There Is a Resurrection

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject this evening will be related in some way to yesterday’s and the day before yesterday’s. Unfortunately, the subject cannot be exhausted. Once you become involved with the dead, there is no end to it.

What I would like to speak about tonight is the final end of those who have fallen asleep—the final end of the dead. And I think this is necessary, because many people believe that once a person has died, that is it; the matter is over. As we have said, they ask, “Who has ever gone there and come back to tell us whether there is life afterward?” and so on. But the matter does not end there. It does not end when a person dies. There is more to come, and what remains is precisely what consoles us and gives us courage, so to speak.

Someone may ask, “Does a person need courage to die?” Yes, it takes courage to die. And each person will die, whether he wants to or not, because death is a cup that God Himself drank when He became man. The Mother who gave birth to Him also drank it. It is impossible for us not to drink it. But what is consoling, encouraging, and good, as we might say, is that one day man will rise again. Man knows this. I do not know why he does not want to believe it or accept it. Is it not good? Of course it is good. Why, then, does he refuse to accept it? Yet a large proportion of people do not accept it.

Even among us there are people who doubt their own resurrection, although in a partial sense they have risen many times during their lives. Someone will say, “But I have never died.” Really? When you sleep, do you not die? Are you fully alive then? Why, then, do people lament over you? Death is a Mystery and must be approached as a Mystery. How many times has the sun seemed to die? How many times have we died in winter, only to come alive again in spring? If a person examined all the things around him that speak to him of the Resurrection, he would form a very different impression.

Of course, man passes through Great and Holy Friday in order to reach the Resurrection. The Resurrection does not precede death; it follows death. I would like to think that many of us come from rural parts of our homeland. But I have not experienced spring here, so I do not know how this world comes to life here. There are flowers called anemones, or poppies as we call them in our homeland. Take one in your hand and look at it. Do you know what you will see? As it opens out, with its red petals around it, look inside and you will find a black Byzantine cross.

It is like those equal-armed Byzantine crosses displayed at pharmacies in our homeland, not the kind with one arm longer than the others. Inside is a most beautifully formed, pitch-black cross, surrounded on the outside by the joyful red of the Resurrection. The flower teaches man, and indeed it appears around Pascha, during these very days, proclaiming: first the Cross and then the Resurrection; first death and then the Resurrection. My dear friends, death is not the end, and the grave is not the end. It is the beginning of another life. You may ask what that life depends upon. It depends upon our Christ, who has given us this joy and this hope of the Resurrection. Yet it also depends upon us. It depends upon us whether our Resurrection will be joyful

or whether it will not be joyful, because whether we want it or not, we shall rise again. God does not have to ask anyone’s permission. What depends upon us is what we shall rise to: eternal and immortal life with Christ, or eternal Hell. That is the question, and that depends upon us. God says, “I will raise you. Do you want to rise clothed in white and to be with Me for eternity? Then live in this world as I tell you. You do not want that? I will still raise you, but you will be with the other one. I will not be to blame; you will. I undertake to raise you, but you must do what depends upon you.”

He did the same with Lazarus, as we said one evening. You cannot raise him; I will raise him. You can unbind his hands; you must do that. So you will contribute what lies within your power, and I will contribute what lies within Mine. Christ asks for cooperation with man so that man may attain his goal. Unfortunately, many of us, at least for the present, do not want any of this. As for the resurrection of man and his re-creation: although the human body decomposes in the earth, as we see when we exhume our loved ones, we find relics there—that is, bones and fragments of bone, as we call them.

For certain reasons, some are found incorrupt, but the rest we find decomposed, with only their bones remaining. We wash the bones, hold a memorial service, and care for them in hope. What hope? The hope that they will be needed one day; yes, needed one day. Of course, there are people who do not know the details and try to dismiss these things with rational arguments. They say, “Very well, we gathered the bones of your father and mine. But where will we find the remains of my brother, who was eaten by fish after a shipwreck, during a war, or in an accident? Or the remains of my child, who was eaten by lions? Will they not rise?” Those remains are not required. Yet this is the question people have raised concerning all these matters down to the present day.

Now that we have split the atom, scientists tell us that matter merely changes form; it is not lost. The particles of our loved ones’ remains still exist, and our own will also exist, even if we meet some fate other than the natural course of being buried and exhumed one day. Nothing is lost. Christ has already told us these things, but we pretend not to know. We shall read what He said. If someone reads the particular passage in the Apocalypse that speaks about these matters... Thank you.

All people will come forth, and each will receive what belongs to him. Here it says: “The sea gave up the dead who were in it, and death and Hades gave up the dead who were in them, and each was judged according to his faith and his works.” The sea gave them up, and so did the grave. Naturally, each place holds some of the dead within it, but all will be summoned to surrender them. If a person also wished to consult the Church, he should open the Triodion and turn to the first Soul Saturday, because the Church holds two annual memorial services for all who have fallen asleep, from Adam down to the very day on which the memorial is celebrated.

This is done whether or not their relatives hold a memorial for them, whether or not they have relatives, and whether their relatives are believers or unbelievers. The Church, like a spiritual mother, observes two Soul Saturdays. The first is on the eve of the Gospel reading of the Judgment, before Great Lent, and the second is before Pentecost. There is also a third commemoration on the Saturday of Saint Theodore, though it is not prescribed in the same way; the faithful also offer memorials then. The texts for these days describe the ways in which people depart from this world. And the explanation printed in black in the Synaxarion of the day tells how we shall rise again, based upon the texts found in the Old Testament and the New Testament.

Someone may ask, “So this matter is found in the New Testament?” Yes, it is, and it is connected with the Old Testament. My dear friends, the resurrection of man is connected with judgment. Because a person is in no condition to endure examination, since his record is stained, he also rejects the resurrection, which necessarily entails that examination. Then he sleeps peacefully, when he ought to be at least a little uneasy. This is a most serious reality; that is why it is a dogma. Anyone who rejects the Resurrection of the dead is a heretic. Thank you.

There is an epistle consisting of only one chapter, so it takes little effort to read. It is called the Epistle of Jude, and it comes just before the Apocalypse. It says that Enoch, the seventh from Adam, saw the Judgment. Judgment presupposes resurrection. The dead stood up; they rose and were reassembled—and I shall tell you how—in order to be judged. The Epistle of Jude says that Enoch, the seventh from Adam, saw the Judgment and saw a great multitude. Listen to how it puts this; we were reading it in verse fourteen.

“Enoch, the seventh from Adam, also prophesied concerning these, saying: ‘Behold, the Lord came.’” Did He come alone? No. “With His holy myriads”—with countless thousands of saints. Why did He come? “To execute judgment.” What does that mean? To judge. “Against all”—to judge everyone. “And to convict all the ungodly,” because the righteous do not come into judgment. The righteous person does not come into judgment, but has passed from death into life. He will appear before the tribunal, but not in order to be judged. He will appear to receive his reward and his crown, and then to proceed to the place prepared for him in the Kingdom of God

from the foundation of the world. Thus, it says, He came in order to judge and to convict... and against the works of God, against the Providence of God, against the Gospel of God, and against the Church of God. He comes, it says, to convict all these people. And to whom did He first reveal this? To Enoch, the seventh from Adam. If you open Genesis to the fifth chapter, you will find his place in the genealogy. He lived for 365 years.

He was taken away and remains alive to this day. Enoch is alive to this day, just as the Prophet Elijah is alive to this day. They will appear on the stage once again to fulfill the role Christ has appointed for them in the events of faith. Their end is described in the eleventh chapter of the Apocalypse. If you have it, look there, where it speaks of His two witnesses. They will come in the days of the Antichrist. This, then, is the most serious event. Yet because it is connected with judgment and necessarily entails judgment, man—as I repeat—is not pleased with it. He does not want to be judged because his record is stained. For precisely this reason, he rejects the whole matter outright and sleeps

peacefully, I repeat, when he ought to be uneasy. Besides what Christ said in the twenty-fifth chapter of Matthew—the passage read during the week of Meatfare, concerning the day of Judgment, beginning at verse thirty-one—and besides His division of people into different groups, this detail is also found in the writings of Daniel, specifically in the seventh chapter. There, as throughout Holy Scripture, it is shown clearly how Christ will come to judge the world.

I shall read the following from Daniel, chapter seven: “I beheld”—that is, I was watching—“until thrones were set in place, and the Ancient of Days took His seat. His garment was white as snow, and the hair of His head was like pure wool. His throne was a flame of fire, and its wheels were burning fire. A river of fire flowed before Him. A thousand thousands ministered to Him, and ten thousand times ten thousand stood before Him. The court sat in judgment, and the books were opened.” At that moment the people had risen—countless myriads upon myriads.

The books were opened so that the people might be judged. In the passage from the Apocalypse that I read to you rather quickly, we hear the following. Daniel saw these things on behalf of mankind eight hundred years before Christ. Eight hundred years later, John also saw this: “And I saw a great white throne and Him who sat upon it, from whose face the earth and heaven fled away.” From whose face? Whose face? The face of Him who sat upon the white throne. The earth and heaven fled away. Where did they go? Back to where they had been before they came into being. Do not make yourself a king.

That is where it was before it came into being. I made it; I brought it out of My storehouse, and it returned to where it had been before it was made. “And no place was found for it.” It vanished. “And I saw the dead, great and small, standing before the throne, and books were opened,” just as Daniel had said, “and another book was opened, which is the Book of Life.” Another book was opened, he says, called the Book of Life. Do you know what the Book of Life is, and who are enrolled in it? Do you know? Those who have been baptized.

The whole world is recorded generally in the books of God, but those who have been baptized are also recorded separately in a book called the Book of Life. If, on the eighth day after our child is born, we bring the child to receive a name, according to the order of the Church—even though this is not generally observed today—there is a prayer in that service asking Christ to preserve the child from all harm until the fortieth day, when the mother has also been purified, so that the child may be baptized and enrolled in the Book of Life. Our devout parents enrolled us in the Book of Life: they had us baptized.

Some of us complain: “Did anyone ask me why I was baptized?” Then wash it off! What did they do to you—make you white? Well then, wash it off. They bathed you so many times when you were little, and they gave you one more warm bath. What was so terrible about that? Who is holding you back, if you want to leave? “Did my father ask me why they baptized me?” What did your godfather say? “Do you renounce Satan and unite yourself to Christ?” Then turn around and say, “I renounce Christ and unite myself to Satan.” I have not made a mistake here. But your devout parent did this for you and enrolled you in the Book of Life. Do you now want to go and erase your name? That is your affair. Blessed are those who, in the end, are found

still written in the Book of Life. For when a person sins, when he completely disregards what his godfather or godmother said on the day of his Baptism, it is as though he himself goes and declares, “I do not want to be enrolled there.” But here John says in the Apocalypse, in chapter twenty, from verse ten onward, that besides the general book of the world, another, special book was opened, called the Book of Life. Take care, then, to enroll your little children in this Book of Life from the very day they are born, if possible. For if—God forbid—in some way…

Just as there is bodily death, there is also spiritual death. An account will be demanded before God, because when a child departs unbaptized, someone has killed that child in cold blood and sends it, as it were, wrapped up and consigned to Hell. Those who cast the child away, with the help of doctors or by other means, will meet that child one day. The child will say: “Mother, you were a murderess in every sense. Why did you not give birth to me, have me baptized, and then kill me, so that at least I might go to Paradise? Why did you close Paradise to me? Why did you bind me?” It is a grave and delicate matter for a human being to depart this life unbaptized. And I recall—and I hope there is no one here among us—

that in all the Canons of the Church, no Father, no Apostle, not even Christ Himself, has said what is to become of those who cause souls to be lost in Hell—whether it is the mother, another killer, or anyone else. Let me tell you of an incident I remember. Many of you may come from the region of Patras and may know that there was a priest there named Father Gervasios Paraskevopoulos, a holy man, whose relics had not yet been exhumed. And remember this: there is a very great likelihood—ninety-five percent, in my judgment—that we shall one day venerate him as a Saint, just as we venerate Saint Nektarios of Aegina and others. He possessed great holiness. On one occasion, then,

he heard the confession of an unbeliever. This man had been an unbeliever for many years and was also a hunter. When at last he came to himself, with the help of some other brethren, he went to confess to Father Gervasios. Among other things, he told him that he had committed a killing. He had gone hunting on a Sunday morning, and in a reed bed he thought he saw some game and fired his gun, but he killed a woman. And that woman was pregnant. When Father Gervasios heard this, he stopped, not knowing how to proceed.

“Will I be forgiven?” the man asked him. “I do not know,” he replied. “Go away and return in fifteen days.” The man left crushed, while the elder added prayer upon prayer and fast upon fast, beseeching Christ to show him how to deal with this sheep who had been placed in his hands. Fifteen days passed, and he had received no answer. On the fifteenth day, only a few minutes before the man was due to knock at his door and ask what would become of him and his confession, an angel of the Lord came and told him: “For the killing, apply the ruling of Basil the Great.”

That is, what Basil the Great prescribed for those who commit murder: impose that canon, that rule of prayer, upon him. As for the child, the matter will remain in the hands of our Lord until the day of Judgment. Do you understand? Can you imagine standing face to face with Christ and being judged on that day? “It was through negligence,” someone may say. He should have gone to Church on Sunday morning, and then the killing through negligence would not have happened. Nothing is ever left without consequences; every deed always has its trailing thread, another hidden aspect. And Christ wants to uncover that thread and bring it to light. It is a grave matter, I tell you, concerning blasphemy and concerning the dead infant—the little child who dies, whether the mother casts it away, kills it, or I do not know what else, whether a doctor does it, by an injection…

Laws have been enacted concerning these things, but no one expects what lies ahead: Christ Himself will deal with them personally. Here it says, “Both the small and the great were raised.” “I saw,” he says, “the great and the small standing before the throne.” The whole human race will be there. There are no little angels there. There are Saints, yes, but no little angels. That is why I told you the other day, when I was speaking about memorial services: do not forget to write on your commemoration lists the names of the babies and little children who were baptized. The unbaptized are not written there; they belong among those whose names cannot be recorded. But write down the baptized, even though, being little children, they committed no deliberate sins. They still bear ancestral sin and are in need of

Holy Communion, which takes place at the moment—as I told you yesterday—when the priest places into the Holy Chalice those little particles representing the souls and the names for which we came to the Church.

So, I repeat as I continue, this is not some ordinary matter. It is a unique and unrepeatable reality, about which a person must know rightly and act rightly, so that he may not suffer loss but be benefited. Whether we want it or not, one day we shall be raised and become complete human beings again. This is what shocks many people. Do you not want to become a human being again? Did God not create human beings? Did He not give them flesh? Did He not give them a soul? Even though they fell among robbers, as we said in the parable of the Good Samaritan, He came and died, and He restores man as a complete human being. He dies for man’s sake and makes him whole again.

Man’s death—not because God originally willed it—is a gift. Man himself brought about the first death, the separation of his soul from God. The second death, the one for which we dress in black, weep, and beat our breasts, is a gift from God. Do you know what the prayer at the departure of the soul says? Why did God permit this second death? “So that evil may not become eternal,” it says. Otherwise, we would remain forever with cancer, tuberculosis, crippled, blind, and deformed. He casts us all into the furnace and makes us new. Have you seen a foundry, where they gather all the scrap iron and old metal, carry it in, and bring out new iron? If human beings can do this, why should Christ not do it? The Resurrection is real.

The Church reminds us of it every year. Every Great Friday, the Church reads us a passage from the Old Testament, specifically from the Prophet Ezekiel, chapter thirty-seven, at the very moment when the Epitaphios returns from the procession. Those of you who have Holy Week service books, which you hold as you follow the services of the Passion, should open them at home and calmly read this prophecy of Ezekiel. It was written seven hundred years before Christ, for our sake, and tells us

what is to take place concerning the Resurrection. Listen to what it says: “The hand of the Lord came upon me.” The hand of God seized me, Ezekiel says. “And the Lord brought me out in the Spirit and set me down in the midst of the plain.” God took me by the hand, lifted me up, and brought me to a vast plain. “And this plain was full of human bones.” It was filled with bones, with human remains. “And He led me all around them.”

He took me through that vast plain, and I saw them close at hand. “And behold, there were very many upon the face of the plain, and they were exceedingly dry”—utterly dried out. “And He said to me,” turning to me, “Son of man, can these bones live?” What do you think, He asks him—can these bones come to life? Dry bones: according to human reason and human science, how could they live? “And I said, ‘O Lord God, You know these things.’” You know; what do I know? A beautiful answer, a humble answer. We think we know everything. We answer every question and pour out foolishness as well. What do I know? he says. You know, Lord. You know, Lord, what You intend to do. God can bring life even from stones and bones, from nothing at all. How did He make us? Had someone placed an order for us to be made? He brought us from non-being into being. “And He said to me, ‘Prophesy.’” Speak not only to the bones, but so that the whole world may learn. Speak to them. “Prophesy over these bones and say to them.” Speak to them. The bones are to hear; the bones are to hear! What shall I say to them? “Dry bones, hear the word of the Lord.” Listen, dry bones, to what the Lord will tell you, to what God will tell you.

The Lord says: “Thus says the Lord to these bones: Behold, take heed, I, the Lord, shall bring upon you the breath of life.” I shall bring you to life. “And I shall put sinews upon you”—sinews upon the bones; notice, this is creation—“and I shall bring flesh upon you, cover you with skin, and put My breath within you; and you shall live and know that I am the Lord.” Sinews will be placed upon those bones, joining and binding them together; flesh will fill them out; they will be covered with skin; and then the spirit will enter, and they will rise again.

Whether you want it or not, this is exactly how the human being will be created anew. This is what the Lord says to you, O bones; listen. “So I prophesied as He commanded me.” I said what He told me to say. I stood there and preached a sermon to the dry bones. “And as I prophesied”—at the very moment when I was speaking to the bones the words the Lord had given me—“behold, there was an earthquake.” An earthquake came and shook everything, as we shake a watch or some object containing loose pieces. “Behold, there was an earthquake, and the bones came together, each one to its proper place.”

Every bone went to its own place. A foot did not go onto a back, nor did a hand go onto my wife’s head, nor did one of my bones go to someone else. Each one went to its proper place, do you understand? Skeletons were formed from the bones; creation had begun. Then it continues: “And I looked”—I was watching what happened before me—“and behold, sinews were upon them.” The sinews began to appear. The skeleton had been formed, and then I saw the sinews entering it. “And flesh grew upon them,” and each person’s body began to be filled out with flesh.

Skin spread over them, and they were clothed with skin. “But there was no spirit in them.” What do we have at this point? Adam before God breathed into him and made him a living soul: a body lying there without the soul within it. This concerns us, because the human being is neither the body alone nor the soul alone. The human being is both together. The soul is the human spirit, the soul of the person. The body without the soul is the person’s relic, as we said one evening. A relic is what remains.

The two together, one within the other, make up the human being: a human soul and a human body; the two together are the human being. So far, then, we began with the dry bones. The bones were joined together, filled out, and were covered with skin and so forth, but as yet there is no spirit within them. Let us continue. “And He said to me, ‘Prophesy to the spirit; prophesy, son of man.’” Do you want the spirit to come as well, so that they do not remain lying there merely as bodies, merely as human remains? You want the spirit to come too. And He says: “Thus says the Lord: From the four winds,” from the four points of the horizon, “come”—that is, from wherever in the whole world it may be, come—

“and breathe upon these dead,” just as He breathed into Adam, made him a living soul, and gave him life. Come to these as well, “that they may live,” and they will rise to their feet. “So I prophesied,” doing just as He had told me, and without delay, “as He commanded me,” just as He had ordered me, “and the spirit entered into them.” Their souls entered them once more, “and they lived and stood upon their feet, an exceedingly great assembly.” He could not count those whom he saw before him. “And the Lord spoke to me, saying, ‘Son of man, these bones are the whole house of Israel.’” They represent the whole world.

The descendants of Jacob are here. And they say: “Our bones have become dry, our hope has perished, and we are utterly lost.” Dry bones—and now you speak to me of life, of the Resurrection, and so forth. This is what they say, He tells us. “Therefore prophesy and say to them”—tell them, so that they may know—“Thus says the Lord: Behold, I will open your graves and bring you up from your graves, and I will lead you into the land of Israel. And you shall know that I am the Lord, when I open your tombs and bring My people up from their graves.” The Lord truly is Lord. Christ opened graves.

He says: “Behold, I open graves, and then you will know that I am the Lord.” He opened graves. The Jehovah’s Witnesses deny the divinity of Jesus. They say He is not Lord, but a servant. Yet how, then, does He open graves? “When you see Me opening graves,” He says, “know that I am the Lord.” Did Christ open graves or did He not? And did He not also leave His own tomb open? Among all the so-called founders of religions, their tombs remain closed and hold them within. But the tomb did not hold Jesus Christ; death did not hold Him. Read the magnificent passage in which John Chrysostom mocks the grave, death, and their power, in his Catechetical Homily on the night of the Resurrection.

Most of us, unfortunately, take our candles and leave, going home for the Easter soup. Why should we remain behind to celebrate the Resurrection? Why remain to hear these texts, through which the Saints of God help us understand the depth of our faith? And so, my beloved, when God has spoken from the foundation of the world, saying that the Resurrection will take place, that we shall become complete human beings again, and that we shall live again in new heavens and a new earth where righteousness dwells—do you know that this earth will pass away? Do you know that the sea will be no more? What reason would Christ have to deceive us? I read from the Apocalypse, chapter 21, verse 1: “And I saw a new heaven”—new in the fullest sense—

“and a new earth”—truly new—“for the first heaven and the first earth had passed away.” It was also said earlier: “The earth and heaven fled from His face, and no place was found for them.” Therefore, whatever a person makes in this world, he should know that he is making something like the little make-believe games we played as children. No matter what it is, however large, costly, or impressive, one day we would kick it aside and leave. This is what awaits the entire world. We are not permanent inhabitants of the earth. Even our theologians wrongly conform themselves to this world and tell us that we are its inhabitants. We are only tenants of the earth.

We are tenants of the earth, and whenever He wills, He serves us notice of eviction. “I want My property back,” He says. Everything we possess is given for use. Every good thing that exists is for nourishment, not indulgence. Yet we indulge ourselves and seek pleasure, and that is not right. We must always have a sober and proper fear—and by fear I mean reverence—the proper reverence before the order Christ has established for all these things. We created nothing. We brought nothing from our mother’s womb, nor shall we take anything with us when we depart from this world.

He brought us here. A law established by Him brought us here. We did not come because we ourselves wished it. No one owes his existence here to himself. He owes it to the love of God, the providence of God, and the law of God. If you wish to read about this, even parents themselves can accomplish nothing unless God places His hand upon it. Read the eleventh chapter of Zechariah in the Old Testament and see how the child is formed within the womb, and how the spirit, the soul, is given at the moment of conception by God. God has established this law, and He governs everything in His own way. He gives an account to no one, nor will He ever give an account to anyone.

We shall give an account to Him, whether we want to or not. The matter of death is of the utmost seriousness, and so is the matter of the Resurrection. Death is deliverance for the human being. Death is a good thing for the human being. And remember my words. I may have died before you when your own turn comes to pay the debt of death that you owe. When you leave your body, you will not want to enter it again. No matter how much your children weep and cling to your remains and your deathbed, you will say, “Away—keep going away,” when you look back and see a carcass, this body of yours that today you pamper at countless beauty institutes, having it shaped and fashioned.

“Away—keep going away,” you will say to your angel. That is how it will be. And if you do not believe what I am telling you, pray beforehand that Christ will show you your death. Then you will acknowledge that what I am telling you now is true. You will acknowledge that what I am telling you now is true. These things we are discussing are not morbid. The greatest philosophy and the greatest theology concern death and the Resurrection, because “of His Kingdom there shall be no end.” Human beings will shine with radiance, and we shall live together with God. Only then shall we understand what this is all about, what it was that God created. Then we shall thank Him from the depths of our hearts. Here we do not thank Him from our hearts. We grumble against Him, if we do not blaspheme Him or even insult Him.

Forgive me for speaking this way. But this is the tone I want to use, to emphasize these fundamental truths, because, as you know, they are questioned today. Indeed, people question whether they even have a soul, whether there is anything within them at all. They seem to think there might be some sort of possession inside them, but they refuse to admit that they have a soul. But is it not good to have a soul? Is it not good to live eternally? They do not want it. This is a perversion, in the fullest sense of the word. Yet they can see that they have created nothing by themselves. Everything they possess comes from God: knowledge, light, taste, sensation, and intellect. They created none of it themselves. Neither did their mother or father. All these things are His gifts; someone else gave them. Yet they refuse to acknowledge that Someone and heap accusations upon Him, blaming Him for all these things.

They deny Him and align themselves with someone else. One might understand such things from people who have not lived in the light in which we Greeks have lived from the cradle, the light in which we Orthodox Christians have lived from the first days our eyes opened, like little chicks seeing the sunlight fill our rooms. Let them do this, I say; I can excuse them, for those people have not seen. But we have tasted. We know the power of our faith. We know the power of our true faith from the countless miracles that have occurred until this day and continue to occur every day. Nearly every Greek—not merely every family, but every individual Greek—has experienced

miracles in his life. He has seen his God; many times he has seen the invisible hand of God. But he interprets it differently. He calls it luck or coincidence. “How lucky he was!” Really? Was it luck that protected him, rather than the providence of God? Does luck even exist? What is luck? What is fate? These ideas belong to idolatry. None of them exists. There is Christ, God, and hope. Outside these three there is nothing—nothing at all. I remember being corrected forty years ago by a blind man in Piraeus. His name was Uncle Dionysis. He was blind and sold lottery tickets, carrying them in his hand while feeling his way along with his cane.

I remember stopping him once at the port of Piraeus and saying, “Uncle Dionysis, let me buy a lucky one,” referring to the lottery tickets he carried. I saw him move the tickets behind his back with his cane. Uncle Dionysis stood still and said to me: “I cannot see you with my physical eyes, but I see you with my spiritual eyes. I can tell that you are an educated man and understand many things. Allow me, from my experience, to tell you that luck does not exist.” I was dumbfounded, because at the time I knew only of luck—great luck, incredible luck, and all our other false notions. “What does exist, Uncle Dionysis?” “Faith.”

“Hope exists, my child. Luck does not. If you believe in luck, I will not sell you a lottery ticket, even though this is how I earn bread for myself and my wife. If you believe what I have told you, then I will give you one.” And that is how it is; that is how it was, and that is how it remains. Luck does not exist. Everything is under the providence of God, even though God sometimes enlists the devil himself to help us. I shall move to another point, because I will leave many people with an unanswered question if I do not address it. Many people, relying on luck, play the football pools as we do, buy lottery tickets and bonds, and engage in other things in the hope of winning. We bet at the racetrack and so forth, hoping that luck will speak to us. And sometimes we see money reaching certain people through these satanic means. It is not that God could not have provided it in some other way when there was a genuine need, but He condescends to human weakness. I remember an incident that took place on the Holy Mountain. Among the shops there was a kiosk run by a family man with six or seven children—six girls, I think, and one boy—and most of the girls were of marriageable age.

He also had lottery tickets. The agency in Athens required him to take them. “What am I supposed to do with lottery tickets on the Holy Mountain?” he would ask, but they forced him to accept them. You know how this cartel, this corruption of the world, forces kiosk owners to stock obscene magazines, lottery tickets, and whatever else the satanic mind of man devises. If a foreign visitor happened to pass through, they would offer them. So what happened? At the weekend, the man went out to his village, planning to return on the first boat Monday morning for his week’s work. When he reached home, his wife told him, “The schoolteacher has asked for the hand of our eldest daughter.”

“What did you tell him, wife?” “I told him that you would be coming.” “I let him understand that we were favorable to the match. He is a schoolteacher; for him to come to our house is a great honor.” “Yes, but did you discuss what he expects from us?” “He is asking for one hundred thousand,” she said. “Has he no shame? Does he not know that this land does not produce even a hundred kernels of corn, much less a hundred thousand drachmas? Is he not ashamed to come and ask this of us? If he told us that we have an honorable and virtuous child and that he wanted to take her as his wife, I could understand it. But to demand something that would crush us for a million years—I cannot understand that. He is not a good man, wife.” But the lady rebelled, because the schoolteacher was supposedly doing her family a great honor, and she would have a schoolteacher as a son-in-law, and so forth. She tormented the poor man until he finally managed to leave on Monday.

Deeply grieved, the man returned to the Holy Mountain. He took a large candle, went to Saint Nicholas, lit it before him, and said: “Saint Nicholas, you who take orphans and widows under your care and help them not to perish in this world, help this orphan of mine too. She is an orphan, you see, because I am unable to help her. Help her.” The poor man wept there in his cell for quite some time, and then went to sleep. The next morning, the drawing was held in Athens for the lottery tickets he still had left. He had not sold them, yet they had been charged to him and he was required to pay for them. And among those unsold tickets was the winning ticket for one hundred thousand drachmas.

He went and entreated Saint Nicholas, and Saint Nicholas gave him the money in this way. What am I to say? In any event, know that luck does not exist, even though Christ sometimes enlists Satan himself to help us. But this is a side branch of our discussion and of the subject as a whole. The point is this, my beloved: whether we believe it or not, whether we want it or not, one day we shall rise again. What depends upon us is how we shall rise—as doves or as ravens. That is our responsibility. Let us take care to settle it here and now. And this is freely given: metanoia, repentance; Holy Confession; and Holy Communion. No money is needed for any of this. Only humility is needed; the ego must step aside. We shall fall, and we shall rise again. To fall is human; to persist in the fall is satanic. There are people who hold on to their sins for many years.

But why, my good man, do you hold on to them like that? Are they foreign currency? What are you waiting for?

Το θέμα μας το αποψινό θα έχει κάποια σχέση με το χθεσινό και με το προχθεσινό. Δυστυχώς το θέμα δεν εξαντλείται. Όταν μπλέκει κανείς με πεθαμένους, δεν τελειώνει το θέμα.

Αυτό που θα ήθελα να έλεγα απόψε είναι με το τέλος των κεκοιμημένων, με το τέλος των νεκρών. Και νομίζω ότι είναι απαραίτητο, διότι πολλοί πιστεύουν ότι πέθανε ένας άνθρωπος, πάει, τελείωσε η υπόθεση. Όπως είπαμε, ποιος πήγε από εκεί να μας πει αν υπάρχει ζωή και τα λοιπά; Αλλά η υπόθεση δεν τελειώνει εκεί. Δεν τελειώνει όταν ο άνθρωπος αποθάνει. Υπάρχει και υπόλοιπο. Και το υπόλοιπο είναι αυτό που παρηγορεί τον άνθρωπο και του δίνει και κουράγιο, να λέγαμε.

Να πεθάνει ο άνθρωπος, θα πει κανείς, χρειάζεται κουράγιο για να πεθάνει; Χρειάζεται κουράγιο για να πεθάνει. Και θα πεθάνει, είτε το θέλει είτε όχι, διότι είναι ένα ποτήρι αυτό που αυτός ο Θεός, όταν έγινε άνθρωπος, το ήπιε. Αυτή η μητέρα που τον γέννησε, και αυτή το ήπιε. Δεν είναι δυνατόν να μην το πιούμε εμείς. Αλλά εκείνο που είναι παρηγορητικό, ενθαρρυντικό και καλό, όπως θα λέγαμε, είναι ότι ο άνθρωπος θα αναστηθεί μια ημέρα. Αυτό το ξέρει ο άνθρωπος. Δεν ξέρω γιατί δεν θέλει να το πιστέψει, γιατί δεν θέλει να το δεχτεί. Δεν είναι καλό; Καλό είναι. Γιατί όμως δεν θέλει να το δεχτεί; Και δεν το δέχεται ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων, όπως θέλετε.

Και μεταξύ μας υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι αμφισβητούν την Ανάστασή τους, παρότι μερικώς έχουν αναστηθεί πολλές φορές στη ζωή τους. «Μα εγώ», θα πει κανείς, «δεν πέθανα». Σοβαρά; Όταν κοιμάστε δεν πεθαίνετε; Στη ζωντανότητα είστε; Γιατί σας κλαίνε τότε; Είναι μυστήριο ο θάνατος και σαν μυστήριο πρέπει να αντιμετωπίζεται. Πόσες φορές ο ήλιος δεν πέθανε και τούτο ήταν έτσι; Πόσες φορές δεν πεθάναμε τον χειμώνα, όμως την άνοιξη ζωντανέψαμε; Εάν εξετάσει ο άνθρωπος γύρω του τόσα περιστατικά που του μιλούνε για την Ανάσταση, θα είχε κάποια άλλη εντύπωση.

Βέβαια, ο άνθρωπος περνά από τη Μεγάλη Παρασκευή για να φτάσει στην Ανάσταση. Δεν προηγείται η Ανάσταση του θανάτου, έπεται η Ανάσταση του θανάτου. Θέλω να πιστεύω ότι πολλοί από εμάς ήμεθα από αγροτικές περιοχές της πατρίδας μας, αλλά και εδώ δεν έχω ζήσει άνοιξη, δεν ξέρω πώς θα μπει εδώ ο κόσμος αυτός. Υπάρχουν οι λεγόμενες ανεμώνες ή παπαρούνες, που τις λέμε εμείς στην πατρίδα μας. Για πάρτε μία στο χέρι σας και κοιτάξτε τι θα δείτε. Ξέρετε τι θα δείτε; Όπως θα διαλυθεί, με τα κόκκινά της μέσα, όταν κοιτάξετε, θα βρείτε έναν βυζαντινό μαύρο σταυρό.

Τους σταυρούς αυτούς που έχουν στα φαρμακεία στην πατρίδα μας, τους ισόπλευρους, βυζαντινούς, όχι που είναι μεγαλύτερο το ένα μέρος. Καλλιτεχνικότατος, κατάμαυρος μέσα, που απ' έξω έχει περιβληθεί το κόκκινο, το χαρμόσυνο, το αναστάσιμο. Και διδάσκει τον άνθρωπο και βγαίνει μάλιστα γύρω στο Πάσχα, γύρω στις ημέρες αυτές, που λέγει: πρώτα Σταυρός και έπειτα Ανάσταση, πρώτα Θάνατος και έπειτα Ανάσταση. Δεν είναι, αγαπητοί μου, τέρμα ο θάνατος, δεν είναι ο τάφος τέρμα, αλλά είναι αρχή μιας άλλης ζωής, η οποία, θα ρωτείτε, εξαρτάται από τον Χριστό μας, ο οποίος μας δημιούργησε αυτή τη χαρά και αυτή την ελπίδα της Αναστάσεως. Εν τούτοις, εξαρτάται και από μας. Από εμάς εξαρτάται να είναι χαρμόσυνη

η Ανάστασή μας ή να μην είναι χαρμόσυνη, διότι είτε το θέλουμε είτε όχι θα αναστηθούμε. Δεν πρέπει να ρωτήσει κανέναν ο Θεός, αλλά εξαρτάται σε τι θα αναστηθούμε: σε ζωή αιώνιον και αθάνατον μαζί με τον Χριστό ή εις κόλασιν αιώνιον. Αυτό είναι το θέμα, αυτό εξαρτάται από εμάς. «Εγώ», λέει, «θα σε αναστήσω. Θέλεις να αναστηθείς λευκός και να είσαι μαζί μου στην αιωνιότητα; Πολιτεύσου όπως σου λέω στον κόσμο τούτο. Δεν θέλεις; Θα σε αναστήσω, αλλά θα είσαι με τον άλλον. Δεν θα σου φταίω εγώ, φταις εσύ. Εγώ αναλαμβάνω να σε αναστήσω. Αυτό όμως που εξαρτάται από σένα θα το κάνεις».

Το έκανε, που λέγαμε ένα βράδυ, και στον Λάζαρο. Να τον αναστήσεις δεν μπορείς, να τον αναστήσω εγώ. Να του λύσεις τα χέρια μπορείς, να του τα λύσεις εσύ. Λοιπόν, αυτό που είναι από σένα θα το βάλεις εσύ και αυτό που είναι από μένα θα το βάλω εγώ. Μια συνεργασία ζητάει ο Χριστός με τον άνθρωπο για να επιτύχει ο άνθρωπος, και πολλοί από μας δυστυχώς άχρι καιρού δεν τα θέλουμε αυτά τα πράγματα. Αναφορικώς δε με την υπόθεση της αναστάσεως του ανθρώπου και της δημιουργίας ξανά ανθρώπου, διότι ο άνθρωπος, παρότι διαλύεται μέσα στη γη, όπως φαίνεται από την ανακομιδή που κάνουμε των προσφιλών μας προσώπων, βρίσκουμε μέσα λείψανα, βρίσκουμε δηλαδή οστά, όπως τα λέμε, και μερικά κόκαλα.

Αυτούς που βρίσκουμε αδιάλυτους για ορισμένους λόγους, αλλά τους υπολοίπους τους βρίσκουμε διαλελυμένους και να έχουν τα οστά τους, τα πλένουμε, κάνουμε κάποιο μνημόσυνο και λοιπά, τα περιποιούμεθα με την ελπίδα. Ποια; Ποια ελπίδα; Ότι αυτά θα χρειαστούνε μια μέρα, θα χρειαστούνε μια μέρα. Τώρα βέβαια υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν ξέρουν τις λεπτομέρειες και με λογικά επιχειρήματα κοιτάζουν να τα απορρίψουν αυτά. Καλά, του πατέρα σου και του πατέρα μου τα μαζέψαμε, αλλά του αδελφού μου που τον φάγανε τα ψάρια μέσα σε ένα ναυάγιο, μέσα στον πόλεμο, μέσα σε ένα δυστύχημα, του παιδιού μου που το φάγανε τα λιοντάρια, πού θα βρεθούνε αυτά; Αυτός δεν θα αναστηθεί; Δεν χρειάζονται. Και αυτή είναι η απορία που υπήρχε κατά όλες αυτές τις υποθέσεις μέχρι σήμερα.

Τώρα που έχουμε τη διάσπαση του ατόμου, αυτοί μας λένε ότι πλέον η ύλη αλλάζει μορφή. Δεν χάνεται. Υπάρχουν τα μόρια των λειψάνων των προσφιλών μας ή θα υπάρχουν και των δικών μας, αν έχουμε κάποια τύχη άλλη και να μην είναι η φυσική τύχη να μας θάψουν και να μας βγάλουν κάποια μέρα. Δεν χάνεται τίποτα και τα έχει πει αυτά ο Χριστός. Αλλά εμείς κάνουμε ότι δεν ξέρουμε. Θα διαβάσουμε τι έχει πει. Αν διαβάσει κανείς ένα μέρος ειδικό που υπάρχει στην Αποκάλυψη, που μιλάει για αυτά τα πράγματα... Σας ευχαριστώ.

Θα βγούνε οι άνθρωποι όλοι και θα πάρει ο καθένας τα δικά του. Και εδώ λέγει... «Η θάλασσα τους νεκρούς τους εν αυτή και ο θάνατος και ο Άδης έδωκαν τους νεκρούς τους εν αυτοίς και εκρίθησαν έκαστος κατά την πίστην αυτών και τα έργα αυτών». Έδωκε η θάλασσα, έδωσε και ο τάφος. Φυσικά, κρατάει κάποιον μέσα· όλοι θα κληθούν να δώσουν. Αν ο άνθρωπος ήθελε επίσης να συμβουλευτεί την Εκκλησία, θα έπρεπε να ανοίξει το Τριώδιο, να πάει στο πρώτο Ψυχοσάββατο, γιατί η Εκκλησία αυτή κάνει δύο μνημόσυνα ετήσια για όλους τους κεκοιμημένους, από Αδάμ μέχρι της ημέρας που γίνεται το μνημόσυνο.

Είτε του κάνουν δικοί του είτε δεν του κάνουν, είτε έχει δικούς του είτε δεν έχει, είτε είναι άπιστοι οι δικοί του είτε δεν είναι. Αυτή η Εκκλησία, σαν μια μητέρα πνευματική, κάνει δύο Ψυχοσάββατα. Το ένα, το οποίο είναι την παραμονή του Ευαγγελίου της Κρίσεως, προ της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, και το άλλο, το οποίο είναι προ της Πεντηκοστής. Υπάρχει και ένα τρίτο των Αγίων Θεοδώρων, όχι επιβεβλημένο, όμως δίνεται και τότε. Το κάνουν οι πιστοί εκείνο τότε. Εκεί λοιπόν μέσα αναφέρεται με τι τρόπο φεύγουν οι άνθρωποι από τον κόσμο αυτόν. Και αναφέρεται στο σκεπτικό εκεί, με τα μαύρα γράμματα που έχει το Συναξάρι της ημέρας, το πώς θα αναστηθούμε πάλι, με βάση τα κείμενα τα οποία υπάρχουν εις την Παλαιά και εις την Καινή Διαθήκη.

Θα πει κανείς: «Ώστε υπάρχει υπόθεση στην Καινή Διαθήκη;» Υπάρχει, η οποία είναι συνδεδεμένη με την Παλαιά. Η ανάσταση του ανθρώπου, αγαπητοί, είναι συνδεδεμένη με την κρίση και, διότι ο άνθρωπος δεν είναι εις θέσιν να δεχθεί έλεγχο γιατί τα έχει λερωμένα, απορρίπτει και την ανάσταση που προϋποθέτει τον έλεγχο. Και κοιμάται ήσυχος. Πόσο θα έπρεπε να είναι λιγάκι ανήσυχος. Είναι το σοβαρότερο γεγονός, γι' αυτό και είναι δόγμα. Και είναι αιρετικός αυτός ο οποίος απορρίπτει την Ανάσταση των νεκρών. Ευχαριστώ.

Επιστολή, η οποία είναι όλη κι όλη ένα κεφάλαιο και δεν κάνει κόπο στον άνθρωπο να τη διαβάσει. Θα βρει εδώ, λέγεται του Ιούδα η επιστολή αυτή, είναι προ της Αποκαλύψεως, και αναφέρει ότι ο Ενώχ, έβδομος από Αδάμ, είδε την κρίση. Η κρίση προϋποθέτει ανάσταση. Σηκώθησαν, ανεστήθησαν, συναρμολογήθησαν και θα σας πω πώς, για να αναστηθούν, για να κριθούν. Είδε, λέει εδώ στην επιστολή του Ιούδα, έβδομος από Αδάμ ο Ενώχ την κρίσιν και είδε πολλούς. Ακούσετε πώς το λέγει, το διαβάζαμε στο 14ο εδάφιό του.

«Προεφήτευσε δε και τούτοις έβδομος από Αδάμ Ενώχ, λέγων· ιδού, ήλθε Κύριος» μόνος του; Όχι. «Εν αγίαις μυριάσιν αυτού», με μυριάδες αγίους. Γιατί ήρθε; Τι; «Ποιήσαι κρίσιν». Τι; Να κρίνει. «Κατά πάντων», όλους να τους κρίνει. «Και ελέγξαι πάντας τους ασεβείς», διότι οι δίκαιοι εις κρίσιν ουκ έρχονται. Ο δίκαιος εις κρίσιν ουκ έρχεται, αλλά μεταβέβηκεν εκ του θανάτου εις τη ζωή. Θα παρουσιαστεί στο δικαστήριο, αλλά όχι για να κριθεί. Θα παρουσιαστεί για να βραβευθεί, να πάρει το στεφάνι του και να προχωρήσει στη θέση του, η οποία είναι ετοιμασμένη στη Βασιλεία του Θεού.

Καταβολής κόσμου. Ήρθε λοιπόν, λέγει, και ήρθε να κρίνει. Ελέγξει... Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Άρτος, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Δευτέρα Παρουσία, Ανάσταση, Ανάσταση, Ανάσταση, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Ανάσταση, Ανάσταση, του Θεού, και κατά των έργων του Θεού, και κατά της Προνοίας του Θεού, και κατά του Ευαγγελίου του Θεού, και κατά της Εκκλησίας του Θεού. Όλους αυτούς έρχεται, λέει, να ελέγξει. Και το έδειξε αυτό σε ποιον πρώτον; Στον Ενώχ, έβδομο από Αδάμ. Αν ανοίξετε τη Γένεση, το πέμπτο κεφάλαιο, θα βρείτε και τη σειρά του ενός, ο οποίος έζησε 365 χρόνια.

Απεσύρθη και ζει μέχρι σήμερα. Ο Ενώχ ζει μέχρι σήμερα, όπως ζει και ο Προφήτης Ηλίας μέχρι σήμερα, και θα ξαναπαρουσιαστούν επί σκηνής να παίξουν τον ρόλο που τους έχει προορίσει ο Χριστός μέσα στα θρησκευτικά πράγματα. Το τέλος των υπάρχει στο ενδέκατο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως. Αν έχετε, εκεί να δείτε που λέγει για τους δύο μάρτυράς του. Θα έρθουν επί ημερών Αντιχρίστου. Είναι λοιπόν το σοβαρότερο γεγονός αυτό, το οποίο όμως, διότι είναι συνδεδεμένο με την κρίση και προϋποθέτει κρίση, και ο άνθρωπος, επαναλαμβάνω, δεν είναι ευχαριστημένος, δεν θέλει να κριθεί διότι έχει λερωμένο το κατάστιχό του, γι' αυτό ακριβώς το απορρίπτει συλλήβδην και κοιμάται

επαναλαμβάνω, ήσυχος, εφόσον θα έπρεπε να είναι ανήσυχος. Υπάρχει επίσης, εκτός αυτών που είπε ο Χριστός εδώ, που είναι στο 25ο κεφάλαιο του Ματθαίου και είναι το κείμενο το οποίο αναγινώσκεται την εβδομάδα αυτή της Απόκρεω, είναι η μέρα της Κρίσεως, από 31 εδάφιο και κατωτέρω. Εκτός αυτών που χωρίζει τις κατηγορίες των ανθρώπων, υπάρχουν ακόμη στα κείμενα του Δανιήλ αυτή η λεπτομέρεια και συγκεκριμένως στο έβδομο κεφάλαιο του Δανιήλ. Εκεί δείχνει καθαρά, όπως και η Αγία Γραφή το δείχνει αυτό το πράγμα, το πώς ο Χριστός θα έρθει να κρίνει τον κόσμο.

Διαβάζω το έβδομο του Δανιήλ, το εξής: «Εθεώρουν», έβλεπα, «έως ότου οι θρόνοι ετέθησαν και ο παλαιός των ημερών εκάθητο και το ένδυμα αυτού λευκόν ως χιών και η θριξ κεφαλής αυτού ως έριον», σαν μαλλί καθαρόν. «Ο θρόνος αυτού φλοξ πυρός, οι τροχοί αυτού πυρ φλέγον, ποταμός πυρός είλκεν έμπροσθεν αυτού, χίλιαι χιλιάδες ελειτούργουν αυτώ και μύριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αυτώ, κριτήριον εκάθισε και βίβλοι ηνεώχθησαν». Στιγμή που ανέστησαν οι άνθρωποι, μύριαι μυριάδες.

Άνοιξαν τα βιβλία για να κριθούν οι άνθρωποι. Εκεί που σας διάβασα γρηγορότερα από την Αποκάλυψη, εκεί διαβάζουμε το εξής. Αυτά τα έβλεπε 800 χρόνια π.Χ. ο Δανιήλ για λογαριασμό των ανθρώπων. Ο Ιωάννης, έπειτα από 800 χρόνια, είδε και αυτός το εξής: «Και είδον θρόνον μέγαν λευκόν και τον καθήμενον επ' αυτώ, ου από προσώπου έφυγεν η γη και ο ουρανός». Από του προσώπου του οποίου; Του προσώπου του οποίου; Αυτού που εκάθισε στον θρόνο τον λευκόν. Έφυγε η γη και ο ουρανός. Πού πήγε; Εκεί που ήταν πριν γίνει. Μη βασιλοποιηθείς.

Ήταν πριν γίνει. Την έφτιαξα εγώ, την έβγαλα από την αποθήκη μου, και πού ήταν πριν γίνει, εκεί πήγε. «Και ουχ ευρέθη τόπος αυτής». Χάστηκε. «Και είδον τους νεκρούς, τους μεγάλους και τους μικρούς, είδον τους φίλους εστώτας ενώπιον του θρόνου και βιβλία ηνοίχθησαν», όπως είπε και ο Δανιήλ, «και άλλο βιβλίο ηνοίχθη, ο εστι της ζωής». Και ανοίχθηκε και ένα άλλο βιβλίο, λέγει, το οποίο έλεγε το βιβλίο της ζωής. Ξέρετε ποιο λέγεται βιβλίο της ζωής και ποιοι είναι εγγεγραμμένοι στο βιβλίο της ζωής; Ξέρετε; Οι βαπτισμένοι.

Ο κόσμος είναι γραμμένος γενικά στα βιβλία του Θεού, όμως οι βαπτισμένοι είναι ξεχωριστά γραμμένοι και σε ένα βιβλίο που λέγεται Βιβλίο Ζωής. Εάν πάμε το παιδί μας στις οκτώ ημέρες που γεννιέται να πάρει το όνομα, όπως είναι η σειρά της Εκκλησίας, αδιαφόρως αν δεν εφαρμόζεται σήμερα, εκεί μέσα υπάρχει μία ευχή η οποία παρακαλεί τον Χριστό να μην πάθει τίποτα το παιδί μέχρι τις 40 μέρες που θα καθαριστεί και η μητέρα του, για να βαπτιστεί και να γραφτεί σε βίβλο ζωής. Οι ευσεβείς γονείς μας μάς έγραψαν στο βιβλίο της ζωής, μας βάπτισαν.

Μερικοί από εμάς παραπονούνται: «Με ρώτησαν εμένα», λέει, «γιατί με βάπτισαν;» Ξεβάψου! Τι σου κάνανε; Άσπρο; Ε, ξεβάψου. Τόσα λουτρά σου κάνανε που ήσουν μικρός και σου κάνανε κι ένα ζεστό, άλλο κι ο κόσμος. Γιατί σου κακό φαίνεται; Ποιος είναι αυτός που σε πνίγει και ζητάς και φύγε; «Ο πατέρας με ρώτησε εμένα γιατί με βαπτίσανε;» Τι που είπε ο νονός σου; «Αποτάσση τω σατανά και συντάσση τω Χριστώ». Γύρισε εσύ και πες: «Αποτάσση τω Χριστώ και συντάσση τω σατανά». Δεν έφτιαξα μία λάθος. Ο ευσεβής όμως γονέας σου το έκανε αυτό το πράγμα και σε έγραψε σε βίβλο ζωής. Θέλεις να πας να τον σβήσεις τώρα; Δες, το δικό σου είναι. Χαρά στους ανθρώπους που θα βρεθούν με

τέλος γραμμένοι στο βιβλίο της ζωής. Διότι όταν ο άνθρωπος αμαρτάνει, όταν ο άνθρωπος γράφει στα παπούτσια του εκείνα που είπε και έρθει ο νονός του ή η νονά του την ημέρα του βαπτίσεως, είναι σαν μόνος να πηγαίνει: «Εγώ δεν θέλω να είμαι γραμμένος εκεί». Εδώ όμως λέγει ο Ιωάννης στην Αποκάλυψη, στο κάπα κεφάλαιο, 10 και κάτω: «Και άλλο», λέει, άνοιξε, εκτός το γενικό βιβλίο του κόσμου, άνοιξε και ένα άλλο ιδιαίτερο βιβλίο, το οποίο επωνόμαζαν Βιβλίο της Ζωής. Και προσέχετε τα παιδάκια σας, από την ίδια μέρα που θα γεννηθούν, ει δυνατόν, να τα γράφετε σε αυτό το Βιβλίο της Ζωής. Διότι αν, δεν το εύχομαι, με κάποιο τρόπο... Βασιλεία, Γέννησις Ουρανών, της Θεοτόκου, Εισόδια της Θεοτόκου, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου,

Όπως υπάρχει σωματικός θάνατος, υπάρχει και πνευματικός θάνατος. Και προκειμένου θα ζητηθεί λόγος από τον Θεό, διότι το παιδί που φεύγει αβάφτιστο το έχει εκτελέσει κάποιος εν ψυχρώ και το στέλνει αμπαλαρισμένο στην κόλαση. Και αυτοί που το πετούνε, με τη βοήθεια των ιατρών ή άλλων μέσων, θα το συναντήσουνε μια μέρα. Θα πούνε: «Μητέρα, φόνισσα ήσουνα και έτσι και αλλιώς. Γιατί δεν με γεννούσες να με βαφτίσεις και να με σκοτώσεις, τουλάχιστον να πάω στον Παράδεισο; Γιατί μου κλείνεις τον Παράδεισο; Γιατί με δεσμεύεις;» Είναι λεπτό πράγμα να φύγει άνθρωπος από εδώ αβάφτιστος. Και ενθυμούμαι και εύχομαι ότι δεν υπάρχει μέσα

σε όλους τους κανόνες της Εκκλησίας κανένας Πατέρας, ούτε Απόστολος, ούτε αυτός ο Χριστός, έχει μιλήσει τι μέλλει να γίνει με εκείνους που γίνονται αιτία ψυχές να πηγαίνουν χαμένες στην κόλαση. Είτε μάνα είναι, είτε άλλος φονεύς είναι, είτε δεν ξέρω. Και ενθυμούμαι να σας πω ένα περιστατικό. Πολλοί ίσως να είσαστε από την περιοχή των Πατρών και να γνωρίζετε εκεί ότι υπήρχε ένας πατήρ Γερβάσιος, ονόματι Παρασκευόπουλος, άγιος άνθρωπος, του οποίου ακόμη δεν έκαναν την ανακομιδή. Και να ενθυμείσθε, ένα μεγάλο ποσοστό, για μένα 95%, θα τον προσκυνήσουμε ως Άγιον και αυτόν, όπως τον Άγιο Νεκτάριο κ.λπ. Μεγάλη αγιότητα. Αυτός λοιπόν κάποτε

δέχτηκε την εξομολόγηση ενός απίστου. Για πολλά χρόνια άπιστος, ο οποίος, αυτός ο άπιστος, ήταν και κυνηγός ταυτόχρονα. Όταν, εν πάση περιπτώσει, ήρθε στον εαυτό του, με τη βοήθεια μερικών άλλων αδελφών, και πήγαινε να εξομολογηθεί σε αυτόν, μέσα στα άλλα τού είπε ότι είχε κάνει και ένα φόνο. Είχε πάει Κυριακή πρωί για κυνήγι και μέσα σε έναν καλαμιώνα, που ενόμισε ότι κάτι ήτο θήραμα και τουφέκισε, σκότωσε μια γυναίκα. Και η γυναίκα αυτή ήτο έγκυος. Όταν το άκουσε αυτό το πράγμα, εστάθηκε χωρίς να ξέρει πώς να προχωρήσει.

«Θα συγχωρηθώ;» του λέγει. «Δεν ξέρω», του λέει. «Φύγε και γύρισε σε 15 μέρες». Έφυγε αυτός μαζεμένος και ο γέρων, προσευχή στην προσευχή, νηστεία στη νηστεία, προσέθεσε και άρχισε να παρακαλεί τον Χριστό μας πώς να πολιτευτεί σε αυτό το πρόβατό του που του έστειλε στα χέρια του. Είχανε περάσει δεκαπέντε ημέρες και δεν είχε πάρει καμία απάντηση. Τη δεκάτη πέμπτη ημέρα και λίγα λεπτά πριν έρθει αυτός να χτυπήσει, να ζητήσει τι μέλλει γενέσθαι με εμένα και με την εξομολόγησή μου, επήγε Άγγελος Κυρίου και του είπε το εξής: «Διά τον φόνον θα κάνεις χρήση τα του Μεγάλου Βασιλείου».

Τι έχει πει ο Μέγας Βασίλειος για τους φονείς. Θα του βάλεις αυτόν τον κανόνα. Για το παιδί θα μείνει στα χέρια του Κυρίου μας για την ημέρα της Κρίσης. Καταλάβατε; Καταλαβαίνεις τώρα να βρεθείς στον Χριστό αντιμέτωπος, να κριθείς την ημέρα εκείνη; Εξ αμελείας, θα πει ο άλλος. Ας πήγαινε την Κυριακή το πρωί στην Εκκλησία και έρχεται εξ αμελείας ο φόνος. Τίποτα δεν είναι εκκρεμές, έχει την ουρίτσα του πάντοτε, πτυχή. Και αυτήν την ουρίτσα θέλει ο Χριστός να την ξεσκεπάσει και να τη βγάλει. Μεγάλο πράγμα, θα λέγω, για τη βλασφημία και για το νεκρό παιδί, το μικρό που θα πεθάνει, είτε το πετάξει η μάνα, το σκοτώσει, δεν ξέρω τι, το ιατρώσει, το σπίγγιμα...

Έχουν γίνει νόμοι, διότι αυτά δεν τα περιμένει ποτέ και θα τα αντιμετωπίσει προσωπικώς ο ίδιος ο Χριστός. Εδώ λέγει: «Και οι μικροί και οι μεγάλοι αναστήθηκαν». Τους είδα, λέει. «Είδον και τους μεγάλους και τους μικρούς εστώτας ενώπιον του θρόνου». Όλος ο κόσμος. Δεν υπάρχουν αγγελούδια εκεί πέρα. Άγιοι ναι, αγγελούδια όμως όχι. Γι' αυτό σας είπα και προχθές, μιλούσα περί μνημοσύνου. Μην ξεχνάτε να γράφετε στο χαρτάκι σας τα μωρά, τα παιδάκια, τα βαπτισμένα. Τα αβάπτιστα δεν γράφονται. Είναι από τα άγραφα. Τα βαπτισμένα να τα γράφετε, αδιαφόρως εάν δεν έχουν αμαρτίες ηθελημένες, γιατί ήσαστανε μικρά. Φέρουν όμως το προπατορικό αμάρτημα και έχουν την ανάγκη της

Θείας Κοινωνίας, η οποία γίνεται κατά την ώρα, όπως σας είπα χθες, που ρίχνει ο Ιερεύς μέσα στο Άγιο Ποτήριο τις ψυχούλες εκείνες που αντιπροσωπεύουν και τα ονόματα για τα οποία εμείς επήγαμε στην Εκκλησία μας.

Είναι λοιπόν, επαναλαμβάνω και συνεχίζω, μία υπόθεση απλή. Είναι ανεπανάληπτη υπόθεση αυτή, για την οποία ο άνθρωπος πρέπει να ξέρει σωστά, να πράττει σωστά, ώστε να μη ζημιωθεί, να ωφεληθεί. Είτε το θέλουμε λοιπόν είτε όχι, θα αναστηθούμε μίαν ημέρα, θα ξαναγίνουμε άνθρωποι. Αυτό είναι που σοκάρει πολλούς. Δεν σου αρέσει να ξαναγίνεις άνθρωπος; Ανθρώπους δεν έφτιαξε ο Θεός; Σάρκα δεν τους έδωσε; Ψυχή δεν τους έδωσε; Πού κι αν περιέπεσαν στους ληστάς, όπως λέγαμε στην παραβολή του Καλού Σαμαρείτου, ήρθε αυτός και πεθαίνει και ξανά τον φτιάχνει άνθρωπο, πεθαίνει για λογαριασμό του ανθρώπου και ξανά τον κάνει άνθρωπο.

Ο άνθρωπος να πεθάνει, όχι γιατί το ήθελε ο Θεός, είναι δώρον. Τον πρώτο θάνατο, την αποκοπή της ψυχής του από τον Θεό, την έκαμε ο ίδιος. Ο δεύτερος θάνατος, αυτόν που μαυρίζουμε εμείς τον εαυτό μας και κλαίμε και χτυπιόμαστε, αυτός είναι δώρον από τον Θεό. Ξέρετε τι λέγει η ευχή του Ψυχοραβούντος; Γιατί επέτρεψε ο Θεός τον δεύτερον αυτόν θάνατον; «Ίνα μη το κακόν», λέγει, «αιώνιον γένηται». Θα είμαστε με καρκίνο, με φυματίωση, κουτσοί, στραβοί, ανάποδοι. Μας ρίχνει όλους στο καμίνι και μας φτιάχνει καινούργιους. Έχετε ιδεί χυτή κάμινο, που μαζεύουν όλα τα παλιοσίδερα και τα παλιοστέφανα και λοιπά και τα κουβαλάνε και τα βγάζουνε καινούργιο σίδηρο; Ε, αν οι άνθρωποι το κάνουν αυτό, γιατί να μην το κάνει ο Χριστός; Υπάρχει η Ανάσταση.

Μας την υπενθυμίζει κατ' έτος. Κάθε Μεγάλη Παρασκευή μάς διαβάζει ένα κείμενο η Εκκλησία, που είναι από την Παλαιάν Διαθήκη, συγκεκριμένως από τον προφήτη Ιεζεκιήλ, στο 37ο κεφάλαιο, και πιο συγκεκριμένως την ώρα ακριβώς που γυρίζει ο Επιτάφιος από την περιφορά. Όσοι έχετε εγκόλπια της Μεγάλης Εβδομάδας, που τα κρατάτε και παρακολουθείτε τις ακολουθίες των Παθών, ανοίξτε το στο σπίτι σας και διαβάσετε εν ψυχρώ αυτή την προφητεία του Ιεζεκιήλ, η οποία είναι μια προφητεία 700 χρόνια π.Χ., γραμμένη για μας, το

τι μέλλει να γίνει γύρω από την υπόθεση της Αναστάσεως. Ακούσετε τι λέγει: «Και εγένετο επ' εμέ χείρ Κυρίου». Με έπιασε, λέγει ο Ιεζεκιήλ, το χέρι του Θεού. «Και εξήγαγέ με εν πνεύματι Κύριος και έθηκέ με εν μέσω του πεδίου». Με πήρε ο Θεός, λέει, με το χέρι του και με σήκωσε και με πήγε σε μια πεδιάδα μεγάλη. «Και τούτο το πεδίο είναι μεστόν οστέων ανθρωπίνων». Είναι γεμάτο από οστά, από κόκαλα ανθρώπινα. «Και περιήγαγέ με επ' αυτά κυκλόθεν κύκλω».

Με πήρε και με γύρισε μέσα σε αυτό το μεγάλο πεδίο και τα είδα από κοντά. «Και ιδού πολλά σφόδρα επί προσώπου του πεδίου, ξηρά σφόδρα», κατάξερα. «Και είπε προς με» και γυρίζει και μου λέει: «Υιέ ανθρώπου, ει ζήσεται τα οστά ταύτα;» Τι φαντάζεσαι, του λέει, μπορούν να ζήσουνε αυτά τα κόκαλα; Ξερά κόκαλα, τι να ζήσουνε, στη λογική του ανθρώπου και στην επιστήμη του ανθρώπου; «Και είπα: Κύριε, Κύριε, Συ επίστασαι ταύτα». Συ ξέρεις, τι ξέρω εγώ; Όμορφη απάντηση, ταπεινή απάντηση. Εμείς τα ξέρουμε όλα. Σε όλα απαντούμε και αραδιάζουμε και ανοησίες. Τι ξέρω εγώ, του λέει; Συ επίστασαι, Κύριε. Τι γνωρίζεις, Κύριε, ότι θέλεις κάτι. Τα λιθάρια και από τα κόκαλα, τίποτα, βγάζει η ζωή. Πώς εμάς μας έφτιαξε; Είχες παραγγελία και μας φτιάξανε; Εκ του μηδενός μάς έφερε εις το είναι. «Και είπε προς με: Προφήτευσον». Πες όχι μόνο για τα οστά, για όλο τον κόσμο να μάθει. Όμως μίλησέ του. «Και προφήτευσον επί τα οστά ταύτα και ερείς αυτοίς». Μίλησέ τους. Τα κόκαλα να μιλήσουν, τα κόκαλα να μιλήσουν. Τι να τους πω; «Τα οστά τα ξηρά, ακούσατε λόγον Κυρίου». Ακούστε, κόκαλα ξερά, τι θα σας πει ο Κύριος, τι θα σας πει ο Θεός.

Λέει ο Κύριος: «Τάδε λέγει Κύριος τοις οστέοις τούτοις· ιδού, προσέξτε, εγώ ο Κύριος φέρω εφ' υμάς πνεύμα ζωής». Θα σας ζωντανέψω. «Και δώσω εφ' υμάς νεύρα», τα κόκαλα νεύρα, προσέξτε, δημιουργία, «και ανάξω εφ' υμάς σάρκα και εκτενώ εφ' υμάς δέρμα και δώσω πνεύμα μου εφ' υμάς και ζήσεσθε και γνώσεσθε ότι εγώ ειμι Κύριος». Στα κόκαλα, λέει, αυτά θα μπουν νεύρα, τα ξυλοδέματα, τα συνάτια, θα μπει σαρξ, θα γεμίσει, θα σκεπαστεί με δέρμα και έπειτα θα μπει πνεύμα και θα σηκωθεί επάνω ξανά.

Το θέλετε είτε όχι. Έτσι ακριβώς θα ξαναγίνει η δημιουργία του ανθρώπου. Αυτά λέει ο Κύριος για σας, οστά, ακούσετε. «Και προεφήτευσα καθώς ενετείλατό μοι». Όπως μου είπε, είπα. Στάθηκα κι εγώ και έκαμα ένα κήρυγμα στα οστά τα ξερά. «Και εγένετο εν τω εμέ προφητεύσαι», και καθ' ην στιγμήν εγώ έλεγα αυτά τα λόγια που μου είπε ο Κύριος στα κόκαλα, «ιδού σεισμός». Έγινε ένας σεισμός και το κούνησε. Δηλαδή αυτό, πώς κουνάμε ένα ωρολόγιο, πώς κουνάμε ένα πράγμα που έχει μέσα κάτι. «Ιδού σεισμός, και προσήγαγε τα οστά, εκάτερον προς την αρμονίαν αυτού».

Το κάθε κόκαλο στη θέση του. Δεν πήγε το ποδάρι στην πλάτη, το χέρι στο κεφάλι της γυναικός μου, σε εμένα, το δικό μου σε κάποιον άλλον. Το καθένα επήγε στην αρμονίαν αυτού, καταλαβαίνετε; Σκελετοί από κόκαλα, αρχίζει η δημιουργία. Πιο κάτω: «Και είδον» και κοίταγα εγώ μπροστά σε αυτή τη στιγμή, «και ιδού επ' αυτά νεύρα» και άρχισαν να μπαίνουν τα νεύρα μέσα. Έγινε ο σκελετός και έπειτα είδα, εμπήκανε νεύρα μέσα «και σάρκες εφύοντο» και άρχισε να γεμίζει με σάρκες μέσα του καθενός το σώμα.

Ανέβαινε επ' αυτά δέρμα επάνω και εντύθηκε με δέρμα επάνω. «Πνεύμα ουκ ην εν αυτοίς». Τι είναι μέχρι εδώ; Είναι ο Αδάμ πριν τον φυσήσει και τον κάνει σε ψυχή ζώσα. Ένα λείψανο κάτω χωρίς την ψυχή μέσα. Είμαστε μέσα, γιατί ο άνθρωπος δεν είναι ούτε το σώμα ούτε η ψυχή ξεχωριστά. Είναι και τα δυο μαζί ο άνθρωπος. Η ψυχή είναι το πνεύμα του ανθρώπου, η ψυχή του ανθρώπου. Το σώμα χωρίς την ψυχή είναι το λείψανο του ανθρώπου, όπως λέγαμε ένα βράδυ. Λείψανο πάει να πει υπόλοιπο.

Δύο μαζί, το ένα μέσα στο άλλο, είναι ο άνθρωπος. Ψυχή ανθρώπου, σώμα ανθρώπου, τα δύο μαζί ο άνθρωπος. Μέχρι εδώ λοιπόν έχουμε, από τα κόκαλα τα ξερά ξεκινήσαμε, ενώθησαν τα κόκαλα, εγέμισαν, πήραν δέρμα και λοιπά, αλλά πνεύμα δεν έχει ακόμη μέσα. Προχωρούμε. «Και είπε προς με: Προφήτευσον επί το πνεύμα, προφήτευσον, υιέ ανθρώπου». Θες να έρθει και το πνεύμα, μη μείνουν μόνο πεφωνευμένοι κάτω, μη μείνουν μόνο τα λείψανα κάτω. Θες να έρθει και το πνεύμα. Και λέγει: «Τάδε λέγει Κύριος· εκ των τεσσάρων πνευμάτων», από τους τέσσερις ανέμους, από τέσσερα σημεία του ορίζοντος, «έλθετε», δηλαδή όλο τον κόσμο όπου και αν βρίσκεται, έλθετε

«και εμφύσησον εις τους νεκρούς τούτους», όπως φύσησε και τον έκανε τον Αδάμ εις ψυχήν ζώσαν, τον ζωντάνευσε, έτσι ελάτε και σ' αυτούς, «και ζησάτωσαν» και θα σηκωθούνε, λέει, επάνω. «Και προεφήτευσα». Έκαμε το ίδιο όπως μου είχε πει και γρηγορότερα, «καθώς ενετείλατό μοι», όπως μου είπε, διέταξε, «και εισήλθεν εις αυτούς το πνεύμα». Πήγε η ψυχή τους ξανά μέσα «και έζησαν και έστησαν επί των ποδών αυτών, συναγωγή πολλή σφόδρα». Δεν μπορούσε να τους μετρήσει αυτούς που έβλεπε μπροστά του. «Και ελάλησε Κύριος προς με λέγων: Υιέ ανθρώπου, τα οστά ταύτα πας οίκος Ισραήλ εστι». Όλος ο κόσμος είναι αυτά.

Οι απόγονοι του Ιακώβου εδώ είναι. Και αυτοί λέγουν: «Ξηρά γέγονεν τα οστά ημών, απόλωλεν η ελπίς ημών, διαπεφωνήκαμεν». Ξεροκόκαλα, μου λες εμένα τώρα ζωή, μου λες Ανάσταση κ.λπ. Έτσι λένε, λέγει. «Διά τούτο προφήτευσον και ειπόν προς αυτούς», πες τους το να το ξέρουν. «Τάδε λέγει Κύριος· ιδού εγώ ανοίγω τα μνήματα υμών και ανάξω υμάς εκ των μνημάτων υμών και εισάξω υμάς εις την γην του Ισραήλ. Και γνώσεσθε ότι εγώ ειμι Κύριος εν τω ανοίξαί με τους τάφους υμών, του αναγαγείν με εκ των τάφων τον λαόν μου». Είναι Κύριος ο Κύριος. Άνοιξε τάφους ο Χριστός.

Λέγει: «Δείτε, και ανοίγω τάφους, θα μάθετε ότι είμαι ο Κύριος». Άνοιξε τάφους. Οι Ιεχωβάδες απορρίπτουν τη θεότητα του Ιησού. Δεν είναι Κύριος, είναι δούλος. Πώς ανοίγει τάφους όμως; «Όταν δείτε», λέει, «και ανοίγω τάφους, να ξέρετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος». Άνοιξε τάφους ή δεν άνοιξε τάφους ο Χριστός; Και άφησε και τον δικό του ανοιγμένον τον τάφο ή δεν τον έχει αφήσει ανοιγμένον τον τάφο, σε σχέση με όλους τους λεγομένους αρχηγούς των θρησκειών, που είναι κλεισμένος ο τάφος τους και τους κρατάει μέσα ο τάφος τους; Διότι μόνον τον Ιησού Χριστόν δεν τον εκράτησε ο τάφος, δεν τον εκράτησε ο θάνατος. Διαβάστε ωραιότατα εκεί που εμπαίζει τον τάφον, τον θάνατον και τη δύναμη, στον κατηχητικό του λόγο ο θείος Χρυσόστομος, στη νύχτα της Αναστάσεως.

Οι περισσότεροι, δυστυχώς, εμείς παίρνουμε το κερί και φεύγουμε απ' έξω, πάμε για τη μαγειρίτσα. Πού να μείνουμε πίσω να κάνουμε Ανάσταση και πού να μείνουμε πίσω να ακούσουμε τα κείμενα αυτά, τα οποία οι Άγιοι του Θεού μάς βοηθάνε να καταλάβουμε το βάθος της πίστεώς μας. Όταν λοιπόν, αγαπητοί μου, ένας Θεός από καταβολής κόσμου ομιλεί ότι θα γίνει η Ανάσταση, ότι θα ξαναγίνουμε άνθρωποι, ότι θα ξαναζήσουμε σε καινούς ουρανούς και σε καινήν γην, όπου δικαιοσύνη θα κατοικεί, ξέρετε ότι θα χαλάσει αυτή η γη; Ξέρετε ότι θα φύγει η θάλασσα από τη μέση; Τι λόγους είχε ο Χριστός να μας κοροϊδέψει; Διαβάζω την Αποκάλυψη, στο 21ο κεφάλαιο, στίχος 1: «Και είδον ουρανόν καινόν» με

άλφα γιώτα, καινούργιο, «και γην καινήν» με άλφα γιώτα, καινούργια, «ο γαρ πρώτος ουρανός και η πρώτη γη απήλθον». Το είπε άλλωστε και από εδώ. «Έφυγαν από προσώπου η γη και ο ουρανός και δεν ευρέθη τόπος αυτής». Ό,τι λοιπόν και αν φτιάξει ο άνθρωπος εις τον κόσμο τούτον, να γνωρίζει ότι φτιάχνει σαν εκείνα τα παιχνίδια που παίζαμε τις κουμπάρες μικροί, οτιδήποτε κι αν είναι, οσοδήποτε μεγάλο, ακριβό, φανταχτερό κι αν είναι. Έτσι κάποια μέρα στο τέλος τα κλωτσάγαμε και φεύγαμε. Αυτό περιμένει ολόκληρο τον κόσμο. Δεν είμεθα κάτοικοι της γης. Κακώς συμμορφωμένοι μας και οι θεολόγοι μας λένε ότι είμεθα κάτοικοι. Είμεθα ένοικοι της γης.

Είμεθα ένοικοι της γης και ό,τι ώρα θέλει μάς κοινοποιεί έξωσιν. «Θέλω το μίσθιον», λέει. Κάθε τι που έχουμε είναι προς χρήσιν. Και κάθε τι αγαθόν που υπάρχει είναι προς τροφήν, ουχί προς τρυφήν. Εμείς τρυφούμε, απολαμβάνουμε, δεν είναι σωστό. Χρειάζεται πάντοτε ο σώφρων φόβος, ο σωστός φόβος. Φόβος, όταν λέγω, σεβασμός. Ο σωστός σεβασμός μπροστά στην τοποθέτηση την οποία έχει κάνει ο Χριστός σε όλα αυτά τα πράγματα. Εμείς δεν φτιάξαμε τίποτα, δεν φέραμε τίποτα από την κοιλιά της μάνας μας, ούτε θα πάρουμε τίποτα φεύγοντας από τον κόσμο τούτον.

Μας έφερε. Νόμος τον οποίον έβαλε αυτός μάς έφερε. Δεν ήρθαμε γιατί το θέλαμε εμείς. Κανένας δεν οφείλει στον εαυτόν του την ύπαρξή του εδώ. Την οφείλει στην αγάπη του Θεού, την πρόνοια του Θεού, τον νόμο του Θεού. Εάν θέλετε δε να διαβάσετε σχετικώς με αυτό, ούτε αυτοί οι γονείς δεν δικαιούνται τίποτα εάν ο Θεός δεν είχε βάλει το χέρι του. Θα διαβάσετε στο ενδέκατο κεφάλαιο του Ζαχαρίου, στην Παλαιά Διαθήκη, να δείτε πώς μορφώνεται μέσα το παιδί, το πνεύμα, η ψυχή άμα τη συλλήψει. Από τον Θεό. Ο Θεός έχει τον νόμον αυτόν. Και αυτός τα πάντα διοικεί με τον τρόπο τον δικό του. Δεν δίνει λόγο σε κανέναν, ούτε πρόκειται να δώσει λόγο σε κανέναν.

Θα δώσουμε λόγο σ' Αυτόν, είτε το θέλουμε είτε όχι. Είναι το σοβαρότερο θέμα, το θέμα του θανάτου, και το σοβαρότερο θέμα, το θέμα της Αναστάσεως. Είναι λύτρωσις ο θάνατος για τον άνθρωπο. Είναι αγαθόν ο θάνατος για τον άνθρωπο. Και θυμηθείτε τα λόγια μου. Εγώ μπορεί να έχω πεθάνει πρώτα, όταν έρθει η σειρά σας να πληρώσετε το γραμμάτιο αυτό που οφείλετε, του θανάτου. Όταν βγείτε από το σώμα σας, δεν θα ξαναθέλετε να μπείτε μέσα. Όσο να κλαίνε τα παιδιά και να τραβιούνται πάνω στο λείψανό σας και στο νεκροκρέβατό σας, «Φεύγε και ακόμη φεύγε», όταν δείτε πίσω σας ένα ψοφίμι, το σώμα σας αυτό, το οποίο σήμερα περιποιείστε σε χίλια δυο ινστιτούτα. Μέσα τορνεύεται και φτιάχνεται.

«Φεύγε και πάλι φεύγε», θα λέτε στον άγγελό σας. Αυτό. Και αν θέλετε, δεν πιστεύετε σε αυτό που σας λέγω, προσευχηθείτε εκ προοιμίου να σας δείξει ο Χριστός μας τον θάνατό σας. Και τότε θα με δικαιώσετε για αυτά τα οποία σας λέγω τώρα. Θα με δικαιώσετε για αυτά τα οποία σας λέγω τώρα. Δεν είναι μακάβρια πράγματα αυτά τα οποία μιλούμε. Η μεγαλύτερα φιλοσοφία και η μεγαλύτερα θεολογία είναι το θέμα του θανάτου και της Αναστάσεως, διότι «της βασιλείας αυτού ουκ έσται τέλος». Θα απαστράπτουν οι άνθρωποι, θα ζούμε τον Θεό μαζί. Μόνο τότε θα καταλάβουν περί τίνος πρόκειται, τι ήταν αυτό που έφτιαξε ο Θεός. Τότε θα Τον ευχαριστήσουμε από την καρδιά μας. Εδώ δεν Τον ευχαριστούμε από την καρδιά μας, Τον μουρμουρίζουμε από εδώ, αν όχι Τον βλασφημούμε, αν όχι Τον υβρίζουμε.

Συγχωρείτε που μιλώ με αυτόν. Αυτόν τον τόνο όμως θέλω να δώσω, έμφαση σε βασικά πράγματα. Διότι, όπως ξέρετε, αμφισβητείται σήμερα. Μάλιστα, ο άνθρωπος αμφισβητεί αν έχει ψυχή, αν έχει τίποτα μέσα του. Νομίζω ότι έχει κάνα αγαθό μέσα του. Δεν θέλει να παραδεχτεί ότι έχει ψυχή. Μα δεν είναι καλό να έχεις ψυχή; Δεν είναι καλό να ζεις στην αιωνιότητα; Δεν θέλει. Διαστροφή. Αυτή είναι διαστροφή, με όλη τη σημασία της λέξεως. Και εφόσον βλέπει ότι δεν έχει τίποτα φτιάξει μόνος του, ό,τι έχει, τα έχει όλα από τον Θεό. Μα γνώση έχει, μα φως έχει, μα γεύση έχει, μα αίσθηση έχει, μα μυαλό έχει. Δεν έχει τίποτα αυτός φτιάξει. Ούτε η μάνα του, ούτε ο πατέρας του. Όλα είναι δώρα Του, τα έχει δώσει κάποιος άλλος. Αυτόν τον άλλον, λοιπόν, δεν θέλει να Τον παραδεχθεί και Του επισωρεύει κατηγορίες, αυτού του άλλου, ότι φταίει για όλα αυτά τα πράγματα.

Αρνείται Αυτόν και συντάσσεται με κάποιον άλλο. Να τα κάνουνε αυτά, να τα ζούνε, να τα πιστεύουνε άνθρωποι οι οποίοι δεν έζησαν σε αυτό το φως που ζούμε εμείς οι Έλληνες από τα γεννοφάσκια μας, που ζούμε εμείς οι Ορθόδοξοι από τις πρώτες ημέρες που είδαμε σαν τα κλωσσόπουλα, από τον ήλιο που ανοίγει τα δωμάτιά μας. Να το κάνουν, λέγω, αυτοί, μπορώ να τους πω χαλάλι τους. Δεν είδαν οι άνθρωποι. Αλλά εμείς εγευθήκαμε, εμείς ξέρουμε τη δύναμη της πίστεώς μας, ξέρουμε τη δύναμη της αληθούς πίστεώς μας από τα άπειρα θαύματα τα οποία έγιναν μέχρι σήμερα και γίνονται κάθε μέρα. Και σχεδόν κάθε Έλληνας, όχι κάθε οικογένεια, κάθε Έλληνας έχει

θαύματα στη ζωή του. Τον έχει δει τον Θεό του, το αόρατο χέρι του Θεού το έχει δει πολλές φορές. Αλλά το ερμηνεύει διαφορετικά. Το λέγει τύχη, το λέγει σύμπτωση. «Τι τυχερός ήτανε!» Σοβαρά; Όχι πρόνοια του Θεού τον σκέπασε, η τύχη; Μα υπάρχει τύχη; Τι είναι η τύχη; Τι είναι η ειμαρμένη; Αυτά έχουν σχέση με την ειδωλολατρία. Τίποτα δεν υπάρχει. Υπάρχει Χριστός, Θεός, Ελπίς. Δεν υπάρχει τίποτα έξω από αυτά τα τρία, δεν υπάρχει τίποτα. Και θυμάμαι, με ανεκάλεσε εις την τάξη ένας τυφλός προ σαράντα ετών, στον Πειραιά. Μπαρμπα-Διονύση τον λέγανε, τυφλόν, και πουλούσε λαχεία και πήγαινε τα λαχεία στο χέρι και με τη μαγκούρα ψηλαφεί και περπατούσε.

Τον σταμάτησα μια φορά, ενθυμούμαι, στο λιμάνι του Πειραιώς και του λέγω: «Μπαρμπα-Διονύση, να πάρω ένα τυχερό», όπως τα πήγαινε τα λαχεία. Και τον βλέπω και τα μεταφέρει τα λαχεία με τη μαγκούρα του πίσω του. Και στέκεται ο Μπαρμπα-Διονύσης και μου λέει: «Δεν σε βλέπω με τα μάτια μου τα υλικά, όμως σε βλέπω με τα μάτια μου τα πνευματικά. Βλέπω ότι είσαι ένας άνθρωπος μορφωμένος, καταλαβαίνεις πολλά πράγματα. Επίτρεψέ μου από την πείρα μου να σου πω ότι τύχη δεν υπάρχει». Εγώ τα έχασα, γιατί εγώ ήξερα μόνον τύχη. Τύχη βουνό, τύχη ξέρω εγώ τι, ας είναι τα ψέματα τα δικά μας. «Τι υπάρχει, Μπαρμπα-Διονύση;» «Πίστις».

«Ελπίς, παιδί μου, υπάρχει. Τύχη δεν υπάρχει. Αν πιστεύεις στην τύχη, δεν σου πουλώ λαχείο, παρότι από αυτό βγάζω το ψωμάκι το δικό μου και της γυναικός μου. Εάν πιστεύεις αυτό που σου είπα, να σου δώσω». Και έτσι είναι, και έτσι ήταν, και έτσι είναι. Δεν υπάρχει. Τα πάντα είναι κάτω από την πρόνοια του Θεού, αδιαφόρως εάν ο Θεός πολλές φορές κι αυτόν τον διάβολο τον επιστρατεύει για να μας βοηθήσει. Περνώ σε ένα άλλο, γιατί πολλούς θα τους αφήσω ένα κενό αν δεν απαντήσω. Πολλοί, αναφορικώς με την τύχη, παίζουν, όπως εμείς, ΠΡΟ-ΠΟ, παίρνουμε λαχεία ομολογίες, άλλα πράγματα για να κερδίσουν. Βάζουμε στοιχήματα στους ιπποδρόμους και λοιπά, και λοιπά, για να μας μιλήσει η τύχη. Και καμιά φορά βλέπουμε ότι δίδονται χρήματα διαμέσου αυτών των σατανικών μεθόδων σε ορισμένους ανθρώπους. Όχι ότι ο Θεός δεν μπορούσε να τα δώσει κάπως αλλιώς, που ήταν κάποια ανάγκη, αλλά συγκαταβαίνει στην αδυναμία του ανθρώπου. Και ενθυμούμαι μία περίπτωση που έλαβε χώρα στο Άγιον Όρος. Στα μαγαζιά του Αγίου Όρους υπήρχε και ένα κιόσκι, που ένας οικογενειάρχης με έξι-επτά παιδιά, έξι κορίτσια νομίζω και ένα αγόρι, και τα περισσότερα της παντρειάς

και λαχεία. Το πρακτορείο των Αθηνών τον υποχρέωνε να πάρει και λαχεία. «Τι να τα κάνω τα λαχεία εγώ στο Όρος;» Τον υποχρέωνε. Ξέρετε, το τραστ αυτό, η διαφθορά του κόσμου, υποχρεώνει τους περιπτεριούχους και άσεμνα περιοδικά να πάρουνε και λαχεία να πάρουνε και ό,τι επινοείται ο σατανικός νους των ανθρώπων. Αν κάνας ξένος περνούσε από εκεί, τα έφερναν. Τι έγινε λοιπόν; Βγήκε το Σαββατοκύριακο και πήγε στο χωριό του έξω και τη Δευτέρα με το πρώτο θα ξαναγύριζε μέσα για τη δουλίτσα της εβδομάδος. Όταν πήγε σπίτι, του είπε η γυναίκα του ότι «Μας ζήτησε την κόρη μας την πρώτη ο δάσκαλος».

«Τι του είπες, γυναίκα;» «Του είπα ότι θα έρθεις». «Του άφησα να καταλάβει ότι συνηγορούμε. Δάσκαλος είναι αυτός, να έρθει στο δικό μας το σπίτι, τιμή μας μεγάλη». «Ναι, μήπως μιλήσατε τι απαιτήσεις έχει από εμάς;» «Ζητάει», λέει, «εκατό χιλιάδες». «Μα δεν ντρέπεται; Δεν ξέρει, από εδώ δεν βγαίνουν ούτε εκατό σπυριά από καλαμπόκι, όχι χιλιάρικα; Δεν ντρέπεται να έρθει να ζητήσει από εμάς; Να μας πει ότι έχουμε ένα παιδί τίμιο και ηθικό και θέλει να το πάρει, το καταλαβαίνω. Αλλά να ζητήσει να μας φονεύσει για ένα εκατομμύριο χρόνια, αυτό δεν καταλαβαίνω. Δεν είναι καλός άνθρωπος, γυναίκα». Επανάσταση η κυρία, διότι θα της έκανε τιμή ο δάσκαλος, που θα έπαιρνε γαμπρό δάσκαλο κλπ. Του έψησε το ψάρι στα χείλη του ανθρώπου, μέχρι που να μπορέσει να φύγει τη Δευτέρα.

Ο άνθρωπος περίλυπος, και πήγε στο Άγιον Όρος, παίρνει μια λαμπάδα και πάει στον Άγιο Νικόλαο και την ανάβει αυτή τη λαμπάδα στον Άγιο Νικόλαο και του λέει: «Άγιε Νικόλαε, συ που αναλαμβάνεις τα ορφανά και τις χήρες και τα βοηθάς να μην καταστραφούν στον κόσμο τούτο, βοήθησε και το ορφανό αυτό το δικό μου. Ορφανό, το βλέπετε, που δεν μπορώ αυτό να το βοηθήσω. Βοήθησέ το». Έκλαψε αρκετή ώρα ο καημένος εκεί στο κελί του και πήγε και κοιμήθηκε. Την άλλη μέρα το πρωί έγινε η κλήρωση στις Αθήνες των λαχείων, τα οποία λαχεία αυτός είχε υπόλοιπα εκεί. Δεν τα πούλησε ο άνθρωπος, του τα χρέωναν να τα πληρώσει. Και μέσα στα λαχεία αυτά τα υπόλοιπα ήσαν οι εκατό χιλιάδες δραχμές.

Πήγε και παρακάλεσε τον Άγιο Νικόλαο. Ο Άγιος Νικόλαος του τα έδωσε με αυτόν τον τρόπο. Τι να πω τώρα εγώ; Τύχη δεν υπάρχει πάντως, να ξέρετε, αδιαφόρως αν ο Χριστός μας και τον σατανά ακόμη τον επιστρατεύει πολλές φορές να μας βοηθήσει. Εν πάση περιπτώσει, αυτό είναι παρακλάδι της συζητήσεως και του όλου θέματος. Το θέμα είναι το εξής, αγαπητοί μου: είτε το πιστεύουμε είτε όχι είτε το θέλουμε είτε όχι, θα αναστηθούμε μια ημέρα. Εκείνο που εξαρτάται από εμάς είναι το πώς θα αναστηθούμε, περιστέρες ή κόρακες. Αυτό είναι δικό μας θέμα. Ας φροντίσουμε από εδώ να το έχουμε τακτοποιήσει. Αυτό δωρεάν είναι. Μετάνοια είναι, εξομολόγησις είναι, Θεία Κοινωνία. Δεν χρειάζονται λεφτά γι' αυτό το πράγμα. Μόνο ταπείνωση χρειάζεται, ο εγωισμός να πάει στην άκρη. Θα πέφτουμε, θα ξανασηκωθούμε. Το πίπτειν ανθρώπινον, το εμμένειν σατανικόν. Υπάρχουν άνθρωποι πολλά χρόνια

κρατούν τις αμαρτίες. Και τι, κύριε, έτσι τις κρατάς; Συνάλλαγμα είναι; Τι το περιμένεις;