Jerusalem, Part 1

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This is the place where, from up there on Golgotha, where our Christ was crucified, Nicodemus and Joseph took Him down from the Cross and cared for His body. From here they carried Him and buried Him in the empty tomb—a tomb in which no one had ever been laid, as the Gospel reading told us. If you look at the proportions and the distances, you will see that what Holy Scripture records is true. Even if the Scriptures were ever lost, from these places and their proportions we could compose the Gospel anew. And from here, as you can see, comes the fragrance that remains to this day.

What I want you to notice from the outset is the fragrance of Jesus. Wherever He passed, I want to believe that it fills us all, some more and some less—with wonder, a trembling of awe, a sacred thought. I am grateful that we are here at this moment. We are counted worthy to walk upon and behold things that people longed for thousands of years before Christ to see. Once again, and for some of us for the first time, the mercy of God counts us worthy to venerate the things into which angels themselves would have desired to look—not to venerate them, but to behold them. We are here at the center of the earth, where, as the Prophet says, God wrought the salvation of man. We stand before the tomb of the one true God, the Son of the living God, our Lord Jesus Christ. This is a unique and unrepeatable truth, and wherever we may go, we must all become heralds of what we have been counted worthy to see and hear. Here, faith, confession, and doctrine all come together—I do not know how you prefer to understand it. Here is the Most Holy Sepulchre of the Lord, where He who became man condescended, as man, to die, to be buried, and to rise again. Its distinctive feature—

—is that this is the center where all the worlds meet: unbelievers, Catholics here, Armenians here, Assyrians here—everyone. Yet the empty tomb of our Lord reveals one fundamental truth: where the true faith is and where the way of salvation is found. All the so-called founders of religions, and all those who claim to be leaders and chief authorities who bring salvation to man—whether they are called Muhammad, Buddha, Zoroaster, Pope, Calvin, or Russell—differ from the true Leader, our Lord Jesus Christ. The tombs of all these men are full; their remains lie bound in their burial shrouds. This tomb alone is different. We have one Leader.

His tomb is empty, and He promises those who believe that one day they too will leave the tomb. The Resurrection of our Christ extends to our own resurrection and guarantees that one day we shall rise. Here all nations are forever called to receive the light. Outside Jesus there is no light. Look at this Holy Edicule. You will see two openings on the right and two on the left. Through them, the Orthodox Patriarch alone, having received the light of the Resurrection over the Holy Stone of the Most Holy Sepulchre, gives it to the others—to the Assyrians, the Armenians, and the Copts. They receive the light there from us, yet they remain in their own faith. That is their error. That bears witness against them.

They ought to see that, if they believe Christ to be God, Leader, and Savior, this is precisely what He declares and enables His people to understand—with their eyes, their hearing, their sense of smell, and all their senses—that the one true faith is indeed here. Believing in some vague Christ is nothing; believing in some vague God is nothing, unless you believe in Jesus of Nazareth, the Crucified One of whom the angel spoke. Here in this antechamber there is still a piece of marble from the slab that covered our Christ. When the Myrrh-bearing Women came on Sunday morning to anoint our Christ, an angel of the Lord rolled it away here—not so that Christ could rise, as some say, for our Christ had risen during the night, but so that it might be revealed that He had risen.

The angel announces that He has risen: “Why do you seek the living among the dead? He is not here; He is risen. Go to Galilee to meet Him, as He told you.” These things must be imprinted upon us. They still remain. And how do they remain? Miraculously. If you realize that we are only one percent among the Arabs, the Jews, and so forth, how are the few of us preserved here? How have all these holy places been preserved? It is a miracle of God alone. Yet even the few who believe do not fully comprehend it. Most of us who are here at this moment do believe, but we believe in our own way. We believe with our lips, just as He Himself declared and preached. Therefore, let each of you say inwardly, even if you cannot say it aloud: “I thank You, my God, for what You have granted me, for counting me worthy, for condescending to me, a sinner—

—to see, to hear, to taste, and so forth. Give me the strength to preserve this within me and to carry it to others who wished to come but could not, and also to those who are indifferent.” Directly opposite us is the Katholikon, where they are celebrating inside. When we say “Katholikon,” we mean the principal cathedral church of our holy site. Many communities have a foothold in this place. Directly behind the Holy Edicule you will see that the Armenians have also set up a little corner, while the Copts sought to obtain rights from us. Why do you not come inside, gentlemen, and receive the light from here? At the entrance through which we came, three columns to the left, one is split deeply through its center. The light came forth from there in 1574, when the Armenians had paid the Muslims to lock our Patriarch outside so that they themselves might receive the light.

They imagined that the light could be bought, that it was merely human, and that they could coerce God. But because God did not give it to them, the column over there split open and the light came forth from it; the mark remains to this day. And all the Orthodox who passed by and venerated there perceived a fragrance amid the sunlight, the dust, and the air. “If you remain silent, the stones will cry out.” The very stones will proclaim that there is one true God. As Peter said the other day—do you not remember? I do not know whether you remember—“You are the Christ, the Son of the living God”: not of some god, but of the living God. This tomb, then, bears witness to Him; this place bears witness to Him; the Church bears witness to Him. I pray that His grace and forbearance may enter our souls, move our hearts, and give us eyes fit to see where we are and what this means for us.

One of the first gifts of the risen Jesus, we might say, is joy. When Jesus rose, He gave joy to the world. Before He was crucified, He had told His disciples: “For a little while I shall be absent, and you will sorrow. But you will see Me again, and your heart will rejoice, and no one will take your joy from you.” Indeed, “the disciples rejoiced when they saw the Lord.” Everyone present was filled with this joy. From that morning, when Mary Magdalene first brought the news to Peter and John and then to the others, and they came here and confirmed the Resurrection, the disciples became intoxicated with joy. Filled with fervor, they became like lions, hastening throughout the world to proclaim this resurrectional glory and joy. But the joy of the Resurrection is not only for the disciples. It is the privilege of every believer who participates in it, who truly lives it, and who does not live halfheartedly. Naturally, resurrectional joy leaves no room—

—for living in despair. Tribulations, yes; despair, no. Our very being must have a foretaste of eternity. We ourselves, then, must become people of the Resurrection. Our life must be a life of the Lord’s Day, a resurrectional life. Faith in the Resurrection is very demanding. If you believe in the Resurrection, your life is obliged to become resurrectional. It leaves no room for compromise. Unfortunately, we want to reconcile the one thing—

—with the other. I still do not know whether we have realized where we truly are. The more deeply we realize it, the more our whole being should pour itself outward. We should shed tears of gratitude to God for all that He has done and for counting us worthy to set foot in these holy places. This is not accidental; it is a blessing, it is grace. What can we say? How many people long to come but cannot! They ask us, “Why were you able to go?” We must not let this pass unnoticed. We must return to our homeland transformed into people of the Resurrection. Woe to us if we return home still carrying our passions. Woe to us. You know, if we follow these things here through the Scriptures, they speak for themselves and proclaim that Christ truly rose. Please follow the videos carefully, and do not forget this as you watch the videos that follow.

Indeed, sound and simple reasoning reveals to anyone of good will—anyone who is neither stubborn nor prejudiced—that God truly rose. There are so many details, including the providential arrangement of the church, which help even the weakest person accept that Christ truly lived, died, and rose here: the manner of His death, His removal from the Cross, and His burial by Nicodemus and Joseph. Their tombs are here behind us; as we proceed, we can go and see the tombs of these two men. Joseph in particular dared to undertake this deed. What great boldness! Everything here bears witness to it. Joseph had a great heart to go to Pilate and ask for the body of Christ.

These men wrapped the dead body of Christ in burial cloths, expecting it to remain in the tomb forever. No one believed in the Resurrection—not even the disciples. Therefore, the moral transformation of the disciples is one of the strongest grounds for our faith that Christ rose. We have here a psychological reality that can truly be grasped. The women tell them, “We saw Him,” and even then the disciples struggle to understand. They neither deceived others nor were they themselves deceived. How could anyone be deceived when the nous, the heart, and the senses all bear witness to what has been seen? For the Apostles, the Resurrection was not an idea; it was an event. They saw Him—

—they heard Him and touched Him: first the women here, and afterward others in various places throughout Judea. The Resurrection, I repeat, is firmly attested. Many say, “No one has come back from the other world.” But who else needed to come? The Author of life came. I ask you: after Christ rose, were not His words those of one who had passed beyond the tomb, one who had come from the world beyond? What else are we seeking? Every other human life is silent concerning what lies beyond. The life of Christ alone is different. He is the firstfruits of those who have fallen asleep, the first of them all. By “firstfruits” we mean the first ears of grain from the harvest; the full sheaves will follow, and our own resurrection will follow as well. He is the pledge—

You see, sometimes the devil tries to darken our understanding, to make us wonder whether this can truly be so. And what did Father Mitrophanis do? He is now seventy-five years old. When he was about twenty, I think this event was probably what led him to remain here. I do not know; that is what I think. He climbed above the tomb on Great Friday night and remained there through the night—

—to see what the hierarch would do when he entered. And indeed, when the unbeliever was coming down, with tears in his eyes, he saw the Orthodox hierarch, the Patriarch, come out, and the light appeared above him, shining brightly. Then he threw himself to the ground like an infant and grieved bitterly over his lack of faith. I tell you this as yet another confirmation, because it is a blessing of Divine Providence: the great miracle of the Resurrection. There is no greater miracle. It broke the law of this worldly reality. How many have suffered for it! Yet something has been added to this great miracle, something that perpetuates it throughout the ages. What is it? It is the light that comes forth and is carried even to Greece.

My beloved, when we return, let us pass these things on to others, since we ourselves should return illumined and inwardly transformed. The Resurrection at Pascha is not confined to Pascha Day. That would be a mistaken understanding of the Resurrection. No: our Church is the Church of the Resurrection. Two truths reign supreme: that Christ is God, and that, being God, He rose. The Resurrection! Pascha calls the historical event to remembrance. The Resurrection is also the remembrance of the future, linking us from this world to eternity by a single thread. Here, especially in this place, we experience the Resurrection continually. You heard a resurrectional Gospel reading. If we celebrate the Divine Liturgy here, you will see that everything performed here is resurrectional. Moreover, just as every Friday commemorates Great Friday, so too the service remains there—

You may ask your questions.

Thank you.

Very much.

You see, this place is close to the tomb. Here, as you heard, there was a field, a garden, as the Gospel tells us. Here you see a representation. Since this area belongs to the Catholics, the image presents the whole scene from a Catholic perspective. It depicts Mary Magdalene meeting our Lord, whom she took to be the gardener. This place commemorates the words spoken here. Inside there is an Italian Catholic altar, containing part of the pillar from the Praetorium at which Christ was scourged. You can see a third of it just as we enter. We will speak of it another time. Thank you.

As you know from Holy Scripture, Mary was the first to see the risen Christ. But I want you to know that, according to Tradition, Mary Magdalene was not the first to see our risen Lord, nor was she the first to learn of the Resurrection of Jesus. The first was His Most Holy Mother. The Church expresses this beautifully: “The angel cried to her who is full of grace: Rejoice, O pure Virgin; again I say, rejoice. Your Son has risen from the tomb on the third day.” Why should I rejoice, O angel? Because your Son has risen from the tomb on the third day. The angel united all the events concerning the Most Holy Theotokos, both what came before and what followed. It was he who told the Most Holy Theotokos that Christ had risen. Of course, the Holy Spirit did not will it to be written in the Gospel that people first heard the proclamation of the Resurrection from the Most Holy Mother.

For if such a claim came from a relative, it would not have been accepted, and so He allowed it to come from someone outside the family. Yet Mary Magdalene was not the first; the Most Holy Theotokos was the first to learn of the event. Now, as I told you, this place belongs to the Catholics. They use that spot as their Holy Table and celebrate their liturgies there, which last half an hour or so, in the afternoon, at midday, or whenever they wish. Let us continue. It is a little quieter here. Over there, as you can see, is the Demastoris. This church was first built by Constantine the Great and Saint Helen. Before that, there had been the persecutions. This is why, throughout this place, you will hear and understand that there is great devotion to these two Equals-to-the-Apostles.

That church encompassed all the holy places of pilgrimage. It was, of course, destroyed and rebuilt, and today it stands in the form in which we see it. We are now at the place before us called the Klapol. Farther down—look carefully later, not now—is the place where Christ was held prisoner for a short time, with His foot secured in a wooden stock. It is called the Klakoni, meaning a place through which Jesus passed before going to Golgotha. Behind us is what is called the Prison of Christ, where He was again held briefly. All these places are sacred, but some have a particular significance because something connected with the life of Christ took place there, especially during the final moments of His earthly life.

Beside it is also the place associated with the Theotokos, because it was probably from here that she saw Him as they led Him upward. Naturally, her heart began to suffer as a mother’s heart would, yet without murmuring or indignation. You should know that within this complex the various places have different arrangements. Some are shared, such as the place of the Deposition from the Cross. The place we visited most recently belongs to the Catholics, while those farther on belong exclusively to us. As for the Holy Sepulchre, we serve there as at a place of pilgrimage—indeed, one might even speak of ownership. Perhaps we should not pass over the fact that we hold the first place there. Farther down, however, they now want to drive us out, claiming that we have no rights. Our lady, our cover...

Let us focus. For others, the tomb at the heart of our faith is not a type. I happened to be inside when a professor was about to enter with his students. “This is the place where they say Christ rose,” he said, as though speaking of an ordinary matter. Do you understand? Yet faith is what gives these things life. These, then, are the places here, including the stocks.

The place from which Christ was watched; prayer is humanity’s only refuge. Let us move on.

Είναι το μέρος όπου, από εκεί επάνω από τον Γολγοθά, όπου ο Χριστός μας εσταυρώθη, που τον κατέβασαν από τον σταυρό ο Νικόδημος και ο Ιωσήφ, που τον περιποιήθησαν, και από εδώ τον μετεκόμισαν και τον έθαψαν στο κενό μνημείο. Το άδειο μνημείο, που δεν είχε τεθεί κανείς ποτέ, όπως μας είπε το Ευαγγελικό Ανάγνωσμα. Εάν κοιτάξετε τις αναλογίες και τις αποστάσεις, θα δείτε ότι αυτά που γράφει η Γραφή είναι αληθή. Και αν ποτέ χαθούν οι Γραφές, μπορούμε από τα σημεία αυτά και τις αναλογίες να ξαναφτιάξουμε καινούριο Ευαγγέλιο. Από εδώ, λοιπόν, και βλέπετε το άρωμα το οποίον υπάρχει μέχρι σήμερα.

Εκείνο που θέλω να προσέξετε εξ αρχής είναι ότι το άρωμα του Ιησού, όπου πέρασε, θέλω να πιστεύω ότι όλους μας διακατέχει, άλλους λίγο και άλλους πολύ. Ένας θαυμασμός, ένα ρίγος, μια ιερά σκέψη. Ευχαριστώ που βρισκόμεθα αυτή την ώρα. Αξιωνόμεθα να πατούμε και να βλέπουμε πράγματα που επιθύμησαν άνθρωποι χιλιάδες χρόνια π.Χ. να τα δουν. Η ευσπλαχνία του Θεού και πάλιν, ορισμένους και άλλους για πρώτη φορά, μας αξιώνει να προσκυνήσουμε αυτά τα οποία άγγελοι θα ήθελαν να παρακύψουν να τα δούνε, όχι για να τα προσκυνήσουν. Είμαστε εδώ, στο μέσο της γης, όπου λέγει ο προφήτης, όπου ο Θεός ειργάσατο τη σωτηρία του ανθρώπου. Ευρισκόμεθα μπροστά στον τάφο του μοναδικού Θεού, του Υιού του Θεού του Ζώντος, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, όπου είναι μια αλήθεια ανεπανάληπτος, και όλοι μας πρέπει να γίνουμε κήρυκες, όπου και αν βρεθούμε, αυτών που αξιωνόμεθα να βλέπουμε και να ακούμε. Εδώ μέσα υπάρχει ένας συνδυασμός πίστεως, ομολογίας, δόγματος, δεν ξέρω πώς θέλετε να το πάρετε. Ευρίσκεται ο Πανάγιος Τάφος του Κυρίου, όπου καταδέχτηκε, σαν άνθρωπος, ο γενόμενος άνθρωπος να αποθάνει κι αυτός και να ταφεί και να αναστηθεί. Το χαρακτηριστικό

το κέντρο όπου συγκρούονται όλοι οι κόσμοι, οι άπιστοι, εδώ Καθολικοί, εδώ Αρμένιοι, εδώ Ασσυριανοί, εδώ, εδώ, εδώ, εδώ, οι πάντες. Όμως ένα βασικό που δείχνει ακριβώς πού είναι η πίστις η ορθή και πού είναι ο τρόπος της σωτηρίας είναι ο κενός τάφος του Κυρίου μας. Όλοι οι αρχηγοί, λεγόμενοι, των θρησκειών και όλοι αυτοί που διατείνονται ότι είναι κεφαλές, κορυφαί και φέρουν τη σωτηρία στον άνθρωπο, μα Μωάμεθ λέγεται, μα Βούδας λέγεται, μα Ζωροάστρης λέγεται, μα Πάπας λέγεται, μα Καλβίνος λέγεται, μα Ρώσελ λέγεται, διαφέρουν του Αρχηγού, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Όλοι οι τάφοι των ανθρώπων αυτών είναι γεμάτοι, τα λείψανά τους είναι καθηλωμένα στα σάβανά τους, πλην του τάφου αυτού. Εμείς έχουμε έναν Αρχηγό.

Έχει κενόν τον τάφον και υπόσχεται σε όσους πιστεύουν ότι κι αυτοί θα αφήσουνε τον τάφο μίαν ημέρα. Η Ανάσταση του Χριστού μας είναι προέκταση για την ανάσταση τη δική μας και μια εγγύηση ότι μια μέρα θα αναστηθούμε. Εδώ καλούνται πάντα τα έθνη να πάρουν φως. Έξω του Ιησού δεν υπάρχει φως. Κοιτάξτε το Άγιο Κουβούκλιο αυτό. Θα δείτε δύο χοάνες στο δεξιό μέρος και δύο χοάνες στο αριστερό μέρος. Από εκεί ο Ορθόδοξος και μόνον Πατριάρχης, ο οποίος λαμβάνει το φως της Αναστάσεως πάνω από την Αγία Πλάκα του Παναγίου Τάφου, δίδει στους άλλους, στους Ασσυρίους, στους Αρμενίους, στους Κόπτες, και παίρνουν από εκεί το φως από εμάς. Όμως μένουν στην πίστη τους. Αυτό είναι το λάθος. Αυτό είναι εναντίον τους.

Έπρεπε να δούνε ότι ο Χριστός, αν τον πιστεύουν ως Θεόν, Αρχηγόν, Σωτήρα, αυτό ακριβώς λέγει και δίδει στους ανθρώπους του να καταλάβουν και με τα μάτια και με την ακοή και με την όσφρηση, με τα πάντα, ότι πράγματι εδώ είναι η μοναδική αλήθεια. Το να πιστεύεις σε κάποιο Χριστό δεν είναι τίποτα, το να πιστεύεις σε κάποιο Θεό δεν είναι τίποτα, αν δεν πιστεύεις στον Ιησού, τον Ναζωραίο, τον Εσταυρωμένο, που είπε ο Άγγελος. Εδώ ακόμη υπάρχει, μέσα στον προθάλαμον αυτό, ένα τεμάχιον από το μάρμαρο, από την πλάκα που ήταν σκεπασμένος ο Χριστός μας. Άγγελος Κυρίου, όταν ήρχοντο οι Μυροφόρες την Κυριακή το πρωί να μυρώσουν τον Χριστό μας, Άγγελος Κυρίου εδώ σήκωσε, όχι για να αναστηθεί ο Χριστός, που λένε ορισμένοι —ο Χριστός μας είχε αναστηθεί από τη νύχτα— αλλά για να φανεί ότι έχει αναστηθεί.

Πληροφορεί, λέει, ότι έχει αναστηθεί. «Τι ζητείτε τον ζώντα μετά των νεκρών; Ουκ έστιν ώδε, ηγέρθη. Πηγαίνετε στη Γαλιλαία να τον συναντήσετε, όπως σας έχει πει». Αυτά πρέπει να μας αποτυπωθούν. Μένουν ακόμη. Και πώς μένουν; Μένουν θαυματουργικώς. Αν ξέρετε ότι είμαστε 1% μέσα στους Άραβες, μέσα στους Εβραίους κ.λπ., πώς διατηρούμεθα εδώ πέντε άνθρωποι, πώς διατηρούνται όλα αυτά; Είναι θαύμα μόνον Θεού. Δεν είναι ακατάληπτο ακόμη για τους λιγοστούς που πιστεύουν. Οι περισσότεροι, και από εμάς που είμαστε αυτή την ώρα εδώ, πιστεύουμε, αλλά με τον τρόπο μας πιστεύουμε. Πιστεύουμε με τα χείλη, όπως εδήλωσε Αυτός και κήρυξε Αυτός. Γι’ αυτό μέσα ο καθένας σας ας πει, αν δεν μπορεί να το πει έξω: «Σε ευχαριστώ, Θεέ μου, για αυτό που μου επέτρεψες, για αυτό που με αξίωσες, που συγκατέβηκες εμένα τον αμαρτωλό

να είδω, να ακούσω, να γευστώ και λοιπά. Και δώσε μου τη δύναμη να το διατηρήσω μέσα μου και να το μεταφέρω και σε άλλους που θα ήθελαν να έρθουν και δεν μπόρεσαν, ή και σε άλλους που είναι αδιάφοροι». Ακριβώς απέναντί μας είναι το Καθολικό που εορτάζει μέσα. Όταν λέμε Καθολικό, είναι η Μητρόπολις του ναού μας. Εδώ μέσα στηρίζονται πολλοί. Θα τους δείτε δε πίσω ακριβώς από το Άγιο Κουβούκλιο. Έχουν στήσει και οι Αρμένιοι μια φωλίτσα μικρή, πήγανε οι Κόπτες να πάρουν δικαίωμα και από εμάς. Γιατί δεν μπαίνετε μέσα, κύριοι, δεν παίρνετε από εδώ το φως; Η πόρτα που μπήκαμε, εκεί πέρα, είναι τρεις κολώνες αριστερά· η μία είναι σχισμένη μέσα-μέσα. Από εκεί βγήκε το φως το 1574, όταν οι Αρμένιοι είχαν πληρώσει τους Μωαμεθανούς και μας έκλεισαν έξω τον Πατριάρχη, για να πάρουν αυτοί το φως.

Ότι πουλιέται το φως, ότι είναι ανθρώπινο το φως, ότι μπορούν να εκβιάσουν τον Θεό, και επειδή ο Θεός ολόκληρος δεν τους έδωσε, έσπασε εκεί πέρα η κολώνα και πήραν το φως από εκεί πέρα, και υπάρχει μέχρι σήμερα. Και όσοι Ορθόδοξοι πέρασαν και προσκύνησαν είχαν άρωμα μέσα στον ήλιο, μέσα στη σκόνη, μέσα στον αέρα. Αν σιωπήσετε, οι λίθοι κεκράξονται, θα μιλάνε τα λιθάρια ότι είναι ένας ο πραγματικός Θεός. Όπως είπε προχθές ο Πέτρος, δεν θυμάστε, δεν ξέρω αν θυμάστε: «Συ ει ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», όχι κάποιου Θεού, του ζώντος Θεού. Φέρει Αυτόν, λοιπόν, ο τάφος, φέρει Αυτόν εδώ το μέρος, φέρει Αυτόν η Εκκλησία. Εύχομαι η χάρη του, η ανοχή του να μπει μέσα στις ψυχές μας, να μας συγκινήσει και να μας δώσει μάτια κατάλληλα να δούμε πού βρισκόμαστε και τι κάνει αυτό για μας.

Ένα από τα πρώτα, θα λέγαμε, δώρα του αναστημένου Ιησού είναι η χαρά. Όταν ανέστη, έδωσε χαρά ο Ιησούς στον κόσμο. Είχε πει στους μαθητές του πριν σταυρωθεί: «Θα λείψω για λίγο και θα λυπηθείτε. Πάλι θα με δείτε και θα χαρεί η καρδιά σας. Και τη χαρά σας κανείς δε θα την πάρει». Πράγματι, «εχάρησαν οι μαθηταί ιδόντες τον Κύριον». Με τη χαρά αυτή εποτίσθησαν όλοι οι παρευρισκόμενοι. Δηλαδή, από εκείνο το πρωινό που η Μαρία η Μαγδαληνή πρώτη πληροφορεί τον Πέτρο και τον Ιωάννη και μετά τους άλλους, και έρχονται εδώ και πιστοποιούν την Ανάσταση, οι μαθητές θα μεθύσουν από χαρά. Από ενθουσιασμό γίνουν λέοντες, περιτρέχοντες να κηρύξουν στον κόσμο την αναστάσιμη αυτή δόξα και χαρά. Αλλά η χαρά της Αναστάσεως δεν πάει μόνο στους μαθητές. Είναι προνόμιον κάθε πιστού που συμμετέχει, που ζει πραγματικά, που δεν ζει μισοβέζικα. Φυσικώς, η αναστάσιμη χαρά δεν αφήνει περιθώρια

να ζούμε με απογοήτευση στη ζωή. Θλίψεις, ναι, αλλά όχι απογοήτευση. Πρέπει η ύπαρξή μας να είναι μια ύπαρξη που να προγεύεται την αιωνιότητα. Πρέπει να είμαστε, λοιπόν, οι ίδιοι της Αναστάσεως. Πρέπει να είναι η ζωή μας μια ζωή κυριακάσιμη, μια ζωή αναστάσιμη. Η πίστη της Ανάστασης είναι πολύ σκληρή. Εάν πιστεύεις στην Ανάσταση, είσαι υποχρεωμένος να γίνει αναστάσιμη η ζωή. Δεν αφήνει περιθώρια. Δυστυχώς, εμείς θέλουμε να συμβιβάσουμε και το ένα...

το άλλο. Δεν ξέρω ακόμα αν έχουμε συνειδητοποιήσει πού πραγματικά βρισκόμαστε. Όσο θα συνειδητοποιούμε, θα πρέπει το είναι μας να χύνεται προς τα έξω. Θα πρέπει να αφήσουμε δάκρυα ευγνωμοσύνης στον Θεό, διότι έκανε ό,τι έκανε, διότι μας αξίωσε και εμάς να πατήσουμε τα Άγια αυτά μέρη. Δεν είναι τυχαίο, είναι ευλογία, είναι χάρη. Τι να λέμε εμείς; Πόσοι θέλουν να έρθουν και δεν μπορούν να έρθουν. Εμείς γιατί; Μας λένε. Θα πρέπει, λοιπόν, αυτό να μην το περάσουμε απαρατήρητο, να φύγουμε για την πατρίδα οι ίδιοι αναστάσιμοι. Αλίμονό μας αν γυρίσουμε πάλι με τα πάθη μας στην πατρίδα. Αλίμονό μας. Ξέρετε, εδώ τα πράγματα, αν τα παρακολουθήσουμε μέσα από τις Γραφές, μιλάνε μόνα τους ότι πραγματικά ανέστη ο Χριστός. Βοηθήστε να παρακολουθήσετε βίντεο και να μην το ξεχάσετε στα επόμενα βίντεο.

Πράγματι, η λογική και η απλή λογική, για τον καλοπροαίρετο και αυτόν που δεν είναι ισχυρογνώμων και δεν είναι προκατειλημμένος, φανερώνει ότι πράγματι ανέστη ο Θεός. Είναι τόσα πράγματα, οι οικονομικές συγκυρίες του ναού, που όλα βοηθούν και τον πλέον αδύνατο να δεχτεί ότι πραγματικά εδώ έζησε, απέθανε και ανέστη ο Χριστός. Ο τρόπος του θανάτου, ο τρόπος της αποκαθηλώσεως, ο τρόπος της ενταφιάσεως από τον Νικόδημο και τον Ιωσήφ, που υπάρχουν και τάφοι πίσω εδώ, να πάμε όπως κινήσουμε, υπάρχουν πίσω οι τάφοι αυτών των δύο ανθρώπων, που τόλμησε κυρίως ο Ιωσήφ να κάνει τη δράση αυτή. Μεγάλη παρρησία. Τα πάντα εδώ πέρα, μάλιστα. Μεγάλη καρδιά είχε ο Ιωσήφ να πάει στον Πιλάτο και να ζητήσει το σώμα του Χριστού.

Σαβανώνουν οι άνθρωποι αυτοί το νεκρό σώμα του Χριστού να μείνει για πάντα μέσα στον τάφο. Δεν πιστεύει κανείς στην Ανάσταση. Ούτε οι μαθητές. Λοιπόν, η ηθική μεταβολή των μαθητών είναι το μεγάλο ατού μέσα στην πίστη μας ότι ανέστη ο Χριστός. Έχουμε χώρο ψυχικό, μάλιστα αντιληπτό. Εδώ οι γυναίκες τούς το λένε, που τον είδαμε, και πάλι φέρνουν αντίληψη. Ούτε απάτησαν ούτε απατήθηκαν. Κανείς πότε μπορεί να απατηθεί όταν τον λόγο τον έχουν ο νους, η καρδιά, τα συναισθήματα, όταν δει μια άλλη ιδέα; Άμα δεν είναι ιδέα για τους Αποστόλους, η Ανάσταση είναι γεγονός. Τον είδαν

ήκουσαν, τον εψηλάφησαν. Από εδώ πρώτα γυναίκες και μετά σε διάφορα σημεία της Ιουδαίας. Λοιπόν, είναι τεκμηριωμένη, επαναλαμβάνω, η Ανάσταση. Ο Χριστός, αφού ανέστη —λένε πολλοί «δεν ήρθε κανείς από εκεί»— ποιος να έρθει; Ήρθε ο Αρχηγός της ζωής. Σας ρωτώ, ο Χριστός, ό,τι είπε αφού ανέστη, δεν το είπε ο άνθρωπος του κόσμου εκείνου, ο άνθρωπος του πέραν του τάφου; Τι άλλο ζητάμε; Όλη η ζωή σιωπά για τον άνθρωπο. Μόνο η ζωή του Χριστού είναι διαφορετική. Είναι η απαρχή των κεκοιμημένων, ο πρώτος. Απαρχής λέμε τα πρώτα στάχυα της σοδειάς· θα επακολουθήσει η θημωνιά, θα επακολουθήσει και η δικιά μας η Ανάσταση. Είναι το εχέγγυο

της Θεοτόκου, Έσχατα, Αγία Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Ευαγγέλιο, Ευαγγέλιο των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο των Ουρανών, ευθετού. Δηλαδή, βλέπετε ότι κάποια φορά ο διάβολος πάει να μας σκοτίσει. Δηλαδή, να είναι έτσι. Και τι έκανε ο πατήρ Μητροφάνης; Τώρα είναι 75 χρόνων. Όταν ήταν σε ηλικία 20 χρόνων, νομίζω ότι αυτό το γεγονός ήταν αποτέλεσμα μάλλον να μείνει εδώ. Δεν ξέρω. Νομίζω. Ανέβηκε πάνω από τον τάφο και εκεί έμεινε τη Μεγάλη, δηλαδή ανέβηκε πάνω τη Μεγάλη Παρασκευή βράδυ και έμεινε τη νύχτα...

να δει ο Δεσπότης την ώρα που θα μπει μέσα τι θα κάνει. Και πραγματικά είδε ότι την ώρα που κατερχόταν κάτω ο άπιστος, έτσι με δάκρυα οφθαλμούς, πώς βγήκε τώρα ο Δεσπότης, ο Ορθόδοξος, ο Πατριάρχης, εφάνησε πάνω το φως να λάμπει. Μετά ρίχνεται βρεπτικά στη γη και το φέρει βαρέως για αυτή την ολιγοπιστία. Το λέω, λοιπόν, αυτό σαν μια ακόμα πιστοποίηση, διότι αυτό είναι ευεργέτημα της Θείας Προνοίας, το μεγάλο θαύμα της Αναστάσεως. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο θαύμα. Έσπασε τον νόμο της εγκοσμίου πραγματικότητας. Πόσοι το υπέφεραν. Όμως στο μεγάλο θαύμα έχει προστεθεί κάτι που διαιωνίζει εις αιώνας το μεγάλο θαύμα. Ποιο είναι; Είναι το φως το οποίον βγαίνει και το οποίο μεταφέρνει και στην Ελλάδα.

Αγαπητοί μου, να τα μεταδώσουμε όταν πάμε, αφού εμείς πάμε φωτισμένοι και αλλαγμένοι ψυχικώς. Η Ανάσταση στο Πάσχα δεν είναι μόνο η μέρα του Πάσχα. Ανάσταση, λάθος. Όχι, η Εκκλησία μας είναι η Εκκλησία Αναστάσεως. Και δύο πράγματα κυριαρχούν: το ότι ο Χριστός είναι Θεός και το ότι σαν Θεός αυτός ανέστη. Ανάσταση. Η ιδέα του Πάσχα είναι η υπόμνηση του ιστορικού γεγονότος. Ανάσταση είναι η ανάμνηση του μέλλοντος που μας συνδέει από τον κόσμο αυτόν με το νήμα της αιωνιότητας. Εδώ, ειδικά σε αυτόν τον χώρο, έχουμε συνέχεια Ανάσταση. Ακούσατε Ευαγγέλιο αναστάσιμο. Άμα κάνουμε λειτουργία εδώ πέρα, θα δείτε ότι αναστάσιμα πράγματα εδώ πέρα τελούνται. Πέραν τούτου, η Ανάσταση, όπως κάθε Παρασκευή είναι μια ανάμνηση Μεγάλης Παρασκευής, έτσι και κάθεται εκεί η ακολουθία.

Της Θεοτόκου, Εισόδια της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Αναστάσεις της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Αναστάσεις της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Αναστάσεις της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Αναστάσεις. Δόξα. Να ρωτάτε για εσείς.

Γέννησις της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγέλιο, Ευαγγέλιο των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγελία Ουρανών, των Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγελία των Ουρανών, Γέννησις Θεοτόκου, της Ευαγγελία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγελία Ουρανών, των Γέννησις της Θεοτόκου. Ευχαριστώ.

Πολύ.

Βλέπετε, το μέρος αυτό είναι κοντά προς τον τάφον. Εδώ, όπως ακούσατε, ήταν ένα χωράφι, ένα περιβόλι, όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο. Εδώ βλέπετε μία αναπαράσταση. Η αναπαράσταση αυτή, διότι είναι καθολικό το περιβάλλον, βλέπετε και η εικόνα μάς παρουσιάζει καθολικά την υπόθεση. Παρουσιάζει τη Μαρία τη Μαγδαληνή να συναντά τον Κύριό μας, τον οποίο θεώρησε ως κηπουρόν. Το μέρος αυτό είναι το μνημείο αυτών των λεγομένων εδώ πέρα. Υπάρχει μέσα εδώ ένα αλτάριο ιταλικό, καθολικό, στο οποίο μέσα υπάρχει και ένα μέρος του κίονος, της κολώνας από το Πραιτώριο, που εμαστίγωσαν τον Χριστό μας. Ένα τρίτο, μόλις μπαίνουμε από μέσα. Άλλη ώρα. Ευχαριστώ.

Η περίπτωση αυτή, όπως ξέρετε, κατά τη Γραφή είναι η πρώτη, η Μαρία η οποία είδε τον Χριστό μας Αναστάντα. Θέλω να ξέρετε ότι κατά την παράδοση δεν είδε η Μαρία τον Κύριό μας πρώτη Αναστάντα, ούτε πληροφορήθηκε η Μαρία την Ανάσταση του Ιησού πρώτη, αλλά αυτή η Παναγία Μητέρα. Η Εκκλησία μας, με εκείνο το ωραίο που λέγει, «Ο Άγγελος εβόα τη Κεχαριτωμένη· Αγνή Παρθένε, χαίρε, και πάλιν ερώ, χαίρε· ο σος Υιός ανέστη τριήμερος εκ τάφου». Γιατί, Άγγελε, να χαίρω; Ο σος Υιός ανέστη τριήμερος εκ τάφου. Συγχώνησε και πριν και μετά σε όλα τα γεγονότα της Παναγίας μας. Αυτός πληροφόρησε την Παναγία μας ότι ανέστη ο Χριστός μας. Δεν θέλησε βέβαια το Πνεύμα το Άγιο να γραφεί στο Ευαγγέλιο ότι πρώτον την ομολογία της Αναστάσεως την άκουσαν οι άνθρωποι από την Παναγία Μητέρα

όταν προέρχεται από ένα συγγενειακό πρόσωπο μια τέτοια υπόθεση δεν θα γινόταν δεκτή, και άφησε να έρθει από πιο έξω. Όμως δεν είναι αυτή η πρώτη· είναι η Παναγία η πρώτη η οποία επληροφορείτο το γεγονός. Τώρα εδώ, όπως σας είπα, είναι καθολικό το μέρος. Εκεί το χρησιμοποιούν ως Αγία Τράπεζα δικιά τους και κάνουν τις λειτουργίες τους, οι οποίες κρατάνε μισή ώρα και λοιπά, και το απόγευμα και το μεσημέρι και οποτεδήποτε, έτσι. Προχωρούμε. Εδώ έχει λίγη ησυχία. Από εκεί βλέπετε, εδώ ο Δημαστόρης. Αυτός ο ναός το πρώτον εχτίστηκε από τον Μέγα Κωνσταντίνο και την Αγία Ελένη. Πριν υπήρχαν οι διωγμοί, έτσι. Γι’ αυτό εδώ πέρα θα ακούτε, θα διευθύνεστε, ότι υπάρχει μεγάλη ευλάβεια στους δυο αυτούς Ισαποστόλους.

Συμπεριέλαβε μέσα όλα τα προσκυνήματα ο ναός εκείνος, που φυσικά γκρεμίστηκε και ξαναχτίστηκε, και βρίσκεται σήμερα στη θέση αυτή την οποία εμείς τον βλέπουμε. Τώρα βρισκόμαστε στο σημείο όπου, εδώ μπροστά μας, αυτό λέγεται το Κλαπόλ. Κάτω, κάτω να προσέξετε μετά —όχι, αλλά μετά— είναι το σημείο που ο Χριστός για λίγο εκεί ήταν μέσα φυλακισμένος, εκεί, στα πόδια του. Το πόδι του μέσα σε σανίδα, λέγεται το Κλακώνη, δηλαδή σημείο που έχει περάσει ο Ιησούς πριν πάει στον Γολγοθά. Πίσω εδώ λέγεται φυλακή του Χριστού, δηλαδή προσωρινά πάλι έμεινε για λίγο. Δηλαδή, όλοι οι χώροι είναι ιεροί, αλλά μερικοί έχουν κάποιο χαρακτηριστικό, διότι κάθε τι συνέβη που έχει σχέση με τη ζωή του Χριστού, εμπλεκόμενο με τις τελευταίες στιγμές της ζωής του Χριστού.

Δίπλα υπάρχει και η Θεοτόκος, διότι μάλλον μετά, αφού τον πήγαιναν προς τα πάνω, από εδώ τον είδε και οπωσδήποτε η καρδιά της άρχισε να υποφέρει ως μητέρα, φυσικά, χωρίς όμως να βαρυγκωμήσει και να αγανακτήσει. Αυτοί οι χώροι, πρέπει να ξέρετε, ότι μέσα εδώ έχουν πολύ να κάνουν. Υπάρχουν χώροι που είναι κοινοί, όπως είναι η Αποκαθήλωση. Αυτό που πήγαμε τώρα τελευταία είναι των Καθολικών, αυτά πέρα είναι δικά μας αποκλειστικά. Ο Πανάγιος Τάφος, εμείς παρακαλούμε σαν προσκύνημα, δηλαδή σαν ιδιοκτησία θα μπορούσα να πω. Ίσως μην το περάσουμε, είμαστε οι πρώτοι. Παρακάτω είναι τώρα που θέλουν να μας διώξουν, δεν έχουμε δικαιώματα. Η κυρία μας, ο κάβερ μας...

Επικεντρώνουμε. Ο τάφος της πίστεώς μας για άλλους δεν είναι τύπος. Επέφερθα εγώ να ήμουν μέσα, έπεσε να μπει μέσα κάποιος καθηγητής που έφερε τα μαθητά. Εδώ είναι το σημείο όπου λένε ότι ανέστη ο Χριστός. Φυσικά πράγματα. Το λαμβάνετε. Τώρα η πίστη είναι αυτή η οποία εμψυχώνεται. Αυτά, λοιπόν, εδώ πέρα, τα σημεία και τον κλαπώνει.

Παρατηριακή του Χριστού, η προσευχή είναι η μόνη ανθρωπότητη. Παραφορούμε.