We Await the Resurrection

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In our last talk, if you remember, we spoke about Paul, who came to Athens. More specifically, we spoke about the message he brought there to us Athenians. They listened to him gladly, up to a point—until he told them that Christ had risen. As we said, this seemed like nonsense to them, and they interrupted him.

This was not something that happened only to those people back then. It is a question that troubles almost everyone: whether there is another life, whether there is life beyond the grave, and whether one day we shall manage to escape the grave. I do not know whether you remember, but once, when we were speaking, I told you that the tombs of all the founders of religions are full; their bodies are still held within them—all except the tomb of Jesus. Only Christ’s tomb is empty. All the other tombs are full; as we said, their occupants remain fixed there.

Whether we want it or not, what God wills shall come to pass. One day we shall rise, and there is life beyond the grave. Of course, for some it will be too late when they understand this, when they are brought face-to-face with the reality. But they insist on seeing it first. Yet how can they see it beforehand if they refuse to believe?

Imagine two unborn children within the same womb, talking to one another. “Is there anything outside this place where we are?” One says that there is, while the other says, “There is not. Nothing else exists. This is all there is.” And so a dispute arises between them, just as it does among us now. And yet...

When nine months have passed and both emerge from their mother’s womb, they will see that another life does exist. They will be ashamed of the things they discussed while they were still in the womb, imagining themselves to be philosophers. The very same thing happens to many of us, and there is a deeper question still. Does man not desire to live eternally? Does he want to remain beneath a small patch of earth and a few cypress trees, and then disappear? Is this what the human person amounts to—that the grave should mean his dissolution and disappearance? For a human being, such a notion is utterly absurd.

If someone wished to reflect seriously, he should sit before a mirror—not looking at other people, but looking at himself—and ask: “What am I? How do I think? How do I act? How do I judge? How do I speak? How do I hear? What kind of being am I?” He would conclude that he is something of significance, not a mere nothing, not simply an object.

Can such a being simply be destroyed and vanish into oblivion? By reflecting, he himself would recognize that the human being is something so profound that the grave cannot be his end. But this is not the real reason for his unbelief. Man falters at this point: he does not want to live accordingly, and he does not want to deprive himself of certain so-called pleasures of this world. There is also his egotism, which will not release him. Yet egotism can sometimes bend before what a person sees, if there is even a little goodwill. In any case, this is a question that will always concern everyone who comes into the world—some more, some less: whether there is a Resurrection, whether there is another life, whether eternity exists. Our conviction, in any event, is that the grave is not the end, and that man...

...was not born merely to live in this world and then reach his end in the grave. No. Man was born to die to this world, and he dies in order to live. Man’s true life lies beyond the grave. This life, of course, is an antechamber, a struggle through which that other life is attained. Compared with that life, this one is only a firefly’s brief glimmer. Yet this little glimmer has consequences in eternity. This fleeting life here has consequences in eternity. Even if a person comes and sets foot upon this earth for only a few minutes, that life immediately has eternal significance. But man does not reflect upon this. He does not want to believe, he does not want to give up certain things, and by asserting his ego he goes no further. Yet we have not been left without guidance.

Concerning this knowledge—whether there is life beyond the grave and whether we shall rise—we have not been left without guidance. He who brought us here has given us a pattern by which we can understand how it will happen. As you know, and as we have said before, the enduring miracle is the fulfilment of the prophecies in the person of Jesus: it was known when He would be born, where He would be born, how He would be born, what He would do, how He would preach, how they would crucify Him, and that He would rise on the third day. This whole prophetic history of Jesus marks Him out as a person to whom everyone’s attention must be drawn. Jesus has never proved false in anything; to this day, He has never been found speaking falsely about anything.

Indeed, we have testimony even from Christ’s enemies. We have it from His friends, and we have it from the Jews who sought to erase the memory of the Resurrection and paid a great deal of money to do so. Nevertheless, they did not succeed, and today most people are still moved by the person and story of Jesus. He became a turning point: everything changed, even the reckoning of the years; altars and religions were overthrown, and at the heart of it all stands the person of Jesus. He is, of course, “a sign that will be spoken against,” as you know, and this too was prophesied. When the elder Simeon the God-receiver took Christ into his arms, what did he say to His mother? “Behold, this Child is appointed for the fall and rising of many.” Because of Him, some will rise and others will fall. “And He will be a sign that will be spoken against.” To this very day, Christ remains a sign that is spoken against.

As I told you, God has given us knowledge; He has not left us without guidance even concerning the Resurrection. I once told you in passing that, if we paid close attention to the texts that we Orthodox read and hold in our hands—if we examined them deeply instead of reading them superficially—we would see that He has revealed even precisely how man will become whole again. Though he falls into that furnace called the grave, we are shown how he will be reworked and restored. If you ever travel toward the Peloponnese, as you leave Athens you will see a blast furnace on your left. What does that blast furnace do? Until then, all those pieces of scrap metal, old rims, rusted objects, and so forth were useless.

They are collected from all over Greece and thrown into the blast furnace. Then they emerge again as new iron, useful for rebuilding the country. If someone sees the line of trucks carrying all that old, rusted scrap iron gathered there, and then sees new iron bars coming out through another door on the far side, he will ask, “What is happening here?” A complete reworking is taking place. Everything rusted is thrown in; whatever was cancerous, tubercular, or deranged goes in, and one day something new will come out. If man can do this, why should God be unable to do it? Yet we fail to reflect, even though the greatest truths are often revealed through small things such as these. From what seems like nothing, your nous—the spiritual intellect—can suddenly open, and you can begin to reflect and see the matter in an entirely different way.

Such a reworking, then, is going to take place. We shall fall once more into a furnace, and just as a potter breaks down the clay and fashions it anew, so exactly shall it be with us. God has told us this. It was written about eight hundred years before Christ by a prophet named Ezekiel. People doubted the Resurrection even then. They could not understand it, could not grasp it, and so they questioned it. I shall therefore read you a prophecy. In case you do not know its liturgical setting, this prophecy is read when the Epitaphios returns from the procession among us Orthodox. It is the first prophecy read when the Epitaphios enters the Church. It is a dialogue between God and Ezekiel. “The hand of the Lord came upon me,” he says...

“The hand of the Lord”—that is, God took hold of me—“and brought me out in the Spirit.” In other words, He took him spiritually, not bodily. “And He set me down in the midst of the plain.” He brought me to a vast plain, “and it was full of human bones.” It was completely filled with human remains, with human bones. “And He led me all around them.” He took me around that immense plain, which contained all those bones. “And behold, there were very many upon the face of the plain, and behold, they were very dry”—utterly dried-up remains.

He spoke to me and put this question to me: “Son of Man, can these bones live?” Can these bones come back to life? “And I said, ‘O Lord, You know these things.’” What do I know about such matters? You know whether they can live again or not. What a beautiful answer. We, by contrast, think we know everything. We have an opinion about everything, though we truly understand none of the things about which we speak. We act sensibly in every field except religion. If my electricity fails and I say, “Something has gone wrong here,” you will call an electrician; I can tell you nothing about it. If the radiator springs a leak, you will call a plumber; I have no opinion to offer. If I have pain here, you say, “You must go to a doctor.” What...

...could I possibly tell you about it? But as soon as the subject turns to religion, a person says, “I learned all that at school; I know it already.” In every other matter he behaves sensibly and does not presume to express an opinion that would make him look ridiculous. Yet concerning religion—though he has never even opened Holy Scripture to see what it says, nor read the writings of others—he refuses to accept anything and still insists on having an opinion. How absurd man can be! Ezekiel, however, shows us something very beautiful. What do I know about these things? “You know, O Lord,” he says. Very well, then, since I know, pay attention to what I shall tell you. “And He said to me, ‘Prophesy over these bones and say to them...’” Speak to them, He says. But am I to speak to dry bones? Speak to them. “Dry bones, hear the word of the Lord.” I am speaking on behalf of the Lord, he says; these are not my own words.

“Thus says the Lord to these bones: Behold, I shall bring into you the spirit of life.” I shall bring you back to life, He says. “And I shall put sinews upon you”—you know what sinews are, those things that hold the body together—“and I shall bring flesh upon you, and stretch skin over you.” You understand: this is creation taking place anew. “And I shall put My Spirit within you, and you shall live; and you shall know that I am the Lord.” These are the words you must speak to those dry bones. Here it is made clear that He will create anew from what has been broken down, especially from the bones that, as you know, remain in all the cemeteries...

...apart from those that have been devoured and scattered by wild beasts, eaten by fish in the seas, or lost through drowning. Yet even the particles of those bones still exist. Science itself has acknowledged this since the discovery of the atom revealed that matter changes form. When the atom was split, scientists immediately concluded that matter is not lost but changes its form, and that its particles continue to exist—whether in the same place, in the earth, or elsewhere. These, God tells him, are the words you must speak.

“So I prophesied as the Lord commanded me.” What did I do? I preached to bones, to dry remains. “And as I prophesied, there was a sound, and behold, an earthquake; and each bone came together into its proper joint.” The whole plain was shaken, and the bones were assembled, and...

...at once they all came together. The bones of the feet went to the feet, those of the hands to the hands, those of the back and the chest to their places—and each person’s bones returned to that same person. My bones did not go into my wife’s skeleton, nor yours into your father’s skeleton. No. “Each bone came together into its proper joint,” it says. “And I looked, and behold, sinews and flesh grew upon them, and skin spread over them; but there was no spirit in them.” Once the skeletons had been formed, sinews appeared within them; then they were filled with flesh, and skin covered them. But they had no spirit. We could say that each one now had a human body, but it was still without...

life within him, as though his spirit or soul had been taken away—as with a dead body, what remains of a person when the spirit is separated from him. Pay attention this coming Sunday, if you attend church or have the opportunity. You will hear about an event that took place in the days of Christ: the healing of a man blind from birth. He had no eyes within his sockets—no eyeballs, only empty sockets. He was not someone who had lost his sight during his lifetime; he had been born blind, and Christ performed an act of creation upon him.

People, as I have told you, also dispute that God is the Creator. They gladly accept that they come from some foolish ape, but they do not want to accept that they come from God. There was once a young woman, a university student, whom a taxi driver described in a certain way. She believed the theory that man evolved from the ape, and she was speaking with another, simple man, trying to convince him that God is not the Creator and that we came from the ape. At last he said, “I am very sorry that I have spent an hour talking with a monkey.” She replied, “How can you speak to me like that?” “How am I speaking? What have I said? Why are you offended? Is that not what you told me? Is that not what you believe?” Then she came to her senses and began to think about it.

“Since you tell me that the ape is your father, what are you? What else am I to call you?” And yet man prefers to sink so low rather than accept God as Creator. Christ made an eye—an eyeball—with a little saliva and a little earth. When God created the world, there were no human witnesses; there were no people. Only the angels sang hymns on the day of creation. So He permitted a blind man to come, “that the works of God might be revealed,” so that He might disclose His identity and provide a demonstration, as though saying, “Gentlemen, you were not there at the creation. But I will make it easier for you: I will show you that I am the Creator.” And with saliva and earth He made eyes. Since all of you have some measure of scientific knowledge, you know what an eye means within the human body. It is the most delicate part of the creation of the human body...

The eye is also the most mysterious. Not even professors of ophthalmology know how it works. They do not know how a human being sees. They can describe it, but they cannot reproduce it. They will explain this and that, but they cannot explain how it happens. They know what occurs, but we do not know how it occurs. And Christ made an eye when He came into the world, helping man to accept and believe, if he is willing—to possess knowledge of the matter and not faith alone. In any case, here Ezekiel describes precisely how this re-creation took place. Yet at this point they were only bodies. They were exactly as Adam was when he first came forth from God’s hands. God then breathed into him, made him a living being by the breath of life, and he arose. Until then he remained lifeless, like a dead man lying in a coffin, without a spirit. In any case...

He said to me—and He continues, saying: “Prophesy also to the spirit, O son of man. Prophesy and say to the spirit: Thus says the Lord God: Come from the four winds”—that is, from the four points of the horizon—“come and breathe into these dead, that they may live,” so that the spirit might enter them and these people might arise. “And I prophesied as He commanded me, and the spirit entered into them; and they stood upon their feet, an exceedingly great assembly.” The whole plain was filled with people. “And the Lord spoke to me, saying: Son of man, these bones are the whole house of Israel”—that is, the whole world.

They say, “Our bones have become dry. Our hope is lost; we are utterly cut off.” They are dry bones—how can you now expect life? Is there anything left to hope for? The whole matter is over and lost. “Therefore prophesy and say to them: Thus says the Lord God: Behold, I will open your graves and bring you up from your graves, and I will lead you into the land of Israel. And you shall know that I am the Lord when I open your tombs and bring My people up from their graves. And I will put My Spirit within you, and you shall live; and I will place you in your own land. Then you shall know that I, the Lord, have spoken and will do it, says the Lord God.” And yet feeble man comes along and disputes the words of God...

words that neither heretics nor persecutors—nor anyone else—have been able to erase. Holy Scripture will always hold the place of honor...

throughout the whole world and in every age, despite the determination of men and Satan to erase it and remove it from their midst. Various heretics sometimes alter it, yet the texts themselves remain the same. Even to this day, the archaeologist’s spade brings things to light that leave unbelievers rubbing their eyes in astonishment. Some accept what these discoveries tell them, while others do not.

Through Ezekiel’s vision, then, God has shown precisely what the Resurrection is and how the Resurrection and re-creation of mankind will take place. And yet man disputes it. He does not accept it. He does not want to acknowledge it. That is his right. In any case, I have presented you with one testimony; now let me present another. The next testimony comes from Paul the Apostle.

In his First Epistle to the Thessalonians—for he wrote two epistles to them—Paul the Apostle writes the following in chapter four, verse thirteen. This is also the passage that the Orthodox Church uses during the funeral service. At a funeral, both the Gospel passage concerning the Resurrection and the epistle reading concerning the Resurrection are read. They tell those who remain behind, first, that the person who has departed is not lost and, second, that one day, whether you wish it or not, he will rise. Listen, then, to how Paul puts it: “But I do not want you to be ignorant, brethren, concerning those who have fallen asleep.”

He says, “I do not want you to lack knowledge concerning those who have fallen asleep”—what becomes of these people and what will happen to them. “That you may not grieve as others do who have no hope.” Some have no hope of the Resurrection. A person says, “It is over; I have lost my loved one,” as though a human being were an object, as though he were a lost key. “I have lost my loved one,” he says. Paul tells us, “I do not want you to grieve like those who have no hope of the Resurrection.” “For if we believe that Jesus died and rose again”—as I told you, he writes to the Corinthians that if Christ did not rise, then woe to us: we are still in our sins, there is no Resurrection, we are false witnesses of God for saying that He raised Christ, and neither shall we rise. So we believe that Jesus died and rose again; “even so God will bring with Him those who have fallen asleep through Jesus...”

“He will bring them with Him.” In the same way, he says, God will one day raise all those who die through Jesus. “For this we say to you by the word of the Lord.” I am not telling you this on my own authority, he says. This is not some clever idea of mine. These are the words of God. “We”—and the Greek word is written in a way that includes the speaker himself; I will explain why I point this out—“we who are alive and remain until the Second Coming of the Lord will by no means precede those who have fallen asleep.” He is speaking about the Second Coming (Parousia) of the Lord. This is the Lord’s Second Coming. His first coming has already taken place, and we know its results. By saying “we,” Paul includes himself. In other words, he does not know when the Second Coming will occur. He is saying that it may happen tonight, tomorrow, or in our own days. Some people say...

that God’s coming is delayed. This teaches us that each person must believe he will one day meet Christ in one of two ways. Whether he believes it or not, he may rage and do whatever he pleases. The first way is the one Paul describes: the Second Coming will take place, and Christ will appear again. The other way is that we ourselves will go and knock at His door through death. When a person departs this life, he has already been judged. Whatever state the lens of death captures him in will remain his state in eternity. Therefore, Paul is saying here that the Second Coming may occur at any moment. As he says elsewhere, “As it was in the days of Noah...”

people were marrying, trading, feasting, and carrying on with their lives. Then the floodgates opened, the deluge began, and they were drowned. Only those who had entered Noah’s Ark were saved. In exactly the same way, he says, the Second Coming of God will take place before man realizes it. It will happen in the twinkling of an eye—the eye automatically closes in an instant, often to protect itself. It will happen with such lightning speed that a person will not even have time to take a pencil in his hand. “For this we say to you by the word of the Lord: we who are alive and remain until the Second Coming of the Lord will by no means precede those who have fallen asleep.” This is a serious matter. Why is that, Paul? “For the Lord Himself, with a command”—He will issue the command—“with the voice of an archangel and with the trumpet of God, will descend from heaven.” God will descend again. Indeed, in the Apocalypse, John saw Him.

“Behold, He is coming with the clouds of heaven, and every eye will see Him, even those who pierced Him”—those who nailed Him and pierced His side. They too, he says, will see Him on that day when He comes. “And the dead in Christ will rise first.” In chapter fifteen of First Corinthians, Paul the Apostle explains precisely how this will happen. He presents the Resurrection of the dead in two stages. When God comes—when Jesus Christ Himself comes—the graves will open, whether we wish it or not. The graves will open. And when they open, those who believed in Christ will rise first and be caught up to meet Him. When someone approaches, do we not go out to welcome him at the edge of our city or village? We go out to meet him. It will be like that. Then the others will rise afterward and come to be judged.

In any case, he says here that they will rise. Then, “we who are alive and remain.” When Christ comes at the Second Coming, he says, first the graves of the faithful, of the Christians, will open. Then comes the turn of those of us who are still alive, because when He comes at the Second Coming, there will be people on earth who will not have fallen asleep—that is, died—and risen. They will be transformed, as he says here. “Then we who are alive and remain shall be caught up together with them in the clouds to meet the Lord in the air.” We shall go out to meet Him. “And thus we shall always be with the Lord. Therefore comfort one another with these words.” So comfort those who imagine that their loved ones die and are lost, so that they will not grieve. And I repeat: the Church has taken this passage and uses it to comfort...

those who send their loved ones ahead, as though by a faster train, into eternity. Now Paul said, “We who are alive.” He included himself two thousand years ago. But two thousand years have now passed, and nothing has happened—no Second Coming, nothing. Then Peter comes and gives an answer, as though in agreement with Paul, addressing this very question. Listen. I am reading from Peter’s Second Epistle, chapter three, from verse one onward. He says: “Beloved, I now write to you this second epistle.” He had written a first and now writes a second. This, he says, is my second epistle. “In both of them...”

“I stir up your sincere understanding by way of reminder.” I want to help you direct your nous, your spiritual intellect, toward certain things. “That you may remember the words spoken beforehand by the holy prophets, and the commandment of the Lord and Savior given through us, the apostles.” I want, he says, to remind you of certain things that the Prophets and the Apostles said on Christ’s behalf. “Knowing this first”—first of all, he says, you must keep this in mind—“that scoffers will come in the last days.” In the final days, in the last times, people will come who mock divine things. It is as though Peter were looking at our own time. “Walking according to their own desires”—living as they please...

following their flesh, their egotism, and their self-interest. “And saying, ‘Where is the promise of His Second Coming?’” He has been telling us for two thousand years that He will come, and He has not come. Come now—there is nothing to it! “For since the fathers fell asleep, all things continue as they were from the beginning of creation.” They were buried and died, they say, and no one has risen to this day. “For they deliberately forget this: that long ago the heavens existed, and the earth was formed out of water and through water by the word of God.” Peter wants to take us back to creation: before anything was made, there was neither water nor heaven nor anything else, yet out of nothing came both water...

and earth. And where does the earth stand today? What does science say? Where does the earth stand? It hangs over the water. The earth is suspended over the water. How it remains there is a mystery. What do we chant during Holy Week? “He who hung the earth is today hung upon the Tree”; “He who hung the earth upon the waters.” Who pays attention to these things? What does science say on this subject? That the earth truly rests over the water. How this is so, no one can say. Peter says that people must pay attention to these things. “By which the world that then existed perished, being flooded with water.” At that time, the world was engulfed by water and perished. Until recently, people did not believe that the deluge was universal, and so forth. Yet the archaeologist’s spade has demonstrated this too: the deluge, Mount Ararat, and even remains of Noah’s Ark. Science has discovered these things today and thus comes to vindicate Holy Scripture.

“But the heavens and the earth which now exist are stored up by His word and reserved for fire until the day of judgment and the destruction of ungodly men.” This earth and this heaven, he says, by that same word of God, will one day be burned and pass away, when the judgment of ungodly men takes place. “But do not let this one thing escape you, beloved: with the Lord one day is as a thousand years, and a thousand years as one day.” We speak of two thousand years. But what are two thousand years in the face of eternity? What are two thousand years before eternity? What are the 969 years that Methuselah lived? What are the 930 years that Adam lived? What

are all these years? Yet some people sneer in their narrow-mindedness: “Years were different then.” They still had twenty-four hours. The sun rose and the sun set, and you tell me that years were different then? Why would they be? But we always measure everything by our own mathematics, and from that limited standpoint, as finite human beings, we speak about such things. “The Lord is not slow concerning His promise, as some count slowness.” He is not delaying, Peter says. There is a particular reason why He postpones it. “But He is long-suffering toward us.” The Greek word for long-suffering is a compound word; it means that His anger remains far off. So what does He do? God postpones the day, “not willing that any should perish”—so that none of those who are slow to respond may be lost. He bears with them and waits even for those who linger, “but that all should come to metanoia, to repentance.” He grants more time; He postpones the day so that more may enter. “But the day of the Lord will come as a thief in the night.” Just as a thief lies in wait and steals while the master of the house is asleep, so

“the heavens will pass away with a great noise, the elements will be dissolved with burning heat, and the earth and the works in it will be burned up.” Man does not believe this. But John saw this new earth and new heaven, because the first earth will pass away, as the Scriptures tell us—and this was written not only after Christ but also before Christ. Through Isaiah it was proclaimed that the old heavens and the old earth would pass away. John writes in chapter 21 of the Apocalypse that he saw these things: “And I saw a new heaven”—the word “new” is written with alpha-iota—“and a new earth”—again with alpha-iota—“for the first heaven and the first earth had passed away, and the sea was no more.” He saw these very things.

These are matters of the utmost seriousness. That is precisely why God took care to provide evidence, so that those who want evidence may have something firm on which to stand. But, of course, for those who do not want to believe, as you understand, all this is regarded as a fairy tale. Peter then gives his conclusion: “Since all these things will be dissolved, what manner of persons ought you to be in holy conduct and godliness?” If we expect everything to be dissolved, and to find ourselves with nothing beneath us, confronted by a reality we did not expect, then how ought we to live? What way of life is truly for our benefit? “Looking for and hastening the Second Coming, the day of God.” We must both await that day and prepare ourselves for it, because all of us will come face to face with it. “Because of it the heavens, being on fire, will be dissolved, and the elements will melt with burning heat. But new heavens”—with alpha-iota—

“and a new earth, according to His promise”—according to the promise and the prophecy of Isaiah—“we look for, in which righteousness dwells.” So there is light for those who desire it, if they wish to learn how God has ordered these matters—if, of course, they believe that God exists, because many would listen to Him if they believed He did. But for many, He does not exist. There are also some who acknowledge Him but do not listen to Him. They hear, but they do not obey. That is why He Himself said, “He who has ears”—not merely for decoration—“to hear,” ears meant for hearing, “let him hear.” Let him hear what is for his own benefit. For whether we want it or not, the curtain will one day fall. So I think that, while there is still time, we too ought to reflect deeply on these things. That is what I had to say today, as a continuation of our rambling discussion here.

They did not want to acknowledge the Resurrection. Yet Holy Scripture tells us that the Resurrection will take place.

Περασμένη μας ομιλία, αν ενθυμείστε, είχαμε μιλήσει αναφορικώς με τον Παύλο που ήρθε στην Αθήνα και, πιο συγκεκριμένα, μιλήσαμε για το τι μετέφερε από εκεί σε εμάς εδώ, τους Αθηναίους. Πόσο με ευχαρίστηση τον άκουσαν μέχρι ενός σημείου, μέχρι του σημείου εκείνου που τους μίλησε ότι ο Χριστός ανέστη. Αυτό τους φάνηκε λήρος, όπως τα λέγαμε, και τον διακόψαν.

Δεν είναι κάτι που συνέβη σε αυτούς τότε, αλλά σχεδόν σε όλους τους ανθρώπους είναι θέμα. Προβληματίζονται στο θέμα αυτό, εάν και κατά πόσον υπάρχει άλλη ζωή, εάν υπάρχει ζωή πέρα του τάφου και εάν θα κατορθώσουμε μια μέρα να ξεφύγουμε του τάφου. Δεν ξέρω αν ενθυμείσθε, κάποτε μιλούσαμε, σας είπα ότι όλοι οι τάφοι των αρχηγών των θρησκειών είναι γεμάτοι, τους κρατούν μέσα, πλην δηλαδή του Ιησού. Μόνο του Χριστού ο τάφος είναι κενός. Όλοι οι άλλοι τάφοι είναι γεμάτοι, έχουν καθηλωθεί, όπως τα λέγαμε, εκεί πέρα.

Το θέλουμε είτε όχι, θα πραγματοποιηθεί αυτό που θέλει ο Θεός. Θα αναστηθούμε μίαν ημέρα και υπάρχει ζωή πέραν του τάφου. Βέβαια, θα είναι αργά όταν θα το καταλάβουν ορισμένοι, όταν θα έρθουν στην πραγματικότητα. Αλλά θέλουν να το δούνε οπωσδήποτε. Πώς να το δούνε προκαταβολικώς, εάν δεν το πιστέψουν;

Ας είναι τώρα δύο έμβρυα μέσα σε μια κοιλιά και να συζητούν μεταξύ των. «Υπάρχει τίποτα έξω από εμάς εδώ;» Και να λέγει το ένα ότι υπάρχει, το άλλο να λέει: «Δεν υπάρχει, τίποτα δεν υπάρχει, αυτό μόνο εδώ είναι». Και να γίνεται αυτή η διαμάχη μεταξύ των, όπως γίνεται και με εμάς τώρα. Όμως...

Εάν περάσουν εννέα μήνες και εξέλθουν αμφότερα εκ της κοιλίας της μητρός, θα δούνε ότι υπάρχει και άλλη ζωή. Θα ντρέπονται για αυτά που συζητούσαν όταν ήσαν μέσα εκεί στην κοιλία της μητρός και φιλοσοφούσαν. Αυτό τούτο συμβαίνει και σε εμάς, πολλούς, και το απώτερον. Τι είναι; Δεν θέλει ο άνθρωπος να ζει στην αιωνιότητα; Θέλει να μείνει μέσα σε ένα χαλιά, σε μερικά κυπαρίσσια και να εξαφανιστεί; Αυτό είναι η προσωπικότητα του ανθρώπου, ώστε ο τάφος να είναι η διάλυσή του και η εξαφάνισή του; Αυτό είναι πολύ αστείο για έναν άνθρωπο.

Αν ένας ήθελε να φιλοσοφήσει, να καθίσει μπροστά στον καθρέφτη, όχι να βλέπει τους άλλους, να βλέπει τον εαυτόν και να πει: «Τι είμαι εγώ; Πώς σκέπτομαι; Πώς ενεργώ; Πώς δικώ; Πώς μιλώ; Πώς ακούω; Πώς είμαι εγώ;», θα πει ότι κάτι είναι, δεν είναι τίποτα, έτσι ένα αντικείμενο.

Οποίο... Να το καταστρέψουμε και να πάει στην αφάνεια. Θα αναγνωρίζει και μόνος του, φιλοσοφώντας, ότι κάτι τόσο σοβαρό είναι αυτός ο άνθρωπος και δεν μπορεί να έχει τον τάφο τέρμα. Αλλά δεν είναι αυτός ο λόγος. Ο άνθρωπος χωλαίνει στο εξής σημείο: δεν θέλει να πράξει, δεν θέλει να στερηθεί ορισμένα λεγόμενα καλούδια του κόσμου τούτου. Είναι βέβαια και ο εγωισμός, ο οποίος δεν τον αφήνει τον άνθρωπο. Αλλά ο εγωισμός μπορεί να καμφθεί καμιά φορά μπροστά σε αυτά που βλέπει, αν θα υπάρξει λίγη καλή θέληση. Εν πάση περιπτώσει, είναι ένα πρόβλημα το οποίο πάντοτε όλους τους ανθρώπους που θα έρθουν στον κόσμο, άλλους λίγο και άλλους πολύ, θα τους απασχολεί αυτό: εάν υπάρχει Ανάσταση, αν υπάρχει άλλη ζωή, αν υπάρχει αιωνιότητα. Πάντως το αξίωμά μας σε αυτή την περίπτωση είναι ότι ο τάφος δεν είναι τέρμα και ότι ο άνθρωπος

εγεννήθη να ζήσει στον κόσμο τούτον και έχει ένα τέρμα, τον τάφο. Όχι. Ο άνθρωπος εγεννήθη να πεθάνει για τον κόσμο τούτον και πεθαίνει για να ζήσει. Η ζωή του ανθρώπου είναι πέραν του τάφου η πραγματική. Βέβαια, εδώ είναι ένας προθάλαμος, ένας αγών για εκείνη την κατάκτηση. Η ζωή αυτή είναι πυγολαμπίς με εκείνη. Όμως αυτή η πυγολαμπίς έχει αντίκρισμα στην αιωνιότητα. Αντίκρισμα στην αιωνιότητα έχει αυτή η πυγολαμπίς εδώ πέρα. Το να έρθει ένας άνθρωπος να πατήσει έστω και για λίγα λεπτά σε αυτή τη γη, έχει αμέσως αντίκρισμα στην αιωνιότητα. Αλλά δεν το φιλοσοφεί ο άνθρωπος αυτό. Δεν θέλει και να πιστέψει, δεν θέλει και να στερηθεί ορισμένα πράγματά του και, με την προβολή του εγώ του, σταματάει μέχρι εκεί. Τώρα, δεν είμεθα άμοιροι.

Αναφορικώς με αυτή τη γνώση, το εάν υπάρχει ζωή πέραν του τάφου, δεν είμεθα άμοιροι, και ότι εάν θα αναστηθούμε. Αυτός που μας έφερε εδώ μάς έχει δώσει ένα πλάνο, στο οποίο προσανατολιζόμεθα πώς θα γίνει. Όπως ξέρετε και όπως έχουμε πει και κάποτε άλλοτε, το μόνιμο θαύμα είναι η πραγματοποίηση των προφητειών εις το πρόσωπο του Ιησού: το ότι ξέραμε πότε θα γεννηθεί, πού θα γεννηθεί, πώς θα γεννηθεί, τι θα κάνει, πώς θα κηρύξει, πώς θα τον σταυρώσουνε, θα αναστηθεί την τρίτη ημέρα. Όλη αυτή η προϊστορία του Ιησού τον κάνει ένα πρόσωπο δακτυλοδεικτούμενο και αξιοπρόσεχτο. Δεν εψεύσθη πουθενά, δεν συνελήφθη μέχρι σήμερα ο Ιησούς ψευδόμενος σε τίποτα.

Έχουμε δε από τους εχθρούς του Χριστού τις πληροφορίες. Αυτό είναι, το έχουμε από τους φίλους του, το έχουμε από τους Εβραίους, οι οποίοι θέλησαν να εξαφανίσουν τη μνήμη της Αναστάσεως και πλήρωσαν χρήμα πολύ. Εν τούτοις, όμως, δεν το κατόρθωσαν και όλοι οι άνθρωποι εδώ, οι περισσότεροι, συγκινούνται σήμερα από την υπόθεση του Ιησού. Υπήρξε ένας σταθμός, άλλαξαν τα πράγματα, άλλαξε η χρονολογία, εκρημνίσθησαν βωμοί, θρησκείες κ.λπ., και υπάρχει μέσα το πρόσωπο του Ιησού. Είναι βέβαια σημείο αντιλεγόμενο, όπως ξέρετε, και γι’ αυτό έγινε προφητεία. Όταν ο Γέρων Συμεών ο Θεοδόχος επήρε τον Χριστό στα χέρια του, τι είπε στη μητέρα του; «Οὗτος», λέει, ο μικρός, «κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ εἰς ἀνάστασιν πολλῶν». Εξαιτίας αυτού, όλοι θα πάνε απάνω και όλοι θα πάνε κάτω. «Καὶ εἰς σημεῖον ἀντιλεγόμενον». Και μέχρι σήμερα είναι ο Χριστός σημεῖον ἀντιλεγόμενον.

Έχει πληροφορήσει, όπως σας είπα, δεν μας έχει αφήσει αμοίρους και σε αυτό το θέμα της Αναστάσεως. Κάποια μέρα, σε μια στροφή, σας είπα ότι, εάν προσέχαμε τα κείμενα αυτά που διαβάζουμε και κρατούμε κι εμείς οι Ορθόδοξοι στο χέρι, θα προσέχαμε σε βάθος, όχι επιπόλαια να τα διαβάζαμε, αλλά να τα μελετούσαμε, θα βλέπαμε ότι μας έχει αποκαλύψει και πώς ακριβώς ο άνθρωπος θα ξαναγίνει άνθρωπος. Παρότι πέφτει στο καμίνι αυτό που λέγεται τάφος, πώς θα αναμοχλευτεί, πώς θα ξαναγίνει. Θα περάσετε καμιά φορά προς την Πελοπόννησο. Φεύγοντας από την Αθήνα, θα βρούμε αριστερά μας μίαν υψικάμινον. Η υψικάμινος αυτή τι κάνει; Μέχρι την ώρα δεν έκαναν τίποτα αυτά τα παλιοσίδερα, τα παλιοστέφανα, τα σκουριασμένα κ.λπ.

Συλλέγονται από όλη την Ελλάδα αυτά και πέφτουν στην υψικάμινο και ξαναβγαίνουν καινούρια σίδερα και χρησιμεύουν στην ανοικοδόμηση της χώρας. Αν ένας άνθρωπος δει τη σειρά αυτών των αυτοκινήτων με όλο αυτό το παλιό σίδερο, το σκουριασμένο, το μαζεμένο εκεί, και όταν δει από το αποκεί μέρος, στην άλλη πόρτα, επίσης να εξέρχεται σίδερο, ράβδους καινούριες, θα πει: «Τι γίνεται εδώ πέρα;» Αυτή η αναμόχλευση γίνεται. Πέφτει ό,τι σκουριασμένο, πέφτει ό,τι καρκινοπαθές, ό,τι φυματικό, ό,τι τρελό και από εκεί θα βγει καινούριο μία ημέρα. Αν ο άνθρωπος το κάνει αυτό, ο Θεός γιατί να μην μπορεί να το κάνει; Και εν τούτοις δεν φιλοσοφούμε, διότι πολλές φορές εκ των μικρών αυτών αποκαλύπτονται τα μέγιστα. Από το τίποτα μπορεί αμέσως ο νους σου να ανοίξει, να πεις, να φιλοσοφήσεις και το πράγμα να το πάρεις κάπως αλλιώς.

Τέτοια λοιπόν αναμόχλευση πρόκειται να γίνει. Σε καμίνι θα ξαναπέσουμε, όπως ο κεραμεύς χαλάει και ξανά το φτιάχνει καινούριο, έτσι ακριβώς θα γίνει. Μας το έχει πει, είναι γραμμένο περίπου 800 χρόνια π.Χ. Το έχει γράψει ένας προφήτης, ο οποίος λέγεται Ιεζεκιήλ. Αμφισβητούσαν και τότε οι άνθρωποι την Ανάσταση, δεν μπορούσαν να το καταλάβουν, δεν μπορούσαν να το νιώσουν αυτό το πράγμα και το αμφισβητούσαν. Λοιπόν, θα σας διαβάσω μία προφητεία. Αυτήν την προφητεία, αν δεν έχετε έτσι ιστορικώς υπόψη, η οποία αναγιγνώσκεται άμα τη επιστροφή του Επιταφίου, όταν γυρίζει ο Επιτάφιος από εμάς τους Ορθοδόξους. Η πρώτη προφητεία που θα διαβαστεί, όταν μπει μέσα στην Εκκλησία, είναι αυτή η προφητεία. Είναι ένας διάλογος του Θεού μετά του Ιεζεκιήλ. «Ἐγένετο», λέγει, «ἐπ’ ἐμὲ χεὶρ»

«Κυρίου», δηλαδή με έπιασε ο Θεός, «καὶ ἐξήγαγέ με ἐν πνεύματι», με πήρε δηλαδή πνευματικώς, όχι με πήρε με ολόκληρο το σώμα, πνευματικώς, «καὶ ἔθηκέ με ἐν μέσῳ τοῦ πεδίου», και με πήγε σε μια μεγάλη πεδιάδα, «καὶ τοῦτο ἦν μεστὸν ὀστέων ἀνθρωπίνων», ήτο κατάμεσο από λείψανα, από οστά ανθρώπινα, «καὶ περιήγαγέ με ἐπ’ αὐτὰ κυκλόθεν κύκλῳ», με πήρε και με γύρισε, λέει, γύρω γύρω στην πεδιάδα αυτή τη μεγάλη που είχε τα πολλά αυτά οστά, «καὶ ἰδοὺ πολλὰ σφόδρα ἐπὶ προσώπου τοῦ πεδίου», ήσαν πολλά σφόδρα, θα πω, οστά, «καὶ ἰδοὺ ξηρὰ σφόδρα», κατάξερα πράγματα.

Είπε προς με, μου έθεσε το ερώτημα: «Υἱὲ ἀνθρώπου, εἰ ζήσεται τὰ ὀστέα ταῦτα;» Είναι δυνατόν, του λέει, αυτά τα οστά να ξαναζήσουν, να ζωντανέψουν; «Καὶ εἶπα· Κύριε, σὺ ἐπίστασαι ταῦτα». Τι ξέρω εγώ από αυτά τα πράγματα; Εσύ γνωρίζεις αν μπορούν αυτά να ζωντανέψουν ξανά ή όχι. Όμορφη η απάντηση. Εμείς τα ξέρουμε όλα. Έχουμε γνώμη για όλα. Και δεν έχουμε γνώμη για τίποτα από αυτά που θεωρούμε ότι τα λέμε. Και είμεθα σώφρονες σε όλα, πλην των θρησκευτικών πραγμάτων. Αν μου χαλάσει το ρεύμα και πω «μου χάλασε εδώ πέρα», θα φέρεις ηλεκτρολόγο, εγώ δεν ξέρω να σου πω τίποτα. Αν τρύπησε το καλοριφέρ, θα φέρεις έναν υδραυλικό, δεν έχω γνώμη για τίποτα. Αν με πονάει εδώ, «α, θα πας σε γιατρό». Τι

να σου πω εγώ; Αν πει να μιλείς για θρησκευτικά, όλα αυτά τα ξέρω από το σχολείο. Για όλα τα άλλα σωφρονεί και δεν παίρνει την ευθύνη να εκφράσει γνώμη που θα είναι πολύ αστεία. Για πράγματα θρησκείας, τα οποία ούτε καν άνοιξε ποτέ τη Γραφή να δει τι λένε, τα συγγράμματα των άλλων, δεν θέλει να τα παραδεχτεί και έχει γνώμη. Είναι τόσο αστείος ο άνθρωπος. Το λοιπόν, αυτός ο άνθρωπος δείχνει ένα πολύ ωραίο θέμα. Τι ξέρω, του λέω εγώ, από αυτά τα πράγματα; «Σὺ ἐπίστασαι», του λέει, «Κύριε». Λοιπόν, εφόσον εγώ επίσταμαι, πρόσεξε λοιπόν τι θα σου πω. «Καὶ εἶπε πρός με· προφήτευσον ἐπὶ τὰ ὀστᾶ ταῦτα καὶ ἐρεῖς αὐτοῖς». Μίλησέ τους, λέει. Μα σε κόκαλα ξερά να μιλήσω; Μίλησέ τους. «Τὰ ὀστᾶ τὰ ξηρά, ἀκούσατε λόγον Κυρίου». Ομιλώ για λογαριασμό του Κυρίου, όχι δικά μου, λέει, λόγια.

δεν λέγει Κύριος τη σωστέ εις τούτη. Αυτά λέγει στα αγωστά, αυτά ο Κύριος. Ιδού, εγώ φέρω έθιμα πνεύμα ζωής. Θα σας ζωντανέψω, λέει πάλι, «καὶ δώσω ἐφ’ ὑμᾶς νεῦρα», ξέρετε τα νεύρα τι είναι, αυτά που στερεώνουν τον οργανισμό, «καὶ ἀνάξω ἐφ’ ὑμᾶς σάρκα», και θα βάλω μέσα, λέει, σάρκα, «καὶ ἐκτενῶ ἐφ’ ὑμᾶς δέρμα», καταλαβαίνετε, δημιουργία ξανά, «καὶ δώσω πνεῦμά μου εἰς ὑμᾶς, καὶ ζήσεσθε, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος». Αυτά, λέει, να τους πεις, των οστέων τούτων, των ξερών. Εδώ φαίνεται καθαρά ότι θα δημιουργήσει από τα κατεδαφισμένα, κατεξοχήν τουλάχιστον τα οστά, τα οποία υπάρχουν, όπως ξέρετε, σε όλα τα κοιμητήρια,

αυτών τα οποία έχουν φαγωθεί και αποβληθεί από διάφορα θηρία, από ψάρια στις θάλασσες, από πνιγμούς, εκτός αυτών. Και τα μόρια αυτά των οστέων αυτών υπάρχουν. Έτσι παραδέχεται η επιστήμη από τότε που έγινε η υπόθεση του ατόμου, που η επιστήμη απεκάλυψε ότι αλλάζει μορφήν η ύλη. Όταν έγινε η διάσπαση του ατόμου, αμέσως απεφάνθησαν ότι η ύλη δεν χάνεται, αλλά αλλάζει όψη και υπάρχουν τα μόρια είτε στο ίδιο είτε στη γη είτε, είτε, είτε. Αυτά, του λέει, να πεις.

«Προεφήτευσα καθὼς ἐνετείλατό μοι Κύριος». Τι είπα δηλαδή; Κήρυξα στα κόκαλα, στα ξερά πράγματα. «Καὶ ἐγένετο φωνὴ ἐν τῷ ἐμὲ προφητεῦσαι, καὶ ἰδοὺ σεισμός. Καὶ προσήγαγε τὰ ὀστᾶ ἑκάτερον πρὸς τὴν ἁρμονίαν αὐτοῦ». Τα συναρμολόγησε, τα κούνησε το πεδίο αυτό και...

Ταυτόχρονα συναρμολογήθηκαν. Δηλαδή, επήγανε τα οστά του ποδός στο πόδι, του χεριού, της πλάτης, ξέρω εγώ τι, του θώρακος, και του καθενός ασφαλώς. Όχι το δικό μου επήγε στον σκελετό της συζύγου μου ή το δικό σας στον σκελετό του πατρός σας, όχι. Πήγε «ἑκάτερον πρὸς τὴν ἁρμονίαν αὐτοῦ», λέει. «Καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ ἐπ’ αὐτὰ νεῦρα καὶ σάρκες ἐφύοντο, καὶ ἀνέβαινεν ἐπ’ αὐτὰ δέρμα ἐπάνω, καὶ πνεῦμα οὐκ ἦν ἐν αὐτοῖς». Μπήκανε, όταν έγιναν οι σκελετοί, μπήκανε νεύρα μέσα, έπειτα γέμισε με σάρκα και ανέβη δέρμα. Όμως δεν υπήρχε πνεύμα. Δηλαδή ήταν ένας άνθρωπος, θα μπορούσαμε να πούμε, ή κάθε άνθρωπος, αλλά χωρίς

ζωντάνια μέσα του, σαν να είχε αφαιρεθεί το πνεύμα του ή η ψυχή του, όπως έχουμε ένα λείψανο, ένα υπόλοιπο του ανθρώπου, όταν διαχωρίζεται από αυτόν το πνεύμα. Προσέξτε, δεν ξέρω αν εκκλησιάζεστε ή αν έχετε την ευχέρεια την Κυριακή μεθαύριο, ένα περιστατικό το οποίο έλαβε χώρα επί ημερών Χριστού. Έχει τη θεραπεία ενός εκ γενετής τυφλού, δηλαδή χωρίς μέσα χάντρες, που λέμε, χωρίς μάτι, χωρίς βολβό, κόγχες μόνο, όχι ανθρώπου που έχασε το φως του στη ζωή του, που ήταν γεννημένος τυφλός και επ’ αυτού έκαμε δημιουργία.

Οι άνθρωποι, όπως σας είπα, αμφισβητούν και τον Θεό ως δημιουργό. Ευχαρίστως δέχονται ότι έρχονται από ένα κορόιδο πίθηκο, αλλά από τον Θεό δεν θέλουν να προέρχονται. Και αδιαφόρως, αν κάποιον τον χαρακτηρίσεις όπως χαρακτήρισε ένας ταξιτζής μία δεσποινίδα φοιτήτρια, η οποία είχε τη θεωρία της εξελίξεως εκ του πιθήκου και μιλούσε με έναν άλλον απλούν άνθρωπο και ήθελε να τον πείσει ότι δεν είναι ο Θεός Δημιουργός, αλλά προερχόμεθα από εκεί. Λέγει αυτός στο τέλος: «Λυπούμαι πάρα πολύ, διότι επί μία ώρα μιλούσα με μία μαϊμού». Λέει: «Πώς μιλείτε έτσι;» «Πώς μιλώ; Σαν πώς μιλώ; Γιατί θίγεστε; Αυτό δεν μου είπατε; Αυτό δεν παραδέχεστε;» Τότε ήρθε στον εαυτό της, το θεώρησε.

«Αφού μου λες ότι έχεις πατέρα τον πίθηκο, τι είσαι; Πώς θα σε πω αλλιώς;» Και εν τούτοις ο άνθρωπος προτιμεί να φτάσει τόσο χαμηλά, να μη δεχτεί τον Θεό ως Δημιουργό. Και του έφτιαξε μάτι, βολβό, με λίγο σίελο και με λίγο χώμα. Διότι, όταν ο Θεός έφτιαχνε τον κόσμο, δεν υπήρχαν μάρτυρες, δεν υπήρχαν άνθρωποι. Άγγελοι μόνον υμνούσαν την ημέρα της δημιουργίας. Και επιτρέπει να έρθει ένας τυφλός, «ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα», να δείξει την ταυτότητά Του, να κάνει ένα τεστ, να πει: «Κύριοι, δεν είσαστε εκεί. Εγώ όμως θα σας διευκολύνω, θα σας δείξω ότι εγώ είμαι ο δημιουργός». Και με σίελο και με χώμα φτιάχνει μάτια. Και, σαν επιστήμονες που είστε κι εσείς σε ένα βαθμό, θα ξέρετε τι πάει να πει μάτι στον ανθρώπινο οργανισμό. Το πιο λεπτό είδος της δημιουργίας του ανθρωπίνου σώματος...

Το μάτι και το πιο μυστήριο. Ούτε αυτοί οι οφθαλμολόγοι καθηγητές ξέρουν πώς λειτουργεί. Δεν το ξέρουν. Πώς βλέπει ο άνθρωπος, δεν το ξέρουν. Θα περιγράψουν, αλλά δεν θα αντιγράψουν. Θα πουν αυτό, εκείνο, τ’ άλλο, αλλά το πώς δεν θα μπορέσουν να πούνε. Ξέρουν τι, αλλά πώς γίνεται όμως δεν το ξέρουμε. Και το έφτιαξε ο Χριστός, ερχόμενος στον κόσμο, να διευκολύνει τον άνθρωπο, αν θέλει να παραδεχτεί, εάν θέλει να πιστέψει. Να έχει δηλαδή και γνώση του πράγματος, όχι μόνο πίστη. Εν πάση περιπτώσει, εδώ αναφέρει ακριβώς πώς έγινε η αναδημιουργία. Όμως είναι σκελετοί. Ευρισκόμεθα δηλαδή ακριβώς όπως έφτιαξε τον Αδάμ, όταν βγήκε από τα χέρια Του, και έπειτα τον ενεφύσησε και τον έκανε η πνοή ζωής και σηκώθηκε. Εν τω μεταξύ έμενε νεκρός, όπως έχουμε έναν νεκρό μέσα σε ένα φέρετρο, χωρίς πνεύμα. Εν πάση περιπτώσει.

Είπε προς με και συνεχίζει ακόμη και του λέγει: «Προφήτευσον και επί το πνεύμα, υἱὲ ανθρώπου, προφήτευσον και ειπέ τω πνεύματι· τάδε λέγει Κύριος Κύριος· εκ των τεσσάρων πνευμάτων ελθέ», δηλαδή από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντος, «ελθέ και εμφύσησον εις τους νεκρούς τούτους και ζησάτωσαν», να έρθουν να μπουν μέσα για να σηκωθούν, λέει, οι άνθρωποι αυτοί. «Και προεφήτευσα καθώς ενετείλατό μοι, και εισήλθεν εις αυτούς το πνεύμα και έστησαν επί των ποδών αυτών, συναγωγή πολλή σφόδρα σφόδρα». Γέμισε η πεδιάς αυτή από ανθρώπους. «Και ελάλησε Κύριος προς με λέγων· υἱὲ ανθρώπου, τα οστά ταύτα πας οίκος Ισραήλ εστιν», όλος ο κόσμος δηλαδή είναι.

αυτή λέγουση ξηρά γέγονται τα ωστά ημών. «Απόλωλεν η ελπίς ημών, διαπεφωνήκαμεν». Ξερά πράγματα, τι περιμένεις τώρα ζωή; Περιμένεις; Πάει, χάθηκε η υπόθεση. «Δια τούτο προφήτευσον και ειπέ προς αυτούς· τάδε λέγει Κύριος Κύριος· ιδού εγώ ανοίγω τα μνήματα υμών και ανάξω υμάς εκ των μνημάτων υμών και εισάξω υμάς εις την γην του Ισραήλ, και γνώσεσθε ότι εγώ ειμί Κύριος, εν τω ανοίξαί με τους τάφους υμών, του αναγαγείν εκ των τάφων τον λαόν μου, και δώσω πνεύμα μου εις υμάς και ζήσεσθε και θήσομαι υμάς εις την γην υμών, και γνώσεσθε ότι εγώ Κύριος ελάλησα και ποιήσω», λέγει Κύριος Κύριος. Και εν τούτοις έρχεται ο ανθρωπίσκος και αμφισβητεί τα

λόγια του Θεού, τα οποία δεν μπόρεσαν να τα σβήσουν ούτε αυτοί οι αιρετικοί ούτε αυτοί οι διώκτες, τίποτα. Η Γραφή πάντοτε θα έχει τα σκήπτρα

σε όλο τον κόσμο και σε όλους τους αιώνες, παρά το πείσμα των ανθρώπων και του σατανά να την διαγράψουν, να φύγει από τη μέση. Την τροποποιούν ενίοτε διάφοροι αιρετικοί, αλλά τα κείμενα όμως μένουν τα ίδια και μέχρι σήμερα η σκαπάνη φέρει εις φως πράγματα, από τα οποία τρίβουν τα μάτια τους οι άπιστοι. Είναι ορισμένοι εκείνοι οι οποίοι δέχονται αυτά που λένε και ορισμένοι οι οποίοι δεν τα δέχονται.

Έχει λοιπόν δείξει ακριβώς, διά της οπτασίας του Ιεζεκιήλ, την τι είναι, τον τρόπο που θα γίνει ξανά η Ανάσταση και η αναδημιουργία των ανθρώπων. Και εν τούτοις ο άνθρωπος το αμφισβητεί αυτό το πράγμα. Δεν το δέχεται. Δεν θέλει να το παραδεχτεί. Δικαίωμά του είναι. Εν πάση περιπτώσει, εγώ σας παρουσίασα μία μαρτυρία και τώρα να σας παρουσιάσω μία άλλη. Η άλλη μαρτυρία θα είναι από τον Απόστολο Παύλο.

Ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας στην προς Θεσσαλονικείς επιστολή του, γράφει μεταξύ άλλων στην πρώτη του επιστολή, γιατί έγραψε δύο επιστολές προς Θεσσαλονικείς, στο τέταρτο κεφάλαιο, στίχος 13, γράφει το εξής: Είναι εδώ και το κομμάτι αυτό που η Ορθόδοξος Εκκλησία το χρησιμοποιεί κατά την ώρα της κηδείας. Σε κάποια κηδεία κάποιου θα διαβαστεί τόσο το Ευαγγέλιο που μιλεί περί της Αναστάσεως όσο και ο Απόστολος που μιλεί περί της Αναστάσεως, για να μιλήσει σε αυτούς που μένουν πίσω, ότι δεν πάει χαμένος αυτός που έφυγε, αφενός, και ότι κάποια μέρα, είτε το θέλετε ή όχι, θα αναστηθεί. Ακούστε λοιπόν πώς εκφράζεται: «Οὐ θέλομεν δὲ ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοί, περὶ τῶν κεκοιμημένων».

Δεν θέλω, λέει, να υστερείτε σε γνώση και για τους κεκοιμημένους. Τι γίνονται αυτοί οι άνθρωποι και πώς θα γίνει η υπόθεσή τους. «Ἵνα μὴ λυπῆσθε», για να μη λυπείστε, «καθὼς καὶ οἱ λοιποὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα». Είναι ορισμένοι που δεν έχουν ελπίδα Αναστάσεως. Σου λέει: «Πάει, έχασα εγώ τον άνθρωπό μου». Λες και ήταν αντικείμενο, λες και ήταν κλειδί ο άνθρωπος. «Έχασα», λέει, «εγώ τον άνθρωπό μου». Δεν θέλω, λέει, να λυπείστε σαν αυτούς που δεν έχουν ελπίδα Αναστάσεως, «ὡς καὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα». «Εἰ γὰρ πιστεύομεν ὅτι Ἰησοῦς ἀπέθανε καὶ ἀνέστη», όπως σας έλεγα που γράφει προς Κορινθίους, ότι αν ο Χριστός δεν ανέστη, λέει, αλλοίμονό μας, είμεθα με τις αμαρτίες μας, ούτε Ανάσταση υπάρχει, είμαστε ψευδομάρτυρες του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, ούτε εμείς θα αναστηθούμε. Λοιπόν, πιστεύουμε ότι ο Ιησούς απέθανε και ανέστη, «οὕτω καὶ ὁ Θεὸς τοὺς κοιμηθέντας διὰ τοῦ Ἰησοῦ»,

«ἄξει σὺν αὐτῷ». Έτσι, λέει, και ο Θεός, όσοι αποθάνουν, διά του Ιησού θα τους σηκώσει μίαν ημέρα. «Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυρίου». Δεν σας το λέγω, λέει, αφ’ εαυτού μου, δεν είναι εξυπνάδα μου αυτή την οποία σας λέγω. Είναι λόγια του Θεού, λέει, αυτά τα πράγματα. «Ὅτι ἡμεῖς», το «ημείς» το έχει με ήτα. Θα σας πω για ποιο λόγο σας το σημειώνω. «Ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσωμεν τοὺς κοιμηθέντας». Ομιλεί περί παρουσίας του Κυρίου. Η παρουσία του Κυρίου αυτή είναι η Δευτέρα Παρουσία. Η πρώτη παρουσία του έγινε και ξέρουμε τα αποτελέσματα. Το «ημείς» το έχει με ήτα, βάζει και τον εαυτό του μέσα. Δηλαδή δεν ξέρει πότε θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία. Σου λέει, μπορεί να γίνει και απόψε. Μπορεί να γίνει και αύριο, μπορεί να γίνει και στις ημέρες μας. Λένε οι εξής:

Με ύψιλον, στην παρουσία του Θεού, γι’ ό,τι αργεί. Αυτό είναι για μας κάτι, ότι θα πρέπει ο άνθρωπος να πιστεύει ότι κατά δύο τρόπους, μάλλον κατά έναν εκ των δύο τρόπων, θα συναντηθεί με τον Χριστό μια μέρα. Ή δεν το πιστεύει είτε όχι, ας βροντιέται κάτω και ας κάνει ό,τι θέλει. Ο ένας τρόπος είναι αυτός που λέει ο Παύλος: να γίνει η Δευτέρα Παρουσία, να ξαναπαρουσιαστεί. Και ο άλλος τρόπος είναι να πάμε να του χτυπήσουμε εμείς την πόρτα διά του θανάτου. Όταν ο άνθρωπος αποδήμησε, ήδη εκρίθη. Σε όποια κατάσταση τον βρει ο φωτογραφικός φακός του θανάτου, θα είναι στην αιωνιότητα. Κατά συνέπεια εδώ ομιλεί ότι υπάρχει εκδοχή ανά πάσαν στιγμή να γίνει. Όπως αναφέρει σε ένα άλλο μέρος, λέγει: «Όπως επί ημερών του Νώε», λέει,

άνθρωποι που υπαντρεύοντο, εμπορεύοντο, γλεντούσαν και λοιπά, και άνοιξαν οι αφετικοί και άρχισε ο κατακλυσμός και τους κατέπνιξε, και βρέθηκαν μόνο όσοι είχαν εισέλθει εις την Κιβωτόν. Έτσι ακριβώς, λέει, θα γίνει και η παρουσία του Θεού, χωρίς να το καταλάβει ο άνθρωπος. Ριπή οφθαλμού, ριπή οφθαλμού πάει να πει πως αυτομάτως κλείνει το μάτι για να προφυλαχτεί πολλές φορές μόνο του. Έτσι, τόσο αστραπιαία θα γίνει, που δεν προλαμβάνει ο άνθρωπος να πιάσει το μολύβι στο χέρι του. «Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου, οὐ μὴ φθάσωμεν τοὺς κοιμηθέντας». Είναι σοβαρό αυτό. Γιατί, Παύλε; «Ὅτι αὐτὸς ὁ Κύριος ἐν κελεύσματι», θα το πει με εντολή, «ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου», ένας αρχάγγελος, «καὶ ἐν σάλπιγγι Θεοῦ, καταβήσεται ἀπ᾽ οὐρανοῦ». Θα κατέβει ο Θεός ξανά. Στην Αποκάλυψη μάλιστα ο Ιωάννης τον είδε.

«Ἰδοὺ ἔρχεται ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ καὶ ὄψεται πᾶς ὀφθαλμός, καὶ αὐτοὶ οἵτινες αὐτὸν ἐξεκέντησαν», που τον εκάρφωσαν οι Εβραίοι στην πλευρά του κλπ. Θα τον δουν, λέει, εκείνη την ημέρα όπως θα έρθει. «Καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Χριστῷ ἀναστήσονται πρῶτον». Στην προς Κορινθίους, το 15ο κεφάλαιο, αναφέρει ο Απόστολος Παύλος ακριβώς το πώς θα γίνει. Παρουσιάζει σε δύο φάσεις την Ανάσταση των νεκρών. Όταν θα έρθει ο Θεός, το πρόσωπο του Ιησού, ο Χριστός δηλαδή, θα έρθει. Θα ανοίξουν οι τάφοι, είτε το θέλουμε είτε όχι. Θα ανοίξουν οι τάφοι. Ανοίγοντας δε οι τάφοι, θα αναστηθούν πρώτα αυτοί που πίστευαν στον Χριστό, οι οποίοι θα πετάξουν στην προϋπάντηση. Πώς βγαίνουμε να υποδεχτούμε κάποιον στην άκρη της πόλεως, στην άκρη του χωριού μας; Βγαίνουμε να υποδεχτούμε κάποιον. Έτσι. Και έπειτα θα αναστηθούν και οι άλλοι στη συνέχεια, οι οποίοι θα έρθουν να κριθούν.

Εν πάση περιπτώσει, εδώ λέγει ότι θα αναστηθούν. Έπειτα, «ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι». Όταν, λέγει, θα έρθει ο Χριστός, Δευτέρα Παρουσία, πρώτα θα ανοίξουν οι τάφοι των πιστών, των χριστιανών, και έπειτα ημών εδώ που υπάρχουμε, διότι όταν θα έρθει κατά Δευτέρα Παρουσία θα υπάρχουν άνθρωποι στη γη, οι οποίοι δεν θα προλάβουν να κοιμηθούν, να πεθάνουν και να αναστηθούν. Αυτοί θα αλλάξουν, όπως αναφέρει εδώ. «Ἔπειτα ἡμεῖς οἱ ζῶντες, οἱ περιλειπόμενοι, ἅμα σὺν αὐτοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα». Θα πάμε εις προϋπάντηση. «Καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα. Ὥστε παρακαλεῖτε ἀλλήλους ἐν τοῖς λόγοις τούτοις». Ώστε παρηγορήστε αυτούς που νομίζουν ότι πεθαίνουν και θα πάνε χαμένοι οι άνθρωποί των, να μη λυπούνται. Και επαναλαμβάνω, αυτό το έχει πάρει η Εκκλησία και το έχει για να παρηγορεί

τους ανθρώπους, οι οποίοι δίδουν τους προσφιλείς τους με κάποιο τρένο γρηγορότερα για την αιωνιότητα. Τώρα, ο Παύλος είπε «ἡμεῖς οἱ ζῶντες». Δυο χιλιάδες χρόνια τώρα, έβαζε τον εαυτό του από τότε. Όμως τώρα έχουμε δυο χιλιάδες χρόνια, δεν έγινε τίποτα. Ούτε παρουσία ούτε τίποτα. Έρχεται ο Πέτρος, ο οποίος αυτός δίδει μια απάντηση, σαν να λέγει κανείς από συμφωνία με τον Παύλο επάνω στην απορία αυτή. Ακούστε. Το διαβάζω από τη Δευτέρα Επιστολή του Πέτρου, στο γάμα κεφάλαιο, στίχος 1 και κατωτέρω. Λέγει: «Ἀγαπητοί, ταύτην ἤδη δευτέραν ὑμῖν γράφω ἐπιστολήν». Έχει γράψει και πρώτη, γράφει και δευτέρα. Αυτή, λέει, είναι η δευτέρα μου επιστολή. «Ἐν αἷς», και στις δύο,

«διεγείρω ὑμῶν ἐν ὑπομνήσει τὴν εἰλικρινῆ διάνοιαν». Θέλω να γίνω αιτία να προσέξετε στο νου σας ορισμένα πράγματα. «Μνησθῆναι τῶν προειρημένων ῥημάτων ὑπὸ τῶν ἁγίων προφητῶν καὶ τῆς τῶν ἀποστόλων ἡμῶν ἐντολῆς τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος». Θέλω, λέει, να σας υπενθυμίσω ορισμένα πράγματα τα οποία είπαν για λογαριασμό του Χριστού οι Προφήτες και οι Απόστολοι. «Τοῦτο πρῶτον γινώσκοντες», πρώτα πρώτα, λέει, πρέπει να έχετε υπόψη σας αυτό, «ὅτι ἐλεύσονται ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐμπαῖκται». Τελευταίες ημέρες, τους τελευταίους καιρούς, θα έρθουν άνθρωποι που θα τα εμπαίζουνε τα θεία. Είναι σαν να βλέπει τώρα ο Πέτρος. «Κατὰ τὰς ἰδίας ἐπιθυμίας αὐτῶν πορευόμενοι», που κάνουν τη ζωή τους,

ακολουθούν πίσω από τη σάρκα τους, τον εγωισμό τους και το συμφέρον τους. «Καὶ λέγοντες· ποῦ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία τῆς παρουσίας αὐτοῦ;» Δύο χιλιάδες χρόνια μάς έχει πει ότι θα έρθει και δεν ήρθε. Άντε, ρε, δεν υπάρχει τίποτα. «Ἀφ᾽ ἧς γὰρ οἱ πατέρες ἐκοιμήθησαν, πάντα οὕτω διαμένει ἀπ᾽ ἀρχῆς κτίσεως». Ετάφησαν, πέθαναν, κανένας, λέει, δεν ανέστη μέχρι τη σήμερον. «Λανθάνει γὰρ αὐτοὺς τοῦτο θέλοντας, ὅτι οὐρανοὶ ἦσαν ἔκπαλαι καὶ γῆ ἐξ ὕδατος καὶ δι᾽ ὕδατος συνεστῶσα τῷ τοῦ Θεοῦ λόγῳ». Θέλει να μας μεταφέρει στη δημιουργία, ότι πριν γίνει τίποτα, και νερό δεν υπήρχε και ουρανός δεν υπήρχε και τίποτα δεν υπήρχε, όμως εκ του μηδενός και νερό

και γη έγινε. Και σήμερα πού στέκεται; Τι λέει η επιστήμη; Πού στέκεται η γη; Στο νερό, κρέμεται. Κρέμεται στο νερό η γη. Πώς στέκεται είναι μυστήριο. Τι λέμε Μεγάλη Εβδομάδα; «Ὁ τὴν γῆν κρεμάσας σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου», «ὁ ἐν ὕδασι τὴν γῆν κρεμάσας». Ποιος θα προσέξει αυτά τα πράγματα; Τι λέει η επιστήμη στο θέμα αυτό; Ότι πράγματι είναι πάνω στο νερό. Πώς τα έχουνε; Ουδείς μπορεί να πει. Αυτά, λέει, πρέπει να τα προσέξουν οι άνθρωποι. «Δι᾽ ὧν ὁ τότε κόσμος ὕδατι κατακλυσθεὶς ἀπώλετο». Τότε ο κόσμος μες στο νερό κατεκλύστηκε και χάθηκε. Δεν το πίστευαν μέχρι τώρα ότι ο κατακλυσμός ήταν καθολικός και λοιπά. Και τούτο η σκαπάνη απέδειξε, ότι ο κατακλυσμός και ότι το Αραράτ και ακόμη και λείψανα από την Κιβωτό. Αυτό βρήκε σήμερα η επιστήμη και έρχεται να δικαιώσει τη Γραφή.

«Οἱ δὲ νῦν οὐρανοὶ καὶ ἡ γῆ τῷ αὐτοῦ λόγῳ τεθησαυρισμένοι εἰσὶ, πυρὶ τηρούμενοι εἰς ἡμέραν κρίσεως καὶ ἀπωλείας τῶν ἀσεβῶν ἀνθρώπων». Κι αυτή, λέει, η γη, κι αυτός ο ουρανός, με τον ίδιο λόγο του Θεού, θα καεί μίαν ημέραν, θα αποσυρθεί μίαν ημέραν, όταν θα γίνει η κρίση των ασεβών ανθρώπων. «Ἓν δὲ τοῦτο μὴ λανθανέτω ὑμᾶς, ἀγαπητοί, ὅτι μία ἡμέρα παρὰ Κυρίῳ ὡς χίλια ἔτη, καὶ χίλια ἔτη ὡς ἡμέρα μία». Λέμε οι δύο χιλιάδες χρόνια. Τι πάει να πει δύο χιλιάδες χρόνια μπροστά στην αιωνιότητα; Τι είναι οι δύο χιλιάδες χρόνια μπροστά στην αιωνιότητα; Τι είναι 969 χρόνια που έζησε ο Μαθουσάλας; Τι είναι 930 χρόνια που έζησε ο Αδάμ; Τι

είναι αυτά τα ωραία; Και ορισμένοι σε ένα μικρόνοα μυκτηρισμό: «Ήσαν άλλα τα χρόνια τότε». Είκοσι τέσσερις ώρες ήταν, έβγαινε ο ήλιος και έφευγε ο ήλιος, και μου λες άλλα ήσαν τα χρόνια τότε; Για ποιον λόγο; Αλλά εμείς τα βάζουμε πάντοτε στα μαθηματικά τα δικά μας και από εκεί βέβαια, πεπερασμένοι άνθρωποι, μιλούμε για τέτοια πράγματα. «Οὐ βραδύνει ὁ Κύριος τῆς ἐπαγγελίας, ὥς τινες βραδύτητα ἡγοῦνται». Δεν αργεί, λέει. Υπάρχει κάποιος λόγος ειδικός που αναβάλλει. «Ἀλλὰ μακροθυμεῖ εἰς ἡμᾶς». Μακρόθυμος είναι σύνθετος η λέξη, μακριά το θυμό. Δηλαδή τι κάνει; Αναβάλλει ο Θεός. «Μὴ βουλόμενος», μη θέλων, «τινας ἀπολέσθαι». Να μη χαθούν ορισμένοι, αυτοί οι βραδυπορούντες που λέμε. Ανέχεται και περιμένει και τους βραδυπορούντας. «Ἀλλὰ πάντας εἰς μετάνοιαν χωρῆσαι». Δίδει περιθώριο χρόνου, αναβάλλει για να μπουν περισσότεροι μέσα. «Ἥξει δὲ ἡμέρα Κυρίου ὡς κλέπτης ἐν νυκτί». Όπως ο κλέπτης παραφυλάει και κλέβει την ώρα που κοιμάται ο αφέντης, έτσι

«οἱ οὐρανοὶ ῥοιζηδὸν παρελεύσονται, στοιχεῖα δὲ καυσούμενα λυθήσεται, καὶ γῆ καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἔργα κατακαήσεται». Δεν το πιστεύει ο άνθρωπος αυτό. Ο Ιωάννης την έχει δει αυτή τη γη και αυτόν τον ουρανό, τον καινούριο, γιατί η πρώτη γη θα φύγει από τη μέση, όπως αναφέρουν οι Γραφές, και όχι γραμμένα μετά Χριστόν αλλά και προ Χριστού. Διά του Ησαΐου αναφέρεται ότι θα φύγουν οι ουρανοί οι παλαιοί και η γη η παλιά. Γράφει στο 21ο κεφάλαιο στην Αποκάλυψη ο Ιωάννης ότι τα είδε αυτά: «Καὶ εἶδον οὐρανὸν καινόν», με άλφα γιώτα, «καὶ γῆν καινήν», με άλφα γιώτα, «ὁ γὰρ πρῶτος οὐρανὸς καὶ ἡ πρώτη γῆ ἀπῆλθον, καὶ ἡ θάλασσα οὐκ ἔστιν ἔτι». Τα είδε τα ίδια.

Τα σοβαρότερα θέματα αυτά, γι’ αυτό και ακριβώς φρόντισε, για τους θέλοντας να υπάρχουν τεκμήρια, να μπορέσουν να σταθούν. Αλλά βέβαια για τους μη θέλοντας, όπως καταλαβαίνετε, όλα αυτά θεωρούνται παραμύθια. Και έχει το συμπέρασμά του: «Τούτων οὖν πάντων λυομένων, ποταποὺς δεῖ ὑπάρχειν ὑμᾶς ἐν ἁγίαις ἀναστροφαῖς καὶ εὐσεβείαις;» Όταν περιμένουμε, λέει, ότι θα διαλυθεί το παν και θα βρεθούμε στο κενό και θα βρεθούμε αντιμέτωποι μιας καταστάσεως που δεν περιμέναμε, πώς πρέπει, λέει, να πολιτευόμεθα; Πώς είναι συμφέρον να πολιτευόμεθα; «Προσδοκῶντας καὶ σπεύδοντας τὴν παρουσίαν τῆς τοῦ Θεοῦ ἡμέρας». Και να την περιμένουμε και να ετοιμαζόμεθα γι’ αυτήν την ημέρα, διότι όλοι θα βρεθούμε αντιμέτωποι αυτής. «Δι᾽ ἣν οὐρανοὶ πυρούμενοι λυθήσονται καὶ στοιχεῖα καυσούμενα τήκεται. Καινοὺς δὲ οὐρανούς», με άλφα γιώτα,

«καὶ γῆν καινήν, κατὰ τὸ ἐπάγγελμα αὐτοῦ», κατά την επαγγελία, κατά την προφητεία του Ησαΐου, «προσδοκῶμεν, ἐν οἷς δικαιοσύνη κατοικεῖ». Για τους θέλοντας λοιπόν υπάρχει φως, εάν θέλουν να πληροφορηθούν πώς έχει θέσει τα θέματά του ο Θεός. Αν υπάρχει βέβαια, γιατί για πολλούς, αν υπήρχε, θα τον άκουγαν κιόλας. Αλλά για πολλούς δεν υπάρχει. Είναι και ορισμένοι οι οποίοι τον παραδέχονται αλλά δεν τον ακούνε. Ακούν αλλά δεν υπακούν. Γι’ αυτό και ο ίδιος είχε πει: «Ὁ ἔχων ὦτα», όχι για ομορφιά, «ἀκούειν», τα έχει για να ακούει, «ἀκουέτω». Ας ακούει τι είναι συμφέρον γι’ αυτόν, διότι εφόσον, είτε το θέλουμε είτε όχι, θα πέσει αυλαία κάποτε, νομίζω ότι θα πρέπει κατά κάποιον τρόπο και εμείς να το φιλοσοφήσουμε όσο υπάρχει καιρός. Αυτά είχα να πω και σήμερα, αναφορικώς, σαν μια συνέχεια εκείνου του λήρου του δικού μας εδώ.

Δεν ήθελαν να παραδεχτούν Ανάσταση. Η Γραφή αναφέρει ότι θα γίνει η Ανάσταση.