The Value of Memorial Services

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject this evening will be related in some way to yesterday’s and the day before yesterday’s. For mysterious reasons, the subject is not announced beforehand. When one speaks about the departed, the subject is never exhausted.

What I would like to speak about tonight is what ultimately becomes of the departed—what becomes of the dead. I think this is necessary, because many people believe that when someone dies, that is it; the whole matter is over. And, as we said, they ask, “Who has ever gone there and returned to tell us whether there is life, and what else there may be?” But the matter does not end there. It does not end when a person dies. There is more to come, and it is this that comforts us and gives us courage, we might say.

A person must die. Someone may ask, “Does it take courage to die?” Does it not take courage to die? You will die whether you want to or not, because death is a cup that God Himself drank when He became man, and the Mother who gave birth to Him drank it as well. We should not expect to be exempt from drinking it. But what is comforting, encouraging, and good, we might say, is that one day the human person will rise again. We know this. I do not know why people do not want to believe it or accept it. Is it not something good? Of course it is. Why, then, do so many people refuse to accept it, as seems to be the case?

Even among us there are people who doubt their own resurrection, although in a certain sense they have risen many times during their lives. Someone will say, “But I have never died.” Really? When you sleep, do you not die? Are you fully alive? Why, then, do people lament over you as though you were dead? Death is a mystery, and it must be approached as a mystery. How many times has the sun seemed to die and disappear? How many times have we died in winter, only to come alive again in spring? If a person examined the many things all around him that speak of the Resurrection, he would see matters differently. Certainly, a person must pass through Great Friday in order to reach the Resurrection. The Resurrection does not come before death; it follows death. I would like to think that many of us come from rural parts of our homeland. I do not know how things grow here, because I have not lived here, but there are flowers called anemones—or poppies, as we call them in our homeland. Take one in your hand and look at it carefully. What will you see? Do you know? When you open its red petals and look inside, you will find a black Byzantine cross.

It is like the equal-armed Byzantine crosses used by pharmacies in our homeland, where all four arms are the same length. There, within the flower, is a beautifully formed, pitch-black cross, clothed on the outside in red—the joyful, resurrectional color. The flower teaches us, and it even blooms around Pascha, during these very days, proclaiming: first the Cross and then the Resurrection; first death and then resurrection. My beloved, death is not the end, nor is the grave the end. It is the beginning of another life. You may ask what that life depends upon. It depends upon our Christ, who has given us this joy and this hope of the Resurrection. Yet it also depends upon us. It depends upon us whether our resurrection will be joyful

or not, because whether we want it or not, we shall rise. God will not ask anyone’s permission. What depends upon us is what we shall rise to: eternal and immortal life with Christ, or eternal Hell. That is the question, and that depends upon us. God says, “I shall raise you. Do you want to rise clothed in white and to be with Me for eternity? Then live in this world as I command you. You do not want that? I shall still raise you, but you will be with the other one. You will not be able to blame Me; you yourself will be responsible. I undertake to raise you, but you must do what depends upon you.” It is like what He did with Lazarus, as we said one evening: “You cannot raise him; I shall raise him. But you can unbind his hands, and that you must do.”

So, you will contribute what belongs to you, and I shall contribute what belongs to Me. Christ asks for cooperation between Himself and the human person so that the person may attain salvation. Unfortunately, many of us, even now, do not want these things. As for the resurrection and the re-creation of the human person: although the body decomposes in the earth—as we see when the remains of our loved ones are exhumed—we find relics there, that is, bones, as we call them, and some earth.

There are some whom we find incorrupt for particular reasons, but the others we find decomposed. We gather their bones, wash them, hold a memorial service, and care for them with hope. What hope? The hope that one day these bones will be needed. One day they will be needed. Of course, there are people who do not know the details and try to dismiss all this with rational arguments. They say, “Very well, we gathered the bones of your father and mine. But what about my brother, whose body was eaten by fish after a shipwreck, during a war, or in an accident? What about my child, who was eaten by lions? Where will those remains be found? Will that person not rise?” Such objections are unnecessary, because even science, which until recently opposed all these things, now tells us otherwise.

Now that we have split the atom, scientists tell us that matter merely changes form; it is not lost. The particles of our loved ones’ remains still exist, just as the particles of our own bodies will continue to exist if we meet some fate other than the natural course of being buried and exhumed one day. Nothing is lost. Christ has already told us these things, but we pretend not to know. Someone may say, “We shall read about it.” If a person reads the particular passage in the Apocalypse that speaks about these things,

he will find there that all people will come forth, and each one will receive what belongs to him.

Here it says: “The sea gave up the dead who were in it, and death and Hades gave up the dead who were in them, and each one was judged according to their faith and their works.” The sea gave them up, and naturally the grave did too. Whatever each one holds within itself, all will be summoned to surrender. If a person also wished to consult the Church, he should open the Triodion and turn to the first Soul Saturday. The Church holds two annual memorial services for all the departed, from Adam until the very day on which the memorial is celebrated, whether or not their relatives hold services for them, and whether or not they have any relatives at all.

Whether their relatives are unbelievers or believers, the Church, acting on her own as a spiritual mother, observes two Soul Saturdays. The first is on the eve of the Gospel reading concerning the Last Judgment, before Great Lent, and the second is before Pentecost. There is also a third commemoration on the Saturday of Saint Theodore, although this one is not prescribed; offerings may be made then, and some of the faithful do so. The texts for these days describe the different ways in which people depart from this world. The explanation printed in black in the Synaxarion of the day also tells how we shall rise again, on the basis of texts found in the Old and New Testaments. Someone may ask, “So this matter is also found

in the New Testament?” Yes, it is, and it is connected with the Old Testament. My beloved, the resurrection of the human person is connected with judgment. Because people cannot bear to be called to account, since their record is stained, they also reject the resurrection that necessarily entails judgment, and so they sleep peacefully. Yet they ought to be at least a little uneasy. This is the most serious event of all. That is why it is a dogma of the faith, and anyone who rejects the resurrection of the dead is a heretic. If I were to open for you a certain epistle, which consists of only

one chapter and requires little effort to read, you would find this there. It is called the Epistle of Jude, and it comes just before the Apocalypse. It says that Enoch, the seventh from Adam, saw the Judgment. And Judgment presupposes resurrection.

The dead arose; they were raised and reassembled—and I shall tell you how—in order to stand for judgment. Here in the Epistle of Jude, it says that Enoch, the seventh from Adam, saw the Judgment and saw a great multitude. Listen to how it is expressed. I shall read verse fourteen.

“Enoch, the seventh from Adam, also prophesied concerning these people, saying, ‘Behold, the Lord came with His holy myriads’”—with tens of thousands of saints. Why did He come? “To execute judgment upon all,” to judge everyone, “and to convict all the ungodly.” For the righteous “do not come into judgment.” The righteous person “does not come into judgment, but has passed from death into life.” He will appear before the tribunal, but not in order to be condemned. He will appear to receive his reward, to receive his crown, and to proceed to the place prepared for him, which is the

Kingdom of God prepared from the foundation of the world. Thus, it says, He came “to execute judgment and to convict all the ungodly of all the deeds of ungodliness that they have committed,” and also of “all the harsh things”—because many of us speak harsh words—“which ungodly sinners have spoken against Him.” They have spoken against God, against the works of God, against the providence of God, against the Gospel of God, and against the Church of God. He comes, it says, to call all these people to account. And to whom was this first revealed? To Enoch, the seventh from Adam. If you open Genesis, chapter five, you will find Enoch’s place in the genealogy.

Enoch lived for 365 years, was taken away, and remains alive to this day. Enoch lives to this day, just as the Prophet Elijah lives to this day. They will appear again upon the stage of history to fulfill the role Christ has appointed for them in matters of faith. Their end is described in chapter eleven of the Apocalypse. If you look there, where it speaks about His two witnesses, you will see that they will come in the days of the Antichrist. This, then, is the most serious event. Yet because it is connected with judgment and necessarily entails judgment, and because, I repeat, people are unwilling to be judged—their records being stained—for precisely this reason,

they reject the whole matter outright and, I repeat, sleep peacefully, when they ought to be uneasy. Besides what Christ said in chapter twenty-five of Matthew—the passage read on the Sunday of Meatfare, the day devoted to the Last Judgment, from verse thirty-six onward, where He separates people into different groups—this detail is also found in the writings of Daniel, specifically in chapter seven. There it is shown clearly, just as Orthodox iconography also depicts it:

Christ will come to judge the world. I read the following from Daniel 7:9: “I watched”—that is, I saw—“until thrones were set in place, and the Ancient of Days took His seat. His garment was white as snow, and the hair of His head was like wool,” like pure wool. “His throne was a flame of fire, and its wheels were burning fire. A river of fire flowed before Him. A thousand thousands ministered to Him, and ten thousand times ten thousand stood before Him. The court sat in judgment, and the books were opened.” One moment.

The people rose, myriads upon myriads, and the books were opened so that they might be judged. In the passage from the Apocalypse that I read to you rather quickly, we read the following. Daniel saw these things on behalf of humanity eight hundred years before Christ. Then, eight hundred years later, John also saw this: “And I saw a great white throne and Him who sat upon it, from whose face the earth and heaven fled away.” From whose face? From the face of Him who sat upon the white throne. So the earth and heaven fled away. Where did they go?

Back to where they were before they came into being. Do not bring human reasoning into it. Where were they before they came into being? Did I make them? Did I take them out of my storeroom? They returned to where they were before they came into being. “And no place was found for them.” They vanished. “And I saw the dead, great and small”—I saw them—“standing before the throne, and books were opened,” just as Daniel had said, “and another book was opened, which is the Book of Life.” Another book was also opened, he says, called the Book of Life. Do you know what is called the Book of Life?

Do you know who are enrolled in the Book of Life? The baptized. The whole world is recorded generally in the books of God, but the baptized are recorded separately in a book called the Book of Life. If, eight days after our child is born, we take the child to receive a name, according to the order of the Church—even though this is not generally observed today—there is a prayer in that service asking Christ to preserve the child from all harm until the fortieth day, when the mother has also been purified, so that the child may be baptized and enrolled in the Book of Life. How devout our parents were!

They enrolled us in the Book of Life; they had us baptized. Many of us complain: “Did they ask me why I should be baptized?” Then undo your Baptism, if you think they harmed you! Listen to that—undo your Baptism! They gave you so many baths when you were little, and they gave you one warm bath as well. That was all the trouble involved. Why does it offend you? Who is forcing you, that you demand an account from your father? “Did he ask me why they were baptizing me?” Then erase yourself from God’s register; destroy what your godfather did when he turned you away from the ranks of Satan and toward the ranks of Christ. You may turn back yourself; leave the ranks of Christ and join the ranks of Satan. Your father did you no wrong at all. Your devout parent did this for you.

He enrolled you in the Book of Life. You will find your name there; even now it is there. It is yours.

This concerns those who remain enrolled in the Book of Life to the end. For when a person sins, when he treats with contempt what his godfather or godmother declared on the day of his Baptism, it is as though he goes there himself and says, “I do not want to be enrolled in that book.” But here John says in the twentieth chapter of the Apocalypse, from verse ten onward, “And another book was opened.” Besides the general book of the world, another, special book was opened, called the Book of Life. Take care to enroll your little children in this Book of Life from the very day they are born, if possible. For if—God forbid—something prevents them and they do not live long enough to be baptized, woe to us.

Such things never cease to weigh upon our necks, because just as there is bodily death, there is also spiritual death, and in this matter God will demand an account. For when a child departs unbaptized, someone has killed that child in cold blood and sends it, all wrapped up, to Hell. Those who cast the child away with the help of doctors or by other means will meet that child one day. It will say: “Where were you, Mother? You were a murderess either way. Why did you not give birth to me, have me baptized, and then kill me, so that at least I might go to Paradise? Why did you close Paradise to me? Why did you bind me?” It is a grave and delicate matter for a human being to depart this life unbaptized.

I remember something. Consider that among all the Canons of the Church, no Father, no Apostle, nor even Christ Himself has said what will happen to those who cause souls to be lost in Hell, whether it is a mother, another murderer, or anyone else. Let me tell you an incident I remember. Many of you may be from the region of Patras and may know that there was a priest there named Father Gervasios Paraskevopoulos, a holy man whose relics had not yet been exhumed. And remember this: in my judgment there is a ninety-five percent likelihood that we shall one day venerate him as a Saint, just as we venerate Saint Nektarios and the others. His holiness was great!

Once he heard the confession of an unbeliever, a man who had been without faith for many years and who was also a hunter. When at last he came to himself with the help of some other brethren and went to confess to Father Gervasios, among his other sins he said that he had also committed a killing. He had gone hunting on a Sunday morning and, seeing movement in a reed bed and thinking it was game, he fired and killed a woman. That woman was pregnant. When Father Gervasios heard this, he stopped, not knowing how to proceed.

“Will I be forgiven?” the man asked. “I do not know,” he replied. “Go away and return in fifteen days.” The man departed, deeply troubled, while the elder added prayer upon prayer and fast upon fast, beseeching our Christ to show him how to give absolution to this sheep who had been sent into his hands. Fifteen days passed, and he had received no answer. On the fifteenth day, only a few minutes before the man was due to knock at his door and ask what would become of him and his confession, an Angel of the Lord came and told him: “For the killing, you will apply the rule laid down by Basil the Great.”

Whatever Basil the Great prescribed for murderers, that canon, that rule of repentance, you will give him. As for the child, the matter will remain in the hands of our Lord until the day of the Last Judgment. Do you understand what it will mean to stand face-to-face with Christ and be judged on that day? “It happened through negligence,” someone may say. He should have gone to Church on Sunday morning, and then the killing through negligence would not have happened. Nothing is without consequence; everything always carries its consequences behind it. And Christ wants both zeal and suffering from us so that this stain may be removed. It is a grave matter, I tell you, whether we are speaking of blasphemy or of a dead infant—the little child who dies because the mother casts it away, kills it, uses a doctor to do it, or employs some other means.

Laws have been passed concerning such things, because people never expect these consequences, yet Christ Himself will deal with them personally. Here it says: “Both the small and the great rose.” “I saw them,” he says; “I saw the great and the small standing before the throne.” The whole world was there. There are no little angels among them. Saints, yes—but not little angels. That is why I told you the day before yesterday, when I spoke about memorial services, not to forget to write the babies and little children who were baptized on your lists of names. The unbaptized are not entered; they remain among those not recorded. Write down the baptized, even though they committed no deliberate sins because they were little. They still bear ancestral sin and stand in need

of Holy Communion, which takes place at the moment—as I told you yesterday—when the priest places into the Holy Chalice those small particles representing the souls and the names for whom we came to the Church. So this is not, I repeat, a simple matter. It is a matter of unique importance, about which a person must know rightly and act rightly, so that he may not cause harm but may be edified. Whether we want it or not, therefore, one day we shall rise and become complete human beings again. This is what shocks many people. Do you not want to become a human being again? Did God not create human beings? Did He not give them flesh? Did He not give them a soul?

And if they fell among thieves, as we said in the parable of the Good Samaritan, He came, died, and restored them as human beings once more. He dies for the sake of humanity and makes man whole again. Man had to die—not because God brought death upon him; death is a gift.

The first death, the separation of his soul from God, was brought about by man himself. The second death—the death for which we dress in black, weep, and beat our breasts—is a gift from God. Do you know what the prayer for one at the point of death says about why God permitted this second death? “So that evil may not become eternal.” Otherwise we would remain forever with cancer, tuberculosis, crippled limbs, blindness, and every other deformity.

He casts us all into the furnace and makes us new. Have you seen a blast furnace, where they gather all the scrap iron and old metal, carry it in, and bring out new iron? If human beings can do this, why should Christ not do it? The Resurrection is real, and He reminds us of it every year. Every Great Friday the Church reads us a passage from the Old Testament, specifically from the Prophet Ezekiel, chapter thirty-seven, at the very moment when the Epitaphios returns from the procession. Those of you who have Holy Week service books and use them to follow

the services of the Passion, open the book at home and calmly read this prophecy of Ezekiel. It was written seven hundred years before Christ for our sake, describing what will happen in the Resurrection. Listen to what it says: “The hand of the Lord came upon me,” meaning, Ezekiel says, that the hand of God took hold of him, “and the Lord brought me out in the Spirit and set me down in the midst of the plain.” God took me by His hand, he says, lifted me up, and carried me to a vast plain. And this plain was full of

human bones. It was filled with human bones. “And He led me around them on every side.” He took me through that vast plain and showed them to me up close. “And behold, there were very many upon the face of the plain, and they were exceedingly dry”—completely dried out. “And He said to me”—He turned and asked me—“Son of man, can these bones live?” What do you think, He asks him: can these bones come to life? They are dry bones. According to human reasoning and human science, how could they live? “And I said, O Lord, You know.” You know. What do I know? What a beautiful and humble answer. We claim to know everything; we answer every question and pile up absurdities and foolishness. What do I know? he says. “You know, O Lord.” You know, Lord, and whatever You will, You do. You can bring life out of stones, out of bones, out of nothing. How did You create us? Did You place an order and have someone else make us? “From nothing You brought us into being.” “And He said to me, Prophesy”—speak, not only for the bones, but so that the whole world may learn. Speak to them. “Prophesy over these bones and say to them.” Speak to them. Am I to speak to bones? Is he to speak to bones? What can I tell them?

“O dry bones, hear the word of the Lord.” Listen, dry bones, to what the Lord, what God, will say to you. What does the Lord say? “Thus says the Lord to these bones: Behold”—pay attention—“I, the Lord, shall bring upon you the spirit of life.” I shall bring you to life. “And I shall put sinews upon you”—sinews upon the bones; pay attention, this is creation—“and I shall bring flesh upon you, cover you with skin, and put My Spirit within you; and you shall live, and you shall know that I am the Lord.” Listen carefully, He says, to these words.

The sinews will be put in place, like the wooden framework and supporting beams; flesh will be added and fill out the body; it will be covered with skin; and then the spirit will enter, and the person will rise again, whether you want it or not. This is precisely how the human person will be created anew. This is what the Lord says to you, O bones, so listen. “And I prophesied as He commanded me.” I said what He told me to say. I stood there and preached a sermon to the dry bones. “And it came to pass as I prophesied”—at the very moment when I was speaking to the bones the words the Lord had given me—“behold, there was an earthquake.” An earthquake took place.

That is, He shook the whole thing, as we shake a watch or some object that has something inside it. “And behold, there was a shaking, and the bones came together, each one to its proper place.” Every bone went to its own place. A leg did not go onto a back, nor did my hand go onto my wife’s head, nor did what belonged to me go to someone else. No. Each one went to its proper place. Do you understand? Skeletons made of bones. Creation begins. Then it says: “And I looked.” I was watching what was happening before me at that moment, “and behold, sinews were upon them”; sinews began to appear. The skeleton was formed, sinews came upon the bones, “and flesh grew upon them”; each person’s body began to fill out with flesh. “And skin came up over them”; they were clothed with skin. But “there was no spirit in them.” What do we have up to this point? Adam before God breathed into him and made him a living soul. A bodily remain lying there, without the soul within it, because the human person is neither the body alone nor the soul alone. The human person is both together. The soul is the human spirit, the soul of the human person. The body

without the soul is the bodily remains of the person, as we said one evening. A “remainder” is what is left behind. But the two together constitute the human person: a human soul and a human body—the two together, the human person. So this is where we are: we began with dry bones; the bones were joined together, were filled out, and received skin, and so forth, but there is still no spirit within them. Let us continue. “And He said to me, ‘Prophesy to the spirit; prophesy, Son of Man.’” Tell the spirit to come as well,

so that they may not remain merely slain upon the ground, merely bodily remains lying there. Tell the spirit to come as well. And He says: “Thus says the Lord: Come from the four winds.” Come from the four winds, from the four points of the horizon—from the whole world, that is. Wherever you may find them, come.

“And breathe into these dead,” just as God breathed into Adam, made him a living soul, and gave him life. Come to these also, “and let them live,” and they will rise to their feet. “And I prophesied,” I did as I had done before, “as He commanded me,” just as He had told and commanded me, “and the spirit entered into them”; their souls entered them once again, “and they lived and stood upon their feet, an exceedingly great assembly.” He could not count those whom he saw before him. “And the Lord spoke to me, saying: ‘Son of Man, these bones are the whole house of Israel.’” These bones represent the whole world.

The descendants of Jacob are here, and they say: “Our bones have become dry, our hope has perished, and we are utterly lost.” You speak to me of dry bones, and now you speak of life, the Resurrection, and all the rest? This is what they say. “Therefore prophesy and say to them”—tell them, so that they may know—“Thus says the Lord: Behold, I will open your graves and bring you up from your graves, and I will lead you into the promised land. And you shall know that I am the Lord, when I open your tombs and bring My people up from their tombs.” The Lord truly is Lord. Christ opened graves.

When you see that “I open graves,” you will know that I am the Lord. He opened graves. Jehovah’s Witnesses reject the divinity of Jesus. They say He is not Lord, but a servant. Yet how, then, does He open graves? “Behold,” He says, “I open graves, so that you may know that I am the Lord.” Did Christ open graves or did He not? And did He not leave His own tomb open as well? Is His tomb not still open, unlike the tombs of all the so-called founders of religions, whose tombs remain closed and hold them within? For the tomb did not hold Jesus Christ alone; death did not hold Him. Read the magnificent passage in John Chrysostom’s Catechetical Homily on the night of the Resurrection, where he mocks the tomb, death, and their power. But most of us, unfortunately,

take our candles and leave; we go home for the Easter soup. How could we remain behind to celebrate the Resurrection? How could we remain and listen to these texts, through which the Saints of God help us understand the depth of our faith? And so, my dear ones, from the foundation of the world God has spoken of the Resurrection: that we shall become complete human persons again, and that we shall live again in new heavens and a new earth, where righteousness will dwell. Do you know that this earth will pass away? Do you know that the sea will disappear? What reason would Christ have had to hide these things from us? I read in the Apocalypse, chapter 21, verse 1: “And I saw a new heaven”—new in the sense of renewed—

“and a new earth”—again, renewed—“for the first heaven and the first earth had passed away.” He had already said it here as well: “The earth and heaven fled from His face, and no place was found for them.” Therefore, whatever a person may build in this world, he should know that he is building something like the games we played as children, setting up little make-believe homes, whatever it may be, however large, expensive, or impressive. One day, when the game was over, we kicked them aside and left. This is what awaits the entire world. We are not permanent inhabitants of the earth. Our educated people and our theologians are wrong to tell us that we are inhabitants of the earth. We are tenants upon the earth. The day after tomorrow, by night or by day,

at whatever hour He chooses, He serves us notice of eviction. “I want the property back,” He says. Everything we possess is given for use. And every good thing that exists is given for nourishment, not for indulgence. Yet we indulge ourselves and seek enjoyment. That is not right. We always need a sober and proper fear—and by fear I mean reverence. We need the right reverence for the order Christ has established in all these things. We created nothing. We brought nothing from our mother’s womb, and we shall take nothing with us when we leave this world. Someone else brought us here.

We were brought here through a law that He established. We did not come because we ourselves wished to come. No one owes his existence here to himself. He owes it to the love of God, the providence of God, and the law of God. If you wish to read about this, you will see that even the parents can claim no right over it. If God had not put forth His hand... Read the twelfth chapter of Zechariah in the Old Testament, and see how, at the moment of conception, the spirit—the soul—is formed within the child by God. God has established this law, and He governs everything in His own way. He gives an account to no one, nor will He ever give an account to anyone. We shall give an account to Him.

Whether we want to or not. Death is the most serious matter, and the Resurrection is the most serious matter. Death is deliverance for the human person; death is a good thing for the human person. Remember my words, though I myself may die before you. When your turn comes to pay that debt which is owed—the debt of death—

once you leave your body, you will not want to enter it again. Your children may weep and cling to your bodily remains and to your bed, but you will say, “Go on—keep going.” When you look back and see your body as a lifeless carcass—the body you now tend and pamper at countless beauty institutes, shaping and grooming it—you will say to your angel, “Go on, and keep going.”

That is how it is. If you do not believe what I am telling you, pray beforehand that Christ will show you your death. Then you will acknowledge that what I am telling you now is true. You will acknowledge that what I am telling you now is true. These things we are discussing are not morbid. The subject of death and the Resurrection is the highest philosophy and the highest theology. For of His Kingdom there shall be no end. Human beings will shine and will live together with God. Only then will they understand what all this truly means—what it was that God created. Then we shall thank Him from our hearts. Here, we do not thank Him from our hearts. We grumble against Him, if we do not actually blaspheme and insult Him. Forgive me for speaking in this tone. But I want to emphasize certain fundamental

truths, because, as you know, today they are called into question. Indeed, people even question whether they have a soul. If they have anything inside them, they imagine it is some sort of cat! They do not want to admit that they have a soul. But is it not good to have a soul? Is it not good to live eternally? They do not want it. That is a distortion, a distortion in the fullest sense of the word. And although a person sees that he has created nothing by himself and that everything he possesses comes from God—knowledge, light, taste, sensation, intellect—he has made none of it himself. Neither did his mother nor his father. They are all gifts; someone else has given them to him. Yet he refuses to acknowledge that Other. He heaps accusations upon Him, blaming Him for all these things; he denies Him and joins himself to someone else. Let such things be done, lived, and believed...

by people who have never lived in the light in which we Greeks have lived from our swaddling clothes, the light in which we Orthodox have lived from the first days our eyes opened, like young chicks opening their eyes to the sun. If they do this, I can at least say, “Let it pass; those people have not seen.” But we have tasted. We know the power of our faith. We know the power of our true faith through the countless miracles that have occurred to this day and continue to occur every day. Almost every Greek—not merely every family, but every Greek—has a host of miracles in his life. He has seen his God. He has seen the hand of God many times.

He interprets it differently. He calls it luck; he calls it coincidence. “He was lucky.” Really? No—the providence of God sheltered him. Luck? Does luck even exist? What is luck? What is fate? These ideas belong to idolatry. There is no such thing here. Here there is Christ, God, and Hope. Beyond these three, there is nothing. I remember being called to order by a blind man of about forty in Piraeus. His name was Uncle Dionysis. He was blind and sold lottery tickets, carrying them in his hand as he walked with his white cane. Once, I remember, I stopped him at the port of Piraeus and said, “Uncle Dionysis, let me buy a lucky ticket.”

He was carrying the lottery tickets, and I watched him moving along with his cane. Uncle Dionysis stopped and said to me: “I cannot see you with my bodily eyes, but I see you with my spiritual eyes. I see that you are an educated man and understand many things. Allow me, from my experience, to tell you that there is no such thing as luck.” I was astonished, because until then I knew only luck—great luck and all the other foolish falsehoods we tell. “What does exist, Uncle Dionysis?” “Faith, God, and Hope exist, my child. Luck does not exist. If you believe in luck, I will not sell you a lottery ticket, even though this is how my wife and I earn

our daily bread. If you believe what I have told you, then I will give you one.” And that is how it is. That is how it was, and that is how it remains. Luck does not exist. Everything is under the providence of God, even though God sometimes enlists the devil himself in order to help us. I will turn to another point, because many people will be left with an unanswered question if I do not address it. In connection with luck, many people gamble, as we do on the football pools. We buy lottery tickets, bonds, and other things in order to win. We place bets at the racetrack and so forth, hoping that luck will speak in our favor.

Sometimes we see money being given to certain people through these satanic methods. It is not that God could not have provided it in some other way when there was a genuine need, but He condescends to human weakness. I remember an incident that took place on the Holy Mountain.

Among the shops on the Holy Mountain there was a kiosk run by a family man with six or seven children—I think six girls and one boy, most of them old enough to marry. He also sold lottery tickets. The agency in Athens required him to take a supply of them. “What am I supposed to do with lottery tickets on the Holy Mountain?” he would ask. But they forced him to take them. You know how this corrupt system imposes itself upon the world.

It forces kiosk owners to stock obscene magazines, lottery tickets, and whatever else the satanic minds of men devise. If a visitor happened to pass by, he might buy them. So what happened? The man left for the weekend and went to his village outside the Holy Mountain, planning to return on the first boat Monday morning for his week's work. When he reached home, his wife told him, “The schoolteacher has asked for our eldest daughter's hand.” “And what did you tell him, woman?” “I told him you would be coming home, but I also let him understand that we were in favor. He is a schoolteacher! For him to come into our family would be a great honor.” Yes.

“Did you discuss it? What does he expect from us?” “He is asking for one hundred thousand drachmas,” she said. “Has he no shame? Does he not know that this land cannot yield even a hundred kernels of corn, much less a hundred thousand drachmas? Is he not ashamed to come and demand that from us? If he had said that we have an honorable and virtuous child and that he wished to marry her, I could understand it. But to demand a sum that would ruin us for a million years—that I cannot understand. He is not a good man, woman.” His wife was furious, because she thought the schoolteacher was honoring her, and she would have a schoolteacher for a son-in-law, and so on. She made the poor man's life unbearable until he was finally able to leave on Monday. He departed sorrowful and went back to the Holy Mountain. He brought a large candle to Saint Nicholas and lit it before him.

He said, “Saint Nicholas, you who take orphans and widows under your care and help them so that they are not ruined in this world, help this orphan of mine as well.” He saw his own daughter as an orphan because he was unable to help her. “Please help her.” The poor man wept for a long time there in his cell, and then he went to sleep. The next morning, the drawing was held in Athens for the lottery tickets he still had left. The man had not sold them, yet he had been charged for them and had to pay for them. And among those remaining tickets was the winning ticket for one hundred thousand drachmas. He had gone and pleaded with Saint Nicholas, and Saint Nicholas gave him the money in this way. What can I say now? In any case, you should know that there is no such thing as luck, even though Christ sometimes enlists

even Satan himself to help me. In any event, this is a side issue in our discussion and in the subject as a whole. The point, my dear friends, is this: whether we believe it or not, one day we shall rise from the dead.

Whether we want it or not, one day we shall rise from the dead. What does depend on us is how we shall rise—as doves or as ravens. That is our concern. Let us take care to settle this while we are still here. It costs nothing: metanoia, repentance; Confession; Holy Communion. No money is needed for any of this. All that is needed is humility, for our ego to step aside. We shall fall, and we shall rise again. To fall is human; to persist in the fall is satanic. Some people hold on to their sins for many years. Why, sir, do you keep them? Are they foreign currency? What are you waiting for?

Το θέμα μας το αποψινό θα έχει κάποια σχέση με το χθεσινό και με το προχθεσινό. Μυστικώς το θέμα δεν εξαγγέλλεται. Όταν μιλάει κανείς με πεθαμένους, δεν τελειώνει το θέμα.

Αυτό που θα ήθελα να έλεγα απόψε είναι με το τέλος των κεκοιμημένων, με το τέλος των νεκρών. Και νομίζω ότι είναι απαραίτητο, διότι πολλοί πιστεύουν ότι πέθανε ένας άνθρωπος, πάει, τελείωσε η υπόθεση και, όπως είπαμε, ποιος πήγε από εκεί να μας πει αν υπάρχει ζωή και τα τι άλλα. Αλλά η υπόθεση δεν τελειώνει εκεί. Δεν τελειώνει όταν ο άνθρωπος αποθάνει. Υπάρχει και υπόλοιπο. Και το υπόλοιπο είναι αυτό που παρηγορεί τον άνθρωπο και του δίνει και κουράγιο, θα λέγαμε.

Να πεθάνει ο άνθρωπος. Θα πει κανείς, χρειάζεται κουράγιο για να πεθάνει; Δεν χρειάζεται κουράγιο για να πεθάνεις; Θα πεθάνεις, το θέλεις ή όχι, διότι είναι ένα ποτήρι αυτό που αυτός ο Θεός, όταν έγινε άνθρωπος, το ήπιε, αυτή η μητέρα που τον γέννησε και αυτή το ήπιε. Δεν είναι ιδιαίτερο να μην το πιούμε εμείς. Αλλά εκείνο που είναι παρηγορητικό, ενθαρρυντικό και καλό, όπως θα λέγαμε, είναι ότι ο άνθρωπος θα αναστηθεί μια ημέρα. Αυτό το ξέρει ο άνθρωπος. Δεν ξέρω γιατί δεν θέλει να το πιστέψει, γιατί δεν θέλει να το δεχτεί. Δεν είναι καλό; Καλό είναι. Γιατί όμως δεν θέλει να το δεχτεί και δεν το δέχεται ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων, όπως φαίνεται;

Και μεταξύ μας να υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι αμφισβητούν την Ανάστασή τους, παρότι μερικώς έχουν αναστηθεί πολλές φορές στη ζωή τους. Μα εγώ, θα πει κανείς, δεν πέθανα. Σοβαρά; Όταν κοιμάσαι δεν πεθαίνεις; Ζωντανός είσαι; Γιατί σε κλαίνε τότε; Είναι μυστήριο ο θάνατος και σαν μυστήριο πρέπει να αντιμετωπίζεται. Πόσες φορές ο ήλιος δεν πέθανε και δεν ήταν έτσι; Πόσες φορές δεν πεθάναμε τον χειμώνα, όμως την άνοιξη ζωντανέψαμε. Εάν εξετάσει ο άνθρωπος γύρω του τόσα περιστατικά που του μιλούνε για την Ανάσταση, θα είχε κάποια άλλη εντύπωση. Βέβαια, ο άνθρωπος από τη Μεγάλη Παρασκευή για να φτάσει στην Ανάσταση. Δεν προηγείται η Ανάσταση του θανάτου, έπεται η Ανάσταση του θανάτου. Θέλω να πιστεύω ότι πολλοί από εμάς είμεθα από αγροτικές περιοχές της πατρίδας μας, αλλά και εδώ δεν ξέρω, δεν έχω ζήσει, αλλά δεν ξέρω πώς ανθεί εδώ ο κόσμος αυτός. Υπάρχουν οι λεγόμενες ανεμώνες ή παπαρούνες, που τις λέμε εμείς στην πατρίδα μας. Για πάρτε μία στο χέρι σας και κοιτάξτε την καλά. Τι θα δείτε; Ξέρετε τι θα δείτε; Όπως θα την ανοίξετε, με τα κόκκινά της, μέσα όταν κοιτάξετε θα βρείτε έναν βυζαντινό μαύρο σταυρό.

Τους σταυρούς αυτούς που έχουν στα φαρμακεία στην πατρίδα μας, τους ισόπλευρους, βυζαντινούς, όχι που είναι μεγαλύτερο το ένα μέρος, καλλιτεχνικότατος, κατάμαυρος μέσα, που απ' έξω έχει ενδυθεί το κόκκινο, το χαρμόσυνο, το αναστάσιμο και διδάσκει τον άνθρωπο και βγαίνει μάλιστα γύρω στο Πάσχα, γύρω στις ημέρες αυτές, που λέγει: πρώτα Σταυρός και έπειτα Ανάσταση, πρώτα Θάνατος και έπειτα Ανάσταση. Δεν είναι, αγαπητοί μου, τέρμα ο θάνατος, δεν είναι ο τάφος τέρμα, αλλά είναι αρχή μιας άλλης ζωής, η οποία, θα ρωτείτε, εξαρτάται από τον Χριστόν μας, ο οποίος μας δημιούργησε αυτή τη χαρά και αυτή την ελπίδα της Αναστάσεως. Εν τούτοις, εξαρτάται και από μας. Από εμάς εξαρτάται να είναι χαρμόσυνη

η Ανάστασή μας ή να μην είναι χαρμόσυνη, διότι είτε το θέλουμε είτε όχι θα αναστηθούμε. Δεν πρόκειται να ρωτήσει κανέναν ο Θεός, αλλά εξαρτάται σε τι θα αναστηθούμε: σε ζωή αιώνια και αθάνατη μαζί με τον Χριστό ή εις κόλαση αιώνια. Αυτό είναι το θέμα, αυτό εξαρτάται από εμάς. Εγώ, λέει, θα σε αναστήσω. Θέλεις να αναστηθείς λευκός και να είσαι μαζί μου στην αιωνιότητα; Πολιτεύσου όπως σου λέω στον κόσμο τούτο. Δεν θέλεις; Θα σε αναστήσω, αλλά θα είσαι με τον άλλον. Δεν θα σου φταίω εγώ. Εσύ. Εγώ αναλαμβάνω να σε αναστήσω. Αυτό όμως που εξαρτάται από σένα θα το κάνεις. Όπως το έκανε, που λέγαμε ένα βράδυ, και στον Λάζαρο. Να τον αναστήσεις δεν μπορείς, θα τον αναστήσω εγώ. Να του λύσεις τα χέρια μπορείς, θα του λύσεις εσύ.

Λοιπόν, ό,τι είναι από σένα θα το βάλεις εσύ και αυτό που είναι από μένα θα το βάλω εγώ. Έναν συνεταιρισμό ζητάει ο Χριστός με τον άνθρωπο, για να επιτύχει ο άνθρωπος, και πολλοί μας δυστυχώς μέχρι καιρού δεν τα θέλουμε αυτά τα πράγματα. Αναφορικώς δε με την υπόθεση της αναστάσεως του ανθρώπου και της δημιουργίας ξανά ανθρώπου, διότι ο άνθρωπος, παρότι διαλύεται μέσα στη γη, όπως φαίνεται από την ανακομιδή που κάνουμε των προσφιλών μας προσώπων, βρίσκουμε μέσα λείψανα, βρίσκουμε δηλαδή οστά, όπως τα λέμε, και μερικό χώμα.

Εκτός αυτούς που βρίσκουμε αδιάλυτους για ορισμένους λόγους, αλλά τους υπολοίπους τους βρίσκουμε διαλυμένους, συνάσσουμε τα οστά τους, τα πλένουμε, κάνουμε κάποιο μνημόσυνο και λοιπά, τα περιποιούμεθα με την ελπίδα πια. Ποια ελπίδα; Ότι αυτά θα χρειαστούν μια μέρα. Θα χρειαστούν μια μέρα. Τώρα βέβαια υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δεν ξέρουν τις λεπτομέρειες και με λογικά επιχειρήματα κοιτάζουν να τα απορρίψουν αυτά. Καλά, του πατέρα σου και του πατέρα μου που τα μαζέψαμε, αλλά του αδελφού μου που τα φάγανε τα ψάρια μέσα σε ένα ναυάγιο, μέσα στον πόλεμο, μέσα σε ένα δυστύχημα, του παιδιού μου που το φάγανε τα λιοντάρια, άραγε πού θα βρεθούν αυτά; Αυτός δεν θα αναστηθεί; Δεν χρειάζεται, γιατί τούτοι, και αυτή η επιστήμη η οποία ήταν κατά όλες αυτές τις υποθέσεις μέχρι σήμερα.

Τώρα που έχουμε τη διάσπαση του ατόμου, αυτοί μας λένε ότι πλέον η ύλη αλλάζει μορφή. Δεν χάνεται. Υπάρχουν τα μόρια των λειψάνων των προσφιλών μας ή θα υπάρχουν και των δικών μας, αν έχουμε κάποια τύχη άλλη και να μην είναι η φυσική τύχη να μας θάψουν και να μας βγάλουν κάποια μέρα. Δεν χάνεται τίποτα και τα έχει πει αυτά ο Χριστός. Αλλά εμείς κάνουμε ότι δεν ξέρουμε. Θα διαβάσουμε, θα πει. Αν διαβάσει κανείς ένα μέρος ειδικό που υπάρχει στην Αποκάλυψη, που μιλάει για αυτά τα πράγματα,

θα βρει εκεί ότι θα βγουν οι άνθρωποι όλοι και θα πάρει ο καθένας τα δικά του.

Εδώ και λέγει... «Η θάλασσα τους νεκρούς, τους εν αυτή, και ο θάνατος και ο Άδης έδωκαν τους νεκρούς, τους εν αυτοίς, και εκρίθησαν έκαστος κατά την πίστην αυτών και τα έργα αυτών». Έδωκε η θάλασσα, έδωσε και ο τάφος, φυσικά, ό,τι κρατάει κάποιος μέσα, όλοι θα κληθούν να δώσουν. Αν ο άνθρωπος ήθελε επίσης να συμβουλευτεί την Εκκλησία, θα έπρεπε να ανοίξει το Τριώδιο, να πάει στο πρώτο Ψυχοσάββατο, ότι η Εκκλησία αυτή κάνει δύο μνημόσυνα ετήσια για όλους τους κεκοιμημένους, από Αδάμ μέχρι της ημέρας που γίνεται το μνημόσυνο, είτε του κάνουν οι δικοί του είτε δεν του κάνουν, είτε έχει δικούς του είτε δεν έχει.

Είτε είναι άπιστοι οι δικοί του είτε δεν είναι, αφ' εαυτής η Εκκλησία, σαν μια μητέρα πνευματική, κάνει δύο Ψυχοσάββατα. Το ένα, το οποίο είναι την παραμονή του Ευαγγελίου της Κρίσεως μέσα στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, και το άλλο, το οποίο είναι προ της Πεντηκοστής. Υπάρχει και ένα τρίτο των Αγίων Θεοδώρων, όχι επιβεβλημένο όμως, δίνεται και τότε, το κάνουν οι πιστοί εκείνοι τότε. Εκεί λοιπόν μέσα αναφέρεται το με τι τρόπο φεύγουν οι άνθρωποι από τον κόσμο τούτον και αναφέρεται στο σκεπτικό εκεί, με τα μαύρα γράμματα που έχει το συναξάρι της ημέρας, το πώς θα αναστηθούμε πάλι, με βάση τα κείμενα τα οποία υπάρχουν εις την Παλαιάν και εις την Καινήν Διαθήκη. Θα πει κανείς, ώστε υπάρχει υπόθεση

στην Καινή Διαθήκη; Υπάρχει, η οποία είναι συνδεδεμένη με την Παλαιά. Η Ανάσταση του ανθρώπου, αγαπητοί, είναι συνδεδεμένη με την κρίση. Και διότι ο άνθρωπος δεν είναι εις θέσιν να δεχθεί έλεγχον, διότι τα έχει λερωμένα, απορρίπτει και την Ανάσταση που προϋποθέτει τον έλεγχον και κοιμάται ήσυχος. Πόσο θα έπρεπε να είναι λίγον ανήσυχος. Είναι το σοβαρότερο γεγονός. Γι' αυτό και είναι δόγμα. Και είναι αιρετικός αυτός ο οποίος απορρίπτει την Ανάσταση των νεκρών. Εάν σας ανοίξω μία επιστολή, η οποία είναι όλη κι όλη

ένα κεφάλαιο και δεν κάνει κόπο στον άνθρωπο να τη διαβάσει, θα βρει εδώ, λέγεται του Ιούδα η επιστολή αυτή, είναι προ της Αποκαλύψεως, και αναφέρει ότι ο Ενώχ, έβδομος από Αδάμ, είδε την Κρίση. Η Κρίση προϋποθέτει Ανάσταση.

Σηκώθηκαν, ανέστησαν, συναρμολογήθηκαν, και θα σας πω πώς, για να αναστηθούν, για να κριθούν. Είδε, λέγει εδώ στην επιστολή του Ιούδα, έβδομος από Αδάμ ο Ενώχ, την Κρίση και είδε πολλούς. Ακούστε πώς το λέγει, το διαβάζω στο 14ο εδάφιό του.

«Προεφήτευσε δε και τούτοις έβδομος από Αδάμ Ενώχ, λέγων· Ιδού, ήλθε Κύριος εν αγίαις μυριάσιν αυτού», με μυριάδες αγίους. Γιατί ήρθε; «Ποιήσαι κρίσιν κατά πάντων», όλους να τους κρίνει, «και ελέγξαι πάντας τους ασεβείς». Διότι οι δίκαιοι «εις κρίσιν ουκ έρχονται». Ο δίκαιος «εις κρίσιν ουκ έρχεται, αλλά μεταβέβηκεν εκ του θανάτου εις την ζωήν». Θα παρουσιαστεί στο δικαστήριο, αλλά όχι για να κριθεί. Θα παρουσιαστεί για να βραβευτεί, να πάρει το στεφάνι του και να προχωρήσει στη θέση του, η οποία είναι ετοιμασμένη

βασιλεία του Θεού από καταβολής κόσμου. Ήρθε λοιπόν, λέγει, «ποιήσαι κρίσιν, ελέγξαι πάντας τους ασεβείς αυτών περί πάντων των έργων ασεβείας αυτών, ων ησέβησαν», και παραπάνω «των σκληρών», γιατί πολλοί μιλάμε σκληρά λόγια, «ων ελάλησαν κατ' αυτού αμαρτωλοί ασεβείς», που μίλησαν κατά του Θεού και κατά των έργων του Θεού και κατά της προνοίας του Θεού και κατά του Ευαγγελίου του Θεού και κατά της Εκκλησίας του Θεού. Όλους αυτούς έρχεται, λέει, να τους ελέγξει. Και το έδειξε αυτό σε ποιον το πρώτον; Στον Ενώχ, έβδομο από Αδάμ. Αν ανοίξετε τη Γένεση, το πέμπτο κεφάλαιο, θα βρείτε και τη σειρά του Ενώχ.

ο οποίος έζησε 365 χρόνια και απεσύρθη και ζει μέχρι τις ημέρες μας. Ο Ενώχ ζει μέχρι τις ημέρες μας, όπως ζει και ο προφήτης Ηλίας μέχρι τις ημέρες μας, και θα ξαναπαρουσιαστούν επί σκηνής να παίξουν το ρόλο που τους έχει προορίσει ο Χριστός μέσα στα θρησκευτικά πράγματα. Το τέλος των υπάρχει στο ενδέκατο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως. Αν έρθετε εκεί να δείτε, εκεί που λέγει για τους δύο μάρτυράς του, θα έρθουν επί ημερών Αντιχρίστου. Είναι λοιπόν το σοβαρότερο γεγονός αυτό, το οποίο όμως, διότι είναι συνδεδεμένο με την κρίση και προϋποθέτει κρίση και ο άνθρωπος, επαναλαμβάνω, δεν είναι διατεθειμένος, δεν θέλει να κριθεί, διότι έχει λερωμένα τα κατάστιχά του, γι' αυτό ακριβώς,

απορρίπτει συλλήβδην και κοιμάται, επαναλαμβάνω, ήσυχος, εφόσον θα έπρεπε να είναι ανήσυχος. Υπάρχει επίσης, εκτός αυτών που είπε ο Χριστός εδώ, που είναι στο 25ο κεφάλαιο του Ματθαίου και είναι το κείμενο το οποίο αναγινώσκεται την εβδομάδα αυτή της Απόκρεω, είναι η ημέρα της Κρίσεως, από 36 εδάφιο και κατωτέρω, εκτός αυτών που χωρίζει τις κατηγορίες των ανθρώπων, υπάρχουν ακόμη στα κείμενα του Δανιήλ αυτή η λεπτομέρεια και συγκεκριμένως στο ζ' κεφάλαιο του Δανιήλ. Εκεί δείχνει καθαρά, όπως και η Αγιογραφία το δείχνει αυτό το πράγμα,

ο Χριστός θα έρθει να κρίνει τον κόσμο. Διαβάζω στο ζ' εννέα του Δανιήλ το εξής: «Εθεώρουν», έβλεπα, «έως ότου οι θρόνοι ετέθησαν και παλαιός ημερών εκάθητο, και το ένδυμα αυτού λευκόν ωσεί χιών και η θριξ της κεφαλής αυτού ωσεί έριον», σαν μαλλί καθαρόν. «Ο θρόνος αυτού φλοξ πυρός, οι τροχοί αυτού πυρ φλέγον, ποταμός πυρός ήλθεν έμπροσθεν αυτού. Χίλιαι χιλιάδες ελειτούργουν αυτώ και μύριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αυτώ. Κριτήριον εκάθισε και βίβλοι ηνεώχθησαν». Στιγμή.

Ανέστησαν οι άνθρωποι, μύριοι μυριάδες, και άνοιξαν τα βιβλία για να κριθούν οι άνθρωποι. Εκεί που σας διάβασα γρηγορότερα από την Αποκάλυψη, εκεί διαβάζουμε το εξής. Αυτά τα έβλεπε 800 χρόνια π.Χ. ο Δανιήλ για λογαριασμό των ανθρώπων. Ο Ιωάννης, έπειτα από 800 χρόνια, είδε και αυτός το εξής: «Και είδον θρόνον μέγαν λευκόν και τον καθήμενον επ' αυτού, ου από προσώπου έφυγεν η γη και ο ουρανός». Από του προσώπου του οποίου; Αυτού που εκάθισε στον θρόνο τον λευκό. Λοιπόν, έφυγε η γη και ο ουρανός. Πού πήγε;

Εκεί που ήταν πριν γίνει. Μη βάζεις τη λογική στη μέση. Πού ήταν πριν γίνει; Την έφτιαξα εγώ, την έβγαλα από την αποθήκη μου; Εκεί που ήταν πριν γίνει, εκεί πήγε. «Και τόπος ουχ ευρέθη αυτοίς». Χάστηκε. «Και είδον τους νεκρούς, τους μεγάλους και τους μικρούς», είδον, «εστώτας ενώπιον του θρόνου, και βιβλία ηνοίχθησαν», όπως είπε και ο Δανιήλ, «και άλλο βιβλίον ηνοίχθη, ο εστί της ζωής». Και ανοίχτηκε και ένα άλλο βιβλίο, λέγει, το οποίο έλεγε το Βιβλίο της Ζωής. Ξέρετε ποιο λέγεται Βιβλίο της Ζωής;

Ποιοι είναι εγγεγραμμένοι στο Βιβλίο της Ζωής, ξέρετε; Οι βαπτισμένοι. Όλος ο κόσμος είναι γραμμένος γενικά στα βιβλία του Θεού, όμως οι βαπτισμένοι είναι ξεχωριστά γραμμένοι και σε ένα βιβλίο που λέγεται Βιβλίο Ζωής. Εάν πάμε το παιδί μας στις οκτώ ημέρες που γεννιέται να πάρει το όνομα, όπως είναι η σειρά της Εκκλησίας, αδιαφόρως αν δεν εφαρμόζεται σήμερα, εκεί μέσα υπάρχει μία ευχή η οποία παρακαλεί τον Χριστό να μην πάθει τίποτα το παιδί μέχρι τις 40 μέρες, που θα καθαριστεί και η μητέρα του, για να βαφτιστεί και να γραφτεί σε βίβλο ζωής. Οι ευσεβείς γονείς μας!

Μας έγραψαν στο Βιβλίο της Ζωής, μας βάφτισαν. Πολλοί από εμάς παραπονούνται: «Με ρώτησαν εμένα», λέει, «γιατί με βάφτισαν;». Ξεβαφτίσου, τι σου κάμανε; Άκουσε να ξεβαφτιστείς. Τόσα λουτρά σου κάμανε που ήσουν μικρός και σου κάμανε κι ένα ζεστό. Άντε και ο κόπος. Γιατί σου κακοφαίνεται; Ποιος είναι αυτός που σε πνίγει και ζητάς ευθύνη από τον πατέρα σου; «Με ρώτησε εμένα γιατί με βαπτίσανε;». Ξέγραψε του Θεού, κατέστρεψε εκείνο που ο νονός σου από τα στρατεύματα του σατανά και στα στρατεύματα του Χριστού γύρισε. Εσύ γύρισε, πήγαινε από τα στρατεύματα του Χριστού και στα στρατεύματα του σατανά. Δεν έφταιξε, δεν έφταιξε σε κάτι. Ο ευσεβής όμως γονιός σου το έκαμε αυτό το πράγμα.

Σε έγραψε σε βίβλο ζωής. Θα τον βρίσκεις, τώρα βρίσκεις. Βρίσκεις, το δικό σου είναι.

Στους ανθρώπους που θα βρεθούν μέχρι τέλους γραμμένοι στο Βιβλίο της Ζωής. Διότι όταν ο άνθρωπος αμαρτάνει, όταν ο άνθρωπος γράφει στα παπούτσια του εκείνα που είπε, τι είπε ο νονός του ή η νονά του την ημέρα του βαπτίσεως, είναι σαν μόνος να πηγαίνει: «Εγώ δεν θέλω να είμαι γραμμένος εκεί». Εδώ όμως λέγει ο Ιωάννης στην Αποκάλυψη, στο κάπα κεφάλαιο, 10 και κάτω, «και άλλο», λέει, «βιβλίο άνοιξε». Εκτός το γενικό βιβλίο του κόσμου, άνοιξε και ένα άλλο ιδιαίτερο βιβλίο, το οποίο επωνόμαζαν Βιβλίο της Ζωής. Και προσέχετε τα παιδάκια σας από την ίδια μέρα που θα γεννηθούν, ει δυνατόν, να τα γράφετε σε αυτό το Βιβλίο της Ζωής. Διότι αν, δεν το εύχομαι, κατ' κάποιο τρόπο δεν τα αφήσει, δεν προλάβουν να βαφτιστούν, αλίμονό μας.

Ξεκρεμιούνται ποτέ από το λαιμό μας, διότι, όπως υπάρχει σωματικός θάνατος, υπάρχει και πνευματικός θάνατος και, εν προκειμένω, θα ζητηθεί λόγος από τον Θεό. Γιατί το παιδί που φεύγει αβάφτιστο το έχει εκτελέσει κάποιος εν ψυχρώ και το στέλνει αμπαλαρισμένο στην κόλαση. Και αυτοί που το πετούνε με τη βοήθεια των ιατρών ή άλλων μέσων θα το συναντήσουνε μια μέρα. Θα λέει: «Πού ήσουν, μητέρα; Φόνισσα ήσουνα και έτσι και αλλιώς. Γιατί δεν με γεννούσες να με βαφτίσεις και να με σκοτώσεις, τουλάχιστον να πάω στον Παράδεισο; Γιατί μου κλείνεις τον Παράδεισο; Γιατί με δεσμεύεις;» Μα, λεπτό πράγμα να φύγει άνθρωπος από εδώ αβάφτιστος.

Ενθυμούμαι. Σκεφτείτε δε ότι δεν υπάρχει μέσα σε όλους τους κανόνες της Εκκλησίας κανένας Πατέρας, ούτε Απόστολος, ούτε αυτός ο Χριστός έχει μιλήσει τι μέλλει να γίνει με εκείνους που γίνονται αιτία ψυχές να πηγαίνουν χαμένες στην κόλαση, είτε μάνα είναι είτε άλλος φονεύς είναι είτε δεν ξέρω. Και ενθυμούμαι να σας πω ένα περιστατικό. Πολλοί ίσως να είσαστε από την περιοχή των Πατρών και να γνωρίζετε εκεί ότι υπήρχε ένας πατήρ Γερβάσιος, ονόματι Παρασκευόπουλος, άγιος άνθρωπος, του οποίου ακόμη δεν έκαμαν την ανακομιδή. Και να ενθυμείσθε, ένα μεγάλο ποσοστό, για μένα 95%, θα τον προσκυνήσουμε ως Άγιον και αυτόν, όπως τον Άγιο Νεκτάριο κ.λπ. Μεγάλη αγιότητα!

Λοιπόν, κάποτε δέχτηκε την εξομολόγηση ενός απίστου, για πολλά χρόνια απίστου, ο οποίος, αυτός ο άπιστος, ήταν και κυνηγός ταυτοχρόνως. Όταν, εν πάση περιπτώσει, ήρθε στον εαυτόν του με τη βοήθεια μερικών άλλων αδελφών και πήγαινε να εξομολογηθεί σε αυτόν, μέσα στα άλλα του είπε ότι είχε κάνει και ένα φόνο. Είχε πάει Κυριακή πρωί για κυνήγι και μέσα σε έναν καλαμιώνα, που ενόμισε ότι κάτι ήτο θήραμα, ετουφέκισε, σκότωσε μια γυναίκα. Και η γυναίκα αυτή ήτο έγκυος. Όταν το άκουσε αυτό το πράγμα, εστάθηκε χωρίς να ξέρει πώς να προχωρήσει.

«Θα συγχωρηθώ;» του λέγει. «Δεν ξέρω», του λέει. «Φύγε και γύρισε σε δεκαπέντε μέρες». Έφυγε αυτός μαζεμένος και ο γέρος, προσευχή στην προσευχή, νηστεία στη νηστεία προσέθετε και άρχισε να παρακαλεί τον Χριστό μας πώς να απολυθεί αυτό το πρόβατό του που του έστειλε στα χέρια του. Είχανε περάσει δεκαπέντε ημέρες και δεν είχε πάρει καμία απάντηση. Τη δεκάτη πέμπτη ημέρα και λίγα λεπτά πριν έρθει αυτός να χτυπήσει, να ζητήσει τι μέλλει γενέσθαι με εμένα και με την εξομολόγησή μου, επήγε Άγγελος Κυρίου και του είπε το εξής: «Διά τον φόνον θα κάνεις χρήση τα του Μεγάλου Βασιλείου».

Ό,τι έχει πει ο Μέγας Βασίλειος για τους φονείς. Θα του βάλεις αυτόν τον κανόνα. Για το παιδί θα μείνει στα χέρια του Κυρίου μας για την ημέρα της Κρίσεως. Καταλαβαίνεις τώρα να βρεθείς στον Χριστό αντιμέτωπος, να κριθείς την ημέρα εκείνη; «Εξ αμελείας», θα πει ο άλλος. Ας πήγαινε την Κυριακή το πρωί στην εκκλησία και έρχεται εξ αμελείας ο φόνος. Τίποτα δεν είναι ξεκρέμαστο. Έχει την ουρίτσα του πάντοτε πίσω. Και αυτή τη μουντζούρα θέλει ο Χριστός να δείξει και πάθος για να τη βγάλει. Μεγάλο πράγμα, θα λέγω, για τη βλασφημία και για το νεκρό παιδί, το μικρό που θα πεθάνει, είτε το πετάξει η μάνα, το σκοτώσει, δεν ξέρω τι, το ιατρώσει, το σπίχημα.

Έχουν γίνει νόμοι, διότι αυτά δεν τα περιμένει ποτέ και θα τα αντιμετωπίσει προσωπικώς ο ίδιος ο Χριστός. Εδώ λέγει: «Και οι μικροί και οι μεγάλοι ανεστήθησαν». «Τους είδα», λέει, «είδον και τους μεγάλους και τους μικρούς εστώτας ενώπιον του θρόνου». Όλος ο κόσμος. Δεν υπάρχουν αγγελούδια εκεί πέρα. Άγιοι, ναι· αγγελούδια όμως όχι. Γι' αυτό σας είπα και προχτές, που μιλούσα περί μνημοσύνου, μην ξεχνάτε να γράφετε στο χαρτάκι σας τα μωρά, τα παιδάκια, τα βαπτισμένα. Τα αβάπτιστα δεν γράφονται. Είναι από τα άγραφα. Τα βαπτισμένα να τα γράφετε, αδιαφόρως εάν δεν έχουν αμαρτίες θελημένες, γιατί ήσαν μικρά. Φέρουν όμως το προπατορικό και έχουν την ανάγκη

της Θείας Κοινωνίας, η οποία γίνεται κατά την ώρα, όπως σας είπα χθες, που ρίχνει ο ιερεύς μέσα στο Άγιο Ποτήριο τις ψυχούλες εκείνες που αντιπροσωπεύουν και τα ονόματα για τα οποία εμείς επήγαμε στην Εκκλησία μας. Δεν είναι λοιπόν, επαναλαμβάνω και συνεχίζω, μία υπόθεση απλή. Είναι ανεπανάληπτος υπόθεση αυτή, για την οποία ο άνθρωπος πρέπει να ξέρει σωστά, να πράττει σωστά, ώστε να μη δημιουργεί, να ωφελείται. Είτε το θέλουμε λοιπόν είτε όχι, θα αναστηθούμε μια ημέρα, θα ξαναγίνουμε άνθρωποι. Αυτό είναι που σοκάρει πολλούς. Δεν σ' αρέσει να ξαναγίνεις άνθρωπος; Ανθρώπους δεν έφτιαξε ο Θεός; Σάρκα δεν τους έδωσε; Ψυχή δεν τους έδωσε;

Και αν περιέπεσαν στους ληστάς, όπως λέγαμε στην παραβολή του καλού Σαμαρείτου, ήρθε αυτός και πεθαίνει και ξανά τον φτιάχνει άνθρωπο. Πεθαίνει για λογαριασμό του ανθρώπου και ξανά τον κάνει άνθρωπο. Έπρεπε ο άνθρωπος να πεθάνει, όχι γιατί το έφερε ο Θεός· είναι δώρον.

Τον πρώτο θάνατο, την αποκοπή του από τον Θεό, της ψυχής του, την έκαμε ο ίδιος. Ο δεύτερος θάνατος, αυτός που μαυρίζουμε εμείς τον εαυτό μας και κλαίμε και χτυπιόμαστε, αυτός είναι δώρον από τον Θεό. Ξέρετε τι λέγει η ευχή του ψυχορραγούντος, γιατί επέτρεψε ο Θεός τον δεύτερον αυτόν θάνατον; «Ίνα μη το κακόν», λέγει, «αιώνιον γένηται». Θα είμαστε με καρκίνο, με φυματίωση, κουτσοί, στραβοί, ανάποδοι.

Μας ρίχνει όλους στο καμίνι και μας φτιάχνει καινούργιους. Είδατε υψικάμινο, που μαζεύουν όλα τα παλιοσίδερα και τα παλιοστέφανα και λοιπά και τα κουβαλάνε και τα βγάζουνε καινούργιο σίδερο. Αν οι άνθρωποι το κάνουν αυτό, γιατί να μην το κάνει ο Χριστός; Υπάρχει η Ανάσταση και μας την υπενθυμίζει κατ' έτος. Κάθε Μεγάλη Παρασκευή μάς διαβάζει ένα κείμενο η Εκκλησία, που είναι από την Παλαιάν Διαθήκη, συγκεκριμένως από τον προφήτη Εζεκίλ, στο 37ο κεφάλαιο, και πιο συγκεκριμένως την ώρα ακριβώς που γυρίζει ο Επιτάφιος από την περιφορά. Όσοι έχετε εγκόλπια της Μεγάλης Εβδομάδας, που τα κρατάτε και παρακολουθείτε

ακολουθίες των Παθών, ανοίξτε το στο σπίτι σας και διαβάσετε εν ψυχρώ αυτή την προφητεία του Εζεκίλ, η οποία είναι μια προφητεία 700 χρόνια π.Χ., γραμμένη για μας, το τι μέλλει να γίνει γύρω από την υπόθεση της Αναστάσεως. Ακούσετε τι λέει: «Και εγένετο επ' εμέ χειρ Κυρίου», με έπιασε, λέγει ο Εζεκίλ, το χέρι του Θεού, «και εξήγαγέ με εν πνεύματι Κύριος και έθηκέ με εν μέσω του πεδίου». Με πήρε ο Θεός, λέει, με το χέρι Του και με σήκωσε και με πήγε σε μια πεδιάδα μεγάλη. Και τούτο, το πεδίο, είναι μες στον

οστέων ανθρωπίνων. Είναι γεμάτο από οστά, από κόκαλα ανθρώπινα. «Και περιήγαγέ με επ' αυτά κυκλόθεν κύκλω». Πήρε και με γύρισε μέσα σ' αυτό το μεγάλο πεδίο και τα είδα από κοντά. «Και ιδού πολλά σφόδρα επί προσώπου του πεδίου, ξηρά σφόδρα», κατάξερα. «Και είπε προς με», και γυρίζει και μου λέει, «Υιέ ανθρώπου, ει ζήσεται τα οστά ταύτα;» Τι φαντάζεσαι, του λέει, μπορούν να ζήσουνε αυτά τα κόκαλα; Ξερά κόκαλα, τι να ζήσουνε στη λογική του ανθρώπου και στην επιστήμη του ανθρώπου; «Και είπα, Κύριε, Συ επίστασαι». Συ ξέρεις. Τι ξέρω εγώ; Όμορφη απάντηση, ταπεινή απάντηση. Εμείς τα ξέρουμε όλα, σε όλα απαντούμε, αραδιάζουμε αστεία και ανοησίες. Τι ξέρω εγώ, του λέει; «Συ επίστασαι, Κύριε», Συ γνωρίζεις, Κύριε, ότι θέλεις κάνεις. Τα λιθάρια και από τα κόκαλα, από το τίποτα βγάζεις ζωή. Πώς εμάς μας έφτιαξες; Είχες παραγγελία και μας φτιάξανε; «Εκ του μηδενός μάς έφερες εις το είναι». «Και είπε προς με· προφήτευσον», πες, όχι μόνο για τα οστά, για όλο τον κόσμο να μάθουν. Όμως μίλησέ τους. «Και προφήτευσον επί τα οστά ταύτα και ερείς αυτοίς». Μίλησέ τους. Στα κόκαλα να μιλήσω; Στα κόκαλα να μιλήσει; Τι να τους πω;

«Οστά τα ξηρά, ακούσατε λόγον Κυρίου». Ακούστε, κόκαλα ξερά, τι θα σας πει ο Κύριος, τι θα σας πει ο Θεός. Τι λέει ο Κύριος; «Τάδε λέγει Κύριος τοις οστέοις τούτοις· ιδού», προσέξτε, «εγώ ο Κύριος φέρω εφ' υμάς πνεύμα ζωής». Θα σας ζωντανέψω. «Και δώσω εφ' υμάς νεύρα», στα κόκαλα νεύρα, προσέξτε, δημιουργία, «και ανάξω εφ' υμάς σάρκα και εκτενώ εφ' υμάς δέρμα και δώσω πνεύμα μου εις υμάς και ζήσεσθε και γνώσεσθε ότι εγώ ειμι Κύριος». Ακού καλά, λέει, αυτά.

Θα μπουν νεύρα, τα ξυλοδέματα, τα σινάζια, θα μπει σαρξ, θα γεμίσει, θα σκεπαστεί με δέρμα και έπειτα θα μπει πνεύμα και θα σηκωθεί επάνω ξανά, είτε το θέλετε είτε όχι. Έτσι ακριβώς θα ξαναγίνει η δημιουργία του ανθρώπου. Αυτά λέει ο Κύριος για σας, οστά, και ακούσετε. «Και προεφήτευσα καθώς ενετείλατό μοι». Όπως μου είπε, είπα. Στάθηκα κι εγώ και έκανα ένα κήρυγμα στα οστά τα ξηρά. «Και εγένετο εν τω εμέ προφητεύσαι» και καθ' ην στιγμήν εγώ έλεγα αυτά τα λόγια που μου είπε ο Κύριος στα κόκαλα, «ιδού σεισμός». Έγινε ένας σεισμός.

Το κούνησε δηλαδή αυτό, πως κουνάμε ένα ωρολόγιο, πως κουνάμε ένα πράγμα που έχει μέσα κάτι. «Ιδού σεισμός, και προσήγαγε τα οστά, εκάτερον προς την αρμονίαν αυτού». Πήγε το κάθε κόκαλο στη θέση του. Δεν πήγε το ποδάρι στην πλάτη, το χέρι σε ρογοστοκεφάλι της γυναικός μου, σε εμένα, το δικό μου, σε κάποιον άλλον. Όχι. Το καθένα επήγε στην αρμονίαν αυτού. Καταλαβαίνετε, ε; Σκελετοί από κόκαλα. Αρχίζει η δημιουργία. Πιο κάτω: «Και είδον». Και κοίταγα εγώ μπροστά σε αυτή τη στιγμή «και ιδού επ' αυτά νεύρα» και άρχισαν να μπαίνουν νεύρα μέσα. Έγινε ο σκελετός και επί τα οστά εμπήκανε νεύρα μέσα, «και σάρκες εφύοντο» και άρχισε να γεμίζει με σάρκες μέσα του καθενός το σώμα. «Και ανέβαινεν επ' αυτά δέρμα επάνω» και εντύθηκε με δέρμα επάνω. «Πνεύμα ουκ ην εν αυτοίς». Τι είναι μέχρι εδώ; Είναι ο Αδάμ πριν τον φυσήσει και τον κάνει εις ψυχήν ζώσαν. Ένα λείψανο κάτω, χωρίς την ψυχή μέσα, γιατί ο άνθρωπος δεν είναι ούτε το σώμα ούτε η ψυχή ξεχωριστά. Είναι και τα δυο μαζί ο άνθρωπος. Η ψυχή είναι το πνεύμα του ανθρώπου, η ψυχή του ανθρώπου. Το σώμα

χωρίς την ψυχή είναι το λείψανο του ανθρώπου, όπως λέγαμε ένα βράδυ. Λείψανο πάει να πει υπόλοιπο. Τα δύο μαζί τώρα, μέσα στα άλλα, είναι ο άνθρωπος. Ψυχή ανθρώπου, σώμα ανθρώπου. Τα δύο μαζί, ο άνθρωπος. Μέχρι εδώ λοιπόν έχουμε: από τα κόκαλα τα ξερά ξεκινήσαμε, ενώθησαν τα κόκαλα, εγέμισαν, πήραν δέρμα κ.λπ., αλλά πνεύμα δεν έχει ακόμη μέσα. Προχωρούμε. «Και είπε προς με· προφήτευσον επί το πνεύμα, προφήτευσον, υιέ ανθρώπου», πες να έρθει και το πνεύμα,

μη μείνουν μόνον πεφονευμένοι κάτω, μη μείνουν μόνον τα λείψανα κάτω. Πες να έρθει και το πνεύμα. Και λέγει: «Τάδε λέγει Κύριος· εκ των τεσσάρων πνευμάτων ελθέ». Από τους τέσσερις ανέμους, από τέσσερα σημεία του ορίζοντος, έλθετε, δηλαδή όλον τον κόσμο, όπου και αν βρείτε, έλθετε.

«Και εμφύσησον εις τους νεκρούς τούτους», όπως φύσησε και τον έκανε τον Αδάμ εις ψυχήν ζώσαν, τον ζωντάνευσε, έτσι ελάτε και σ' αυτούς, «και ζησάτωσαν» και θα σηκωθούνε, λέει, επάνω. «Και προεφήτευσα», έκαμα το ίδιο όπως μου είχε πει και γρηγορότερα, «καθότι ενετείλατό μοι», όπως μου είπε, διετάχθηκα, «και εισήλθεν εις αυτούς το πνεύμα», μπήκε η ψυχή τους ξανά μέσα, «και έζησαν και έστησαν επί των ποδών αυτών, συναγωγή πολλή σφόδρα». Δεν μπορούσε να τους μετρήσει αυτούς που έβλεπε μπροστά. «Και ελάλησε Κύριος προς με λέγων· Υιέ ανθρώπου, τα οστά ταύτα πας ο οίκος Ισραήλ εστί». Όλος ο κόσμος είναι αυτά.

Οι απόγονοι του Ιακώβου εδώ είναι, και αυτοί λέγουν: «Ξηρά γέγονεν τα οστά ημών, απόλωλεν η ελπίς ημών, διαπεφωνήκαμεν». Ξερά κόκαλα μου λες εμένα, τώρα ζωή μου λες, Ανάσταση κ.λπ.; Έτσι λένε, λέγει. «Διά τούτο προφήτευσον και ειπόν προς αυτούς», πες τους το να το ξέρουν, «τάδε λέγει Κύριος· ιδού εγώ ανοίγω τα μνήματα υμών και ανάξω υμάς εκ των μνημάτων υμών και εισάξω υμάς στη γη της επαγγελίας. Και γνώσεσθε ότι εγώ ειμι Κύριος, εν τω ανοίξαί με τους τάφους υμών, του αναγαγείν με εκ των τάφων τον λαόν μου». Είναι Κύριος ο Κύριος. Άνοιξε τάφους ο Χριστός.

ότι δείτε «και ανοίγω τάφους», θα μάθετε ότι είμαι ο Κύριος. Άνοιξε τάφους. Οι Ιεχωβίτες απορρίπτουν τη θεότητα του Ιησού. Δεν είναι Κύριος, είναι δούλος. Πώς ανοίγει τάφους όμως; Δείτε, λέει, «και ανοίγω τάφους», να ξέρετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος. Άνοιξε τάφους ή δεν άνοιξε τάφους ο Χριστός; Και άφησε και τον δικό Του ανοιγμένον τον τάφο ή δεν τον έχει αφήσει ανοιγμένον τον τάφο, σε σχέση με όλους τους λεγομένους αρχηγούς των θρησκειών, που είναι κλεισμένος ο τάφος τους και τους κρατάει μέσα ο τάφος τους; Διότι μόνον τον Ιησού Χριστό δεν τον εκράτησε ο τάφος, δεν τον εκράτησε ο θάνατος. Διαβάσετε ωραιότατα εκεί που εμπαίζει τον τάφο, τον θάνατο και τη δύναμη, στον κατηχητικό του λόγο, ο θείος Χρυσόστομος, τη νύχτα της Αναστάσεως. Αλλά οι περισσότεροι, δυστυχώς,

παίρνουμε το κερί και φεύγουμε απ' έξω, πάμε για τη μαγειρίτσα. Πού να μείνουμε πίσω να κάνουμε Ανάσταση; Και πού να μείνουμε πίσω να ακούσουμε τα κείμενα αυτά, τα οποία οι Άγιοι του Θεού μάς βοηθάνε να καταλάβουμε το βάθος της πίστεώς μας; Όταν λοιπόν, αγαπητοί μου, ένας Θεός από καταβολής κόσμου ομιλεί ότι θα γίνει η Ανάσταση, θα ξαναγίνουμε άνθρωποι, ότι θα ξαναζήσουμε σε καινούς ουρανούς και σε καινή γη, όπου δικαιοσύνη θα κατοικεί. Ξέρετε ότι θα χαλάσει αυτή η γη; Ξέρετε ότι θα φύγει η θάλασσα από τη μέση; Τι λόγους είχε ο Χριστός να μας κρύψει; Διαβάζω στην Αποκάλυψη, στο 21ο κεφάλαιο, στίχος 1: «Και είδον ουρανόν καινόν», με άλφα γιώτα, καινούριον,

«γην καινήν», με άλφα γιώτα, καινούρια, «ο γαρ πρώτος ουρανός και η πρώτη γη απήλθον». Το είπε άλλωστε και από εδώ: «Έφυγαν από προσώπου η γη και ο ουρανός και δεν ευρέθη τόπος αυτοίς». Ό,τι λοιπόν κι αν φτιάξει ο άνθρωπος εις τον κόσμο τούτον, να γνωρίζει ότι φτιάχνει σαν εκείνα τα παιχνίδια που παίζαμε, τις κουμπάρες, Ευαγγελισμός, μικροί, οτιδήποτε κι αν είναι, οσοδήποτε μεγάλο, ακριβό, φανταχτερό κι αν είναι. Έτσι, κάποια μέρα στο τέλος, τα κλωτσάγαμε και φεύγαμε. Αυτό περιμένει ολόκληρο τον κόσμο. Δεν είμεθα κάτοικοι της γης. Κακώς οι μορφωμένοι μας και οι θεολόγοι μας μάς λένε ότι είμεθα κάτοικοι της γης. Είμεθα ένοικοι της γης. Μεθαύριον, νύχτα ή μέρα,

ό,τι ώρα θέλει, μας κοινοποιεί έξωσιν. «Θέλω το μίσθιον», λέει. Κάθε τι που έχουμε είναι προς χρήσιν. Και κάθε τι αγαθόν που υπάρχει είναι προς τροφήν, ουχί προς τρυφήν. Εμείς τρυφούμε, απολαμβάνουμε. Δεν είναι σωστό. Χρειάζεται πάντοτε ο σώφρων φόβος, ο σωστός φόβος· φόβος, όταν λέγω, σεβασμός. Ο σωστός σεβασμός μπροστά στην τοποθέτηση την οποία έχει κάνει ο Χριστός σε όλα αυτά τα πράγματα. Εμείς δεν φτιάξαμε τίποτα, δεν φέραμε τίποτα από την κοιλιά της μάνας μας, ούτε θα πάρουμε τίποτα φεύγοντας από τον κόσμο τούτον. Άλλος μας έφερε.

Νόμος τον οποίον έβαλε Αυτός μάς έφερε. Δεν ήρθαμε γιατί το θέλαμε εμείς. Κανένας δεν οφείλει στον εαυτό του την ύπαρξή του εδώ. Την οφείλει στην αγάπη του Θεού, στην πρόνοια του Θεού, στον νόμο του Θεού. Εάν θέλετε δε να διαβάσετε σχετικώς με αυτό, ούτε αυτοί οι γονείς δεν δικαιούνται τίποτα. Εάν ο Θεός δεν είχε βάλει το χέρι Του... Θα διαβάσετε στο δωδέκατο κεφάλαιο του Ζαχαρίου, στην Παλαιά Διαθήκη, να δείτε πώς μορφώνεται μέσα στο παιδί το πνεύμα, η ψυχή, άμα τη συλλήψει, από τον Θεό. Ο Θεός έχει τον νόμον αυτόν και Αυτός τα πάντα διοικεί με τον τρόπο τον δικό Του. Δεν δίνει λόγο σε κανέναν, ούτε πρόκειται να δώσει λόγο σε κανέναν. Εμείς θα δώσουμε λόγο σ' Αυτόν.

Το θέλουμε είτε όχι. Είναι το σοβαρότερο θέμα, το θέμα του θανάτου, και το σοβαρότερο θέμα, το θέμα της Αναστάσεως. Είναι λύτρωση ο θάνατος για τον άνθρωπο, είναι αγαθόν ο θάνατος για τον άνθρωπο. Και θυμηθείτε τα λόγια μου, εγώ μπορεί να έχω πεθάνει πρώτα. Όταν έρθει η σειρά σας να πληρώσετε το γραμμάτιο αυτό που οφείλεται, του θανάτου,

βγείτε από το σώμα σας, δεν θα ξαναθέλετε να μπείτε μέσα. Όχι να κλαίνε τα παιδιά και να τραβιούνται πάνω στο λείψανό σας και στο κρεβάτι σας. «Φεύγε και ακόμη φεύγε». Όταν δείτε πίσω σας ένα ψοφίμι, το σώμα σας αυτό, το οποίο σήμερα περιποιείστε σε χίλια δυο ινστιτούτα, μέσα τορνεύεται και φτιάχνεται, «φεύγε και πάλι φεύγε» θα λέτε στον άγγελό σας.

Αυτό. Αν θέλετε, δεν πιστεύετε σε αυτό που σας λέγω, προσευχηθείτε εκ προοιμίου να σας δείξει ο Χριστός μας τον θάνατό σας. Και τότε θα με δικαιώσετε για αυτά τα οποία σας λέγω τώρα. Θα με δικαιώσετε για αυτά τα οποία σας λέγω τώρα. Δεν είναι μακάβρια πράγματα αυτά τα οποία μιλούμε. Η μεγαλυτέρα φιλοσοφία και η μεγαλυτέρα θεολογία είναι το θέμα του θανάτου και της Αναστάσεως. Διότι της βασιλείας αυτού ουκ έσται τέλος. Θα αστράπτουν οι άνθρωποι, θα ζουν με τον Θεό μαζί. Μόνο τότε θα καταλάβουν περί τίνος πρόκειται. Τι ήταν αυτό που έφτιαξε ο Θεός. Τότε θα τον ευχαριστήσουμε από την καρδιά μας. Εδώ δεν τον ευχαριστούμε από την καρδιά μας. Του μουρμουρίζουμε από εδώ, αν όχι τον βλασφημούμε, αν όχι τον υβρίζουμε. Με συγχωρείτε που μιλώ με αυτόν τον τόνο. Όμως θέλω να δώσω έμφαση σε βασικά

πράγματα, διότι, όπως ξέρετε, αμφισβητείται σήμερα. Μάλιστα ο άνθρωπος αμφισβητεί αν έχει ψυχή. Αν έχει τίποτα μέσα του, νομίζει ότι έχει κάνα γάτι μέσα του. Δεν θέλει να παραδεχτεί ότι έχει ψυχή. Μα δεν είναι καλό να έχεις ψυχή; Δεν είναι καλό να ζεις την αιωνιότητα; Δεν θέλει. Διαστροφή, αυτή είναι διαστροφή, με όλη τη σημασία της λέξεως. Και εφόσον βλέπει ότι δεν έχει τίποτα φτιάξει μόνος του, ό,τι έχει, τα έχει όλα από τον Θεό. Μα γνώση έχει, μα φως έχει, μα γεύση έχει, μα αίσθηση έχει, μα μυαλό έχει. Δεν έχει τίποτα αυτός φτιάξει. Ούτε η μάνα του, ούτε και ο πατέρας του. Όλα είναι δώρα του, τα έχει δώσει κάποιος άλλος. Αυτόν τον άλλον, λοιπόν, δεν θέλει να τον παραδεχτεί. Και του επισωρεύει κατηγορίες, αυτού του άλλου, ότι φταίει για όλα αυτά τα πράγματα, και τον αρνείται αυτόν και συντάσσεται με κάποιον άλλον. Να τα κάνουνε αυτά, να τα ζούνε...

να τα πιστεύουνε άνθρωποι οι οποίοι δεν έζησαν σε αυτό το φως που ζούμε εμείς οι Έλληνες από τα γεννοφάσκια μας, που ζούμε εμείς οι Ορθόδοξοι από τις πρώτες ημέρες που είδαμε, σαν τα κλωσσοπούλια, από τον ήλιο που ανοίγονται τα μάτια μας. Να το κάνουν, λέγω, αυτοί, μπορώ να τους πω χαλάλι τους, δεν είδαν οι άνθρωποι. Αλλά εμείς εγευθήκαμε, εμείς ξέρουμε τη δύναμη της πίστεώς μας, ξέρουμε τη δύναμη της αληθούς πίστεώς μας από τα άπειρα θαύματα τα οποία έγιναν μέχρι σήμερα και γίνονται κάθε μέρα. Και σχεδόν κάθε Έλληνας, όχι κάθε οικογένεια, κάθε Έλληνας, έχει σωρεία θαυμάτων στη ζωή του. Τον έχει δει τον Θεό του. Το χέρι του Θεού το έχει δει πολλές φορές.

Το ερμηνεύει διαφορετικά, το λέγει τύχη, το λέγει σύμπτωση. Τυχερός ήτανε. Σοβαρά; Όχι, πρόνοια του Θεού τον σκέπασε. Η τύχη; Μα υπάρχει τύχη; Τι είναι η τύχη; Τι είναι η ειμαρμένη; Αυτά έχουν σχέση με την ειδωλολατρία. Εδώ δεν υπάρχει. Εδώ υπάρχει Χριστός, Θεός, Ελπίς. Δεν υπάρχουν τίποτα, έξω από αυτά τα τρία δεν υπάρχει τίποτα. Και θυμάμαι, με ανακάλεσε εις την τάξη ένας τυφλός προς σαράντα ετών στον Πειραιά. Μπαρμπα-Διονύση τον λέγανε, τυφλόν, και πουλούσε λαχεία και πήγαινε τα λαχεία στο χέρι και με τη μαγκούρα τη λευκή και περπατούσε. Και τον σταμάτησα μια φορά, ενθυμούμαι, στο λιμάνι του Πειραιώς και του λέγω: «Μπαρμπα-Διονύση, να πάρω ένα τυχερό».

Τα πήγαινε τα λαχεία και τον βλέπω και τα μεταφέρει τα λαχεία με τη μαγκούρα του πίσω του. Και στέκεται ο Μπαρμπα-Διονύσης και μου λέει: «Δεν σε βλέπω με τα μάτια μου τα υλικά, όμως σε βλέπω με τα μάτια μου τα πνευματικά. Βλέπω ότι είσαι ένας άνθρωπος μορφωμένος, καταλαβαίνεις πολλά πράγματα. Επίτρεψέ μου από την πείρα μου να σου πω ότι τύχη δεν υπάρχει». Εγώ εξεπλάγην, γιατί εγώ ήξερα μόνον τύχη. Τύχη βουνό, τύχη ξέρω γω τι, ασημάτιστα τα ψέματα δικά μας. «Τι υπάρχει, Μπαρμπα-Διονύση;» «Πίστις, Θεός, Ελπίς, παιδί μου, υπάρχει. Τύχη δεν υπάρχει. Αν πιστεύεις στην τύχη, δεν σου πουλώ λαχείο, παρότι από αυτό

το ψωμάκι το δικό μου και της γυναικός μου. Εάν πιστεύεις αυτό που σου είπα, να σου δώσω». Και έτσι είναι. Και έτσι ήταν και έτσι είναι. Δεν υπάρχει. Τα πάντα είναι κάτω από την πρόνοια του Θεού. Αδιαφόρως εάν ο Θεός πολλές φορές και αυτόν τον διάβολο τον επιστρατεύει για να μας βοηθήσει. Περνώ σε ένα άλλο, γιατί πολλούς θα τους αφήσω ένα κενό αν δεν απαντήσω. Πολλοί, αναφορικώς με την τύχη, παίζουν, όπως εμείς, κάτω ΠΡΟ-ΠΟ. Παίρνουμε λαχεία, παίρνουμε ομολογίες, άλλα πράγματα για να κερδίσουμε. Βάζουμε στοιχήματα στους ιπποδρόμους και λοιπά και λοιπά, για να μας μιλήσει η τύχη.

Καμιά φορά βλέπουμε ότι δίδονται χρήματα, διαμέσου αυτών των σατανικών μεθόδων, σε ορισμένους ανθρώπους. Όχι ότι ο Θεός δεν μπορούσε να τα δώσει κάπως αλλιώς, που ήταν κάποια ανάγκη, αλλά συγκαταβαίνει στην αδυναμία του ανθρώπου. Και ενθυμούμαι μία περίπτωση που έλαβε χώρα στο Άγιο Όρος.

Στα μαγαζιά του Αγίου Όρους υπήρχε και ένα κιόσκι που ένας οικογενειάρχης με έξι-εφτά παιδιά, έξι κορίτσια νομίζω και ένα αγόρι, και τα περισσότερα της παντρειάς, πουλούσε και λαχεία. Το πρακτορείο των Αθηνών τον υποχρέωνε να πάρει και λαχεία. «Τι να τα κάνω τα λαχεία εγώ στο Όρος;» Τον υποχρέωνε. Ξέρετε το τραστ αυτό διαφθοράς του κόσμου.

Υποχρεώνει τους περιπτεριούχους και άσεμνα περιοδικά να πάρουν και λαχεία να πάρουν και ό,τι επινοεί ο σατανικός νους των ανθρώπων. Αν κανένας ξένος περνούσε από εκεί, τα έπαιρνε. Τι έγινε, λοιπόν; Βγήκε το Σαββατοκύριακο και πήγε στο χωριό του έξω και τη Δευτέρα με το πρώτο θα ξαναγύριζε μέσα για τη δουλίτσα της εβδομάδος. Όταν πήγε σπίτι του, είπε η γυναίκα του ότι «μας ζήτησε την κόρη μας την πρώτη ο δάσκαλος». «Μα τι του είπες, γυναίκα;» «Του είπα ότι θα έρθεις, αλλά του άφησα να καταλάβει ότι συνηγορούμε. Δάσκαλος είναι αυτός, να έρθει στο δικό μας το σπίτι, τιμή μας μεγάλη». Ναι.

«Μιλήσατε; Τι απαιτήσεις έχει από μας;» «Ζητάει», λέει, «εκατό χιλιάδες». «Μα δεν ντρέπεται; Δεν ξέρει, από εδώ δεν βγαίνουν ούτε εκατό σπυριά από καλαμπόκι, όχι χιλιάρικα; Δεν ντρέπεται να έρθει να ζητήσει από μας; Να μας πει ότι έχουμε ένα παιδί τίμιο και ηθικό και θέλει να το πάρει, το καταλαβαίνω. Αλλά να ζητήσει να μας φονεύσει για ένα εκατομμύριο χρόνια, αυτό δεν καταλαβαίνω. Δεν είναι καλός άνθρωπος, γυναίκα». Επανάσταση η κυρία, διότι θα της έκανε τιμή ο δάσκαλος, που θα έπαιρνε γαμπρό δάσκαλο κλπ. Του 'ψησε το ψάρι στα χείλη του ανθρώπου μέχρι που να μπορέσει να φύγει τη Δευτέρα. Δευτέρα έφυγε ο άνθρωπος περίλυπος και πήγε στο Άγιο Όρος, φέρνει μια λαμπάδα και πάει στον Άγιο Νικόλαο και την ανάβει αυτή τη λαμπάδα στον Άγιο Νικόλαο.

Του λέει: «Άγιε Νικόλαε, συ που αναλαμβάνεις τα ορφανά και τις χήρες και τα βοηθάς να μην καταστραφούν στον κόσμο τούτον, βοήθησε και το ορφανό αυτό το δικό μου». Ορφανό το έβλεπε, που δεν μπορεί αυτός να το βοηθήσει. «Βοήθησέ το». Έκλαψε αρκετή ώρα ο καημένος εκεί στο κελί του και πήγε και κοιμήθηκε. Την άλλη μέρα το πρωί έγινε η κλήρωση στην Αθήνα των λαχείων, τα οποία λαχεία αυτός είχε υπόλοιπα εκεί. Δεν τα πούλησε ο άνθρωπος, του τα χρέωναν να τα πληρώσει. Και μέσα στα λαχεία αυτά τα υπόλοιπα ήσαν οι εκατό χιλιάδες δραχμές. Αυτός πήγε και παρακάλεσε τον Άγιο Νικόλαο. Ο Άγιος Νικόλαος του τα έδωσε με αυτόν τον τρόπο. Τι να πω τώρα εγώ; Τύχη δεν υπάρχει πάντως, να ξέρετε, αδιαφόρως αν ο Χριστός μας και

τον σατανά ακόμη τον επιστρατεύει πολλές φορές να με βοηθήσει. Εν πάση περιπτώσει, αυτό είναι παρακλάδι της συζητήσεως και του όλου θέματος. Το θέμα είναι το εξής, αγαπητοί μου: είτε το πιστεύουμε είτε όχι, θα αναστηθούμε μια ημέρα.

Το θέλουμε είτε όχι, θα αναστηθούμε μια μέρα. Εκείνο που εξαρτάται από μας είναι το πώς θα αναστηθούμε, περιστερές ή κόρακες. Αυτό είναι το δικό μας θέμα. Ας φροντίσουμε από εδώ να το έχουμε τακτοποιήσει αυτό. Δωρεάν είναι, μετάνοια είναι, εξομολόγηση είναι, Θεία Κοινωνία. Δεν χρειάζονται λεφτά για αυτό το πράγμα. Μόνο ταπείνωση χρειάζεται, ο εγωισμός να πάει στην άκρη. Θα πέφτουμε, θα ξανασηκωθούμε. Το πίπτειν είναι ανθρώπινον, το εμμένειν σατανικόν. Υπάρχουν άνθρωποι πολλά χρόνια που κρατούν τις αμαρτίες. Γιατί, κύριε, τις κρατάς; Συνάλλαγμα είναι; Τι το περιμένεις;