On Sacred Tradition, Parts A-B

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My listeners in Christ, rejoice in the Lord. Allow me to engage your loving attention with the sources of the teaching of Jesus. For us Orthodox Christians, these are two: Holy Scripture and Holy Tradition, which those outside the Orthodox faith reject. We would therefore like to shed light on any mistaken beliefs held by those who attack Orthodoxy. The source of the religion of Christ the Savior is His divine Word and the word of His Apostles, inspired by God.

As we know, the divine Word was first transmitted to the world orally. Writing about this to the Romans, Paul says in Romans 10:17, among other things, “Faith comes by hearing”; he does not say, “by writing.” Through the living voice, it was engraved and imprinted upon the hearts and minds of those who heard it. As time passed, however, the divine Apostles could not by themselves sufficiently spread the great truths of Divine Revelation among the nations. They also wished to strengthen the churches they had founded and were urged by the Christians who had come to believe, as well as moved by other circumstances.

Therefore, at various times, some of them wrote epistles under the inspiration of the Holy Spirit, and later the four Gospels were written as well. The Acts of the Apostles, the epistles, and the Gospels thus formed the canon of the New Testament. This New Testament consists of the four Gospels according to Matthew, Mark, Luke, and John; the Acts of the Apostles; the fourteen epistles of the Apostle Paul; the seven catholic epistles of the Apostles Peter, James, Jude, and John; and the Apocalypse of John. These twenty-seven divinely inspired books form, as we have said, the canon of the New Testament.

Alongside this canon of books—that is, the New Testament—we also have the Old Testament, consisting of thirty-nine divinely inspired canonical books. The first is called the New Scripture, or New Testament, while the second is called the Old Scripture, or Old Testament. Together they are called Holy Scripture. Holy Scripture, then, is the written Word of God. It is the first and principal source of the true religion of both the old and the new Israel—that is, of the Jews and the Christians. Finally, we might say that these two Testaments are the Lord’s two denarii, which He gave to the innkeeper so that he might care for the man who had fallen among thieves.

The Old Scripture is the foundation of the religion of the Jews, while the principal source of the divinely revealed religion of Jesus Christ is the New Scripture, the New Testament. Yet the New Testament is also witnessed to and confirmed by the Law and the Prophets of the Old Testament, upon which its first foundations rest. Besides this one source—the written Word of God, Holy Scripture—our Orthodox Church also accepts the teachings that bear harmonious witness alongside Holy Scripture: the teachings of the disciples, the Apostles, the sacred authors of Scripture, and the Church Fathers who came after them and became distinguished for holiness and great learning. The Orthodox Church calls these teachings, which accord and agree with Holy Scripture, Holy Tradition.

We speak of ecclesiastical traditions, not simply “tradition.” The word tradition does not mean, as our opponents claim, some chance rumor, sayings with no known source, unwritten tales, or commandments of men. It means the teachings concerning the religion of Jesus that were knowingly entrusted to the Church by Him and by His Apostles. Our Tradition is not made up of rumors gathered from the streets. As we have already said, it is teaching contained in the writings of the Apostolic Fathers—that is, the immediate disciples of the Apostles—and of other great Fathers. The authenticity of these writings is undisputed even by negative criticism and is guaranteed by the Church herself, which is the pillar and foundation of the truth,

according to Paul’s teaching in the New Testament, which we read in 1 Timothy 3:15. These authors themselves were immediate disciples of the Apostles, and they testify in their writings that they received certain things from the Apostles or heard them directly from them. They are therefore worthy of complete trust. Moreover, much of the information found in their writings has been adopted and continuously practiced by the official Church—the Church that shepherds and governs the faithful and bears responsibility for them. The obligation to place unwavering trust in their testimony is therefore more than compelling.

We need hardly add that, even if we possessed no writings of the Apostolic Fathers bearing witness to particular ecclesiastical matters, it would be enough that these things had been continuously believed and taught by the Church.

Beloved, the Orthodox Church, as we understand her, is not an unprotected vineyard, nor does she consist of isolated members scattered about without order. She includes both those who govern and those who are governed. For us Orthodox Christians, the Church is the responsible and authoritative guarantor of the entire content of Tradition that she has received—even if we had no writings of the Apostolic Fathers. This is so even apart from the gift of infallibility with which we believe her divine Founder endowed her. For us Orthodox Christians, therefore, the trustworthiness of Tradition is unshakable. Anyone who dares to proclaim it untrustworthy is obliged to prove this positively, rather than merely assert it in the abstract. Moreover, Tradition contains nothing contrary to Scripture. It contains only what is absent from Scripture or is present there in a shadowed and implicit form. It therefore completes Scripture, we might say, or clarifies and explains it. For example, Jesus says to His disciples: “Go therefore and make disciples of all nations, baptizing them in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit,” as we read in Matthew, chapter 28.

But then the question arises: How did the Apostles perform Baptism? Did they immerse those who came to Christ once in the water and say the words “in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit” once? Or did they immerse them the first time and say only, “in the name of the Father”; immerse them a second time and say only, “and of the Son”; and immerse them a third time and say, “and of the Holy Spirit”? Tradition answers this question through the writings of the Apostolic Fathers and, above all, through the continuous and official praxis of the Church. We must therefore ask: In what way does Tradition, which tells us how the Apostles performed Baptism, contradict Scripture? Scripture also speaks

of the laying on of hands, anointing with oil, and similar things. Yet we may ask how they laid on hands and how they anointed with oil. If Tradition gives us additional information about these things, in what way does it contradict Scripture? Scripture also speaks of the unity of the Son with the Father: “I and the Father are one,” as we read in John 10:30. But the question arises: To what does this unity refer? Does it mean that both the Father and the Son are unbegotten? Impossible. Tradition then comes forward—here meaning the fullness of the Church gathered in the Ecumenical Council of 325—and authoritatively defines for us that the unity of the Son with the Father refers to their essence. It expresses this through the term homoousios: the Son is consubstantial, of one essence with the Father.

This is a clarification of a truth presented only in shadowed form in Scripture; it is not contrary to Scripture. Tradition does not need merely to repeat Scripture word for word in order for either supporters or opponents to accept it, for then it would be entirely superfluous. It is necessary only that it not conflict with the principles of Scripture. Since it fills in what is missing or clarifies what is stated only implicitly, we believe it is indispensable. Perhaps we would have no need of Tradition if Scripture were a book that systematically presented the teaching of Christ from beginning to end, both chronologically and methodically. But, as we know, Scripture consists of accounts written as occasions arose, containing only portions of Christ’s teaching scattered throughout,

written for various immediate reasons and at different times. Suppose ten, a hundred, or a thousand people were to take this book in hand—people wise in every respect and excellent scholars of Greek, or of any other language into which Scripture has been translated, but who had never previously been taught anything about Christ, Christianity, or the Church and were completely ignorant of them. Even if they studied it diligently, they would not understand the teaching and ordered whole of Christianity. Each would reach conclusions that differed from, and even directly contradicted, those of the others. We propose that this be put to the test. The light of Tradition is therefore indispensable to the weak eye of the

reader of Scripture. Moreover, the necessity of tradition is recognized and applied in other areas of human life and in other fields as well. These principles are elementary in logic, indispensable in practice, and in no way opposed to the teaching of Scripture; indeed, Scripture itself confirms them. Although our various opponents reject them in theory, they apply them in practice. They nearly burst their lungs crying out that they accept no tradition, yet, in contradiction of themselves, they draw many things from our Tradition—which they regard as a fabrication—and invent still other things outside Scripture, thereby creating a tradition of their own.

It makes no difference that their tradition is poorer than ours or that it differs from ours. The point is that our opponents also possess many things outside Scripture, though they avoid calling them tradition, imagining that avoiding the word will save their position. Please do not regard these last words as slanderous, for we are ready to provide examples. We Orthodox Christians, for instance, accept Holy Tradition alongside Holy Scripture as a source of the divine Word, and we accept the official Church as the authoritative witness and interpreter of both Scripture and Tradition. As a logical consequence, we draw upon that Tradition and submit to the authority of the Church,

correcting even our own mistaken ideas and bringing them into harmony with her teaching. To give a specific example, besides the familiar books of the New Testament, other writings appeared claiming to have come from divinely inspired men: the Gospel of Peter, the Gospel of Thomas, and the apocryphal writings in general. We turn to Tradition and to the authority of our Church, and there we learn authoritatively that these writings are spurious, even though they bear the names of Apostles, and that only the familiar twenty-seven books of the New Testament are authentic.

But we would like to ask our opponents—who reject Tradition as the inventions and commandments of men and deny that the Church possesses any authority—how they know that the book in their hands is the authentic New Testament. They do not answer the question, because they draw this most serious and fundamental information from that very Tradition. Having come forth from the bosom of the Western Church stripped of everything, with only the New Testament in their hands, they resemble a son who quarrels with his father and flees naked from his father’s house, yet secretly carries away a precious object from it and then avoids answering whenever he is asked where he obtained it.

Those who ask, however, know where that precious object came from. The runaway son gains nothing by remaining silent. It is well known that our opponents carried with them, from the so-called papal Church, their certainty concerning the authenticity of the familiar twenty-seven books of the New Testament. That Church, in turn, possessed this certainty through Tradition and the authority of the universal Church. Either admit that you derive the authenticity of Scripture from Tradition, or do not complain when we ask how you who kick against Tradition nevertheless take refuge in it. This is why we commonly describe them as failing to deal honestly with the truth. Their silence does not help them, because it is perfectly clear that they derive their certainty about the authenticity of Scripture from Tradition.

Yet again, so as not to appear silent before the question, our opponents answer vaguely and imagine that this saves them. You ask them, for example: Since spurious books appeared alongside the authentic books of the New Testament, what does this imply? At the very time when those false books appeared, someone had to come forward and say, “This book is authentic, and we accept it; that one is spurious, and we reject it”—for, as we know, there were many spurious books. What was the name of the one who made this judgment, and what position, office, or authority did he hold?

You may also ask: The authentic books of Holy Scripture were preserved in the libraries of monasteries, Patriarchates, and other institutions. If you ask who placed them there, our opponents shrug their shoulders and try to evade the question. But this does not save them at all, because the truth cries out against them and demands an answer. So, gentlemen who oppose us, if you do not derive the authenticity of the Gospel from Tradition, tell us where you intend to derive it from. Who told you that this is the authentic New Testament, if Tradition did not tell you? And let them answer one more question: Where in the New Testament does it say that its books number twenty-seven? Nowhere, of course. Who, then, told you?

Tradition—the very thing you reject. So you have a daughter without a mother: you hold fast to Tradition’s daughter, the New Testament, while rejecting her mother, Tradition. Do you understand? Furthermore, we Orthodox, for example, observe Sunday as the day of rest, while Holy Scripture speaks of the Sabbath as the day of rest. Tradition, however, tells us that because Jesus rose on Sunday, the observance was transferred from Saturday to Sunday. Yet those who oppose us also observe Sunday as their day of rest. We ask: From whom did they receive this, since Holy Scripture speaks not of Sunday but of the Sabbath? Quite simply, from the Tradition they claim to reject. Among other things, we...

have a Church that shepherds her people, with authority to order matters of worship and to interpret Holy Scripture and Holy Tradition, and so forth. Besides reading Holy Scripture in the original, we may also read approved translations. We may also sing various approved hymns, and so on. But those who oppose us, having abolished pastoral authority, the Church’s authentic sanction, and every testimony she bears concerning Tradition, come forward with a Bible translated by an unknown person. They blindly submit to that translation, reading only the translated Bible, and tremble before the original text whenever it is placed before them. They...

also have hymnological material by unknown authors and approved by some unknown authority. In language other than that of Holy Scripture, it expresses their feelings, beliefs, and common prayers, despite their assurance that they supposedly use no language except that of Scripture. They also close their eyes during prayer and do various other things. Yet Holy Scripture knows nothing of unknown translators or judges of translations, unknown hymn writers, anonymous approving authorities, or even the closing of one’s eyes. According to their own claims, they ought to read Holy Scripture only in the original—that is, the text itself, not a translation or paraphrase—since they recognize no one as an authoritative and official interpreter. Likewise, they ought...

to have no hymnody, but to chant directly from Holy Scripture if they wish to chant; and they should not even close their eyes. Yet despite all this, as we know, in addition to Holy Scripture and Holy Tradition they have created a new tradition of their own, openly displayed. Thus, besides revealing the contradiction in which they find themselves, they prove that Tradition is indispensable even while reviling it. They are therefore neither consistent nor sincere nor reliable; they contradict themselves. For example, they accept Luther’s interpretation and hymns, yet reject the interpretation of the Holy Fathers and everything that comes from them. Clearly, this is the necessity and the predicament into which they have fallen by rejecting Tradition.

This necessity compelled many of them to take refuge in the very Tradition they had kicked against, while others were compelled to create a new tradition. Necessity may be an excuse, but their proud persistence in denying Tradition—and in continuing to revile the very thing to which they flee as to an anchor of salvation—is a grave charge against them. Therefore, gentlemen who oppose us, when we speak of Tradition, we do not mean human tradition, as you misrepresent it. We mean the teaching of Christ that is not recorded in the New Testament but is more than adequately attested and guaranteed. Those of you who speak of human traditions are entirely removed from reality, because a human tradition means something invented by human beings. The Orthodox Church not only possesses no such inventions, but actively combats them, as she has demonstrated throughout the centuries down to the present day.

Beloved, our Lord Jesus Christ, our God and Savior, as we know, left His Apostles and disciples nothing in writing from all that He taught during His saving sojourn in the flesh. Instead, He promised them that when the Comforter came, He would bring all things to their remembrance. He says: “These things I have spoken to you while remaining with you. But the Comforter, the Holy Spirit, whom the Father will send in My name, He will teach you all things and bring to your remembrance all things that I have said.” Is this not what we read in John 14:25–26? And again: “I still have many things to say to you, but you cannot bear them now. But when He, the Spirit of truth, comes, He will guide you into all truth.” Does He not say this in John 16:12–13? After the Holy Spirit had brought all things to their remembrance, for many decades before...

Holy Scripture was written, the Word of God was handed down orally and preached by all the Apostles. Then the beloved disciple John, the Theologian and Evangelist, wrote his Holy Gospel—according to Theophylact of Bulgaria, thirty-two years after Christ’s divine Ascension—and he tells us that he left many things unwritten. In chapter 21, verse 25, he says: “There are also many other things that Jesus did, which, if they were written one by one, I suppose that even the world itself could not contain the books that would be written.” Elsewhere, in John 20:30, he says: “And truly Jesus did many other signs in the presence of His disciples, which are not written in this book.” And in verse 12 of his Second Catholic Epistle, he says:

“Having many things to write to you, I did not wish to do so with paper and ink; but I hope to come to you and speak face to face.” Elsewhere again, in his epistle to Gaius, verses 13–14, John says: “I had many things to write, but I do not wish to write to you with ink and pen. But I hope to see you shortly, and we shall speak face to face. Peace to you.” Who, then, can doubt that after John had written the Holy Gospel and his epistles, he also handed down what he had left unwritten in them—especially since in those very writings he promises to do so? This is a most compelling proof of Holy Tradition.

The great Apostle to the Gentiles, Paul, speaks of Holy Tradition more than anyone else, commending it and enjoining it upon us. But, God willing, we shall continue at another time. Once again, rejoice in the Lord. My beloved listeners in Christ, rejoice in the Lord. The good God has granted us the grace to be together once more, so that we may say a few words about Holy Tradition, which is rejected by many who oppose us. If I remember correctly, we had reached the point where we said that the great Apostle to the Gentiles, Paul, speaks of Holy Tradition more than anyone else.

Allow me to present some of his statements from the New Testament itself, where Holy Tradition is recalled and upheld. In Paul’s Second Epistle to the Thessalonians, 2:15, we read: “Therefore, brethren, stand fast and hold the traditions which you were taught, whether by word or by our epistle.” Again, in 2 Thessalonians 3:6, the same Apostle reminds us: “But we command you, brethren, in the name of our Lord Jesus Christ, that you withdraw from every brother who walks disorderly and not according to the tradition which he received from us.” In 1 Corinthians 11:2 he says: “Now I praise you, brethren, that you remember me in all things and keep the traditions just as I delivered them to you.” In verse 34 of the same chapter and epistle, he says: “And the rest I will set in order when I come.” Again, in 1 Corinthians 15:3, we read these words of Paul: “For I delivered to you first of all that which I also received.” I delivered what I had received. And again, in 2 Timothy 2:2...

we read the following:

“The things that you have heard from me among many witnesses, commit these to faithful men who will be able to teach others also.” Here the transmission of Tradition to others is clearly indicated. In Titus 1:5 we read: “Appoint priests in every city, as I commanded you”—as I instructed you. In Philippians 4:9 we read: “The things which you learned and received and heard and saw in me, these do.” Again, in Luke 1:2–4 we read: “Just as those who from the beginning were eyewitnesses and ministers of the Word delivered them to us, it seemed good to me also, having followed all things closely from the very beginning, to write to you an orderly account, most excellent Theophilus, that you may know the certainty of those things in which you were instructed.” Likewise, in Acts 1:3 we read: “To whom He also presented Himself alive after His suffering by many infallible proofs, being seen by them during forty days and speaking of the things pertaining to the Kingdom of God.” Where are those things? What was the Lord saying for forty days about the Kingdom of God?

Were those things also written down? In what book of the New Testament are they recorded?

In Acts 20:31 he says: “Therefore watch, and remember that for three years I did not cease, night or day, to admonish everyone with tears.” What, then, was Paul telling them for three years? In what book is it recorded? Are not all those who reject Tradition therefore inconsistent? That is indeed how matters stand. Nevertheless, many who oppose us try to contradict Paul’s teaching with a passage from the Apocalypse which says: “If anyone adds to these things, God will add to him the plagues that are written in this book.” This is found in the Apocalypse, chapter 22, verse 18. Yet they are mistaken, because they should know that after this book—the Apocalypse—the Evangelist John wrote his Gospel without invalidating those words. Likewise, Deuteronomy 4:2 says: “You shall not add to the word which I command you, nor take from it.” And yet so many books of the Prophets were written afterward. What, then, does all this mean? It means that no one may add anything contrary to the spirit of Holy Scripture. It does not forbid adding what is in harmony with Scripture and serves to edify. Despite this, those who oppose us do not yield. They arm themselves with other passages with which to...

wage war, and these are as follows. In Matthew 15:3, for example, it says: “Why do you also transgress the commandment of God because of your tradition? For God commanded, saying, ‘Honor your father and your mother.’” And: “In vain they worship Me, teaching as doctrines the commandments of men.” They present another verse, from Mark 7:8, which says: “For laying aside the commandment of God, you hold the tradition of men—the washing of pitchers and cups—and many other such things you do.” And again, they present another verse: “Not giving heed to Jewish fables and commandments of men who turn from the truth,” which is found in Titus 1:14. They also enlist a passage from Peter...

in his First Epistle, 1:18, which says: “Knowing that you were not redeemed with corruptible things, like silver or gold, from your aimless conduct received by tradition from your fathers.” And there is yet another passage in Galatians 1:8–9: “But even if we, or an angel from Heaven, preach any other Gospel to you than what we have preached to you, let him be accursed. As we have said before, so now I say again: If anyone preaches any other Gospel to you than what you have received, let him be accursed.” But all these passages prove one thing: that there is also a false tradition, from which one must turn away, discerning which traditions are from God through the Holy Spirit and which are human traditions. Moreover, in the passages above...

Christ rebukes the Pharisees because they had circumvented the Fifth Commandment and encouraged people to deprive their parents of bread in order to contribute to the Corban. What we have here, then, are self-serving commandments devised by the Pharisees for their hypocritical purposes, not an accurate interpretation of Holy Scripture. Christ rebuked those rabbis precisely because they misinterpreted it. In the same way today, the Orthodox Church rebukes all those, without exception, who misinterpret Holy Scripture and contradict themselves. Likewise, the Apostle Paul condemns every other teaching that is contrary to the Gospel. This is the truth, and not what they claim. But did not the people of the Old Testament also live according to Tradition?

Tradition exists in the Old Testament as well, beloved—even under the Mosaic Law. People were guided by the unwritten law of conscience and by Tradition. Abel, for example, Enoch, Noah, Abraham, Job, and other God-loving men like them were justified through Tradition. After all, what law, what Scripture, or what prophet guided them? Even later, after the written Law was given, Moses commended the oral law to the Jews. For example, in Deuteronomy 32:7, he says: “Ask your father, and he will declare it to you; your elders, and they will tell you.” You see that Holy Scripture says these things.

In Job 8:8–9 it says: “Please inquire of the former age, and consider the things discovered by their fathers; for we were born yesterday and know nothing.” Again, in Psalm 78, verse 3, it says: “The things which we have heard and known, and which our fathers told us, we will not hide from their children, telling them to the generation to come.” And in Proverbs we read: “My son, hear the instruction of your father, and do not forsake the law of your mother.” It is therefore reasonable to ask: Does Tradition exist in Holy Scripture or not? Or are the passages we have quoted from both the New and Old Testaments absent from your Bible?

In conclusion, let me proceed—for us Orthodox, at least—to present some statements from the Holy Fathers who speak about Tradition. From all that has been said thus far, we may reasonably accept without dispute that Holy Tradition has been preserved intact in the Orthodox Church. Above all, through the Holy Spirit the Lord has preserved His true teaching intact within the Church, so that all who desire to behold the truth of the Gospel may draw from her. And although Tradition is self-evident, I shall nevertheless offer a few testimonies from the life of the early Church, so that we may help those who wish to return...

so that we may also forestall those who are in danger of going astray. For example, Clement, Bishop of Rome, was a disciple of the two foremost Apostles; the Apostle Paul also mentions him in Philippians 4:3. Concerning this Father, the historian Eusebius writes in his Ecclesiastical History: “Clement was appointed to the episcopacy of the Church of Rome. He had seen the blessed Apostles and associated with them; their preaching still rang in his ears, and he had their tradition before his eyes.”

We read this in Eusebius’s Ecclesiastical History, Book 5, Chapter 6. Thus, from the very beginning, we see that the first Christians were illumined by two spiritual lamps: the written word and the oral word—the unwritten word of God and Holy Tradition. Second, the Apostle Barnabas expressly commands us to preserve everything we have received, saying: “You shall guard what you have received, neither adding to it nor taking away from it.” This is found in the Morals, Chapter 19. Third, Saint Ignatius the God-bearer, a disciple of Saint John the Theologian and Evangelist, warmly commends throughout all his epistles

obedience to the Church, to the bishops, and to the priests. He says: “Stand firm, brethren, steadfast in the faith of Jesus Christ and in His love. Assemble together, obeying the bishop and the council of priests with an undistracted mind.” This is in his Epistle to the Ephesians, Chapter 10. Elsewhere he says: “Flee divisions and the false teachings of heretics; and wherever the shepherd is, follow him like sheep.” This is in his Epistle to the Philadelphians, Chapter 2. According to Eusebius’s concise testimony, this God-bearing Apostolic Father visited various churches and urged them to observe strictly the traditions of the divine Apostles, saying as follows:

“As he journeyed through the provinces, in every city where he stopped he strengthened the churches through spoken homilies and exhortations. Above all, he warned them to guard against the heresies which were then beginning to arise and multiply. He urged them to hold firmly to the tradition of the Apostles, which, for the sake of certainty, he considered it necessary to set down and attest in writing.” Eusebius records this in his Ecclesiastical History, Book 3, Chapter 36. Fourth, Polycarp, Bishop of Smyrna, was likewise a disciple of the beloved John. In his Epistle to the Ephesians,

Chapter 5, he calls Paul’s oral teaching “the word concerning the truth,” which, he says, Paul taught precisely and reliably while personally present among the people of that time. Irenaeus also clearly records the divine Polycarp’s teaching on Holy Tradition, saying: “Polycarp always taught what he had learned from the Apostles. These are also the things that the Church hands down, and they alone are true. He brought many heretics back into the Church, having received from the Apostles this one and only truth and bearing witness to what the Church also hands down.” We read this in the Ecclesiastical History, Book 3, Chapter 39. Fifth,

Papias was likewise a contemporary of the Holy Apostles. According to the testimony of Eusebius, he says that, in addition to interpretations of Holy Scripture, he also received other true teachings from the priests. He writes: “I shall not hesitate to include with my interpretations everything I once learned carefully from the priests and remembered carefully, assuring you of its truth. For unlike most people, I did not delight in those who spoke at great length, but in those who taught the truth; nor in those who recalled commandments foreign to the faith, but in those who recalled the commandments given by the Lord to the faith and proceeding from the truth itself. For I did not suppose that what came from books would benefit me as much as what came from a living and abiding voice.”

This is from Eusebius’s Ecclesiastical History, Book 3, Chapter 39. From this, beloved, it becomes clear how carefully the Church, from the beginning, attended to preserving the divine integrity of Tradition and to discerning this source accurately. Saint Dionysius the Areopagite, the disciple of the divine Paul, bears the clearest witness to the existence of Holy Tradition. In On the Ecclesiastical Hierarchy, Chapter 1, he says: “The essence of our hierarchy is the divinely transmitted oracles. By these most venerable oracles we mean all that our inspired sacred ministers have bestowed upon us in Holy Scripture and theological writings.”

“But we also mean all that those same sacred men transmitted to our leaders outside writing, from nous to nous, through an initiation more immaterial and already in some way akin to the heavenly hierarchy—by means of bodily speech, yet in a more immaterial manner.” Justin Martyr and Philosopher, who was also a contemporary of the Apostles who proclaimed God, states explicitly that oral teaching—that is, Holy Tradition—was in use as the word of God and as a source of right faith. Saint Justin, writing to Diognetus, says: “I speak of nothing foreign, nor do I pursue anything contrary to reason. Having become a disciple of the Apostles, I become a teacher of the nations, worthily ministering the things handed down to those who become disciples of the truth.”

Hegesippus flourished during the first generation after the Apostles. According to the reliable testimony of Eusebius, he recorded the tradition of the divine Apostles in five books, which have since been lost. Eusebius, relating this matter, writes: “In five works, Hegesippus recorded the unerring tradition of the apostolic preaching in the simplest style.” We read this in Eusebius’s Ecclesiastical History, Book 5, Chapter 20. Ninth, Saint Irenaeus, Bishop of Lyons, who was a disciple of Polycarp, Bishop of Smyrna, speaks very clearly about the necessity of Holy Tradition, saying:

“For anyone who wishes to see the truth, it is possible in every Church to behold the Apostolic Tradition made known to all.” Elsewhere, while reproving the heretics who did not follow the divine teaching handed down within the Church, he shows us how the oral word of God—Tradition—was preserved intact. “When,” he says, “we refer them to the apostolic teaching preserved in the Churches through the succession of the priests, they oppose Tradition.” They do not accept it, he says. Clement of Alexandria, discussing the necessity of Tradition, says: “Preserving the true tradition of the blessed teaching, received directly from Peter, James, John,

and the Holy Apostles, as a son receives it from his father—though few sons are truly like their fathers—they came down to us, by God’s will, to deposit within us those ancestral and apostolic seeds.” Saint Clement also says that certain teachings were handed down by the Apostles not in writing but orally: “The Lord did not reveal them to the many, but to the few whom He knew they properly belonged—those who were able to receive them and be formed by them. For secret things, as from God, are entrusted to the word and not to the written letter.” Saint Clement, then, acknowledges two sources

of our religious knowledge: the written word of God, always accompanied by Holy Tradition. Eleventh, Origen speaks of the Tradition preserved within the Church and exhorts us to observe it, saying: “We must therefore preserve the Apostolic Tradition, handed down by the Apostles through an orderly succession and abiding in the Churches even to our time. This truth alone must be believed: the truth that differs in no respect from ecclesiastical and Apostolic Tradition.” Elsewhere Origen explicitly says that the meaning of Holy Scripture must be interpreted through the Church’s Tradition. Twelfth,

Saint Cyprian speaks about the great value and necessity of Holy Tradition as follows:

“It is easy for devout and sincere souls to avoid error and discover the truth, if we return to the source of divine Tradition. Error perishes.” If we attend to Tradition, he says, error disappears. Tertullian explicitly confesses that there is an unwritten teaching preserved by the ancient Church. “We ought to acknowledge no other tradition as apostolic,” he says, “than that which is now preserved in the Churches founded by the Apostles.” Augustine also, whom many Protestants accept, says concerning Tradition: “Whatever the whole Church observes, and whatever has always been observed without having been established by a synodal decree,

we most rightly hold to have been handed down by the Apostles.” Athanasius the Great, Patriarch of Alexandria, also speaks clearly about the necessity and integrity of the true teaching present within the Church—Holy Tradition. “Let us consider,” he says, “in addition to these things, the Tradition, teaching, and faith of the catholic Church from the beginning: that which the Lord gave, the Apostles preached, and the Fathers preserved. For upon this the Church is founded.” Further on, he adds: “In accordance with the apostolic faith handed down to us by the Fathers, I have handed it on, devising nothing from outside.” When we say “catholic” here, we do not mean the heretical Papal Church, but the Orthodox Church.

Indeed, in the days of Athanasius the Great, the so-called Papal Church did not exist. We must keep this in mind. He further confirms that the authority of Tradition is also securely attested by the acts of the Synods, in which “the whole Ecumenical Church of that time was represented through her divine shepherds and teachers.” He says the following:

“Each holding the faith received from the Fathers, the Fathers assembled at Nicaea recalled it and committed it to writing.” This is found in Discourses Against the Arians, for anyone who wishes to locate it. In general, this great Father of Orthodoxy forbids arbitrary interpretation of Holy Scripture and commends the agreement and interrelation of the sources of our religious knowledge concerning faith in the Savior. “Our faith is right,” he says, “arising from the teaching of the Apostles, confirmed by the Tradition of the Fathers, and drawn from both the New and Old Testaments.” Finally, Saint Cyril of Jerusalem flourished around AD 350. In his last five Mystagogical Catecheses he speaks about Tradition, particularly the practical celebration of the Mysteries preserved by the Orthodox Church. In his teaching we see clearly how far from the truth are all those who attack what the Church has handed down. “Far wiser than you,” says this great Father, “were the Apostles and the ancient bishops, the guardians of the Church, who handed these things down. Therefore, as a child of the Church, do not falsify her ordinances.” Catechesis 4, Chapter 22.

Let us stop here, however, because our time has run out; and, God willing, we shall continue in another talk. Once again, we pray that the Lord may be with us. Rejoice in the Lord.

Μου εν Χριστώ ακροαταί, χαίρετε εν Κυρίω. Να μου επιτρέψετε να απασχολήσω την αγάπη σας αναφορικώς με τις πηγές της διδασκαλίας του Ιησού, οι οποίες για εμάς τους Ορθοδόξους είναι δύο: η Αγία Γραφή και η Ιερά Παράδοση, την οποίαν οι Ετερόδοξοι απορρίπτουν. Θα θέλαμε λοιπόν να διαφωτίσουμε τυχόν πεπλανημένας δοξασίας των κατά της Ορθοδοξίας επιτιθεμένων. Πηγή της θρησκείας του Σωτήρος Χριστού είναι ο Θείος αυτού και των Θεοπνεύστων Αποστόλων Λόγος.

Ο Θείος Λόγος μετεδόθη εξ αρχής, όπως ξέρουμε, διά στόματος εις τον κόσμο. Ο Παύλος, γράφοντας κάτι σχετικό στους Ρωμαίους, στο 10:17 λέγει, συν τοις άλλοις, «Η πίστις εξ ακοής», δεν λέει «εκ γραφής». Ενεχαράχθη δε και ενετυπώθη διά ζώσης φωνής εις τας καρδίας και διανοίας των ακουσάντων αυτόν. Προϊόντος όμως του χρόνου, οι Θείοι Απόστολοι, μη επαρκούντες εις την εξάπλωση των μεγάλων αληθειών της Θείας Αποκαλύψεως εις τα έθνη και προς εμπέδωσιν, θα λέγαμε, των υπ' αυτών ιδρυθεισών εκκλησιών και υπό των πιστευσάντων χριστιανών παρακαλούμενοι, είτε και υπό άλλων αιτίων παρακινούμενοι,

έγραψαν εξ αυτών τινές κατά διαφόρους εποχάς επιστολάς, κατ' έμπνευση του Αγίου Πνεύματος, ως και κατόπιν τα τέσσερα Ευαγγέλια. Αι Πράξεις λοιπόν των Αποστόλων, αι επιστολαί και τα Ευαγγέλια απετέλεσαν τον κανόνα της Καινής Διαθήκης. Η Καινή λοιπόν αυτή Διαθήκη, απαρτιζομένη εκ των τεσσάρων Ευαγγελίων του Ματθαίου, του Μάρκου, του Λουκά και του Ιωάννου, εκ των Πράξεων των Αποστόλων, εκ των δεκατεσσάρων επιστολών του Αποστόλου Παύλου, εκ των επτά καθολικών επιστολών των Αποστόλων Πέτρου, Ιακώβου, Ιούδα και Ιωάννου και εκ της Αποκαλύψεως του Ιωάννου, ήτοι εξ 27 θεοπνεύστων βιβλίων, αποτελεί, ως είπαμε, τον κανόνα της Καινής Διαθήκης.

Εκτός του κανόνος του βιβλίου, δηλαδή τούτου της Καινής Διαθήκης, έχουμε και την Παλαιά Διαθήκη, απαρτιζομένη εκ 39 θεοπνεύστων κανονικών βιβλίων. Και η μεν πρώτη καλείται Νέα Γραφή ή Καινή Διαθήκη, η δευτέρα Παλαιά Γραφή ή Παλαιά Διαθήκη, και οι δύο ομού ονομάζονται Αγία Γραφή. Η Αγία λοιπόν αυτή Γραφή είναι ο γραπτός Λόγος του Θεού. Είναι η πρώτη και κυριοτάτη πηγή της αληθούς θρησκείας του Παλαιού και του Νέου Ισραήλ, ήτοι των Εβραίων και των Χριστιανών. Είναι, τέλος, τα δύο δηνάρια, όπως θα λέγαμε, του Κυρίου, α έδωκε τω πανδοχεί, ίνα επιμεληθεί του περιπεσόντος εις τους ληστάς ανθρώπου.

στη της μεν των Εβραίων θρησκείας είναι η Παλαιά Γραφή, της δε εξ Αποκαλύψεως θρησκείας του Ιησού Χριστού κυρίως πηγή είναι η Νέα Γραφή, η Καινή Διαθήκη, μαρτυρουμένη όμως και βεβαιουμένη υπό των νόμων και των προφητών της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία έχει ταύτας αυτάς πρώτας βάσεις. Εκτός όμως της μιας ταύτης πηγής, δηλαδή του γραπτού Λόγου του Θεού, της Αγίας Γραφής, η Ορθόδοξος ημών Εκκλησία παραδέχεται και τας συμπαρομαρτυρούσας τη Αγία Γραφή διδασκαλίας των Μαθητών, των Αποστόλων, των Ιερών της Γραφής Συγγραφέων και των μετ' αυτούς διαπρεψάντων επί αγιότητι και πολυμαθεία εκκλησιαστικών Πατέρων. Τας συναδούσας, συμφωνούσας δηλαδή, τη Αγία Γραφή ταύτας διδασκαλίας ονομάζει η Ορθόδοξη Εκκλησία Ιεράν Παράδοση.

Εκκλησιαστικές παραδόσεις και ουχί απλώς παράδοσις. Η λέξις παράδοσις δεν σημαίνει, ως οι αντιφρονούντες λέγουν, τυχαίαν φήμην, λόγους αδεσπότους, λόγους αγράφους, εντάλματα ανθρώπων, αλλά σημαίνει τα περί της θρησκείας του Ιησού παραδοθέντα εις την Εκκλησία γνώσει υπ' αυτού και των αυτού Αποστόλων. Η παράδοσις ημών δεν αποτελείται από φήμας των τριόδων, αλλά είναι, ως προείπομεν, διδασκαλία περιεχομένη εις συγγράμματα Αποστολικών, αμέσως δηλαδή μαθητών των Αποστόλων, και άλλων μεγάλων Πατέρων, γνησιότητος αναμφισβητήτου όμως και υπ' αυτής της αρνητικής κριτικής, εγγυημένη δε και υπό της Εκκλησίας, ήτις εστί στύλος και εδραίωμα της αληθείας,

τη διδασκαλία του Παύλου εν τη Καινή Διαθήκη, που διαβάζουμε στο Α΄ Τιμόθεον 3:15. Αυτοί δε καθ' εαυτοί οι συγγραφείς, οι χρηματίσαντες άμεσοι μαθηταί των Αποστόλων και μαρτυρούντες στα συγγράμματα αυτών ότι παρέλαβαν κάτι παρά των Αποστόλων ή ότι ήκουσαν κάτι παρ' αυτών, είναι άξιοι πάσης πίστεως, καθότι άλλωστε αι πληροφορίαι, πλείσται των συγγραμμάτων, είναι υιοθετημέναι και εν συνεχή εφαρμογή υπό της επισήμου Εκκλησίας, της Εκκλησίας της ποιμαινούσης ή της αρχούσης των πιστών και υπευθύνου δι' αυτούς. Η υποχρέωσις όπως παρέχωμεν εις αυτούς πίστιν ακλόνητον είναι πλέον ή επιτακτική.

Παραλείπομεν ότι, και αν ακόμη δεν είχομεν συγγράμματα Αποστολικών Πατέρων μαρτυρούντα περί ορισμένων εκκλησιαστικών ζητημάτων, θα ήταν αρκετό το ότι υπό της Εκκλησίας αδιακόπως ούτως επρεσβεύθησαν και εδιδάχθησαν.

Η Εκκλησία η Ορθόδοξος, αγαπητοί, η οποία καθ' εμάς δεν είναι άφρακτος αμπελών και δεν περιλαμβάνει μέλη απλά, ως χύμα, θα λέγαμε, εσκορπισμένα, αλλά περιλαμβάνει άρχοντας και αρχομένους. Η Εκκλησία, λέγομεν, δι' εμάς τους Ορθοδόξους είναι εγγυητής υπεύθυνος και αυθεντικός για όλο το περιεχόμενο της παραδόσεως, το υιοθετημένο παρ' αυτής, και αν δεν είχομεν συγγράμματα Αποστολικών Πατέρων, και αν δεν είχομεν συγγράμματα Αποστολικών Πατέρων. Τούτο δε ανεξαρτήτως της ιδιότητος του αλαθήτου, με την οποία δεχόμεθα αυτήν πεπροικισμένην υπό του Θείου Ιδρυτού της. Η αξιοπιστία λοιπόν της παραδόσεως δι' ημάς τους Ορθοδόξους είναι αδιάσειστος. Εκείνος δε ο οποίος θα τολμήσει να κηρύξει αυτήν αναξιόπιστον είναι υποχρεωμένος να αποδείξει αυτό θετικώς, όχι δε να ισχυρίζεται αυτό αφηρημένως. Η παράδοσις άλλωστε δεν περιέχει τι αντίθετον τη Γραφή, αλλά μόνον μη υπάρχον εν τη Γραφή ή υπάρχον σκιωδώς. Επομένως συμπληροί, θα μπορούσαμε να πούμε, ή αποσαφεί, εξηγεί δηλαδή, την Γραφή. Παράδειγμα: ο Ιησούς λέγει εις τους μαθητάς του: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», όπως διαβάζουμε στο Ματθαίο, στο 28ο κεφάλαιό του.

Ήχος γεννάται όμως το ζήτημα: Τι είναι; Τι τρόπο ετέλουν το βάπτισμα οι Απόστολοι; Εβύθιζον τους προσερχομένους εις Χριστόν άπαξ εις το ύδωρ και απήγγελλον δι' άπαξ το «εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος»; Ή εβύθιζον αυτούς πρώτον και απήγγελλον μόνον το «εις το όνομα του Πατρός», εβύθιζον αυτούς δεύτερον και απήγγελλον μόνον «και του Υιού», εβύθιζον αυτούς τρίτον και απήγγελλον «και του Αγίου Πνεύματος»; Στο ερώτημα τούτο απαντά η παράδοση, διά των συγγραμμάτων των Αποστολικών Πατέρων και μάλιστα διά της αδιακόπου και επισήμου πράξεως της Εκκλησίας. Και ερωτάται: κατά τι λοιπόν η παράδοση, η οποία μας πληροφορεί τον τρόπον καθ' ον οι Απόστολοι ετέλουν το βάπτισμα, αντιφάσκει προς την Γραφή; Η Γραφή επίσης ομιλεί

περί επιθέσεως των χειρών, περί αλείψεως δι' ελαίου κ.λπ. Ερωτάται όμως πώς επέφερον τας χείρας και πώς ήλειφον δι' ελαίου, και αν η παράδοση μας πληροφορεί συμπληρωματικώς περί τούτων, κατά τι αντιφάσκει προς την Γραφή; Ακόμη, η Γραφή ομιλεί περί ενότητος του Υιού προς τον Πατέρα: «Εγώ και ο Πατήρ εν εσμέν», διαβάζουμε στον Ιωάννη 10:30. Γεννάται όμως το ερώτημα: η ενότης αυτή πού αναφέρεται; Εις το ότι ο Πατήρ και ο Υιός είναι αγέννητοι; Αδύνατον. Έρχεται η παράδοση, δηλαδή ενταύθα το όλον της Εκκλησίας, εν Οικουμενική Συνόδω το 325, και μας καθορίζει αυθεντικώς ότι η ενότης του Υιού προς τον Πατέρα αναφέρεται εις την ουσίαν και μας πληροφορεί εις τον όρον ομοούσιον.

Είναι μία διασάφησις εννοίας σκιωδώς εν τη Γραφή φερομένης, ουχί δε αντίθετος αυτή. Δεν είναι ανάγκη λοιπόν η παράδοση να συμφωνεί προς τη Γραφή, ίνα αποδεχθώμεν αυτήν ως φρονούντες ή αντιφρονούντες, διότι θα είναι εντελώς περιττή, αλλά είναι ανάγκη μόνο να μη διαφωνεί προς τας αρχάς. Εφόσον συμπληροί τα κενά ή διασαφεί τα σκιωδώς ειρημένα, είναι απαραίτητος, νομίζουμε. Ίσως δε δεν θα είχομεν ανάγκη της παραδόσεως, δεν θα είχομεν ανάγκη της παραδόσεως, εάν η Γραφή ήτο βιβλίον συστηματικώς εκθέτον από αρχής μέχρι τέλους τόσον χρονικώς όσον και μεθοδικώς τη διδασκαλία του Χριστού. Αλλά, όπως ξέρουμε, η Γραφή είναι απομνημονεύματα περιέχοντα σποραδικώς μέρος μόνον της διδασκαλίας του Χριστού,

τούτο εκ διαφόρων περιστατικών λόγων και εν διαφόροις καιροίς γραφέν. Εάν δε λάβωσιν ανά χείρας το βιβλίον τούτο δέκα, εκατόν, χίλιοι άνθρωποι, σοφοί μεν καθ' όλα και άριστοι ελληνισταί ή οιασδήποτε άλλης γλώσσης κάτοχοι, εν τη οποία είναι μεταφρασμένη η Γραφή, μη διδαγμένοι όμως εκ των προτέρων ουδέν περί Χριστού, του Χριστιανισμού και Εκκλησίας και όντες τούτων τελείως ανίδεοι, και μελετήσωσι αυτό επισταμένως, δεν θα εννοήσωσι τίποτα περί διδασκαλίας και του συστήματος του Χριστιανισμού. Έκαστος δεν θα καταλήξει όχι μόνον εις διάφορα, αλλά και τούτο αυτό αντίθετα συμπεράσματα προς τον άλλον, και τούτο προτείνουμε να δοκιμαστεί δι' επιπειράματος. Το φως λοιπόν της παραδόσεως είναι απαραίτητο εις τον ασθενικόν οφθαλμόν του

αναγνώστου της Γραφής. Το απαραίτητον άλλωστε μιας παραδόσεως είναι ανεγνωρισμένον και εφαρμοσμένον και εις άλλες σχέσεις των ανθρώπων και εις άλλους κλάδους. Ταύτα δε τα στοιχειωδώς λογικά και πρακτικώς απαραίτητα, τα μηδαμώς αντιπίπτοντα προς την γραφική διδασκαλία, μάλλον δε και κυρούμενα υπ' αυτής, μολονότι οι διάφοροι αντιφρονούντες τα απορρίπτουν θεωρητικώς, τα εφαρμόζουν όμως εν τη πράξει. Δηλαδή, μολονότι ρηγνύουν, όπως θα λέγαμε, τους πνεύμονας να κραυγάζουν ότι ουδεμίαν παράδοσιν δέχονται, εκτός αντιφάσκοντες προς αυτούς αντλούσιν εκ της ημετέρας παραδόσεως, της αποτελούσης μύθευμα κατ' αυτούς, αρκετά, πλάττουσι δε και άλλα εκτός της Γραφής, α αποτελούσι μία παράδοσιν ιδικήν των.

Δεν σημαίνει ουδέν ότι η παράδοσίς των είναι πενιχρά εν σχέσει προς την ημετέραν, ουδέ ότι διαφέρει της ημετέρας. Το ζήτημα είναι ότι και αυτοί οι αντιφρονούντες εκτός της Γραφής έχουν αρκετά, τα οποία αποφεύγουν να ονομάζουν παράδοση, νομίζοντας ότι σώζονται με την αποφυγή της λέξεως. Μη νομισθώσι, παρακαλούμε, τα τελευταία αυτά λόγια ως συκοφαντικά, διότι είμεθα έτοιμοι να αναφέρωμεν και παραδείγματα. Εμείς οι Ορθόδοξοι, φερ' ειπείν, παραδεχόμενοι την Ιερά Παράδοση παράλληλον πηγήν του Θείου Λόγου προς την Αγία Γραφή και την επίσημον Εκκλησία αυθεντικόν μάρτυρα και ερμηνευτήν της Γραφής και της Παραδόσεως, κατά λογικήν λοιπόν συνέπειαν αντλούμεν εξ αυτής της παραδόσεως και υποτασσόμεθα εις το κύρος της Εκκλησίας,

ισορροπούντες και τας τυχόν εσφαλμένας ημών αντιλήψεις να ρυθμίζωμεν συμφώνως προς τη διδασκαλία αυτής. Συγκεκριμένως δε, φερ' ειπείν, προκειμένου περί των γνωστών βιβλίων της Καινής Διαθήκης, παρουσιάσθησαν και άλλα μεν την αξίωση ότι προέρχονται από άνδρας θεοπνεύστους, Ευαγγέλιον του Πέτρου, Ευαγγέλιον του Θωμά και εν γένει τα απόκρυφα. Καταφεύγουμε στην παράδοση, εις το κύρος της Εκκλησίας μας, και πληροφορούμεθα αυθεντικώς ότι αυτά είναι νόθα, παρότι φέρονται επ' ονόματι Αποστόλων, και ότι μόνα γνήσια είναι τα γνωστά 27 βιβλία της Καινής Διαθήκης.

Οι αντιφρονούντες όμως, οι απορρίπτοντες την παράδοση ως μηχανεύματα και εντάλματα ανθρώπων και το κύρος της Εκκλησίας ως ανύπαρκτον, θα θέλαμε να ρωτήσουμε πώς έχουν την πληροφορία ότι αυτό το βιβλίο, το οποίο κατέχουν, είναι η γνησία Καινή Διαθήκη. Δεν απαντούν στο ερώτημα, διότι από την ιδίαν παράδοση αντλούν την σοβαροτάτην και θεμελιώδη αυτήν πληροφορία. Εξελθόντες από τα σπλάχνα της Δυτικής Εκκλησίας, τελείως γυμνοί, με μόνη την Καινή Διαθήκη ανά χείρας, ομοιάζουν προς τον υιόν ελθόντα μεν εις ρήξιν με τον πατέρα του και φυγόντα εκτός της πατρικής οικίας γυμνόν, αλλά συναποκομίσαντα λάθρα εξ αυτής και πολύτιμον αντικείμενον, το οποίον, όταν ερωτάται πόθεν έσχεν, αποφεύγει να απαντήσει.

Όμως οι ερωτώντες γνωρίζουν την προέλευση του πολυτίμου αντικειμένου. Η σιωπή του φυγόντος υιού δεν ωφελεί αυτόν ουδένα. Είναι γνωστόν ότι την βεβαιότητα περί της γνησιότητος των γνωστών 27 βιβλίων της Καινής Διαθήκης οι αντιφρονούντες συναπεκόμισαν παρά της παπικής λεγομένης Εκκλησίας, της εχούσης αυτήν από της Παραδόσεως και του κύρους της Καθολικής Εκκλησίας. Ή να είπατε ότι αντλείτε τη γνησιότητα της Γραφής εκ παραδόσεως ή να μην ερωτάτε πώς εσείς οι λακτίζοντες την παράδοση προσφεύγετε εις αυτήν. Αυτό είναι άλλωστε που τους χαρακτηρίζουμε συνήθως ως όχι αντιπροσωπευτικούς ως προς την αλήθεια. Αλλά η σιωπή δεν τους ωφελεί, διότι το γεγονός ότι αντλούν εκ της παραδόσεως τη γνησιότητα της Γραφής είναι

πασιφανές. Αλλά πάλι οι αντιφρονούντες, για να μη φαίνονται σιωπώντες στο ερώτημα, απαντούν με αοριστολογία και νομίζουν ότι σώζονται. Τους ερωτάτε, επί παραδείγματι: Αφού μεταξύ των γνησίων βιβλίων της Καινής Διαθήκης ενεφανίσθησαν και μη γνήσια, τι σημαίνει; Εκείνος ο οποίος στην εποχή ακριβώς εμφανίσεως των νόθων αυτών βιβλίων παρουσιάστηκε στο μέσο και είπε «αυτό είναι το γνήσιον και το δεχόμεθα, το άλλο είναι νόθον και το απορρίπτομεν», διότι υπήρξαν πολλά νόθα, όπως ξέρουμε, τι όνομα έχει αυτός και τι θέσιν ή ιδιότητα ή αξίωμα κατείχεν;

Ερωτάτε ακόμη: Τα γνήσια βιβλία της Αγίας Γραφής ευρέθησαν στας βιβλιοθήκας των Μονών, των Πατριαρχείων και άλλων Ιδρυμάτων. Και αν τους ερωτήσετε ποιος τα έβαλε εκεί, υψώνουν τους ώμους των, προσπαθούντες να εκφύγουν. Αλλά ουδαμώς σώζονται, διότι η αλήθεια κράζει εναντίον των, ζητούσα απάντηση. Εάν λοιπόν, κύριοι αντιφρονούντες, δεν αντλείτε τη γνησιότητα του Ευαγγελίου εκ της παραδόσεως, να μας πείτε πόθεν θέλετε να την αντλείτε. Ποιος σας είπε ότι είναι Καινή Διαθήκη αυτή και γνησία, αν δεν σας το είπε η Παράδοση; Αλλά κι ακόμη ας μας απαντήσουν: Σε ποιο μέρος της Καινής Διαθήκης λέγεται ότι τα βιβλία αυτής είναι 27; Ασφαλώς ουδαμού. Ποιος λοιπόν σας το είπε;

Η παράδοση, την οποίαν απορρίπτετε. Ώστε έχετε κόρην άνευ μητρός και βαστάζετε την κόρην της παραδόσεως, την Καινή Διαθήκη, και απορρίπτετε τη μητέρα αυτής, την παράδοση. Αντιλαμβάνεσθε; Αλλά ακόμη, εμείς οι Ορθόδοξοι έχουμε την Κυριακή, φερ' ειπείν, αργία, ενώ η Γραφή ομιλεί περί αργίας του Σαββάτου. Η παράδοσις όμως πληροφορεί ότι, λόγω της Αναστάσεως του Ιησού κατά την Κυριακή, η αργία μετετέθη από το Σάββατο στην Κυριακή. Αλλά και οι αντιφρονούντες έχουν αργία την Κυριακή. Ερωτώμεν: πόθεν παρέλαβαν αυτήν, αφού η Γραφή δεν μιλεί περί Κυριακής, αλλά περί Σαββάτου; Απλούστατα, από την παράδοση, την οποία λέγουν ότι αρνούνται. Συν τοις άλλοις, εμείς...

έχομεν Εκκλησίαν ποιμαίνουσαν, με εξουσίαν του ρυθμίζειν τα της λατρείας, του ερμηνεύειν την Γραφή και την Παράδοση κ.λπ. Δυνάμεθα, εκτός του πρωτοτύπου της Γραφής, να αναγινώσκουμε και μεταφράσεις αυτής εγκεκριμένας. Δυνάμεθα να απαγγέλλουμε και διαφόρους ύμνους εγκεκριμένους. Δυνάμεθα κ.λπ. Αλλά οι αντιφρονούντες όμως, οι καταργήσαντες την ποιματική εξουσία, την αυθεντικήν κύρωσιν της Εκκλησίας και πάσαν μαρτυρίαν αυτής περί παραδόσεως, παρουσιάζονται με μια Γραφή ερμηνευμένη υπό αδήλου και στην ερμηνείαν ταύτην υποτάσσονται τυφλώς, αναγινώσκοντες αποκλειστικώς την ερμηνευμένην Γραφή και τρέμουν προ του πρωτοτύπου κειμένου, όταν τους παρουσιαστεί αυτό. Εις αυτούς

υμνολόγιον υλικόν, αγνώστου συγγραφέως και αγνώστου εγκριτικής αρχής, το οποίο σε φρασεολογία ανάλογη, εκτός της γραφικής, αποδίδει τα αισθήματα αυτών και τας δοξασίας και τας κοινάς των προσευχάς, παρά τις διαβεβαιώσεις των ότι δήθεν δεν μεταχειρίζονται άλλη φρασεολογία εκτός της γραφικής. Ακόμη, κλείουν τους οφθαλμούς κατά τας προσευχάς και διάφορα άλλα πράττουν. Αλλά η Γραφή αγνώστους ερμηνευτάς ή κριτάς των ερμηνειών αγνοεί, αγνώστους συνθέτας υμνολογίων και ανωνύμους εγκριτικάς αρχάς αγνοεί, ως επίσης και κλείσιμο των οφθαλμών. Συμφώνως όμως με τας επαγγελίας των είναι υποχρεωμένοι να αναγινώσκουν μόνο το πρωτότυπο της Γραφής, δηλαδή το κείμενο και ουχί ερμηνεία, παράφραση, εφόσον δεν παραδέχονται κανέναν ως ερμηνευτήν αυθεντικόν και επίσημον. Επίσης είναι υποχρεωμένοι να

μην έχουν υμνολογίαν, αλλά να ψάλλουν εκ της Γραφής, αν θέλουν να ψάλλουν, και τους οφθαλμούς να μην τους κλείουν ακόμα. Παρ' όλα όμως αυτά, όπως ξέρουμε, εκτός της Γραφής και της Παραδόσεως, εδημιούργησαν και μια νέα ανοικτήν παράδοσιν. Και διά του τρόπου τούτου, εκτός της αντιφάσεως στην οποία βρίσκονται, αποδεικνύουν το απαραίτητον της Παραδόσεως, ενώ υβρίζουν αυτήν. Δεν είναι λοιπόν σωστοί, ειλικρινείς, αυθεντικοί, είναι ανακόλουθοι. Ναι, λόγου χάριν, δέχονται την ερμηνεία και τους ύμνους του Λουθήρου, επί παραδείγματι, και απορρίπτουν την ερμηνεία των Αγίων Πατέρων και κάθε τι αυτών. Βεβαίως, η ανάγκη και η αμηχανία στην οποία περιπίπτουν εξ απορρίψεως παραδόσεως.

υποχρέωσε να καταφύγουν στην παράδοση, την οποίαν ελάκτισαν πολλοί, και νέαν να δημιουργήσουν σε άλλες. Αλλά εάν η ανάγκη είναι ελαφρυντικόν, η εγωιστική επιμονή όμως, όπως αρνούνται και καταφεύγουν στο να υβρίζονται και εξακολουθούν να υβρίζουν εκείνο το οποίο ως εις άγκυραν σωτηρίας καταφεύγουν, δηλαδή την παράδοση, είναι πάρα πολύ επιβαρυντικόν για αυτούς. Όταν λοιπόν εμείς, κύριοι αντιφρονούντες, λέγουμε παράδοση, δεν εννοούμε παράδοση ανθρώπων, ως διαστρέφετε, αλλά διδασκαλία Χριστού μη φερομένη εν τη Καινή Διαθήκη, αλλά επαρκέστατα μεμαρτυρημένη και εγγυημένη. Σεις, όσοι ομιλείτε παραδόσεως ανθρώπων, ορισμένως είστε εκτός πραγματικότητας, καθότι η παράδοση των ανθρώπων σημαίνει πλάσμα της επινοίας των ανθρώπων, και τοιαύτα πλάσματα η Ορθόδοξη Εκκλησία όχι μόνο δεν έχει, αλλά και τα πολεμεί, ως άλλωστε έχει αποδείξει τούτο διαμέσου των αιώνων μέχρι και σήμερα.

Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, αγαπητοί, ο Θεός και Σωτήρ ημών, ως γνωστόν, ουδέν γραπτόν αφήκε τοις Αποστόλοις και μαθηταίς αυτού εξ όσων εν τη σωτηριώδει αυτού εν σαρκί επιδημία δίδαξεν, αλλά υπεσχέθη αυτοίς ότι, ερχομένου του Παρακλήτου, υπομνήσει αυτοίς πάντα. «Ταύτα λελάληκα», λέει, «υμίν, παρ’ υμίν μένων. Ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιον, ο πέμψει ο Πατήρ εν τω ονόματί μου, εκείνος διδάξει υμάς πάντα και υπομνήσει υμάς πάντα α είπον». Έτσι δεν διαβάζουμε στον Ιωάννη, ΙΔ΄ 25-26; Και πάλιν: «Πολλά έχω λέγειν υμίν, αλλ’ ου δύνασθε βαστάζειν άρτι. Όταν δε έλθη εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν». Δεν λέγει στον Ιωάννη 16:12; Κατόπιν της υπό του Αγίου Πνεύματος υπομνήσεως των πάντων, αφού επί πολλάς δεκάδας ετών πριν ή συγγραφεί

η Αγία Γραφή, αγράφως και εκ στόματος παρεδίδετο και εκηρύττετο ο Λόγος του Θεού υπό των Αποστόλων πάντων. Έρχεται ο ηγαπημένος μαθητής Ιωάννης, ο Θεολόγος και Ευαγγελιστής, κατά τον Θεοφύλακτον Βουλγαρίας, 32 έτη ύστερον από της του Χριστού Θείας Αναλήψεως, έγραψε το ιερόν αυτού Ευαγγέλιον, έρχεται, λέγομεν, και μας πληροφορεί ότι αφήκε πολλά άγραφα. «Έστι δε και άλλα πολλά», λέγει στο 21ο κεφάλαιο, το 25, «όσα εποίησεν ο Ιησούς, άτινα εάν γράφηται καθ’ εν, ουδέ αυτόν οίμαι τον κόσμον χωρήσαι τα γραφόμενα βιβλία». Και αλλού πάλι ο ίδιος, στο Κ΄ 30, λέγει: «Πολλά μεν ουν και άλλα σημεία εποίησεν ο Ιησούς ενώπιον των μαθητών αυτού, α ουκ έστι γεγραμμένα εν τω βιβλίω τούτω». Και στη δευτέρα του επιστολή, την Καθολική, στο 12, λέγει:

«Πολλά έχων υμίν γράφειν, ουκ ηβουλήθην διά χάρτου και μέλανος, αλλ’ ελπίζω ελθείν προς υμάς και στόμα προς στόμα λαλήσαι». Αλλά και αλλού, ο Ιωάννης, στην επιστολή του προς Γάιον, στο 13-14, λέγει: «Πολλά είχον γράφειν, αλλ’ ου θέλω διά μέλανος και καλάμου σοι γράψαι. Ελπίζω δε ευθέως ιδείν σε και στόμα προς στόμα λαλήσομεν. Ειρήνη σοι». Ποιος λοιπόν δύναται να αμφισβητήσει, αφού έγραψε το Ιερό Ευαγγέλιο ο Ιωάννης και έγραψε και επιστολάς, δεν παρέδωκεν όσα αφήκεν άγραφα εν τω Ευαγγελίω και εν ταις επιστολαίς αυτού, αφού μάλιστα τα αυτά υπόσχεται εν αυταίς; Τούτο είναι μια τρανοτάτη απόδειξη της Ιεράς Παραδόσεως.

Ο δε Μέγας των Εθνών Απόστολος Παύλος περισσότερον πάντων ομιλεί περί της Ιεράς Παραδόσεως, συνιστά και επιβάλλει ταύτην, αλλά, Θεού θέλοντος, θα συνεχίσουμε σε κάποια άλλη στιγμή. Και πάλι χαίρετε εν Κυρίω. Αγαπητοί μου εν Χριστώ ακροαταί, χαίρετε εν Κυρίω. Επέτρεψε ο Αγαθός Θεός να βρεθούμε και πάλι μαζί, προκειμένου να μιλήσουμε λίγα λόγια αναφορικώς με το θέμα της Ιεράς Παραδόσεως, η οποία απορρίπτεται από πολλούς αντιφρονούντας. Αν καλώς ενθυμούμαι, είχαμε σταθεί στο μέρος εκείνο που είπαμε ότι ο Μέγας των Εθνών Απόστολος Παύλος του Θεού περισσότερον πάντων ομιλεί περί της Ιεράς Παραδόσεως.

Μου επιτρέψετε να μεταφέρω μερικές του γνώμες μέσα από αυτή την Καινή Διαθήκη, όπου υπενθυμίζεται και υποστηρίζεται η Ιερά Παράδοση. Διαβάζουμε από την Επιστολή του Παύλου, τη Δευτέρα προς Θεσσαλονικείς, στο Β΄ 15, και βρίσκουμε τα εξής: «Άρα ουν, αδελφοί, στήκετε και κρατείτε τας παραδόσεις, ας εδιδάχθητε είτε διά λόγου είτε δι’ επιστολής ημών». Επίσης ο ίδιος Απόστολος, στη Δευτέρα πάλι προς Θεσσαλονικείς, στο Γ΄ 6, μας υπενθυμίζει τα εξής: «Παραγγέλλομεν δε υμίν, αδελφοί, εν ονόματι του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, στέλλεσθαι υμάς από παντός αδελφού ατάκτως περιπατούντος και μη κατά την παράδοσιν ην παρέλαβον παρ’ ημών». Στην Πρώτη προς Κορινθίους, στο ΙΑ΄ 2, λέγει τα εξής: «Επαινώ δε υμάς, αδελφοί, ότι πάντα μου μέμνησθε και καθώς παρέδωκα υμίν τας παραδόσεις κατέχετε». Στο 34 εδάφιο της ιδίας Επιστολής και του ιδίου κεφαλαίου λέγει: «Τα δε λοιπά ως αν έλθω διατάξομαι». Ακόμη στην Πρώτη προς Κορινθίους, στο ΙΕ΄ 3, διαβάζουμε του Παύλου τα εξής: «Παρέδωκα δε υμίν εν πρώτοις ο και παρέλαβον». Παρέδωκα, α και παρέλαβον. Ακόμη στη Β΄ Τιμοθέου, Β΄ 2,

διαβάζουμε τα εξής:

«Α ήκουσας παρ’ εμού διά πολλών μαρτύρων, ταύτα παράθου πιστοίς ανθρώποις, οίτινες ικανοί έσονται και ετέρους διδάξαι». Στο σημείο αυτό δηλούται και η προς τους άλλους μετάδοση της παραδόσεως. Στον Τίτο Α΄ 5 διαβάζουμε: «Καταστήσης κατά πόλιν πρεσβυτέρους, ως εγώ σοι διεταξάμην», όπως σε διέταξα. Στους Φιλιππησίους, Δ΄ 9, διαβάζουμε: «Α και εμάθετε και παρελάβετε και ηκούσατε και είδετε εν εμοί, ταύτα πράσσετε». Ακόμη στο Λουκά Α΄ 2 διαβάζουμε: «Καθώς παρέδοσαν ημίν οι απ’ αρχής αυτόπται και υπηρέται γενόμενοι του λόγου, έδοξε καμοί, παρηκολουθηκότι άνωθεν πάσιν ακριβώς, καθεξής σοι γράψαι, κράτιστε Θεόφιλε, ίνα επιγνώς περί ων κατηχήθης λόγων την ασφάλειαν». Επίσης στις Πράξεις Α΄ 3 διαβάζουμε: «Οίς και παρέστησεν εαυτόν ζώντα μετά το παθείν αυτόν εν πολλοίς τεκμηρίοις, δι’ ημερών τεσσαράκοντα οπτανόμενος αυτοίς και λέγων τα περί της Βασιλείας του Θεού». Πού είναι αυτά; Τι έλεγεν ο Κύριος επί τεσσαράκοντα ημέρας περί της Βασιλείας του Θεού;

Είναι και γραμμένα αυτά; Σε ποιο βιβλίο της Καινής Διαθήκης αναφέρονται;

Στις Πράξεις, 20:31, λέγει: «Διό γρηγορείτε, μνημονεύοντες ότι τριετίαν νύκτα και ημέραν ουκ επαυσάμην μετά δακρύων νουθετών ένα έκαστον». Τι τους έλεγε λοιπόν τρία έτη ο Παύλος; Σε ποιο βιβλίο αναφέρονται; Δεν είναι λοιπόν ανακόλουθοι όλοι αυτοί οι οποίοι απορρίπτουν την παράδοση; Έτσι κάπως είναι. Εν τούτοις όμως υπάρχουν πολλοί αντιφρονούντες που αντιτάσσονται στη διδασκαλία του Παύλου με ένα χωρίο της Αποκαλύψεως, το οποίο λέει: «Εάν τις επιθή προς ταύτα, επιθήσει ο Θεός επ’ αυτόν τας πληγάς τας γεγραμμένας εν τω βιβλίω τούτω». Στην Αποκάλυψη αναφέρεται αυτό, 22ο κεφάλαιο, στίχος 18. Και εν τούτοις δεν έχουν δίκιο, διότι πρέπει να γνωρίζουν ότι μετά τη Γραφή ταύτη, την Αποκάλυψη δηλαδή, ο Ευαγγελιστής Ιωάννης έγραψε το Ευαγγέλιό του χωρίς να αναιρεθούν αυτά. Επίσης όμως και στο Δευτερονόμιο, Δ΄ 2, λέγει: «Δεν θέλετε προσθέσει εις τον λόγον τούτο, τον οποίον εγώ σας προστάζω, ουδέ θέλετε αφαιρέσει απ’ αυτού». Και εν τούτοις μετά εγράφησαν τόσα βιβλία των Προφητών. Τι σημαίνουν λοιπόν όλα αυτά; Σημαίνουν ότι δεν δύναται να προσθέσει τις εναντία του πνεύματος της Αγίας Γραφής, όχι όμως και παν ό,τι είναι σύμφωνο και εποικοδομητικό με αυτή. Παρά όμως αυτά, οι αντιφρονούντες δεν υποχωρούν, οπλίζονται με άλλα χωρία για να

πολεμούν, και αυτά είναι τα εξής. Στο Ματθαίον, επί παραδείγματι, ΙΕ΄ 3, λέει: «Διατί και υμείς παραβαίνετε την εντολήν του Θεού διά την παράδοσιν υμών; Ο γαρ Θεός ενετείλατο λέγων· τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα». «Μάτην δε σέβονταί με, διδάσκοντες διδασκαλίας εντάλματα ανθρώπων». Παρουσιάζουν ένα άλλο εδάφιο από τον Μάρκον, στο Ζ΄ 8, που λέγει: «Αφέντες γαρ την εντολήν του Θεού, κρατείτε την παράδοσιν των ανθρώπων, βαπτισμούς ξεστών και ποτηρίων, και άλλα παρόμοια τοιαύτα πολλά ποιείτε». Και πάλι ένα άλλο εδάφιο που λέει: «Μη προσέχοντες Ιουδαϊκοίς μύθοις και εντολαίς ανθρώπων αποστρεφομένων την αλήθειαν», που αναφέρεται στον Τίτο αυτό, στο Α΄ 14. Ακόμη επιστρατεύουν ένα από τον Πέτρο,

Πρώτη Επιστολή, Α΄ 18, που λέγει: «Ειδότες ότι ου φθαρτοίς, αργυρίω ή χρυσίω, ελυτρώθητε εκ της ματαίας υμών αναστροφής πατροπαραδότου». Και ένα άλλο ακόμη εδάφιο που υπάρχει στους Γαλάτας, Α΄ 8, που λέγει: «Αλλά και εάν ημείς ή άγγελος εξ ουρανού ευαγγελίζηται υμίν παρ’ ο ευηγγελισάμεθα υμίν, ανάθεμα έστω. Ως προειρήκαμεν και άρτι πάλιν λέγω· ει τις υμάς ευαγγελίζεται παρ’ ο παρελάβετε, ανάθεμα έστω». Αλλά όλα αυτά τα χωρία ένα αποδεικνύουν: ότι υπάρχει και ψευδής παράδοση, από την οποία πρέπει να απομακρύνεται τις, εξετάζων ποιες είναι οι παραδόσεις του Θεού διά του Αγίου Πνεύματος και ποιες οι παραδόσεις των ανθρώπων. Άλλωστε, εις τα ανωτέρω,

ο Χριστός ελέγχει τους Φαρισαίους, διότι κατεστρατήγησαν την Πέμπτην Εντολή και προέτρεπον να υστερώσι τον άρτον από τους γονείς των για να συνεισφέρωσι στον Κορβανά. Εδώ λοιπόν πρόκειται περί ιδιοτελών ενταλμάτων των Φαρισαίων διά τους υποκριτικούς σκοπούς των και ουχί περί της ακριβούς ερμηνείας των Αγίων Γραφών, διά τον οποίον ο Χριστός ήλεγχε τους παρερμηνεύοντας αυτούς ραββίνους. Ακριβώς όπως σήμερον η Ορθόδοξη Εκκλησία ελέγχει τους παρερμηνεύοντας την Αγία Γραφή, όλους ανεξαιρέτως ανακολούθους. Επίσης ο Απόστολος Παύλος καταδικάζει πάσαν άλλην διδαχήν ήτις αντίκειται εις το Ευαγγέλιο. Αυτή είναι η αλήθεια και όχι όπως λέγουν αυτοί. Αλλά μήπως και οι της Παλαιάς Διαθήκης άνθρωποι δεν προχωρούν διά της παραδόσεως;

Και στην Παλαιά Διαθήκη υπάρχει η παράδοση, αγαπητοί, δηλαδή και εν τω Μωσαϊκώ νόμω. Οδηγούνται υπό του αγράφου νόμου της συνειδήσεως και υπό της παραδόσεως. Ο Άβελ, παραδείγματος χάριν, ο Ενώχ, ο Νώε, ο Αβραάμ, ο Ιώβ και άλλοι τοιούτοι θεοφιλείς άνδρες εδικαιώθησαν εκ παραδόσεως. Άλλωστε ποιος νόμος, ποια γραφή, ποιος προφήτης οδήγησεν αυτούς; Αλλά και κατόπιν, μετά τον γραπτό νόμο, ο Μωυσής συνιστά εις τους Ιουδαίους τον προφορικό νόμο. Επί παραδείγματι, εις το Δευτερονόμιο, στο 32ο κεφάλαιο, 6 εδάφιο, αναφέρει το εξής: «Ερώτησον», λέγει, «τον πατέρα σου και αυτός θέλει σοι αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου και αυτοί θέλουν σοι ειπεί». Είδετε να αναφέρει αυτά η Γραφή.

Εις τον Ιώβ, στο Η΄ 8, λέγει: «Ερώτησον, παρακαλώ, περί των προτέρων γενεών και ερεύνησον ακριβώς περί των πατέρων αυτών, διότι εμείς είμεθα χθεσινοί και δεν εξεύρομεν ουδέν». Ακόμη στους Ψαλμούς, στον εβδομηκοστόν όγδοον των Ψαλμών, στίχο 3, λέει: «Όσα ηκούσαμεν και εγνωρίσαμεν και οι πατέρες ημών διηγήθησαν εις εμάς, δεν θέλομεν κρύψει αυτά από των τέκνων αυτών εις την επερχομένην γενεάν». Και εις τας Παροιμίας διαβάζουμε τα εξής: «Άκουε, υιέ μου, την διδασκαλίαν του πατρός σου και μη απορρίπτεις τον νόμον της μητρός σου». Και ρωτάται ευλόγως: υπάρχει ή δεν υπάρχει παράδοση στην Αγία Γραφή; Ή αυτά που παραθέτουμε τόσο εκ της Καινής όσο και εκ της Παλαιάς Διαθήκης δεν υπάρχουν στην Γραφή σας;

Εν συμπεράσματι, προχωρώντας, για εμάς τους Ορθοδόξους τουλάχιστον, να μεταφέρω μερικές γνώμες από τους Αγίους Πατέρας που μιλούν περί παραδόσεως. Εκ των μέχρι τούδε λεχθέντων, δυνάμεθα κατά λογικόν συμπέρασμα να παραδεχθώμεν ασυζητητί ότι η Ιερά Παράδοση διετηρήθη ακεραία εν τη Ορθοδόξω Εκκλησία. Κατεξοχήν δε ο Κύριος διά του Αγίου Πνεύματος διεφύλαξε ακεραία την αληθινή διδασκαλίαν αυτού εν τη Εκκλησία, ίνα αρύονται εξ αυτής οι βουλόμενοι ιδείν την Ευαγγελική Αλήθεια. Παρότι δε η παράδοση είναι αυταπόδεικτος, εν τούτοις θα παραθέσω μεν ολίγας μαρτυρίας εκ της πράξεως της πρώτης Εκκλησίας, ίνα βοηθήσουμε τους θέλοντας να επιστρέψουν,

όπως προλάβουμε ακόμη τους μέλλοντας να εκτροχιασθούν. Επί παραδείγματι, ο επίσκοπος Ρώμης Κλήμης, όστις εχρημάτισε μαθητής των δύο κορυφαίων Αποστόλων, τον οποίον και ο Απόστολος Παύλος εις την προς Φιλιππησίους επιστολή αυτού μνημονεύει, στο Δ΄ 3. Περί αυτού λοιπόν του πατρός ο ιστορικός Ευσέβιος αναφέρει εν τη Εκκλησιαστική αυτού Ιστορία τα εξής: «Την επισκοπήν της Ρώμης Εκκλησίας δηλαδή κληρούται Κλήμης, και ο εωρακώς τους μακαρίους Αποστόλους και συμβεβληκώς αυτοίς και την έναυλον το κήρυγμα των Αποστόλων και την παράδοσιν προ οφθαλμών έχων».

Διαβάζουμε στην Εκκλησιαστική Ιστορία του Ευσεβίου, βιβλίο 5, κεφάλαιο 6. Ώστε ευθύς εξ αρχής βλέπουμε ότι υπό δύο πνευματικών λυχνιών εφωτίζοντο οι πρώτοι χριστιανοί, δηλαδή εκ του γραπτού και προφορικού λόγου, του αγράφου λόγου του Θεού και της Ιεράς Παραδόσεως. Δεύτερον, ο Απόστολος Βαρνάβας, όστις σαφώς παραγγέλλει να φυλάττουμε παν ό,τι παρελάβομεν, λέει: «Φυλάξεις α παρέλαβες, μήτε προσθείς μήτε αφαιρών». Στα Ηθικά, κεφάλαιο 19. Τρίτον, ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, μαθητής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, του Ευαγγελιστού, όστις εν πάσαις ταις επιστολαίς αυτού συνιστά θερμώς

υπακοήν στην Εκκλησία των Επισκόπων και των Πρεσβυτέρων. Λέει: «Στήκετε, αδελφοί, εδραίοι εν τη πίστει του Ιησού Χριστού και εν τη αυτού αγάπη. Συναθροίζεσθε κοινή, υπακούοντες τω Επισκόπω και τω Πρεσβυτερίω, απερισπάστω διανοία». Στην επιστολή του προς Εφεσίους, κεφάλαιον 10. Και αλλού λέει: «Φεύγετε τους μερισμούς και τας κακοδιδασκαλίας των αιρεσιωτών· όπου δε ο ποιμήν, εκεί ως πρόβατα ακολουθείτε». Στην επιστολή του προς την Αδελφήν, κεφάλαιον 2. Κατά δε την λιτήν μαρτυρία του Ευσεβίου, ο Θεοφόρος ούτος Αποστολικός Πατήρ, διαφόρους εκκλησίας επισκεπτόμενος, προέτρεπε αυτούς να τηρώσιν αυστηρώς τας παραδόσεις των θείων Αποστόλων, λέγων ως εξής:

σκαταχώλειν ες απαιδείμι παρικίες και δια λόγου ομιλίαστε και προτροπές επιρρονείς εν πρώτης μάλιστα προφυλάτεστε τα σαιρέσεις άρτη τότε πρώτον αναφύησας και επιλαζούσεις παρήγη Ὑποτρέπεσθαι δ’ ἀπρὶξ ἔχεσθαι τῆς τῶν Ἀποστόλων παραδόσεως, ἣν ὑπὲρ ἀσφαλείας καὶ ἐγγράφως ἤδη μαρτυρόμενος διατυποῦσθαι ἀναγκαῖον ἡγεῖτο. Έτσι αναφέρει στην Εκκλησιαστική Ιστορία του, βιβλίο 3, κεφάλαιο 36. Τέταρτον, Σμυρναίων επίσκοπος Πολύκαρπος, μαθητής επίσης κι αυτός του επιστηθίου Ιωάννη. Εν τη προς Εφεσίους επιστολή αυτού

κεφαλαίῳ πέμπτῳ, ονομάζει των προφορικών λόγων του Παύλου «λόγον περὶ ἀληθείας», ὃν, λέγει, γενόμενος ο Παύλος κατὰ πρόσωπον τῶν τότε ἀνθρώπων ἐδίδαξεν ἀκριβῶς καὶ βεβαίως. Και ο Ειρηναίος αναφέρει σαφώς την περί της Ιεράς Παραδόσεως διδασκαλία του θείου Πολυκάρπου, λέγων: «Πολύκαρπος ταῦτα ἀεὶ ἐδίδασκεν, ἃ παρὰ τῶν Ἀποστόλων ἐμεμαθήκει. Ταῦτα δὲ καὶ ἡ Ἐκκλησία παραδίδωσι, καὶ μόνα ἀληθῆ ἐστι. Καὶ πολλοὺς τῶν αἱρετικῶν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν ἐπέστρεψε, μίαν καὶ μόνην ταύτην τὴν ἀλήθειαν παρὰ τῶν Ἀποστόλων παραλαβών, μαρτυρῶν ἣν καὶ παρὰ τῆς Ἐκκλησίας παρέδω». Έτσι διαβάζουμε στην Εκκλησιαστική Ιστορία, στο βιβλίο 3, κεφάλαιο 39. Πέμπτον,

Παπίας, επίσης σύγχρονος των Αγίων Αποστόλων, υπάρχων. Κατά τη μαρτυρία του Ευσεβίου λέγει ότι, εκτός των ερμηνειών της Αγίας Γραφής, παρέλαβε και άλλας αληθείς επίσης διδασκαλίας παρά των πρεσβυτέρων. Και γράφει ως εξής: «Οὐκ ὀκνήσω δέ σοι καὶ ὅσα ποτὲ παρὰ τῶν Πρεσβυτέρων καλῶς ἔμαθον καὶ καλῶς ἐμνημόνευσα συγκατατάξαι ταῖς ἑρμηνείαις, διαβεβαιούμενος ὑπὲρ αὐτῶν ἀλήθειαν. Οὐ γὰρ τοῖς τὰ πολλὰ λέγουσιν ἔχαιρον, ὥσπερ οἱ πολλοί, ἀλλὰ τοῖς τἀληθῆ διδάσκουσιν, οὐδὲ τοῖς τὰς ἀλλοτρίας ἐντολὰς μνημονεύουσιν, ἀλλὰ τοῖς τὰς παρὰ τοῦ Κυρίου τῇ πίστει δεδομένας καὶ ἀπ’ αὐτῆς παραγινομένας τῆς ἀληθείας. Οὐ γὰρ τὰ ἐκ τῶν βιβλίων τοσοῦτόν με ὠφελεῖν ὑπελάμβανον, ὅσον τὰ παρὰ ζώσης φωνῆς καὶ μενούσης».

Εκκλησιαστική Ιστορία, βιβλίο 3, κεφάλαιο 39, του Ευσεβίου. Εξ αυτού λοιπόν καταφαίνεται, αγαπητοί, πόσον απ’ αρχής προσείχεν η Εκκλησία στη διατήρηση της θείας ακεραιότητας της παραδόσεως, καθώς και στην ακριβή διάκριση αυτής της πηγής. Ο Άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης, ο μαθητής του θείου Παύλου, σαφέστατα μαρτυρεί την ύπαρξη της Ιεράς Παραδόσεως. Στην «Περὶ Ἐκκλησιαστικῆς Ἱεραρχίας», κεφάλαιον 1, λέει: «Οὐσία γάρ ἐστι τῆς καθ’ ἡμᾶς ἱεραρχίας τὰ θεοπαράδοτα λόγια. Σεπτότατα δὲ λόγια ταῦτά φαμεν, ὅσα πρὸς τῶν ἐνθέων ἡμῶν ἱεροτελεστῶν ἐν ἁγιογράφοις ἡμῖν καὶ θεολογικαῖς δεδώρηται δέλτοις».

«Μὴν ὅσα παρὰ τῶν αὐτῶν ἱερῶν ἀνδρῶν ἀϋλοτέρᾳ μυήσει καὶ γειτνιαζούσῃ πως ἤδη τῇ οὐρανίᾳ ἱεραρχίᾳ, ἐκ νοὸς εἰς νοῦν, διὰ μέσου λόγου σωματικοῦ μέν, ἀϋλοτέρου δὲ ὅμως, γραφῆς ἐκτός, οἱ καθηγεμόνες ἡμῶν ἐμύησαν». Ο Ιουστίνος Μάρτυς, επίσης και φιλόσοφος, σύγχρονος κι αυτός των θεοκηρύκων Αποστόλων, ρητώς αναφέρει ότι ήτο εν χρήσει ως λόγος Θεού και ως πηγή ορθής πίστεως η προφορική διδασκαλία, η Ιερά δηλαδή Παράδοση. Ο Ιερός Ιουστίνος, γράφων προς Διόγνητον, λέγει: «Οὐ ξένα ὁμιλῶ, οὐδὲ παραλόγως ζητῶ, ἀλλ’ Ἀποστόλων γενόμενος μαθητής, γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν, τὰ παραδοθέντα ἀξίως ὑπηρετῶ γινομένοις ἀληθείας μαθηταῖς».

Ηγήσιππος, όστις ήκμασε επί της πρώτης διαδοχής των Αποστόλων. Κατά την πιστή μαρτυρία του Ευσεβίου, συνέγραψε σε πέντε βιβλία την παράδοση των θείων Αποστόλων, τα οποία απωλέσθησαν. Ο Ευσέβιος, ιστορών την υπόθεση αυτή, γράφει τα εξής: «Ἐν πέντε οὖν συγγράμμασιν οὗτος ὁ Ἡγήσιππος», δηλαδή, «τὴν ἀπλανῆ παράδοσιν τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος ἁπλουστάτῃ συντάξει γραφῆς ὑπομνηματισάμενος». Διαβάζουμε στην Εκκλησιαστική Ιστορία του Ευσεβίου, βιβλίο 5, κεφάλαιο 20. Ένατον, ο Άγιος Ειρηναίος, ο επίσκοπος Λουγδούνων, όστις ήτο μαθητής του επισκόπου της Σμύρνης Πολυκάρπου, λίαν εναργώς ομιλεί περί της αναγκαιότητας της Ιεράς Παραδόσεως, λέγων:

«Τὴν ἀλήθειαν ἰδεῖν βουλομένῳ, ἐν ἑκάστῃ Ἐκκλησίᾳ πάρεστι θεωρεῖν τὴν γνωστὴν πρὸς πάντας ἀποστολικὴν παράδοσιν». Κι απ’ άλλην αυτός αλλαχού, ελέγχων τους αιρετικούς, τους μη ακολουθούντας την παραδοθείσαν στην Εκκλησία θεία διδασκαλία, φανερώνει ημίν τον τρόπον καθ’ ὃν ο προφορικός λόγος του Θεού, η Παράδοσις, διατηρήθη ακεραία. «Ὅτε», λέγει, «ἡμεῖς εἰς τὴν ἀποστολικὴν διδασκαλίαν αὐτοὺς παραπέμπωμεν, ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις τηρουμένην κατὰ τῶν Πρεσβυτέρων διαδοχήν, ἀντίκεινται τῇ παραδόσει». Δεν τη δέχονται, λέει. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, πραγματευόμενος την αναγκαιότητα της παραδόσεως, λέει: «Ἀληθῆ τῆς μακαρίας σώζων διδασκαλίας παράδοσιν, εὐθὺς ἀπὸ Πέτρου τε καὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου τε

των Αγίων Αποστόλων, πες παραπατρός εκδεχόμενος, ο λίγοι δε υπατράσσιν όμιν. Κίκον θάμουν δε συν Θεώ και εισιμάς τα προγονικά εκείνα και αποστολικά κατά τη θυσόμενα σπέρματα. Ετηλεγών ακόμη ο ιερός κλινηδιαπείων λόγων παρεδόθησαν υπό τον Αποστόλων ουχή εν γράφος, αλλά αγράφως λέγεται εξής Αυτίκα, και πρώτον μεν δηλαδή, ού πολλής απεκάλυψεν, άμοι πολλώ είν, ολίγης δε εις προσήκει υπίστατο, ολίγη δηλαδή επρόκειτο να γνωρίσουν, εκδέξαστε και τυποθήνε προς αυτά, τα δε απόρρητα καθάπερο Θεός λόγο πιστεύετε και ού γράμμα. Ακόμη ο Ιερός Κλίμης, δύο πηγάς.

των θρησκευτικών ημών γνώσεων παραδέχεται, ήτοι τον γραπτόν λόγον του Θεού, συνοδευόμενον πάντοτε υπό της Ιεράς Παραδόσεως. Ενδέκατον, ο Ωριγένης ομιλεί περί της εν τη Εκκλησία διατηρουμένης παραδόσεως, προτρέπων την τήρηση αυτής ως εξής: «Τηρητέα οὖν ἡ ἀποστολικὴ παράδοσις, παρὰ τῶν Ἀποστόλων διαδοχῆς τάξει παραδοθεῖσα καὶ μέχρις ἡμῶν ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις διαμένουσα. Μόνη δὲ αὕτη ἡ ἀλήθεια πιστευτέα, ἡ μηδὲν ἢ μηδὲν μᾶλλον διαφέρουσα τῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ ἀποστολικῆς παραδόσεως». Κι αλλαχού ο Ωριγένης ρητώς λέγει ότι η έννοια των Ιερών Γραφών δέον να ερμηνεύεται διά της εκκλησιαστικής παραδόσεως. Δωδέκατον,

ο Άγιος Κυπριανός ομιλεί περί της πολυτιμότητας και αναγκαιότητας της Ιεράς Παραδόσεως ως εξής:

λέει ψυχές ευσεβέσσι και απλές και πλάνας αποφεύγει και την αλήθεια νευρίσιν άμα γάρι στην πηγή της Θείας τραπόμεν παραδόχεως. «Ἀπόλλυται ἡ πλάνη». Αν προσέχουμε την παράδοση, χάνεται, λέει, η πλάνη. Ο Τερτυλλιανός ρητώς ομολογεί ότι υπάρχει άγραφος διδασκαλία υπό της αρχαίας Εκκλησίας τηρουμένη. «Οὐκ ἄλλην παράδοσιν ἀποστολικὴν ὀφείλομεν ὁμολογεῖν», λέγει, «ἢ τὴν νῦν ἐν ταῖς ὑπ’ αὐτῶν ἱδρυθείσαις Ἐκκλησίαις φυλασσομένην». Ο Αυγουστίνος επίσης, τον οποίον πολλοί οι διαμαρτυρόμενοι τον παραδέχονται, διά την παράδοση λέει ότι «ἅπασα ἡ Ἐκκλησία τηρεῖ, καὶ ὅ,τι ἂν μὴ ἐκ διατάξεως συνοδικῆς, ἀλλ’ ἀεὶ ἐτηρεῖτο,

δικαιότατα παρὰ τῶν Ἀποστόλων ἡγούμεθα παραδεδομένον». Ο Μέγας Αθανάσιος, Πατριάρχης Αλεξανδρείας, αποφαίνεται σαφώς επίσης περί της αναγκαιότητας και ακεραιότητας της εν τη Εκκλησία υπαρχούσης αληθούς διδασκαλίας, της Ιεράς Παραδόσεως. «Ἴδωμεν», λέγει, «ὅμως καὶ πρὸς τούτοις καὶ αὐτὴν τὴν ἐξ ἀρχῆς παράδοσιν καὶ διδασκαλίαν καὶ πίστιν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας», δηλαδή, «ἣν ὁ μὲν Κύριος ἔδωκεν, οἱ δὲ Ἀπόστολοι ἐκήρυξαν καὶ οἱ Πατέρες ἐφύλαξαν. Ἐν ταύτῃ γὰρ ἡ Ἐκκλησία τεθεμελίωται». Και κατωτέρω προσθέτει: «Κατὰ γὰρ τὴν παραδοθεῖσαν ἡμῖν παρὰ τῶν Πατέρων ἀποστολικὴν πίστιν παρέδωκα, μηδὲν ἔξωθεν ἐπινοήσας». Όταν εδώ λέγομε «Καθολικής», δεν είναι ο αιρετής Παπικής, αλλά της Ορθοδόξου.

Δεν υπήρχε, άλλωστε, επί των ημερών του Μεγάλου Αθανασίου η παπική λεγομένη Εκκλησία. Έτσι θα πρέπει να έχουμε υπόψη. Ακόμη βεβαιοί ότι το κύρος της παραδόσεως είναι έτι βέβαιον και εκ των πράξεων των Συνόδων, εν ταις οποίαις αντιπροσωπεύεται το «ἅπασα τότε ἡ Οἰκουμενικὴ Ἐκκλησία διὰ τῶν θείων αὐτῆς ποιμένων καὶ διδασκάλων», και λέγει το εξής:

«Κατέχων ἕκαστος τὴν ἐκ Πατέρων πίστιν, οἱ ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες Πατέρες ὑπεμνήσαντο γράψαντες». «Κατὰ Ἀρειανῶν λόγοι» είναι αυτό, αν θέλει κάποιος να το βρει. Και εν γένει, ο Μέγας ούτος της Ορθοδοξίας Πατήρ, απαγορεύων την αυθαιρεσίαν εν τη ερμηνεία της Αγίας Γραφής, συνιστά τη συμφωνία και συσχέτιση των πηγών των περί πίστεως εις τον Σωτήρα θρησκευτικών ημών γνώσεων. Εγώ τι λέγει, ημών δε υπίστης εστίν η ορθή και εκ του δασκαλίας Αποστόλων ορμωμένη παραδόσεως τῶν Πατέρων βεβαιουμένη, ἔκ τε Νέας καὶ Παλαιᾶς Διαθήκης». Τέλος, ο Άγιος Κύριλλος ο Ιεροσολύμων ήκμασε περί το 350 μετά Χριστόν. Αναφέρει στις πέντε τελευταίες μυσταγωγικές του κατηχήσεις περί Παραδόσεως, κατεξοχήν δε το πρακτικό μέρος των Μυστηρίων, το οποίο διατηρεί η Ορθόδοξος Εκκλησία. Στη δευτέρα δε αυτού κατήχηση βλέπουμε καθαρώς πόσο μακράν της αληθείας ευρίσκονται όλοι οι πολεμούντες τα παραδοθέντα της Εκκλησίας. «Πολὺ», λέγει ο μέγιστος Πατήρ, «σοῦ φρονιμώτεροι ἦσαν οἱ Ἀπόστολοι καὶ οἱ ἀρχαῖοι Ἐπίσκοποι, οἱ τῆς Ἐκκλησίας προστάται, οἱ ταῦτα παραδόντες. Σὺ οὖν, τέκνον τῆς Ἐκκλησίας, μὴ παραχάραττε τοὺς θεσμούς». Κατήχηση Τετάρτη, κεφάλαιο 22.

Σταματήσουμε όμως μέχρι εδώ, διότι η ώρα δεν μας παίρνει, και Θεού θέλοντος θα συνεχίσουμε σε μια άλλη μας ομιλία. Ευχόμεθα και πάλιν ο Κύριος να είναι μεθ’ ημών. Χαίρετε εν Κυρίω.