυνοδεκόντους, που, λέω, θα κάμνετε πολύ καλά, που θα κάμνετε τον Ιησού Χριστό μεταξύ ενώσεων και ενώτων.

Έχουμε τον Μάρκο τον Ευγενικό, που έχουμε εκείνη, έχουμε εκείνη, έχουμε τίτερτοι. Της Φλωρεντίας δεν υπάρχει. Αυτά, λέω, είναι οι μύθοι. Οι μύθοι, να ξέρουμε τι λέγονται, τι να μην λέγονται, όλα αυτά. Και εγώ, λέω, εδήλωσα στον Μάρκο ότι έδωσε την μέντη δεχόμενη, την πρωταγίνα, όσο λέω. Αυτήν τη λέω και την πρωταγίνα, όσο λέω. Όχι τέτοια. Την λέω, την ενώσω και την καταλαβαίνω. Δηλαδή, εγώ, αντί να βλέπει ο ένας τον άλλο και τον μισεί, να δικαιώδει κάποια συμπάθεια, κάποια αγαθότητα, να δείχνει η ευγένεια και όχι η βαρβαρότητα. Αυτά δεν είναι παιχνίδια. Αυτό δεν το καταλαβαίνω. Αλλά να δεχθεί η Ορθοδοξία να υποταλείει ή στον καθήκη μου, αυτό είναι το άλλο. Σας ευχαριστώ.

Όπως είπε, το πρωτείον του Πάπα δεν είναι πρωτείον εξουσίας και δυνάμεως, είναι πρωτείον αγάπης και διακονίας. Επίσης, λέγω, δεν δεχόμεθα ούτε καθαρτήριον πυρ, ούτε αλάθητον, ούτε τίποτα. Αυτά θα λυθούν κάποια μέρα. Έτσι θα συμμετούν επί βάσει των πρώτων μοιρασμάτων Κυρίου του Παναγιωτάτου Προέδρου.

Κι έβλεπα ότι είχε κρύβερ κρύβερ δίκτυα. Έγινε η μία να σου ελάφρυγε. Λάφρυγε πάνω. Να πάμε όλοι μαζί τους κι εσείς. Να μην τελειώνουμε πάνω. Φύγες, παντρεύουμε. Θέλουμε ρεάλ. Θέλουμε να σας αρεβανιάζουμε. Θέλουμε να πείτε μας. Λοιπόν, ακούγονται όλα τα πράγματα. Ευχαριστώ πολύ.

Παραβιώθατε, ας πρόκειται να προτιμούμε και να προσαρμοστείτε. Ο κόσμος δεν μπορεί να πει ότι θα έρθει να εμπισκολόγησε την αρχή του Πάτρου. Ευτυχώς τα καταπτώσαμε και εδώσαμε σ' αυτό το δόξο, τα καταλάβουν ότι όχι, η ένωση δεν έγινε, αλλά απολύτως καθόλου. Και μία για τα πράγματα, εις το πες. Τώρα που πρόκειται να πάει ο νέος Πατριάρχης, εις τη γνωστή μου. Περνήκαμε. Μου έφτιαξε μόνο για τη γραφή. Στο πού είμαι ευηθούς.

Στην Αγγλία που ξέραν όλοι. Επομένως, το καλύτερο πράγμα είναι να στείλουμε ένα απαντητικό τηλεγράφημα προς τον Πάπα, αλλά στην Οικουμενική Πατριαρχία. Διότι εκεί θα πάει, εκεί είμαι βέβαιος ότι θα τον καταλάβουν. Και εκεί θα του δώσουν το τηλεγράφημα το δικό μου, θα το διαβάσουν στην Οικουμενική Πατριαρχία και θα το συνυπογράψουν. Πρέπει να αρχίσουμε από την ενέργεια που χωρίστηκε η Εκκλησία Καθολική του Μένου.

Filioque, ούτε Φεγιόκτη, ούτε πρωτείον, ούτε ανάδικος, ούτε πρωτείο Ανατολής, και ο διάλογος, ο διάλογος, αλλά δεν είναι εκείνος, ούτε Φεγίδης.

Αυτά που σας λέω, εάν έχουμε την πίστη μας ή την Ορθοδοξία και την εθνικότητά μας, δεν πρέπει να εμποδιστούν. Ευχαριστώ.