Icons of the Theotokos

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Remember that we began by speaking about the person of our Most Holy Theotokos. As we said, there are many types concerning her person, many prophecies, and various ways in which her work and her person are presented. I do not know whether you have ever given thought to the many names of our Most Holy Theotokos. Although she is one and the same, she has many titles. Different events have given rise to these names. The Revealed One, for example.

Obviously, she is called that because she was revealed. She is called the Theotokos of the Great Cave because her icon is there in that great cave; the Hanging One because her icon hangs in a certain place; and the Swift to Hear because those who offer the Paraklesis before that holy icon receive swift answers. There are the Portaitissa, the Chrysoleontissa, and many, many other names. Some come from events connected with holy icons of our Most Holy Theotokos, others from miracles that have taken place, and still others from particular locations. Some time ago, I had the opportunity to collect a number of names associated with icons and churches of our Most Holy Theotokos.

I have reached a total of six hundred—six hundred names—and of course I have not exhausted the subject. There may be another two thousand. I gathered as many as I could and included them in the second volume of one of my books, entitled Orthodox Christian Anthology. Six hundred names are recorded there, yet as I continue to observe, encounter, hear, read, and see, I find countless others. As great as our Most Holy Theotokos is, so great is the number of names given to her churches and icons. Here, I imagine your attention was drawn to a feast being held today nearby, outside Xirochori. Was there not a feast near an icon of our Most Holy Theotokos called Ntinious?

Indeed. Those who had relatives there would have gone. What does this name mean? Every icon has a story. Ntinious is a Turkish word meaning “return.” This icon, then, has its own history, and its feast is celebrated today. The story is that once, a Christian who was being pursued by a Turk went and hid behind the icon. But how could he hide? Could he really be concealed? He simply stood upright behind it. From where he was, the Turk aimed at approximately where the man’s head would be. He did not shoot at his feet; he aimed for his head. Because of the man’s height, his head happened to be at about the same level as the head of our Most Holy Theotokos in the icon. So the man stood there—and bang!

The shot struck the head of our Most Holy Theotokos in the icon and pierced it. That is the very icon you went to venerate, if indeed you went. But the bullet did not kill the Christian. It returned and killed the one who had fired it. It did pierce the icon, of course, and the hole remains as testimony to the miracle; but the Turk was killed, while the Orthodox Christian was not. The icon immediately received a name and came to be called Ntinious. You can see the name yourselves: outside, by the pine tree, there is a large notice announcing the feast, and it bears this name. I have simply given you one relevant example. Another is Panagia Malevi, the myrrh-streaming icon in the Peloponnese. She is called Malevi because the icon is on Mount Malevos, on Mount Parnon, which in the vernacular is called Malevos.

There are countless other such cases associated with our Most Holy Theotokos. Around this beloved person of Orthodoxy, this beloved person of all Christians, upon hearing the words “Most Holy Theotokos, Mother,” a great stir arises—a devout stir, not the usual commercial clamor or other sinful noise. The stir surrounding her person is reverent and bears within it the substance of salvation, not destruction—salvation. Throughout the entire year, at particular times, seasons, and places, such devout activity takes place around the icons of our Most Holy Theotokos. There is a greater variety of icons of our Most Holy Theotokos than of Christ, and more churches throughout the world are dedicated to her than to anyone else.

Our Christ may not have five, ten, or twenty thousand churches throughout the whole world. But how many does our Most Holy Theotokos have? Thousands. You see, her name is one of the two sweetest names. The sweetest things to a human being are mother—whom we now simply call “mama”—and bread: mama, the mother, and bread. These are the two beloved things, the spiritual and the material. That is why the most tender feelings a person can express are centered upon the person of our Most Holy Theotokos. Yet many times we are found wanting: we bind her hands, as it were, and do not give her the opportunity to help her child as much as she desires,

because this child of hers does not listen as he should. She then has no grounds on which to appear before Christ and make her request, for she does nothing by herself. Whatever is done is done by the Lord. Just as the moon has no light of its own, so our Most Holy Theotokos has no light of her own. Christ is the source, just as the sun is the source. Where there is the sun, there is the moon and there are the stars. Where there is Christ, there is the Most Holy Theotokos and there are the Saints. As it is in the heavens, so it is in the spiritual firmament. From the beginning of the world, then, controversies concerning our Most Holy Theotokos have arisen around these icons and around the churches that house them, for most often a church takes its name from its icon. The heretics—whether they are Jehovah’s Witnesses, Protestants, or whatever name they bear—react whenever they hear of these things.

The first thing they recommend when they enter a home is that the icon of our Most Holy Theotokos be taken down, that all the icons be removed, so that they will no longer call these holy persons to mind. This is a very bitter matter for Satan. I remember a monk whom Satan had been fighting for fifty-five years.

One day Satan appeared at the door of his hut. The elder said to him, “Hey, we have grown old—you and I have both grown old. Will you not leave me in peace? I am an elder now, nothing but skin and bones, yet still you hurl your fiery darts at me.” Do you know what Satan replied? “If you promise to do something I tell you, I will leave you alone. I will never fight you again.” In his anguish, the poor man said, “I will do it,” without first finding out what Satan would ask. He might have told him to deny God. But after being so thoroughly tormented by the temptation of the flesh for fifty-five years, he said, “I will do it.” And what do you think Satan instructed him to do? What did he ask? He said, “Take down that piece of wood you have hanging there and throw it away.” The monk had an icon of our Most Holy Theotokos, and Satan pointed to it: “Take down that piece of wood and throw it away.” When the monk heard this, he realized what a terrible mistake he had made. “I will give you my answer in two days,” he said. Then he got up,

left, and went into the desert to find another spiritual father. He told him, “This is what happened to me. I said yes to the devil, and the devil told me to throw away the icon of our Most Holy Theotokos. What should I do?” The spiritual father replied, “Why were you so hasty and let Satan get the better of you? Why did you not first ask what he wanted, so that you could determine whether it was right to do it? In any case, it is better to keep our Most Holy Theotokos there and go to Hell than to enter Paradise without her.” So the monk returned and told Satan, “No. I would rather have you torment me here, even fall into fornication and go to Hell, than remove our Most Holy Theotokos from this place.”

Do you know how our Most Holy Theotokos responded to this sacrifice? She said to the Lord, “Cast that one out,” and the man was left in peace. I tell you this to show the hatred Satan bears toward our Most Holy Theotokos. Therefore, always be careful and discerning, and never agree to remove an icon from your home. Put out your father, put out your mother, put out your children, your husbands, or your wives if need be—but never put Christ out of your home. Never put out our Most Holy Theotokos, and never put out the Saints. In a home where the Saints are present and their icons are venerated with reverence—not incensed with cigarette smoke, but honored with incense from a censer and hung with respect—there Satan’s arrows are restrained.

There must, of course, be reverence; the icons are not merely decorative pictures. So, last night we spoke about these types and these matters concerning our Most Holy Theotokos in the Old Testament and the New Testament. Tonight I would like to tell you about a series of events connected with the Holy Icons. Someone might wish to know when the first icon of our Most Holy Theotokos was painted and who first thought of painting her. Many would immediately answer, “The Apostle and Evangelist Luke.” No, it was not the Apostle. There was an icon made without hands before the time of the Apostle.

In fact, there were two icons made without hands, for there are not only icons made by human hands. There are also icons made without hands, and these are called acheiropoietos icons.

While our Most Holy Theotokos was still living, and before Luke had yet appeared on the scene, John and James built a small church dedicated to her in Lydda, the homeland of Saint George. You know the place: Lydda is near the airport beyond Tel Aviv, and in their language it is called Lod. While she was still living, the two of them built this little church and asked whether she would come there to bless their undertaking. She replied, “Go, and you will find me there.” They thought she meant that she would travel there by some other means. “Go,” she said, “and we shall meet there.” So they went, and...

they opened the little church to prepare to receive her when she arrived. But as soon as they entered, they were astonished: on one of the four columns of the iconostasis, the image of our Most Holy Theotokos had been painted—imprinted upon it. This was the first acheiropoietos icon of our Most Holy Theotokos. There are other icons made without hands as well. There is an earlier one of Christ, and there is also the one I showed you one evening outside, while recounting the events in Jerusalem. As Christ carried the Cross along the way of suffering up to Golgotha, a young woman named Veronica wiped His face, and He left the image of His face upon her cloth. There is also the other, later acheiropoietos image, the Holy Mandylion of King Abgar of Edessa, whose feast the Church celebrates on August 16.

These are miracles, with their attendant events and so forth. Do not listen to those who call us idolaters. If that accusation were true, Christ would not have given His image upon wood, nor would He have left His image on cloth or paper. Neither would the image of our Most Holy Theotokos have been imprinted on a wall. Their claims are therefore false, and they wrongly interpret that passage from Exodus: “You shall not make an idol.” We do not make an idol. We simply depict a person so that we may remember him, his promises, and the events of his life. In general, an icon is the Gospel in visible form. The Gospel says, for example, that “His mother and the beloved disciple, John, stood by the Cross.” The Gospel records it in words, and in the image we see Christ crucified, our Most Holy Theotokos standing there, and John beside her. What, then, has happened? There the event is set down on paper,

while here it is rendered in mosaic, there in paint, and elsewhere on a wooden panel. The icon presents the very same events that the Gospel recounts. Where is the idolatry in that? How is it contrary to reality? Let us not be led astray by their ideas. The second acheiropoietos icon of our Most Holy Theotokos also appeared during her lifetime. The Orthodox had again built a small church dedicated to her, this time in Mini. Others tried to take the building from them, claiming that it belonged to them and had been built for their own use. The Orthodox, being the last and most persecuted, lacked the power to stand against the civil authorities and assert their rightful ownership of the building. Eventually, the matter came before a court. Both parties appeared...

and each claimed ownership, one saying, “It is mine,” and the other denying it, and so forth. The presiding judge, perhaps illumined by our Most Holy Theotokos, ordered the building sealed and the keys kept by the court until some sign appeared favoring the religion of one side or the other. They agreed to return and open the church again after several days. When they returned and opened it, there on the left side of the iconostasis—where you see the Honorable Forerunner and our Most Holy Theotokos as the Life-Giving Spring—was an acheiropoietos icon of our Most Holy Theotokos upon the wall. It was exceedingly beautiful, with blue on the inside and red on the outside. When the Christians saw it, they rejoiced with exceedingly great joy, as we say. They hurried away, and then the...

qadi—the presiding judge, in any case—came. “What is this?” he asked. “This is our Mother; this is our Most Holy Theotokos,” they answered. In this way, the church was given back to the Orthodox. These, then, are the first two acheiropoietos icons of our Most Holy Theotokos handed down to us by tradition. Next come the icons painted by the Apostle and Evangelist Luke. Today, most people, even the devout, do not know how many such icons there are and attribute many of them to him. They say, for example, that the icon on Tinos is by the Apostle and Evangelist Luke. They say the icon at Voulkan is by the Apostle and Evangelist Luke, and that the icon at Malevi is by the Apostle and Evangelist Luke. Many wonderworking icons are attributed to the Apostle and Evangelist Luke in this way.

I would like you to know, then, that the Apostle made only three icons. From these prototypes all the others were made—seventy according to some, one hundred and twenty according to others, and one hundred and fifty according to still others. But they were not works made by the Apostle himself; the later icons were derived from his. Now, which are these three? One is the icon of Panagia Soumela, whose feast was celebrated the day before yesterday, on the fifteenth, at Kastania, in the Pontian settlement. The second is at Mega Spelaion, near Kalavryta in the Peloponnese, and the third is at Kykkos Monastery in Cyprus. One is made in mosaic, and another is painted.

The icon at Mega Spelaion is made of wax and mastic. Although the monastery has burned down three times, the icon has never been burned, even to this day. In this icon, the Theotokos holds the Lord on her right arm. Listen now to the accounts surrounding these three icons. The Most Holy Theotokos (All-Holy) was still alive, and Luke, a friend of Paul and evidently an amateur painter, went to ask for her blessing and permission to make her portrait, as we would say today in more formal language. She readily agreed and told him to wait. A short while later...

the Archangel Gabriel appeared with three wooden panels. The Most Holy Theotokos said to the Apostle Luke, “Take them and make whatever you think best.” He had intended to make one icon. Yet she gave him three panels. At that moment he completely lost his composure and was left speechless. He could not bring himself to ask why there were three, or anything else. He took them, lowered his head, and left. Then he set to work from memory, according to how he remembered and had seen her, and he made one icon. When he finished it, he examined it from every angle and decided that there was nothing more to add. Then, very timidly, he took it and looked for a suitable opportunity to show it to her, his heart pounding as he waited to hear what she thought. His heart was almost leaping out of his chest. At last he arrived, knocked humbly, and came before her. “Forgive me. I have brought something I made as well as I could, out of love and reverence.” “Sit down. Well done; it is beautiful.” His heart settled back into place. “Look,” she told him, “everything is very beautiful—except for one thing.”

When he heard “except for one thing,” he froze. “Forgive me,” he said. “Tell me what it is, and I am ready to correct it. I am not a trained artist; I am only an amateur painter, and what I dared to undertake was a serious matter.” “Well,” she said, “am I alone?” He had depicted the Most Holy Theotokos by herself. “Am I alone? Do I have no one with me?” At once he clutched his head and covered his face. “You have the Lord,” he said. “Then where is He?” she asked. He froze again. This icon, in which she does not hold the Lord in her arms, is the one at Soumela. Luke gathered his things and left. Then he went to begin a second icon.

He made the second icon with the Lord. After the time required to complete the work, he once again came before her humbly and timidly, his heart ready to leap out of his chest, afraid that she might find some other fault. He could hardly believe this was happening. In any case, he humbly presented the second icon. Now he understood why there had been three wooden panels. When she saw it, she congratulated him again and said, “Beautiful work—very beautiful. But this one also has a mistake.” Luke froze once more. “What is the mistake?” He had included Christ and depicted her holding Him on her right arm. This is the icon at Mega Spelaion, in which she holds Him on the right, made in relief from wax and mastic.

It still exists to this day. I do not know whether you have been counted worthy to go there. Pray that you may be granted the grace to go and see it. Normally, the Lord should have been on her left arm. So Luke gathered his things again and went to make the third icon. This time he depicted her properly, with the Lord in her arms, and made the icon in mosaic. It is now at Kykkos Monastery in Cyprus. This is the history of the three icons made by the Apostle and Evangelist Luke. Other icons have been derived from them down to the present day and are attributed to Luke. They are from Luke, but they are not works made by Luke himself. These alone are the three icons. Now, concerning the one that was taken down to Cyprus...

Did Kykkos Monastery exist then, two thousand years ago when these events took place? No, it did not. A monk carried the icon in his hands and was guided by the Most Holy Theotokos to the place where the monastery would later be built. The icons did not travel by themselves. They were taken wherever they went at the command of the Most Holy Theotokos; afterward they were found or revealed, and monasteries were built there, and so forth. Tradition says that as the monk climbed the mountain carrying the icon—the mountain now known as Mount Kykkos—a little bird flew ahead of him, chanting in a human voice: “Kykkos, Kykkos, mountain high, a monastery shall arise; a golden Lady shall enter there, and never from that place depart.”

The icon remains there to this day. It also has this particular characteristic: it does not permit itself to be unveiled and remains covered. Once, a Turk irreverently tried to uncover it and was struck down by lightning. Those of you who have visited Cyprus and Kykkos Monastery can confirm that the icon known as Panagia Kykkotissa remains covered to this day. This is the monastery to which Makarios also belonged. Makarios of Cyprus, the Archbishop who reposed some years ago, received his monastic tonsure at this monastery. These, then, are some accounts concerning the great names associated with the icons.

The icon of Tinos was revealed later through visions and other signs, but it is not a work of Luke. The icon of Panagia Malevi is also attributed to Luke, but it is not a work of Luke. I would therefore like you to know some of these events and their history: why each icon bears a name distinct from the others, and why each has a particular grace associated with it. Let me now tell you an account concerning the icon of Malevi. You will see how events arise around an icon that eventually becomes a place of veneration and devotion for people. How do people come to say:

“We shall go there, because this and that miracle happens there”? You know, I have already spoken to you about it. Malevi is on Mount Parnon, in Kynouria. Because Parnon is also called Malevos, the icon is called Malevi. The monastery is one of the fifty-two monasteries on Mount Malevos. I would dare say that today it is the only monastery there that is truly flourishing and receives a great many visitors. Perhaps this is because, through the Theotokos (God-bearer), the Lord works the miracle of myrrh flowing from her icon and performs miracles in many different ways. If you go and see all the votive offerings there, you will understand that the miracles she has worked are, figuratively speaking, as countless as the hairs on our heads.

We give something—we make an offering to the Most Holy Theotokos, for example—but only when she has done what we asked. If she has not, we do not give it. You know how this goes: “Do this for me, and I will bring you a candle as tall as I am. Do that for me, and I will bring you my earrings. Do this other thing for me, and I will leave you my ring.” If you do not grant my request, then you have not earned your payment, and I will not give it to you. Consequently, all those votive offerings have, so to speak, been earned.

They are votive offerings hanging on the icons and displayed in glass cases. If you go there and see them, you will say, “What is happening here?” Today Malevi has an influence throughout the whole world, across all five continents—not merely in Kynouria, Athens, or Greece in general. It reaches all five continents. I correspond with people and keep records of the miracles.

Name any continent, and I have correspondence from there describing miracles. Many different miracles take place. You know, certain Saints have received a particular gift corresponding to the way they suffered martyrdom. Saint Paraskevi, for example, has a special gift of healing illnesses of the eyes, because her eyes were torn out amid her other tortures. God granted her this special gift, so that those who invoke her may be healed. Saint Artemios helps with ailments of the reproductive organs, Saint Magdalene with hair loss, and Saint Barbara with smallpox. Each Saint has received a particular grace corresponding to his or her martyrdom. But there is one Saint, Saint Nektarios of Aegina, and there is also the Most Holy Theotokos, who are like entire medical centers. Their gift is not confined to one particular illness. They are not merely specialists; they are like a whole university.

They are not simply one clinic but a general hospital that treats everything. What do you need? Help with childlessness? She is there. Tuberculosis? She is there. Someone possessed by a demon? She is there. Whatever you can imagine—family problems, difficulties with your work, or any other human need—the Most Holy Theotokos takes care of it. She has complete freedom to act and encounters no difficulty anywhere. Only sometimes, in order to teach a lesson, she sends mothers who ask her for a child to her own mother. She sends them to Saint Anna, because Saint Anna has a special grace concerning barrenness and women who have no children. Yet today, at Malevi, the Most Holy Theotokos has set even this aside. She takes such cases upon herself.

Look, today was her feast. If you had gone there beginning yesterday, for example, you would have seen the children brought to be baptized—children regarded as her own. They are given the name Malevi. Just as some are named Chrysovalantou, so others are named Malevi. You would ask, “What is happening here?” A woman may have gone five, ten, or twenty years without holding a child in her arms; then she goes to the Most Holy Theotokos, and the following year she returns with a child in her arms. These are extraordinary things. How and why they happen, I do not know. From what I have read, I believe that God uses even these outward, material things in order to help the human person. Yet miracles are not for those who already believe. The faithful do not need to see miracles in order to believe. Miracles are for those who are slow to believe and for unbelievers.

The one who is slow to believe wants something more, as Thomas did. He was not an unbeliever; he was slow to believe. That is why the Lord told him, “Do not become unbelieving.” So he was not yet an unbeliever; he simply wanted proof. The others told him, “We saw Him, we spoke with Him,” and so forth. But Thomas said, “I must see Him too. Unless I see and put my finger there, I will not believe.” Very well, that is what he said. Christ, who always condescends to our weakness and desires the salvation of all, came eight days later. The circumstances were the same: the doors were shut, and so forth. He stood in their midst and immediately called Thomas to Himself: “Come here, Thomas. Put your finger into the print of the nails, and do not become unbelieving, but believing.” God condescends in order to help the human person through sight, smell, and hearing as well.

Through the senses, He strengthens a person in what he believes. But the unbeliever will not believe. He will be condemned and left without excuse, because his pride will not allow him to attribute the miracle to God. Instead, he attributes it to some trick, or even to the devil, just as the Jews did. Christ cast a demon out of a man, and they said, “He casts out demons by Beelzebul, the ruler of the demons.” Such people exist today as well; nothing has changed. The devil has not changed. The way you come here and leave here has not changed. The way we eat and nourish ourselves remains the same. So it is also with matters of faith. Satan is the same, and grace is the same. As long as a person remains proud, he will not turn back. He does not believe; he merely leaves himself without excuse. Therefore, every miracle...

has a double face, as the French say. It has two aspects. One helps the person who is willing to believe, while the other condemns the one who refuses. That is why Isaiah 55:11 says, “The word that goes forth from my mouth shall not return empty.” In other words, everything spoken and everything done by the Holy Spirit has two aspects. You see or hear, you believe, and you are saved. You see and hear, but reject it, and you are condemned to Hell. Nothing else can be done for you. And yet there are people who reject the miracles of Malevi, although the Most Holy Theotokos herself has come down and, in various ways, taken them by the ears. I have many things I could tell you about this. In any case, I shall tell you one account...

which led to the creation of a second icon of Panagia Malevi. There was a nun who was suffering from lupus cancer, a particular form of cancer accompanied by terrible pain, and she was near death. She was being treated at the Asklepieion Hospital in Voula. This nun belonged to the Monastery of Saint John the Theologian, at the edge of the Papagou district in Athens. The doctors had given up all hope. They took the young woman back so that she could die at the monastery. She had not yet received the monastic rite as a great schema nun.

They wanted at least to give her the great schema before she died. The doctors gave her no more than one day to live. They thought of performing the rite where she lay, but that would have been difficult. Then they considered placing her in a chair and taking her into the church. That, at least, was the plan. It was sometime in the afternoon, I believe on a Saturday. I have written these details down, but I cannot recall them precisely at the moment. She was in terrible pain and asked a sister to give her an injection of morphine so that she could find some relief. The sister gave her the injection and withdrew, because the dying woman had fallen into a half-conscious state and was drifting off to sleep. At that moment she heard a quiet knock at the door. Someone knocked, and she became upset. “They will not even let me die in peace. They know how much pain I am in, yet they will not let me rest for a little while.” In any case, she did not answer. “Amen,” as the nuns say.

The door suddenly opened by itself, and three persons entered: a most majestic Lady, a bishop, and another man dressed in an old, full-length robe. While the nun was still under sedation, the Lady approached her and spoke to her. “How are you? How are things?” The nun replied, “I am very ill. I think I am going to depart”—meaning that she was going to die. The Lady said, “We have come to make you well. I had intended to come later, but because they are about to tonsure you as a nun, I thought I should come sooner. I have come from up above, from the monastery of Malevi. This bishop here is from Aegina.”

It was Saint Nektarios of Aegina. “And this other one is your patron here.” It was Saint John the Theologian. These were the three exalted visitors. The nun thought she was dreaming or seeing things in her sleep. That was how she understood it. In any case, the Most Holy Theotokos spoke to her clearly and firmly. “Do you not know me?” Of course, she did not recognize her. On her bedside table was a postcard depicting Panagia Malevi. The Most Holy Theotokos picked up the postcard, held it before her, and said, “This is who I am.” Then the nun cried out, “My Panagia, is it really you?” At those words, the Most Holy Theotokos smiled at her, and all three departed. The woman who had been dying and heavily sedated got up and began shouting. Those outside had already given her up and were preparing her shroud—the ‘crows’ had arrived to bury her.

When she began shouting, they thought she had lost her mind. It was the hour of Vespers. Someone heard what had happened, and soon all the monks there came rushing over amid a great commotion. “A miracle! A miracle! A miracle!” They ran downstairs; the bells began ringing, and afterward they served the Paraklesis. She got up and went into the Church. The diocese can attest to what followed: the next day, if I remember correctly, she was tonsured as a nun there by the Bishop of Synada, and she related everything exactly as it had happened. That woman is still alive today. Saint Nektarios had also brought her out of Evangelismos Hospital on an earlier occasion, when she had been placed in isolation to die. He came to her during the night and healed her. She got up that very night, telephoned the abbess at the monastery, and said, “I am well now. Come and take me home.”

That was the second miracle he worked for her. In any case, I mention it together with the other one. The postcard of the Most Holy Theotokos—the one she had taken into her own hands—was placed inside an icon frame, because it too began to stream myrrh. The Myrrh-Streaming Theotokos from the monastery above had come here and held it in her hand, and afterward the postcard itself began to stream myrrh. You understand what a miraculous transformation took place. Around that time, there was a dispute in the monastery. One of the nuns was to be tonsured; one person objected, another would not cooperate. In any case, a revelation had instructed them to give her a particular name.

The others—the sisters who were there—did not want that name to be given. Not long before this, there had also been a disturbance: an argument, as we would call it. A Christian argument, like the ones we have ourselves—but an argument nonetheless, and it took place inside the monastery. While they were discussing these matters, even though the Most Holy Theotokos had given certain instructions by revelation about what should be done and how the icon should be installed, their quarrelling led them to object. Suddenly, a crash was heard as though an atomic bomb had fallen inside the monastery. They were terrified and trembling; they were struck speechless. “What happened? What was that?” They searched everywhere, trying to discover where it had happened. “It sounded as though it came from here.” “No, from there.” At last they reached the cell, because the sound seemed to have come from inside it.

They went in to see what destruction had occurred and whether someone had planted a bomb. When they entered, they saw that the icon of the Most Holy Theotokos had been struck and shattered into a thousand pieces. The icon itself had caused that crash. They were terrified and gathered around it. They understood that the Most Holy Theotokos was intervening, and they did not know what to do. Meanwhile, they telephoned a pious woman they knew in Athens. They gave her the measurements and asked her to send them a new pane of glass urgently the following morning so that they could replace the broken glass over the icon. This deeply devout woman, who knew nothing about what had happened, is still alive today.

That day was Wednesday afternoon and the shops were closed, so she arranged to buy the glass the next morning, on Thursday. During the night, the Most Holy Theotokos appeared to the nun whom she had healed—the nun who kept the little icon in her cell—and said, “Tell the abbess to notify the woman not to send any glass. The glass is to remain exactly as it is, as an eternal rebuke, because you disobeyed the Most Holy Theotokos.” The nun was terrified and went to the gerontissa, the abbess, and told her everything that had been said. The abbess immediately telephoned the woman: “There is no need to hurry. We have settled the matter. Do not send us the glass we requested.” And so no new glass was sent.

The icon remained there in that condition, and it remains so to this day. Thus, there is some particular event connected with every icon of the Most Holy Theotokos. And I am speaking to you about events from our own time—not only from long ago, but from this very age. Synaxaria are being written even now. Just as miracles happen today, so they happened then; and just as the books record the miracles of those times—the Evergetinos, the Synaxaria, the Lausiac History, the Atata—miracles happen now as well. They are exactly the same, and I would even dare to say that they are greater. Not one jot of our Church has changed. She continues along the same path she has always followed. People have gone off the rails; people have fallen into ruin and scattered in every direction. They have lost their minds and lost their way. But the Church continues upon her path.

She continues even if no one is inside her—even if there is not a single person. You may see a bus running its route completely empty, yet it continues its scheduled journey so that it can reach its destination. Go abroad and you will see buses running their routes empty. People do not board them because they have their own cars. Yet the bus arrives at the appointed hour and waits. It does not wait to fill up or even to take on one passenger; it completes its route empty. So it is with the Church. I have told you, then, an event connected with the Most Holy Theotokos, Panagia Malevi. It is something from our own time: for five hundred drachmas you can travel there and see it with your own eyes. Events such as these are what give rise to the particular traditions surrounding the Most Holy Theotokos and her icons. There is, for example, the icon of the Akathist Hymn.

It is kept at the Holy Monastery of Saint Dionysios on the Holy Mountain. It is a portable icon, approximately the size of this one here, perhaps a little larger.

This is the icon that offered protection during the time of the Avars, when the Akathist Hymn was first sung in Constantinople. That is why it is called the icon of the Akathist Hymn. The Portaitissa is another icon, for example. It is a large icon, about one and a half times the size of this icon of the Most Holy Theotokos.

This icon is connected with the period of iconoclasm. She is the guardian of the Holy Mountain. A widow in Constantinople possessed the icon, but when the persecution of the Holy Icons began, she could no longer protect it because it was so large. She therefore went down to the Bosphorus, cast it into the sea, and said, “My Panagia, protect both yourself and me.”

The icon departed, standing upright upon the water, and made its way to the Holy Mountain. One night, during the service, one of the fathers went outside the monastery and saw a pillar of fire rising from the sea and joining earth to heaven. He ran inside and told the other fathers. They went down to see what was happening and saw an icon of the Most Holy Theotokos standing upright upon the water. They took a boat and tried to retrieve it, but the icon moved away. It would allow no one to approach and take it. Nearby, in a cave, lived a fierce barbarian who had once been a robber.

He had repented and remained in that cave, weeping over his sins. The Most Holy Theotokos gave instructions that he was the one who should come and take her. The others regarded him as a sinner, but she arranged this to show him that she had forgiven him. And indeed, walking upon the sea, he went to the icon, took it, brought it back, and set it down on the shore. At the place where he set it down, a spring of Agiasmos—blessed water—came forth. Those men among you who have visited the Holy Mountain will know the place I mean. From Iviron Monastery, as you set out along the shore toward Philotheou, after about two hundred paces and before the turn, there is a large white chapel. Inside it is the Agiasmos that sprang forth as soon as the icon of the Panagia Portaitissa was set down there.

At first they placed the icon by the gate. Later, however, they thought someone might steal it, so they took it inside. But it left that place and returned to the gate. Once again they carried it inside, and the same thing happened a second and a third time. Then the Most Holy Theotokos appeared to the elder and said, “I did not come to your monastery so that you might guard me. I came to guard you. As long as my icon remains here, do not be afraid. But when my icon departs, do not leave even a cassock behind; flee immediately.” And so they always watch the icon and take comfort as long as it remains there. There is also the Holy Lamp of the Most Holy Theotokos at Iviron Monastery, a large vigil lamp that moves according to whether the events to come will be joyful or grievous.

It moves especially on August fifteenth—which, for those following the old calendar, falls on the twenty-eighth—and at the Annunciation. You can see it moving during the feast. When the doxology begins, or when they begin singing “It Is Truly Meet,” it turns in great circles. It did so at Vespers this year and also at Vespers last year. This is a sign of consolation for the monks and for Orthodoxy as a whole, and the icon there becomes a source of hope. I will not take much time, but I must tell you one more story. Many of you have heard of the Panagia Tricherousa, the Three-Handed Theotokos. She has many names. You see that this icon has three hands. All the other icons have two, but this one has three. Let me tell you its history: how this came about, where the icon is now, and who possesses it.

We must go back to the seventh century, to John of Damascus, the hymnographer. John of Damascus served as secretary to a local ruler. He was falsely accused before that ruler of secretly passing documents and confidential information to his master’s enemies. Without conducting any investigation, the ruler seized him, cut off his right hand, and hung it in the public square as a warning: this is how those who behave in such a way are punished. His hand remained hanging there for the entire day. John bound his wounded arm tightly, weeping and suffering. One of his friends went to the ruler and pleaded with him: “He has been publicly humiliated enough. You have punished him. Give him his hand so that he may bury it and mourn over it.” It seems that the Most Holy Theotokos illumined the ruler, for he relented and gave him John’s hand.

John took the severed hand and went into a small church dedicated to the Most Holy Theotokos. He held his own severed hand—the hand that had hung in the square all day while wasps and flies fed upon it—and began to weep and pray. There, amid his weeping, tears, and pain, he fell asleep. Then he saw the Most Holy Theotokos, who said to him, “I have heard you.”

“Have you forgotten? Your hand is back in its place, but do not forget your promise.” He sprang awake, hardly knowing where he was. He remembered the Most Holy Theotokos—her face, her words, and the consolation she had given him. He looked for his hand and saw that it was restored to its proper place. You can imagine what followed.

Indeed, afterward he devoted his life to hymnography, and especially to hymns for the Most Holy Theotokos: “I shall open my mouth, and it shall be filled with the Spirit,” and so many others. The news spread that John had his hand again, and eventually the ruler heard of it. “What a fraud! He is such a deceiver that he gave me someone else’s hand. They must have cut off another man’s hand, which means others are involved in the plot as well.” They seized them and dragged them before the court.

He demanded the ultimate penalty. John came forward, with a little cassock hanging there, and stood before him. “Why did you do this, you fraud?” he asked. “Your Honor,” John replied, “I did nothing. He truly did cut off my hand, but he did so unjustly. And the Most Holy Theotokos, in whom I believe—my mother—gave it back to me.” “What are these things you are saying? Then show us your hand.” But what had happened?

He was demanding the ultimate penalty. Yet all around the place where the hand had been severed, a groove remained, deep enough for an entire necklace to fit into it. Yes, the hand was back in its place, but it was plainly visible that it had been cut off and joined back on. So John uncovered it and showed him: “Look—the bone itself.” This was enough for the judge not only to set him free, but also to release him from service, so that he could go and live the life worthy of him. After that John followed this path and lived at the Monastery of Saint Sabbas. I have photographed his tomb, and I will show it to you in the series of pictures displayed outside. His tomb is there at Saint Sabbas, in the desert. He then made an icon of the Most Holy Theotokos and added another hand beneath it, saying, “This hand too is yours, because you gave it back to me.” Thus the icon has three hands and is called the Three-Handed Theotokos. The third hand is that of John of Damascus. He also prophesied that the icon would remain there and would be given to a ruler named Michael.

And so it happened. The ruler came there on a pilgrimage to the Holy Land, and this icon was given to him as a gift. The Three-Handed Icon was then taken from the Holy Land to Serbia. The Serbs kept it among them as the Israelites had kept the Ark. Whenever they set out on any campaign, they placed the icon on a mule at the head of the army, and they were always victorious and triumphant. Many years later, both the mule and the icon disappeared.

Θυμηθείτε που μιλήσαμε αναφορικώς με το πρόσωπο της Παναγίας μας από πρώτη σκέψη. Γύρω από το πρόσωπο της Παναγίας μας, όπως είπαμε, υπάρχουν πολλοί τύποι, υπάρχουν προφητείες, υπάρχουν διάφοροι τρόποι που παρουσιάζουν το έργο της και το πρόσωπό της. Δεν ξέρω εάν σας έχει απασχολήσει ποτέ το θέμα των πολλών ονομάτων της Παναγίας μας. Παρότι είναι μία και η αυτή, έχει πολλές προσωπωνυμίες. Υπάρχουν διάφορα περιστατικά τα οποία δίνουν αυτές τις ονομασίες. Φανερωμένη, επί παραδείγματι.

Προφανώς διότι εφανερώθη. Μεγαλοσπηλιώτισσα, διότι είναι μέσα στο μεγάλο εκεί σπήλαιο. Κρεμαστή, διότι είναι κρεμαστή σε ένα μέρος. Γοργοεπήκοος, διότι οι απαντήσεις είναι γρήγορες σε όσους κάνουν την παράκληση μπροστά στην αγία αυτή εικόνα. Πορταΐτισσα, Χρυσολεόντισσα και, και, και, και ονόματα πολλά γύρω από τα περιστατικά τα οποία έχουν λάβει χώρα από άγιες εικόνες της Παναγίας μας, αφενός, και γύρω από θαύματα τα οποία έχουν γίνει, και από τις τοποθεσίες υπάρχουν αυτά τα πολλά ονόματα. Παλαιότερα μου δόθηκε ευκαιρία και συνέλεξα μερικά ονόματα γύρω από εικόνες της Παναγίας μας και από ναούς της Παναγίας μας.

Έχω φτάσει σε έναν αριθμό 600. 600 ονόματα, που βέβαια εγώ δεν έχω εξαντλήσει το θέμα. Μπορεί να είναι άλλες 2.000. Εγώ, όσα μπόρεσα, τα οποία τα έχω στον δεύτερο τόμο ενός βιβλίου μου που λέγεται «Ορθόδοξος Χριστιανική Ανθολογία». Εκεί πέρα υπάρχουν 600 ονόματα και, όπως παρακολουθώ, συναντώ, ακούω, διαβάζω, βλέπω, υπάρχουν και μύρια άλλα ακόμη. Όσο μεγάλη είναι η Παναγία, τόσο μεγάλος είναι ο αριθμός γύρω από τα ονόματα των ναών της και των εικόνων της. Στις εδώ θα επηρεαστήκατε από μια πανήγυρη, νομίζω, που έγινε σήμερα έξω εδώ στο Ξηροχώρι. Δεν έγινε μια πανήγυρη κοντά σε μια εικόνα της Παναγίας μας η οποία λέγεται Ντινιούς;

Μάλιστα, που θα είχαν μέσα δικά τους, θα πήγανε. Τι είναι αυτό; Κάθε εικόνα έχει ένα περιστατικό. Ντινιούς είναι τουρκική λέξη και θα πει επιστροφή. Αυτή η εικόνα, λοιπόν, έχει ένα ιστορικό και εορτάζεται σήμερα. Το ιστορικό της εικόνας αυτής είναι ότι κάποτε ένας χριστιανός, διωκόμενος από έναν Τούρκο, πήγε και κρύφτηκε πίσω από την εικόνα. Τι να κρυφτεί; Μπορούσε να κρυφτεί; Στάθηκε όρθιος πίσω από την εικόνα. Ο Τούρκος από εκεί σημάδεψε περίπου πού είναι το κεφάλι του· δεν του έριξε στα πόδια, πού είναι το κεφάλι του. Το κεφάλι του συνέπεσε, το ύψος του, να είναι κάπου εδώ που ήταν και το κεφάλι της Παναγίας μας. Στέκεται, λοιπόν, αυτός, μπαμ!

Ρίχνει στο κεφάλι εδώ πέρα της Παναγίας και το έχει τρυπήσει. Υπάρχει η εικόνα αυτή που πήγατε και προσκυνήσατε, αν πήγατε. Και το βόλι δεν σκότωσε τον Χριστιανό· γύρισε πίσω και σκότωσε αυτόν. Τρύπησε βέβαια την εικόνα, μένει μαρτυρία το θαύμα, όμως εφονεύθη ο Τουρκαλάς και ο Ορθόδοξος όχι. Έχει πάρει, λοιπόν, αμέσως ένα όνομα και λέγεται Ντινιούς. Και το ακούτε και εσείς και απέξω, μάλιστα, εκεί στο πεύκο υπάρχει μια προκήρυξη, μια γνωστοποίηση σε ένα φεϊγβολάν μεγάλο, που αναφέρει για την πανήγυρη. Αναφέρει το όνομα αυτό. Απλώς ένα παράδειγμα σας είπα σχετικό. Παναγία η Μαλεβή, παραδείγματι, που ρέει μύρον στην Πελοπόννησο, διότι είναι απάνω στον Μαλεβό, στον Πάρνωνα, που λέγεται στη δημοτική Μαλεβός, λέγεται Παναγία Μαλεβή.

Χίλιες δυο άλλες περιπτώσεις που είναι γύρω από την Παναγία μας. Γύρω, λοιπόν, από το προσφιλές αυτό πρόσωπο της Ορθοδοξίας, το προσφιλές αυτό πρόσωπο των Χριστιανών, που ακούει «Παναγία, Μητέρα», γίνεται πολύς θόρυβος, ευσεβής θόρυβος, όχι από τους συνηθισμένους εμπορικούς ή άλλους αμαρτωλούς θορύβους, αλλά θόρυβοι γύρω από το πρόσωπό της γίνονται, θόρυβοι ευλαβείς, θόρυβοι που έχουν μέσα περιεχόμενο σωτήριο, όχι απωλείας, σωτηρίας. Γίνονται, λέγω, μέσα σε όλο τον ενιαυτόν, μέσα σε όλο τον χρόνο, κατά περιστάσεις, κατά περιόδους, κατά τοποθεσίες, γίνονται γύρω από εικόνες της Παναγίας μας. Τις περισσότερες εικόνες σε ποικιλία τις έχει η Παναγία μας παρά ο Χριστός μας. Οι περισσότερες εκκλησίες στον κόσμο που υπάρχουν είναι της Παναγίας μας.

Ο Χριστός μας δεν έχει 5, 10, 20, μπορεί να έχει σε όλη την υδρόγειο. Πόσους η Παναγία μας έχει; Χιλιάδες. Είναι, βλέπετε, ένα από τα δύο ονόματα τα γλυκά. Τα πιο γλυκά ονόματα στον άνθρωπο είναι η μητέρα, που στην απλή τώρα λέγεται μαμά, μαμά, το ψωμί. Μαμά, η μητέρα. Είναι τα δύο προσφιλή πράγματα, το πνευματικό και το υλικό. Γι’ αυτό γύρω από την Παναγία μας είναι τα πιο λεπτά αισθήματα που μπορούν να εκδηλωθούν, είναι γύρω από το πρόσωπο της Παναγίας μας. Αδιαφόρως, βέβαια, αν πολλές φορές συλλαμβανόμεθα εμείς όχι εντάξει και τη δεσμεύουμε και δεν της δίνουμε την ευκαιρία να βοηθήσει τόσο που θέλει το παιδί της,

αυτό το παιδί της δεν ακούει όπως θα έπρεπε να ακούει. Έτσι δεν έχει πρόσωπο να παρουσιαστεί στον Χριστό μας να ζητήσει, γιατί αφ’ εαυτής δεν πράττει. Ό,τι γίνεται, γίνεται από τον Κύριο. Όπως η Σελήνη είναι ετερόφωτος, έτσι και η Παναγία μας είναι ετερόφωτος. Η αιτία είναι ο Χριστός, η αιτία είναι ο Ήλιος. Υπάρχοντος Ηλίου, υπάρχει Σελήνη, υπάρχουν άστρα. Υπάρχοντος Χριστού, υπάρχει Παναγία, υπάρχουν Άγιοι. Όπως είναι στο ηλιακό στερέωμα, έτσι είναι και στο πνευματικό στερέωμα. Γύρω, λοιπόν, από αυτές τις εικόνες που υπάρχουν και γύρω από τους ναούς με τις ανάλογες, βέβαια, εικόνες, γιατί από την εικόνα παίρνει και ο ναός τις περισσότερες φορές την ονομασία, έχουμε από καταβολής κόσμου θέματα επάνω στην Παναγία μας. Οι αιρετικοί, σε όποιο όνομα και αν ακούνε, μα οι Ιεχωβάδες ακούνε, μα οι Προτεστάντες ακούνε, ό,τι ακούνε.

Πρώτο που θα συστήσουν, όταν θα εισέλθουν στο σπίτι, να κατεβεί η εικόνα της Παναγίας, να κατεβούν οι εικόνες, να μην υπενθυμίζουν. Είναι ένα θέμα πολύ σκληρό για τον Σατανά αυτό και θυμάμαι κάποτε έναν μοναχόν, τον οποίο ο Σατανάς τον πολεμούσε 55 χρόνια.

Μια μέρα, λοιπόν, του παρουσιάστηκε στην πόρτα, στην καλύβα του, και του λέγει, λοιπόν, ο γέροντας στον Σατανά: «Ουρέ, γεράσαμε», του λέει, «γεράσαμε και εγώ και εσύ, γεράσαμε», του λέει. «Δεν θα με αφήσεις ήσυχο; Γέροντα τώρα, πετσί και κόκαλα, αλλά τα βέλη τα πεπυρωμένα». Τι του είπε, ξέρετε; «Αν μου υποσχεθείς...» «ότι θα κάνεις κάτι που θα σου πω, θα σε αφήσω.» «Δεν θα σε ξαναπολεμώ.» Αυτός, από τον καημό που είχε ο άνθρωπος, είπε: «Θα το κάνω», χωρίς να εξετάσει τι θα ήταν αυτό που θα του έλεγε. Μπορεί να του έλεγε να αρνηθεί τον Θεό. Όμως είχε τόσο ψηθεί από τον πειρασμό της σαρκός, 55 χρόνια, που του είπε: «Θα το κάνω». Και τι λέτε ότι του υπέδειξε; Τι ζήτησε; Του λέει: «Εκείνο το ξύλο που έχεις κρεμασμένο εκεί πέρα, θα το βγάλεις και θα το πετάξεις». Είχε μια εικόνα της Παναγίας μας και υπέδειξε ο Σατανάς: «Αυτό το ξύλο που έχεις εκεί, να το βγάλεις και να το πετάξεις». Όταν άκουσε έτσι αυτός, κατάλαβε την γκάφα που έπαθε. Του λέγει: «Τώρα θα σου απαντήσω», του λέει, «έπειτα από δύο ημέρες». Σηκώνεται,

φεύγει και πηγαίνει στην έρημο μέσα και βρίσκει άνθρωπο, άλλον πνευματικό, και του λέει: «Αυτό και αυτό έπαθα. Είπα “ναι” στον διάβολο και ο διάβολος μου είπε να πετάξω την εικόνα της Παναγίας. Τι να κάνω;» Του λέει: «Γιατί έσπευσες και σε έβαλε στο χέρι ο Σατανάς; Γιατί δεν τον ρωτούσες πρώτα να ακούσεις τι είναι αυτό και εάν συνέφερε να το κάνεις; Εν πάση περιπτώσει», του λέγει, «προτιμότερο με την Παναγία εκεί και να πας στην κόλαση, παρά χωρίς την Παναγία να πας στον Παράδεισο». Και γυρίζει και του λέγει: «Όχι, προτιμώ να με ψήσεις εδώ και να βρεθώ να γίνω και πόρνος και να πάω στην κόλαση, παρά να βγάλω την Παναγία από εδώ πέρα».

Απάντηση, ξέρετε ποια ήταν της Παναγίας μας έναντι αυτής της θυσίας; Του είπε του Κυρίου: «Αυτός έξω», και ησύχασε ο άνθρωπος. Όμως εγώ το λέγω για το πείσμα αυτό που έχει έναντι της Παναγίας μας. Γι’ αυτό να προσέχετε πάντοτε και να είσαστε διακριτικοί και ποτέ σας να μην δεχτείτε να βγάλετε εικόνισμα από το σπίτι σας. Να βγάλετε τον πατέρα σας, να βγάλετε τη μάνα σας, να βγάλετε τα παιδιά σας, να βγάλετε τους άντρες, τις γυναίκες σας. Χριστό να μην τον βγάλετε από μέσα και την Παναγία να μην τη βγάλετε από μέσα και τους Αγίους να μην τους βγάλετε από μέσα. Όπου υπάρχουν Άγιοι μέσα και με σεβασμό προσκυνούνται, όχι θυμιάζονται με τα τσιγάρα, αλλά θυμιάζονται με θυμιατήρι και με σεβασμό είναι κρεμασμένες, εκεί περιορίζονται τα βέλη του Σατανά στο σπίτι εκείνο.

Υπάρχει, βέβαια, σεβασμός και δεν είναι απλώς διακοσμητικά πρόσωπα. Ναι, λοιπόν, και χθες βράδυ είπαμε αυτούς τους τύπους, αυτά τα πράγματα για την Παναγία μας από την Παλαιά Διαθήκη και από την Καινή. Απόψε να σας πω μια σειρά γεγονότα επάνω στις Άγιες Εικόνες. Θα ήθελε κανείς να μάθει από πότε και ποιος ήταν αυτός ο οποίος εσκέφθη ποτέ να ζωγραφίσει την Παναγία μας. Πολλοί, βέβαια, θα μπορούσαν να πούνε αμέσως: «Ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς». Όχι, δεν είναι ο Απόστολος. Υπάρχει αχειροποίητος εικόνα προ του Αποστόλου.

Δύο αχειροποίητες εικόνες, διότι δεν είναι μόνο οι εικόνες που έγιναν με το χέρι· είναι και αυτές που έγιναν χωρίς χέρι και αυτές λέγονται αχειροποίητες εικόνες.

Υπαρχούσης ακόμη της Παναγίας μας και πριν έλθει ακόμη επί σκηνής ο Λουκάς, ο Ιωάννης με τον Ιάκωβο εφτιάξανε στη Λύδδα, στην πατρίδα του Αγίου Γεωργίου — ξέρετε, εκεί που είναι το αεροδρόμιο μετά το Τελ Αβίβ, είναι η Λύδδα, το Λοντ το λεγόμενο στη γλώσσα τη δικιά τους — έκαμαν, λοιπόν, έναν ναΐσκον της Παναγίας, υπαρχούσης ακόμη, και της είπαν οι δυο τους αν θα ήθελε να πήγαινε μέχρι εκεί να τους ευλογήσει την προσπάθεια. Και αυτή απήντησε ως εξής, λέει: «Πηγαίνετε και θα με βρείτε εκεί». Είπαν ότι αυτή θα πάει με κάποιο άλλο μέσο. «Πηγαίνετε και θα βρεθούμε εκεί πέρα». Πραγματικά πήγαν και...

ήνοιξαν το εκκλησάκι, προκειμένου να υποδεχτούν ότι θα ήρχετο εδώ, και εξεπλάγησαν μόλις μπήκαν μέσα, διότι σε μία κολόνα από τις τέσσερις που υπήρχαν στο τέμπλο ήταν ζωγραφισμένη, αποτυπωμένη επάνω, η Παναγία μας. Είναι η πρώτη αχειροποίητος εικόνα της Παναγίας μας. Αχειροποίητες εικόνες υπάρχουν και άλλες. Υπάρχει του Χριστού μας προγενέστερα και μία που σας έδειξα ένα βράδυ εδώ έξω, που σας έδειχνα τα περιστατικά των Ιεροσολύμων. Όταν τον εκαθάρισε η νεάνις αυτή, η Βερονίκη, ανεβαίνοντας με τον σταυρό στον Γολγοθά, στην οδόν του μαρτυρίου, της άφησε στο μαντήλι της το πρόσωπο. Και είναι και το άλλο πρόσφατο, αχειροποίητο πάλι, το Ιερόν Μανδήλιον, που εορτάζει η Εκκλησία μας στις 16 του μηνός Αυγούστου, του Αβγάρου, του βασιλέως της Εδέσσης.

Θαύματα, με περιστατικά και ούτω καθεξής. Μην ακούτε αυτούς που μας λένε ειδωλολάτρες. Αν ήταν έτσι τα πράγματα, ο Χριστός δεν θα έδινε τη μορφή Του στο σανίδι, ούτε θα έδινε τη μορφή Του στο πανί ή στο χαρτί. Ούτε η Παναγία θα αποτυπούτο εις τον τοίχο. Άρα είναι ψέματα δικά τους αυτά και κακώς ερμηνεύουν το χωρίον εκείνο της Εξόδου, το «μη ποιήσεις είδωλον». Εμείς δεν ποιούμε είδωλον· απλώς τον ζωγραφίζουμε για να θυμόμαστε το πρόσωπό του και τα επαγγέλματά του και τα περιστατικά του. Γενικά, μια εικόνα είναι Ευαγγέλιο. Λέγει, παραδείγματι, ότι «ειστήκεισαν παρά τω σταυρώ η μήτηρ αυτού και ο αγαπημένος μαθητής, ο Ιωάννης». Το γράφει το Ευαγγέλιο και εμείς βλέπουμε στη φωτογραφία τον Χριστό σταυρωμένο, την Παναγία εκεί και τον Ιωάννη εδώ. Τι έγινε, λοιπόν; Εκεί είναι το περιστατικό στο χαρτί,

εδώ είναι στο ψηφί, και εδώ είναι στο χρώμα, και εδώ είναι στο σανίδι. Τα ίδια περιστατικά, αυτά που μας λέει το Ευαγγέλιο, τα παρουσιάζει και η εικόνα. Πού είναι η ειδωλολατρία; Πού είναι έξω από την πραγματικότητα; Μην πλανώμεθα από τις σκέψεις των. Η δευτέρα αχειροποίητος εικόνα της Παναγίας μας είναι πάλι επί των ημερών της, όταν υπάρχει η Παναγία, που οι Ορθόδοξοι φτιάξανε πάλι ναΐσκον στη Μήνη της Παναγίας. Οι άλλοι θέλησαν να τους πάρουν τον οικίσκον αυτόν, ότι είναι δικό τους κτίριο και είναι για δική τους χρήση φτιαγμένο. Οι Ορθόδοξοι, σαν τελευταίοι και κυνηγημένοι, δεν μπορούσαν, δεν είχαν δυνάμεις να αντισταθούν στην πολιτεία και να ζητήσουν δικαιωματικά το κτίριο, ότι είναι δικό τους. Εν πάση περιπτώσει, έφτασε η υπόθεση στο δικαστήριο. Παρουσιάστηκαν και οι μεν και οι δε...

οι οποίοι διεκδικούσαν αμφότεροι την κυριαρχία, ότι «είναι δικό μου», «όχι, είναι δικό σου» και ούτω καθεξής. Ο πρόεδρος, φωτισθείς ίσως από την Παναγία μας, είπε να κλειστεί το οίκημα, τα κλειδιά θα μείνουν εδώ, μέχρι που να έχουμε κάποιο σημείο γύρω από τη θρησκεία του ενός και από τη θρησκεία του άλλου. Εν πάση περιπτώσει, έταξαν να ξαναεπιστρέψουν να ανοίξουν τον ναό έπειτα από μερικές ημέρες. Όταν, λοιπόν, επέστρεψαν και άνοιξαν τον ναό, στο αριστερό μέρος, εκεί πέρα που βλέπετε τον Τίμιο Πρόδρομο και την Παναγία μας ως Ζωοδόχο Πηγή, στο αριστερό μέρος του τέμπλου ήταν αχειροποίητος εικόνα στον τοίχο η Παναγία μας, ωραιοτάτη, που μέσα είχε γαλάζιο και απ’ έξω είχε κόκκινο. Όταν την είδαν οι Χριστιανοί, εχάρησαν χαράν μεγάλην σφόδρα, όπως λέμε. Έτρεξαν, ήρθε ο...

καδής, ο πρόεδρος, εν πάση περιπτώσει. «Τι είναι αυτό;» «Αυτή είναι η μητέρα η δικιά μας, είναι η Παναγία μας». Και κατά αυτήν την έννοια εδόθη η εκκλησία και πάλιν στους Ορθοδόξους. Δύο, λοιπόν, οι πρώτες αχειροποίητες εικόνες της Παναγίας μας, αυτές που μας παρουσιάζουν οι παραδόσεις. Έπειτα έρχονται στη σειρά οι εικόνες του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά. Σήμερα ο κόσμος, ως επί το πλείστον ο ευσεβής, δεν γνωρίζει πόσες είναι οι εικόνες αυτές και αποδίδουν πολλές. Παραδείγματι, στην Τήνο λέει του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά. Ξέρω εγώ, στο Βουλκάν είναι του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά. Στη Μαλεβή είναι του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά. Και υπάρχουν θαυματουργές εικόνες, τις αποδίδουν στον Απόστολο και Ευαγγελιστή Λουκά.

Ήθελα, λοιπόν, να γνωρίζετε ότι ο Απόστολος έφτιαξε τρεις μόνο εικόνες, εκ των οποίων από τα πρωτότυπα αυτά έχουν γίνει οι υπόλοιπες, που κατ’ άλλους είναι 70, κατ’ άλλους είναι 120, κατ’ άλλους είναι 150. Όχι, όμως, έργον του Αποστόλου· από του Αποστόλου έγιναν οι υπόλοιπες. Τώρα, ποιες είναι αυτές οι τρεις; Η μία είναι στα Σουμελά, εόρτασε προχθές, στην Καστανιά, θα είναι στον συνοικισμό των Ποντίων, εόρτασε στις 15 προχθές. Η δευτέρα είναι στο Μέγα Σπήλαιο, στα Καλάβρυτα, στην Πελοπόννησο, και η τρίτη είναι στο μοναστήρι του Κύκκου, στην Κύπρο. Η μία είναι με ψηφί, η άλλη είναι με χρώμα.

Αυτή που είναι στο Μέγα Σπήλαιο είναι με κηρομάστιχο και, παρότι έχει καεί τρεις φορές το μοναστήρι, δεν έχει καεί μέχρι σήμερα και είναι και δεξιοκρατούσα. Ακούστε τι περιστατικά λέγονται γύρω από τις τρεις αυτές εικόνες. Ζούσε η Παναγία μας και, προφανώς ερασιτέχνης ζωγράφος ο Λουκάς, φίλος του Παύλου, επήγε και ζήτησε ευλογία, όπως τα λέγαμε, να του επιτρέψει να της έφτιαχνε το πορτρέτο της, όπως λέμε εμείς σήμερα στη γλώσσα τη δικιά μας, τη γραμματιζούμενη. Αυτή εδέχθη προθύμως και του είπε να περιμένει. Σε λίγο...

παρουσιάζεται ο Αρχάγγελος Γαβριήλ με τρία σανίδια. Του λέγει του Αποστόλου η Παναγία μας, του Λουκά: «Πάρε», του λέγει, «και φτιάξε ό,τι νομίζεις». Αυτός εσκέφτηκε να κάνει μια εικόνα. Τώρα, αυτή του δίδει τα σανίδια, αλλά δίδει τρία σανίδια. Αλλά έχασε τα γράδα του εκείνη την ώρα, έχασε τα λόγια του. Δεν μπόρεσε να ρωτήσει γιατί τούτο, τ’ άλλο. Τα πήρε, έβαλε το κεφάλι κάτω και έφυγε. Και πήγε και καταπιάστηκε με βάση τη φαντασία του, όπως τη θυμόταν, όπως την έβλεπε. Και κάθισε και έφτιαξε μία εικόνα. Την κοίταξε από πολλές πλευρές όταν την τελείωσε, ότι δεν έχει τίποτα άλλο να προσθέσει. Την πήρε, λοιπόν, μαζεμένος, και κοίταξε να βρει κάποια ευκαιρία που ενόμιζε ότι είναι έτσι, που προσφέρεται, να μπορέσει να φτάσει να της τη δείξει, με το χτυποκάρδι από μέσα, να ακούσει τη γνώμη της. Τι λέει επάνω σε αυτό, κόντευε να ξεκολλήσει η καρδιά του. Εν πάση περιπτώσει, έφτασε, κτύπησε ταπεινά και λοιπά, παρουσιάστηκε. «Με συγχωρείτε, έφερα κάτι που έκανα μέσα στις δυνάμεις μου, από αγάπη, από σεβασμό, ξέρω εγώ τι». «Κάθισε. Μπράβο, ωραία». Πήγε η καρδιά του στη θέση της. «Κοίταξε», του λέει, «όλα, όλα, όλα, όλα ωραία, πλην», του λέει, «ενός».

Όταν άκουσε «πλην ενός», κόκαλο. «Με συγχωρείτε», λέει, «πείτε μου και είμαι έτοιμος», λέει, «να το διορθώσω. Γιατί εγώ», λέει, «δεν είμαι επιστήμων, είμαι ερασιτέχνης ζωγράφος και αυτό που τόλμησα ήταν σοβαρό πράγμα». «Εν πάση περιπτώσει», λέγει, «μόνη μου είμαι;» Την είχε φτιάξει μόνη την Παναγία. Λέει: «Μόνη μου είμαι; Δεν έχω κανέναν», λέει, «εγώ;» Αμέσως αυτός έπιασε το κεφάλι του και το πρόσωπό του. «Έχετε», λέει, «τον Κύριο». «Πού είναι;» λέει. Κόκαλο. Αυτή που δεν έχει Κύριο στα χέρια είναι στα Σουμελά. Τα μάζεψε και έφυγε. Πηγαίνει τώρα και καταπιάνεται να φτιάξει δεύτερη εικόνα.

Δεύτερη εικόνα με τον Κύριο και, έπειτα από τον ανάλογο χρόνο που του πήρε αυτή η δουλειά, ξαναπαρουσιάστηκε ταπεινά, δειλά και πάλι, με την καρδιά του να ξεκολλήσει, μην του βρει τίποτα τώρα, κανένα άλλο ελάττωμα. Δεν το πίστευε, όμως, αυτό το πράγμα. Εν πάση περιπτώσει, την παρουσίασε ταπεινά και τη δεύτερη εικόνα. Τώρα κατάλαβε τα ξύλα τι δουλειά είχαν, οι σανίδες τρεις. Όταν την είδε, και πάλι τον συνεχάρη και του λέει: «Ωραία εργασία, ωραία, ωραία, ωραία. Αλλά κι αυτή έχει ένα λάθος». Κόκαλο ξανά ο Λουκάς. «Τι είναι το λάθος;» Είχε βάλει τον Χριστό μας και τον κρατούσε δεξιά. Είναι αυτή του Μεγάλου Σπηλαίου, η δεξιοκρατούσα, την οποία είχε φτιάξει και ανάγλυφον με κερί και μαστίχι.

Είναι και ζει μέχρι σήμερα. Ναι, δεν ξέρω αν έχετε αξιωθεί και έχετε πάει. Παρακαλέστε να σας αξιώσει να πάτε να τη δείτε. Έπρεπε κανονικά να είναι αριστερά. Αποτέλεσμα, τα μαζεύει ξανά και πάει και φτιάχνει την τρίτη, την οποία την έφτιαξε κανονικά, όπως είναι η Παναγία μας με τον Κύριο στο χέρι, την οποία έφτιαξε με ψηφί, η οποία είναι στο μοναστήρι του Κύκκου, στην Κύπρο. Αυτή είναι η ιστορία των τριών εικόνων του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά, εκ των οποίων έχουν γίνει άλλες μέχρι σήμερα και αποδίδονται στον Λουκά· από τον Λουκά, όχι του Λουκά έργο, από τον Λουκά. Αυτές είναι οι τρεις μόνον εικόνες. Αυτή, μάλιστα, που επήγε κάτω εκεί στην Κύπρο...

Υπήρχε τότε, γιατί είναι δυο χιλιάδες χρόνια αυτή η υπόθεση, το μοναστήρι του Κύκκου; Δεν υπήρχε. Και ο καλόγερος, ο οποίος την κρατούσε στο χέρι του και οδηγηθείς από την Παναγία πού θα την πάει, εκεί που θα κτιστεί μοναστήρι εκ των υστέρων, διότι δεν πήγανε μόνες τους οι εικόνες, πήγανε κατόπιν εντολής της Παναγίας μας όπου πήγανε και ευρέθησαν εκ των υστέρων, απεκαλύφθησαν και έγιναν μονές και τα τοιαύτα και τα τοιαύτα. Όταν, λέγει η παράδοσις, ανέβαινε ο μοναχός με την εικόνα στο χέρι στο βουνό, στο όρος του Κύκκου το σημερινό, ένα πουλάκι πετούσε μπροστά και έψαλλε ανθρωπίνως και έλεγε το εξής: «Κύκκου, Κύκκου το βουνί, μοναστήρι θα γενεί, μια χρυσή κυρά θα μπει και ποτέ της δε θα βγει».

Υπάρχει μέχρι σήμερα. Αυτή μάλιστα έχει την εξής ιδιότητα: δεν δέχεται να αποκαλυφθεί, είναι και καλυμμένη. Κάποτε ένας Τουρκαλάς ήθελε, ασεβώς, να την ξεσκεπάσει και κατεκεραυνώθη. Όσοι έχετε πάει στην Κύπρο θα μου το δικαιολογείτε αυτό το πράγμα. Και έχετε πάει στο μοναστήρι του Κύκκου, θα έχετε δει εκεί ότι είναι και καλυμμένη μέχρι τη σήμερα η Παναγία η Κυκκώτισσα, η λεγομένη, στο μοναστήρι στο οποίο υπήγετο και ο Μακάριος. Ο Μακάριος σε αυτό το μοναστήρι είχε καρεί, ο εκ Κύπρου Μακάριος, ο οποίος κοιμήθηκε προ ετών, ο Αρχιεπίσκοπος. Αυτά είναι μέχρι εδώ περιστατικά γύρω από τα μεγάλα ονόματα των εικόνων.

Της Τήνου έχει αποκαλυφθεί κατόπιν οραμάτων κ.λπ., δεν είναι όμως του Λουκά. Η Παναγία της Μαλεβής αποδίδεται στον Λουκά, δεν είναι όμως του Λουκά. Γι’ αυτό θα ήθελα να ξέρετε ορισμένα περιστατικά και την ιστορία, γιατί κάθε μία εικόν έχει κάποιο όνομα ξεχωριστό από την άλλη και γιατί έχει μία χάρη ξεχωριστή από την άλλη. Να σας διηγηθώ στη συνέχεια ένα περιστατικό που έχει με την εικόνα της Μαλεβής. Να δείτε πώς δημιουργούνται τα γεγονότα γύρω από μία εικόνα που παίρνει πλέον τη θέση της προσκυνήσεως, της λατρείας δηλαδή του ανθρώπου. Από πού οι άνθρωποι αντλούν και λένε:

«Εδώ θα πάμε, διότι εδώ γίνεται αυτό και αυτό και αυτό και αυτό». Ξέρετε, σας μίλησα. Η υπόθεση Μαλεβής είναι στον Πάρνωνα, έτσι, είναι στην Κυνουρία. Και ότι ο Πάρνων λέγεται Μαλεβός, λέγεται και αυτή η Μαλεβή. Είναι βέβαια μια μονή από τις 52 μονές που υπάρχουν εκεί επάνω στον Μαλεβό. Είναι η μοναδική, τολμώ να πω, σήμερα Μαλεβή, η μονή η οποία θάλλει πραγματικά, έχει μεγάλη κίνηση, και τούτο ίσως διότι ο Κύριος διά της Θεοτόκου κάνει αυτό το θαύμα, να ρέει μύρον από την εικόνα της Παναγίας μας και να θαυματουργεί ποικιλοτρόπως. Εάν πάτε να δείτε τα αναθήματα που υπάρχουν εκεί, όσες οι τρίχες της κεφαλής μας είναι, κατ’ αναλογίαν είναι τόσα και τα θαύματα τα οποία έχει κάνει.

Δίδουμε κάτι, προσφέρουμε κάτι στην Παναγία, παραδείγματι, αλλά όταν μας δουλέψει. Δεν μας δουλέψει, δεν το δίδουμε. Το ξέρετε αυτό. «Κάνε μου αυτό και εγώ θα φέρω ένα κερί ίσα στο μπόι μου. Κάνε μου εκείνο και εγώ θα σου φέρω τα σκουλαρίκια μου. Κάνε μου το άλλο και εγώ θα σου αφήσω το δαχτυλίδι μου». Δεν μου το κάνεις, δεν έχουμε ροκάματο, δεν στα δίδω. Κατά συνέπεια, είναι δεδουλευμένα όσα είναι αναθήματα.

Αναθήματα κρεμασμένα στις εικόνες και στις προθήκες. Εάν πάτε λοιπόν να δείτε εκεί πέρα, θα πείτε: «Τι γίνεται εδώ πέρα;» Διότι η Μαλεβή σήμερα επηρεάζει την υδρόγειο, τις πέντε ηπείρους. Όχι απλώς την Κυνουρία, ξέρω εγώ, τας Αθήνας ή γενικότερα την Ελλάδα. Τις πέντε ηπείρους επηρεάζει. Εγώ που έχω αλληλογραφία και καταχωρώ τα θαύματα.

Από ποια ήπειρο κι αν μου πείτε, έχω αλληλογραφία και βλέπουμε θαύματα. Γίνονται θαύματα ποικίλα. Ξέρετε, ορισμένοι Άγιοι ή Αγίες, κατ’ αναλογίαν του μαρτυρίου των, έχουν πάρει και κάποιο χάρισμα. Η Αγία Παρασκευή, παραδείγματι, έχει ειδικό χάρισμα για τα μάτια, διότι της βγάλανε τα μάτια, μες στο τηγάνι κ.λπ., κ.λπ. Και ο Θεός έδωσε ειδικό χάρισμα, όποιος επικαλείται, να θεραπεύεται. Ο Άγιος Αρτέμιος έχει για τα γεννητικά όργανα του ανθρώπου, η Αγία Μαγδαληνή είναι για την τριχόπτωση, η Αγία Βαρβάρα για τη λόβη. Κάθε Άγιος, κατ’ αναλογίαν του μαρτυρίου του, έχει και κάποια χάρη. Είναι όμως ένας Άγιος ο οποίος λέγεται Άγιος Νεκτάριος, και είναι και η Παναγία μας, οι οποίοι αυτοί είναι πολυκλινική. Δεν έχουν ειδικό χάρισμα, δεν είναι απλώς επιστήμη, είναι πανεπιστήμιο.

Δεν είναι απλώς κλινική, είναι γενική κλινική, τα πιάνει όλα. Δηλαδή, τι θέλεις; Θέλεις ατεκνία; Παρούσα. Θέλεις φυματίωση; Παρούσα. Θέλεις δαιμονισμένο; Παρούσα. Ό,τι να φανταστείς, ό,τι θέμα, μα οικογενειακό, μα τη δουλειά σου, μα ό,τι να φανταστείς που είναι ανάγκη του ανθρώπου, τα επιλαμβάνεται η Παναγία. Έχει λευκό, δεν δυσκολεύεται πουθενά. Μόνον καμιά φορά, για να κάνει μάθημα, τις μητέρες που της ζητάνε παιδί τις παραπέμπει στη μητέρα της. Στην Αγία Άννα τις παραπέμπει, διότι αυτή είναι επί των στειρώσεων, για τις γυναίκες που δεν έχουν παιδιά. Όμως η Παναγία μας, στη Μαλεβή σήμερα, το έχει καταρρίψει αυτό. Αναλαμβάνει η ίδια.

Δείτε, σήμερα εόρταζε. Αν πηγαίνατε, παραδείγματι, από χθες, να βλέπατε τα παιδιά που θα έρθουν να βαφτιστούν, τα οποία είναι δικά της παιδιά. Και βάζουν το όνομα Μαλεβή. Πώς βάζουν, παραδείγματι, Χρυσοβαλάντου, έτσι βάζουν Μαλεβή. Θα λέγατε: «Τι γίνεται εδώ πέρα;» Δηλαδή, μια γυναίκα που έχει 5, 10, 20 χρόνια να μην έχει παιδί στην αγκαλιά, όταν πάει στην Παναγία, του χρόνου θα πάει με παιδί στην αγκαλιά. Παράξενα πράγματα. Τώρα, πώς και γιατί, δεν ξέρω. Εκείνο που θέλω να πιστεύω από αυτά που διαβάζω είναι ότι, για να βοηθήσει τον άνθρωπο ο Θεός, έστω και με αυτά τα εξωτερικά, τα υλικά πράγματα. Παρότι τα θαύματα δεν είναι για τους πιστούς. Οι πιστοί δεν θέλουν θαύματα για να ιδούνε, για να πιστέψουν. Είναι για τους δυσπίστους και για τους απίστους.

Δύσπιστος, που θέλει κάτι παραπάνω, όπως ο Θωμάς. Δεν ήταν άπιστος, ήταν δύσπιστος. Γι’ αυτό και ο Κύριός μας του είπε «μη γίνου άπιστος», άρα δεν ήταν άπιστος, ήθελε πλέον αποδείξεις. Του έλεγαν οι άλλοι ότι τον είδαμε, μιλήσαμε, κάμαμε και λοιπά. «Θα ιδώ κι εγώ. Άμα δεν ιδώ και δεν βάλω το δάχτυλό μου, ξέρω εγώ τι και λοιπά, εγώ δεν πιστεύω». Εντάξει, το είπαμε. Ο Χριστός, που κάνει πάντοτε το μικρότερο και θέλει τη σωτηρία όλων των ανθρώπων, μεθ’ ημέρας οκτώ, με τα ίδια σκηνικά, όπως τους είπε, και κεκλεισμένων των θυρών και λοιπά, έστη εις το μέσον, τσακ, και τον πιάνει από τη μύτη και του λέει: «Έλα εδώ εσύ, λέει, ο Θωμάς, και βάλε το δάχτυλό σου στον τύπον των ήλων και μη γίνου άπιστος αλλά πιστός». Συγκαταβαίνει ο Θεός για να βοηθήσει τον άνθρωπο και με τις αισθήσεις του και με την όσφρησή του και με την ακοή του.

Με τις αισθήσεις του να στερεώσει εκείνο το οποίο πιστεύει. Ο δε άπιστος δεν πρόκειται να πιστέψει, θα κατακριθεί, θα καταστεί αναπολόγητος, γιατί ο εγωισμός δεν τον αφήνει να το αποδώσει αλλού, να το αποδώσει σε τέχνασμα, να το αποδώσει σε αυτόν τον διάβολο ακόμη, όπως κάμανε και οι Εβραίοι. Ο Χριστός έβγαλε το δαιμόνιο από τον άνθρωπο και αυτοί είπανε: «Εν τω άρχοντι του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια». Γιατί υπάρχουν και σήμερα, δεν άλλαξαν τα πράγματα. Όπως ο διάβολος δεν άλλαξε, όπως ο τρόπος του έρχεσθε εδώ δεν άλλαξε σε μας, όπως ο τρόπος του εξέρχεσθε από εδώ δεν άλλαξε, όπως ο τρόπος το πώς τρώμε, πώς τρεφόμεθα είναι ο ίδιος, έτσι είναι και στα θέματα της πίστεως. Ο Σατανάς είναι ο ίδιος, η χάρις είναι η ιδία. Εφόσον ο άνθρωπος έχει εγωισμό, δεν πρόκειται να γυρίσει πίσω. Δεν πιστεύει. Μόνο καθίσταται αναπολόγητος. Γι’ αυτό κάθε θαύμα...

Ντουμπλ φας, όπως λένε οι Γάλλοι. Έχει δύο όψεις. Μία βοηθάει τον άνθρωπο εκείνον που θέλει και μία τον κατακρίνει τον άλλον. Γι’ αυτό και λέγει ο Ησαΐας, το 55-11: «Ο λόγος ο εξερχόμενος εκ του στόματός μου ου μη επιστρέψει κενός». Δηλαδή, κάθε τι που λέγεται και κάθε τι που γίνεται εκ μέρους του Πνεύματος του Αγίου έχει δύο όψεις. Βλέπεις ή ακούς, πιστεύεις, σώζεσαι. Βλέπεις, ακούς, το απορρίπτεις, κολάζεσαι. Δεν μπορεί να σου κάνει τίποτα άλλο. Και εντούτοις υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι απορρίπτουν τα θαύματα της Μαλεβής, και η Παναγία μας εκατέβηκε κάτω και τους έπιασε από τ’ αυτιά, κατά διαφόρους τρόπους. Έχω πολλά πράγματα να σας πω επάνω σε αυτό. Εν πάση περιπτώσει, ένα που θα σας πω,

το οποίο δημιούργησε μια δευτέρα εικόνα της Παναγίας Μαλεβής. Επρόκειτο για μια μοναχή η οποία ήταν άρρωστη από καρκίνο τύπου λύκου, μια ειδική κατηγορία του καρκίνου, με φρικτούς πόνους και για θάνατο. Ευρίσκετο στο Ασκληπιείο Βούλας. Η μοναχή αυτή είναι από το μοναστήρι Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, που είναι στην άκρη του συνοικισμού Παπάγου, στας Αθήνας. Οι γιατροί σήκωσαν τα χέρια επάνω. Την πήρανε την κόρη να τη φέρουν να πεθάνει στο μοναστήρι. Δεν την είχαν διαβάσει όμως καλογραία ακόμη, μεγαλόσχημο.

Θέλαν να τη διαβάσουνε, τουλάχιστον εφόσον θα πεθάνει. Μία μέρα το πολύ περιθώριο της δίναν οι γιατροί, να τη διαβάζαν. Σκέφτηκαν να τη διαβάσουν εκεί, αλλά θα τους ήταν δύσκολο. Σκέφτηκαν να τη διαβάσουν εκεί που είναι, σκέφτηκαν να την πάρουν σε μια καρέκλα και να την πάνε μέσα στο ναό, κάπως έτσι εσκέφτηκαν. Ή το απόγευμα, εν πάση περιπτώσει, νομίζω Σαββάτου. Τα έχω γράψει αυτά, αλλά δεν θυμάμαι ακριβώς να σας πω τώρα. Τώρα, είχε φρικτούς πόνους και παρακάλεσε την αδελφή να της κάνει μία ένεση, μορφίνη, για να την καθησυχάσει λίγο. Πράγματι, της έκανε την ένεση αυτή και απεσύρθη, διότι αυτή μισονεκρώθη για να αποκοιμηθεί. Στη στιγμή άκουσε διακριτικά την πόρτα να χτυπάει. Χτύπησε η πόρτα και αυτή δυσανασχέτησε. «Ούτε να πεθάνω δεν με αφήνουνε. Ξέρουνε πόσο πόνο έχω, δεν με αφήνουν να ησυχάσω λίγο». Εν πάση περιπτώσει, δεν απήντησε. Αμήν, όπως λένε οι καλογριές.

Η πόρτα αυτομάτως άνοιξε μόνη της και μπαίνουν μέσα τρία πρόσωπα: μια μεγαλοπρεπεστάτη κυρία, ένας επίσκοπος και ένας άλλος ενδεδυμένος με ποδήρη χιτώνα παλαιόν. Αυτή, μέσα στη νάρκη της, την πλησιάζει η κυρία αυτή και της ομιλεί. «Πώς είναι, τι κάνει, τι γίνεται;» Λέγει: «Πολύ άσχημα είμαι, μάλλον θα φύγω», δηλαδή ότι θα πεθάνει και τα τοιαύτα. Λέγει: «Εμείς ήρθαμε να σε κάνουμε καλά. Είχα υπόψη μου να έρθω αργότερα, αλλά διότι θα σε διαβάσουνε μοναχή, σκέφτηκα να έρθω γρηγορότερα. Εγώ», λέει, «είμαι από πάνω, από το μοναστήρι της Μαλεβής ήρθα. Από δω ο δεσπότης είναι από την Αίγινα».

Ήταν ο Άγιος Νεκτάριος. «Και από εδώ είναι ο προστάτης σας εδώ». Ήταν ο Αϊ-Γιάννης ο Θεολόγος. Αυτοί ήσαν οι τρεις υψηλοί ξένοι. Αυτή νομίζει τώρα ότι βλέπει όνειρα, βλέπει στον ύπνο της, δεν ξέρω τι, έτσι τα φαντάζεται. Εν πάση περιπτώσει, τους μιλούσε θετικά και σταθερά η Παναγία μας. Λέγει: «Δεν με γνωρίζεις;» Βέβαια δεν τη γνωρίζει. Επάνω στο κομοδίνο της είχε ένα καρτ ποστάλ που ήταν η Παναγία η Μαλεβή. Και το παίρνει η Παναγία μας αυτό το καρτ ποστάλ στα χέρια της και της το δείχνει. Και της λέει: «Αυτή είμαι». Και τότε αυτή φωνάζει και λέγει: «Παναγία μου, εσύ είσαι;» Και με το «Παναγία μου, εσύ είσαι;» της χαμογέλασε η Παναγία και απεσύρθησαν και οι τρεις. Η πεθαμένη, η ναρκωμένη και λοιπά, σηκώθηκε. Βάζει τις φωνές. Αυτοί που την είχαν για σάβανα, οι άλλοι απ’ έξω, τα...

κοράκια είχαν φτάσει για να τη θάψουνε. Βάνει τις φωνές, νόμισαν ότι επρόκειτο περί τρέλας. Ήταν ώρα Εσπερινού. Κάποια το πληροφορήθη. Να σου οι μοναχοί που ήταν εκεί πέρα, θόρυβος, πράγματα και λοιπά. «Θαύμα, θαύμα, θαύμα!» Τρέχουν κάτω, καμπάνες, πράγματα, τα τοιαύτα. Παράκληση έπειτα. Αυτή σηκώθηκε, πήγε στην Εκκλησία και το αποτέλεσμα, εδώ πει η Σαντιάρχη Επισκοπή, και το αποτέλεσμα είναι ότι την άλλη μέρα, αν καλώς ενθυμούμαι, εδιαβάστηκε μοναχή από τον Συνάδων, τον Επίσκοπο Συνάδων, εκεί, και διηγήθηκε τα περιστατικά αυτά όπως έγιναν. Αυτή την εικόνα... Η κοπέλα ζει αυτή, ακόμη τώρα ζει, λοιπόν. Αυτή την είχε βγάλει και ο Άγιος Νεκτάριος πάλι από τον Ευαγγελισμό, που την είχαν στην απομόνωση για θάνατο. Πήγε τη νύχτα, την έκανε καλά και σηκώθηκε τη νύχτα και πήρε στο τηλέφωνο την Ηγουμένη στο μοναστήρι και λέει: «Είμαι εντάξει εδώ, ελάτε να με πάρετε».

Δεύτερο θαύμα που της έκανε αυτός. Εν πάση περιπτώσει, μαζί με το άλλο σας το λέγω. Αυτό το καρτ ποστάλ της Παναγίας μας, που το έπιασε η Παναγία μας στο χέρι, το έβαλαν μέσα σε μία εικόνα, σε ένα πλαίσιο, διότι αυτό άρχισε και αυτό να ρέει μύρον. Η Μυροβλύτισσα από πάνω, που ήρθε εδώ και το έπιασε στο χέρι, άρχισε να ρέει μύρον. Καταλαβαίνετε τώρα το τι θαύμα, δηλαδή μεταβολισμός έγινε από εδώ. Τις ημέρες εκείνες στο μοναστήρι έγινε ένας θόρυβος. Κάποια επρόκειτο να χειροτονηθεί, κάποια δεν ήθελε, άλλος δεν έκανε. Εν πάση περιπτώσει, είχε δοθεί κατόπιν αποκαλύψεως κάποιο όνομα να δοθεί σε αυτή.

Δεν ήθελαν οι άλλοι να δοθεί, οι αδελφοί της που ήταν εκεί. Επίσης, πριν τόσο έγινε ένας θόρυβος. Δηλαδή ένας θόρυβος, ένας καυγάς, όπως θα λέγαμε. Χριστιανικός καυγάς, όπως κάνουμε και εμείς. Αλλά έγινε στο μοναστήρι καυγάς. Καθ’ ην ώρα λοιπόν συζητούνται αυτά τα πράγματα, παρότι η Παναγία μας κατόπιν αποκαλύψεως είχε δώσει ορισμένες οδηγίες και το τι να γίνει και πώς θα τη βάλουν και τα λοιπά και τα λοιπά, και έγινε ότι οι φασαρίες αυτοί φέραν αντιρρήσεις, ακούστηκε ένας κρότος σαν να έπεσε βόμβα ατόμου μέσα στο μοναστήρι. Τρόμαξαν, έτρεμαν, χάσαν τη γλώσσα τους, χάσαν τη λαλιά τους. «Τι έγινε; Περί τίνος πρόκειται;» Αναζητήσαν από εδώ, από εκεί να εντοπίσουνε, να δούνε πού, τι έγινε. «Εδώ ακούστηκε, εκεί ακούστηκε, από εκεί ακούστηκε, από εδώ ακούστηκε». Έφτασαν και πηγαίνουν στο κελί μέσα, ότι εδώ ακούστηκε.

Να δούνε τι καταστροφή, τι έγινε, τι βόμβα είχε βάλει κανένας. Μπαίνοντας μέσα, βλέπουνε την εικόνα αυτή της Παναγίας μας χτυπημένη και σπασμένη και έχει κάνει χίλια κομμάτια. Σπασμένη η εικόνα. Η εικόνα την έκαμε αυτό το πράγμα. Τρόμαξαν, μαζεύτηκαν. Κατάλαβαν ότι η Παναγία επεμβαίνει. Τα έχασαν. Ειδοποίησαν εν τω μεταξύ μια γνωστή τους της Αθήνας, δίδοντας από τηλεφώνου τα μέτρα, να τους στείλει αύριο το πρωί επειγόντως ένα τζάμι, να αλλάξουν το τζάμι της εικόνος. Αυτή, χωρίς να ξέρει περί τίνος πρόκειται, μια ευσεβεστάτη κυρία, ζει αυτή μέχρι σήμερα.

Εκανόνιζε, εκείνη την ημέρα ήταν Τετάρτη απόγευμα, ήσαν κλειστά, αύριο το πρωί, Πέμπτη, να πάει να τα πάρει. Παρουσιάζεται η Παναγία μας τη νύχτα στη μοναχή αυτή που την είχε κάνει καλά και είχε στο κελί της την εικονίτσα. Και της λέει: «Πες στην Ηγουμένη να ειδοποιήσει την κυρία να μη στείλει τζάμι. Το τζάμι θα μείνει αυτό έτσι όπως είναι. Είναι εις αιώνιον έλεγχον, διότι παρακούσατε την Παναγία». Αυτή τώρα, τρομαγμένη, πήγε στη γερόντισσα. Έτσι είπε η γερόντισσα, έτσι και έτσι. Αποτέλεσμα είναι, τηλεφώνησε η γερόντισσα αμέσως: «Μη σπεύδετε, τακτοποιήσαμε το θέμα. Μη σπεύδετε να μας στείλετε το τζάμι που σας ζητήσαμε». Και δεν έστειλαν τζάμι.

Έμεινε εκεί μετά. Μένει μέχρι τη σήμερον η εικόνα αυτή κατ’ αυτή την έννοια. Γύρω λοιπόν από κάθε εικόνα της Παναγίας υπάρχει κάποιο περιστατικό. Αυτά σας τα λέω εγώ τον καιρό ετούτο, όχι τον καιρό εκείνο, τότε, τον καιρό ετούτο. Γράφονται Συναξάρια αυτή την ώρα. Και όπως σήμερα γίνονται θαύματα, έτσι εγίνονταν και τότε. Και όπως τότε γίνονται θαύματα και γράφουν τα βιβλία, οι Ευεργετινοί, τα Συναξάρια, τα Λαυσαϊκά, τα Ατάτα, έτσι γίνονται και τώρα θαύματα. Ακριβώς τα ίδια και μεγαλύτερα, τολμώ να πω ακόμα. Δεν άλλαξε κατά κεραίαν η Εκκλησία μας. Όπως εβάδιζε, βαδίζει. Οι άνθρωποι εκτροχιάστησαν, οι άνθρωποι εγκρεμίστηκαν, οι άνθρωποι πεταχτήκαν από εδώ και από εκεί, τρελαθήκανε, λαθήκανε. Η Εκκλησία βαδίζει τον δρόμο της.

Και με κανέναν μέσα, έστω και με κανέναν. Να βλέπει το λεωφορείο να πηγαίνει άδειο, κάνει δρομολόγια. Έτσι, μπορεί να φτάσει. Πάτε στο εξωτερικό, θα δείτε λεωφορεία κάνουν δρομολόγια άδεια. Δεν πάνε οι άνθρωποι, έχουν δικά τους αυτοκίνητα. Όμως το λεωφορείο μπαίνει την ίδια ώρα, περιμένει. Ούτε να γεμίσει ούτε να πάρει, κάνει άδεια. Έτσι και η Εκκλησία. Σας είπα λοιπόν ένα περιστατικό που έχει σχέση με την Παναγία, Παναγία τη Μαλεβή, που είναι ένα τωρινό πράγμα, που μου δώσεις πεντακόσιες δραχμές πηγαίνεις και το βλέπεις από κοντά. Έτσι λοιπόν είναι εκείνα τα περιστατικά τα οποία δημιουργούν την υπόθεση της Παναγίας μας γύρω από ορισμένα πράγματα. Είναι, παραδείγματι, του Ακαθίστου Ύμνου, η εικόν του Ακαθίστου Ύμνου.

Υπάρχει στην Ιερά Μονή του Αγίου Διονυσίου, του Αγίου Όρους. Είναι περίπου όσο είναι αυτή η εικόνα, φορητή, λίγο μεγαλύτερη.

Η εικόν που τότε, επί Αβάρων, που εψάλη για πρώτη φορά στην Κωνσταντινούπολη ο Ακάθιστος Ύμνος, προστάτησε. Γι’ αυτό λέγεται και του Ακαθίστου Ύμνου. Είναι άλλη η της Πορταΐτισσας, παραδείγματι. Πορταΐτισσα, μεγάλη, μια μισή φορά όσο είναι εκείνη της Παναγίας μας.

Κορεοτάτ Αυτή έχει σχέση με την εικονομαχία. Είναι ο φρουρός του Αγίου Όρους. Αυτή την είχε μια χήρα στην Κωνσταντινούπολη και, όταν επήλθε ο διωγμός κατά των Αγίων Εικόνων, μη δυναμένη να τη φυλάξει πλέον, γιατί ήτανε μεγάλη, εκατέβηκε στον Βόσπορο και την πέταξε στη θάλασσα και της λέγει: «Παναγία μου, φύλαξε τον εαυτό σου και εμένα».

Η εικόνα λοιπόν έφυγε, έφυγε όρθια, ξεκίνησε και έφυγε και ήρθε στο Άγιον Όρος. Και μια νύχτα, όπου κάποιος εκ των πατέρων βγήκε έξω από το μοναστήρι την ώρα της λειτουργίας, είδε μια πύρινη στήλη από τη θάλασσα να ενώνει τον ουρανό. Έτρεξε μέσα, το είπε στους πατέρες και κατέβηκαν κάτω να δούνε περί τίνος πρόκειται. Και είδανε μία όρθια εικόνα της Παναγίας. Πήραν βάρκα για να πάνε να την πάρουνε, αυτή έφευγε. Σε κανέναν δεν εστάθη να την πάρει. Εκεί δίπλα, σε μια σπηλιά, υπήρχε ένας βάρβαρος πολύ σκληρός, ένας ληστής.

ο οποίος είχε μετανοήσει και έκλαιγε εκεί τις αμαρτίες του. Και έδωσε εντολή ότι αυτός θα έρθει να με πάρει. Αυτοί τον είχαν για αμαρτωλό. Η Παναγία το οικονόμησε αυτό για να του δείξει ότι τον συγχώρησε. Και πράγματι αυτός, περιπατών επί της θαλάσσης, επήγε, την πήρε την Παναγία μας και την έφερε και την ακούμπησε απ' έξω. Εκεί που την ακούμπησε έχει βγει αγίασμα. Όσοι εκ των ανδρών έχουν πάει στο Άγιον Όρος θα μπορούν να με παρακολουθήσουν. Στην Ιβήρων, μετά την Ιβήρων, που ξεκινάμε να πάμε ακροθαλασσιά για τη Φιλοθέου, σε 200 βήματα είναι ένα άσπρο μεγάλο, πριν στρίψουμε, είναι ένα άσπρο μεγάλο εκκλησάκι. Εκεί μέσα έχει αγίασμα, το οποίο βγήκε μόλις ακούμπησε η εικόνα της Παναγίας Πορταΐτισσας εκεί απ' έξω.

Πήραν και την βάλανε στην πόρτα εξ αρχής, όμως έπειτα σκέφτηκαν ότι μπορούν να την κλέψουν και την πήραν και την βάλανε μέσα. Έφυγε από εκεί και ήρθε πάλι στην πόρτα. Ξανά την πήραν, τη βάλανε μέσα. Παρουσιάζεται και για δευτέρα και για τρίτη φορά το ίδιο και παρουσιάζεται στον Γέροντα και του λέει: «Δεν ήρθα στο μοναστήρι σας για να με φυλάξετε, ήρθα για να σας φυλάξω. Και εφόσον η εικόνα μου είναι εδώ, να μην φοβείστε. Όταν η εικόνα μου φύγει, ούτε ράσο να μην αφήσετε, να φύγετε αμέσως». Και πάντοτε αυτοί κοιτάζουνε και έχουν παρηγοριά, εφόσον η εικόνα υπάρχει εκεί. Η δε Αγία Κανδήλα στη Μονή των Ιβήρων της Παναγίας μας είναι μια μεγάλη κανδήλα, η οποία κατά αναλογίαν ευχαρίστων ή δυσαρέστων περιστατικών

κουνιέται, κατ' εξοχήν τη δεκαπέντε Αυγούστου, μεθαύριο 28 γι' αυτούς με το παλαιό, του Ευαγγελισμού. Τη βλέπετε και εορτάζει. Όταν αρχίζει η δοξολογία, όταν αρχίζει το «Άξιον Εστί» φέτος και στον Εσπερινό, τον περσινό χρόνο στον Εσπερινό, έκανε στροφές μεγάλες και λοιπά. Και είναι ένα δείγμα παρηγορίας για τους μοναχούς και γενικότερα για την Ορθοδοξία, και έτσι γίνεται η ελπίδα, η εικόνα εκεί πέρα. Δεν θα με πάρει ώρα, αλλά θα το πω. Να σας πω μια άλλη περίπτωση. Πολλοί ξέρετε και ακούτε περί Παναγίας Τριχερούσης. Έχει πολλά ονόματα. Και βλέπετε την εικόνα να έχει τρία χέρια. Όπως όλες έχουν δύο, αυτή έχει τρία. Να σας πω το περιστατικό της, το ιστορικό της. Από πού, πώς και πού ευρίσκεται και ποιοι την έχουν.

Θα φτάσουμε πίσω στον 7ο αιώνα. Θα πάμε στον Ιωάννη τον Δαμασκηνό, τον υμνογράφο. Ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός ήταν γραμματεύς σ' έναν προύχοντα εκεί, ο οποίος εσυκοφαντήθη στον προύχοντα ότι έδωσε έγγραφα κρυφά και λοιπά μυστικά στους εχθρούς του προϊσταμένου του. Τον βουτάει αυτός ο κύριος, χωρίς να κάνει εξετάσεις, τίποτα, και του κόβει το χέρι το δεξί και το κρεμάει στην πλατεία, εις παραδειγματισμόν: όσοι συμπεριφέρονται έτσι, έτσι και τιμωρούνται. Έμεινε κρεμασμένο το χέρι του ολόκληρη την ημέρα. Αυτός, δεμένο το χέρι του σφιχτά εδώ, κλαίει και υποφέρει. Κάποιος από τους φίλους του επήγε και παρακάλεσε. Του λέει: «Αρκετά διαπομπεύτηκε, τον ετιμώρησες. Δώσ' του το εκεί πέρα να πάει να το θάψει, να πάει να το κλάψει». Φαίνεται η Παναγία μας εφώτισε και ενέδωσε και του το έδωσε, το χέρι του Ιωάννου.

Παίρνει ο Ιωάννης το χέρι και πηγαίνει σε μια μικρή εκκλησούλα που ήταν της Παναγίας. Και το κρατούσε στο χέρι του, το χέρι του το κομμένο, που ήταν όλη την ημέρα στην πλατεία κρεμασμένο και το τρώγανε σφήκες και μύγες. Και άρχισε να κλαίει και να προσεύχεται. Εκεί, μες στο κλάμα, μες στο δάκρυ, μες στον πόνο κλπ., αποκοιμήθηκε. Και βλέπει την Παναγία μας και του λέγει: «Σε άκουσα.

Ξεχνάς; Το χέρι σου είναι στη θέση του, αλλά μην ξεχνάς την υπόσχεσή σου». Πετάχθηκε. Πώς πετάχθηκε, δεν ήξερε πού βρίσκεται. Θυμότανε την Παναγία, το πρόσωπο, τα λόγια της, παρηγοριά και λοιπά. Κοιτάει το χέρι του, το ψάχνει, το βλέπει, το χέρι στη θέση του. Καταλαβαίνετε τι έγινε. Πράγματι τη ζωή του εκ των υστέρων την

στην Υμνογραφία και μάλιστα στην Παναγία. «Ανοίξω το στόμα μου και πληρωθήσεται Πνεύματος» και, και, και, και όλα αυτά. Μαθεύτηκε ότι ο Ιωάννης έχει χέρι. Το μαθαίνει ο προύχοντας. «Αμάν τον απατεώνα! Τι λέει; Μέχρι εκεί είναι τέτοιος απατεώνας, ώστε μου 'δωσε ξένο χέρι. Κόψανε ξένο χέρι, άρα είναι και συνένοχοι». Τους βουτάνε, τους τραβάνε στο δικαστήριο.

Την εσχάτη των ποινών. Βγαίνει κι αυτός, είχε εκεί πέρα ένα ρασάκι κρεμασμένο εκεί. Βγαίνει κι αυτός. «Γιατί το 'κανες», λέει, «απατεώνα, αυτό το πράγμα;» «Δεν έκανα», λέει, «κύριε δικαστέ, τίποτα. Το χέρι πράγματι μου το 'κοψε, αλλά μου το 'κοψε αδίκως. Και η Παναγία, την οποία εγώ πιστεύω, η μητέρα μου, ξανά μου το έδωσε». «Τι είναι αυτά τα πράγματα που λες; Λοιπόν, το χέρι σου». Τι είχε γίνει όμως;

Ζητάει την εσχάτη των ποινών. Εδώ είχε αφήσει γύρω γύρω ένα αυλάκι που χωρούσε μέσα περιδέραιο ολόκληρο. Ναι, με το χέρι στη θέση, αλλά φαίνεται ότι είναι κομμένο και φαίνεται ότι έχει ξανακολληθεί. Και το βγάζει λοιπόν, να το, και του λέει: «Κόκκαλο». Αυτό ήταν ικανό, αφενός να τον αφήσει ελεύθερο, αφετέρου να τον αφήσει και αυτός ελεύθερο να πάει να ζήσει και να κάνει τη ζωή του όπως του αξίζει. Και έπειτα εμπήκε στον δρόμο αυτόν, έζησε στον Άγιο Σάβα. Έχω βγάλει τον τάφο του, θα σας τον δείξω στη σειρά που δείχνω έξω. Στον Άγιο Σάβα, στην έρημο, εκεί είναι ο τάφος του. Και έκαμε μία εικόνα και προσέθεσε της Παναγίας μας και έβαλε και ένα χέρι κάτω: «Και το χέρι αυτό είναι δικό σου, γιατί εσύ μου το έδωσες». Είναι τρία χέρια. Αυτό λέγεται Τριχερούσα. Το τρίτο χέρι είναι το χέρι του Ιωάννου του Δαμασκηνού. Έκανε μια προφητεία ότι αυτό θα μείνει εδώ και θα δοθεί σε ένα βασιλέα ονόματι Μιχαήλ.

Πράγματι. Κατέβηκε κάτω εκεί ο βασιλεύς εις επίσκεψιν των Αγίων Τόπων, του εδωρήθηκε αυτή η εικόνα και μετεφέρθη τώρα στη Σερβία η εικόνα. Από τους Αγίους Τόπους επήγε στη Σερβία η εικόνα Τριχερούσα. Οι Σέρβοι την είχαν εκεί πέρα όπως είχαν την Κιβωτό οι Ισραηλίτες. Ό,τι επιχείρηση κάνανε, επάνω στο μουλάρι, η εικόνα μπροστά. Νικηταί και τροπαιοφόροι πάντοτε. Έπειτα από πολλά χρόνια, χάθηκε και το μουλάρι, χάθηκε και η εικόνα.