We Believe

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

After the feast of All Saints, we now find ourselves in this period of reflection and preparation for the feast of the Holy Apostles. As you know, since yesterday we have been in a period of fasting, as we were saying.

Pascha came, then the Ascension passed, Pentecost passed, the feast of the Holy Spirit, and then this feast of All Saints. This whole period has taught us many things: what God has done for us and how greatly He has loved us. He sent His Son, who became obedient unto death, even death on the Cross. God died, was buried, rose again, ascended, and sent the Holy Spirit into His Church. During these days, people ought to read not only the Gospels but also the Acts of the Apostles.

They would see how the preaching spread and reached even us. They would see the difficulties faced by those first people who took on this responsibility, who accepted the message and who did not, and how they all came to shed their blood for what they believed.

That is how we have what we have today. We make the sign of the Cross and cherish an inward hope that we may attain something when we depart from this world. But one thing escapes our notice: that we must struggle to reach that end.

We all desire it and look forward to it, but we do not struggle for it. Although the Holy Spirit came into the Church and gave people strength and the grace to attain it, today we who call ourselves Orthodox Christians are often found sinning and failing to do what we ought to do. We should be grateful that everything can still be put right here. Beyond the grave, there is no way to correct the things we could have corrected while here. I sometimes think of those who do not bring anyone to help their loved ones in the final hours of life, supposedly for fear of frightening them with death.

Why did you not bring the person a spiritual father beforehand, so that he could make his confession, receive Holy Communion, and be prepared? “Well, we did not want to frighten him by bringing a priest.” And now that he has died—now that you have bundled him up and sent him off to Hell—you hold memorial services for him, and you call in bishops to read prayers and pray. When you could have acted, helped that person, prepared him, and sent him on his way ready, you did not do it. Now you rush about arranging grand memorial services with bishops. God will receive you; He does not reject you. But if there is something you can do here, why wait and try to do it there? In these matters, then, we make mistakes. We imagine that Christianity is simply the name, a carefully made sign of the Cross, a candle, attending a service, and so on.

And that is all. No. Christianity is life. It is daily watchfulness and labor, daily care. Every day a person must care for his immortal soul, refining it day by day and making it ready and beautiful. For it must reach the point where it has neither blemish nor wrinkle. Christianity must not be lived roughly and superficially, but down to the smallest detail. You see, we will not move into a room if the builders have neglected just a few strokes of the trowel or a few strokes of the brush. No, we send it back, call them again, have it torn out and redone. Why? And how long are we even going to live there?

Where are we going to dwell? In eternity. We must begin the work here and prepare ourselves here. The Church carries out all this work upon the soul—so that it may be fit for eternity, not merely to spend a little time there—upon each one of us, here and now. So take care not to waste time; do not let the days slip away from you. Tomorrow is not ours. Not even today is ours. Do not count on it. We must make use of every minute added to our lives by God’s forbearance and goodness—every minute. You do not know whether the next one will come. In a fraction of a second, the present is already gone. Pay attention to this and reflect deeply upon it: there is no present.

We are suspended between the past and the future, suspended there. The Christian should be neither on earth nor yet in Heaven, but between Heaven and earth, where Christ was crucified, raised in the air between Heaven and earth, always preparing to ascend. Of course, he does not know when he will go there. This gives rise within him to a certain fear, a sense of responsibility for the time God gives to each person. Yet we often use our time to recover our health. We use it to make the time we remain here more comfortable. We weary and exhaust ourselves trying to acquire things, enjoy ourselves, obtain property and comforts, and so forth. All for this life! But will you live long enough to put all these things...

...in order? There is every possibility that you will not. Do you not think that, at the same time, you should also care for your immortal soul, the part of you that will remain? You prepare yourself to stay here, though you know that you are only here temporarily. Do you not think that some preparation should also be made, at the same time, for your soul, which will remain in eternity? Many people make no such preparation. And it is understandable when this is true of people who have never even cared to find out whether they have a soul, who do not believe they have one or ask upon whom their soul depends. They do not believe in God; they believe in nothing. Not that they are truly without faith: they do not believe in religion, but they believe everything else, conduct their lives by faith, and prosper in the world through faith. They accept every other kind of faith; it is only the true faith that they do not accept.

A man trusts that the driver who will take him somewhere is sound and not insane, and so he gets into the car. Otherwise, he would not get in. He trusts that the car he enters has been inspected. He believes it, though he did not inspect it himself. Otherwise, he would never leave his house. He trusts that the milk he bought from EVGA has not been poisoned. Otherwise, he would never drink milk. He trusts that the water coming from the tap is safe. He trusts that the food sent to him has been properly cooked. His wife is not poisoning him—our cooks are doing that! He trusts that the wine he bought is all right. He trusts that the airplane he boards is sound. He believes; he believes everything. He believes his teacher, who told him that A is A, B is B, and together they make AB. He did not ask why; he believes. He believes everything. And in this way, through faith, man advances and builds up knowledge, science, and so forth. But when he reaches religious faith, that is where everything falls apart. “I do not believe,” he says. He does not believe.

He believes in all material things, everything connected with this world. He does not believe in those things connected with the world to come. It would have been better for such a man not to have been born; there was no reason for him to live. The person who has not cared to learn why he came into this world, where he has come, and where he is going—it would have been better if he had not been born. What was the point? To eat God’s courgettes and aubergines, or to breathe His oxygen? What benefit did he gain from coming here? He fornicated, committed adultery, blasphemed, ate his fill, and acquired possessions. What did he accomplish? He tried to make holes in water—that is, he accomplished nothing. Let me say it so that he may learn, if he has never noticed it: he tried to make holes in water. Unless there is preparation, faith, and hope in another life that has no end, there is no reason for man to live here. There is so much bitterness, so much evil, so much deceit, so much...

...murder, jealousy—everything—and so much weariness. A man could blow his brains out just to find some peace. If there were truly a way to find peace that way, why would he need to remain here? But that is not how things are. What draws a person onward and gives him the courage to face all the evil of this world is his hope in the world to come. Something within tells him this, but he cannot grasp it because he is proud. And a proud man cannot find his bearings; he cannot come down to earth. He simply cannot. He acknowledges nothing. And there is one more serious thing he refuses to acknowledge: he does not acknowledge the devil—the devil, his enemy, the one who strikes up the tune and makes him dance. For in these cases, the dancing master is the devil. And precisely because he does not know that the devil exists, because he does not know...

...the remedy against the devil, and because he does not believe in Christ and His work—Christ came to destroy the works of Satan—he says that he does not believe. He believes only in man. He believes in money, in his own cleverness, in his knowledge, and such things. And man is miserable, utterly miserable. If for a moment he does not feel miserable, it is because he has taken a few aspirins and his toothache has stopped. For the pleasures of this world are like aspirins. And you see people who indulge themselves every day, whether through the mouth, through the flesh, or in any other way, and yet are always ready to do it again. They are never satisfied, because the pleasures of this world are the carob pods of the prodigal son. Though he ate them, he was not filled. That is how people are. Drunkards, womanizers, lustful women, thieves, liars, and all the rest—they are never satisfied. They are never satisfied, because the things of sin can never satisfy.

They suffer all this harm because their pride has never allowed them to look deeply within, to behold the mystery that they themselves are—for man is the greatest mystery—and from there to discover the Other, the Master Craftsman of this mystery. Surely no one believes that he came into being all by himself, or even that his mother made him. And who made his mother? Who made his mother’s mother? Follow the chain backward, and you must eventually find Someone who made the first human being. He did not come into existence on his own. Therefore, he must humble himself under the mighty hand of God. Have you ever read this in one of the epistles written by Peter? I believe it is in his first epistle.

There it is, in the fifth chapter of the First Epistle, verse six and following: “Humble yourselves therefore under the mighty hand of God, that He may exalt you in due time.” Man tries to exalt himself by his own efforts, to be exalted in the eyes of other people. Many have been exalted in the eyes of men, yet brought to nothing in the eyes of God. No matter how much another person praises you, he cannot make you happy. Something within will continue to torment you. It is the weight of your sin and of your loneliness far from God. Even if a man is surrounded by gold, if he is...

...far from God, he is miserable. The soul is nourished by God and has a relationship with God; it has no relationship with material things. And the person who has not succeeded in becoming a child of God and entering the Kingdom of God is the most miserable person in the world. Let us mention no names. Search out the stories of great men who possessed unimaginable treasures, men whose very names have now disappeared. If there were a way to ask them, they would tell you that they were the most miserable people in the world. And pray that you never see such people in the final days of their lives. Those who are far from God, those who have no faith—pray that you never see them in the...

...final days of their lives. Voltaire is called the Patriarch of Unbelief. He had a nurse, and it is said that after Voltaire died, other great intellectual figures came and asked her to enter their service. She replied, “I would rather die than serve any of them unless I first learn that he believes in Christ.” When they asked her why, she said, “I was present at Voltaire’s death, and I am afraid of the death of unbelievers.” For a long time she accepted no employment and suffered hunger, because she could find no one who believed in Christ.

I do not know whether we have ever concerned ourselves with where we belong and what we are, for we belong to many things except the one that matters. We read of a great ruler who once left the city to rest for a while—to ease his nerves, as we would say—to look at nature and breathe some clean air. He was a king. He removed his royal garments and went out dressed as an ordinary man, so that he could enjoy himself without people greeting him and without the usual social formalities that forced him to remain on guard. There, it is said, he met three children playing without a care.

He went over, sat down among them, and watched them. He himself was so burdened and troubled, his nerves ready to explode from all his thoughts, responsibilities, and cares. Yet those children lived carefree in their own little kingdom, playing and leaping about. After watching them for quite some time and envying their freedom from care, he plucked a flower growing nearby. The children had noticed him, though they went on playing. He said to them, addressing them all, “Tell me, to which kingdom does this plant belong?” One little boy immediately answered, “To the plant kingdom, sir.” “Well done, my child,” he said. Then he took out...

Then he takes a coin from his waistcoat and asks, “To which kingdom does this belong?” The children paused for a moment. Then another one spoke up and said, “To the mineral kingdom.” “Well done, my child,” he said. Then he pressed on and asked them, “And I—to which kingdom do I belong?” Now things became complicated. It was just as well that no little boy blurted out, “To the animal kingdom!”

They stood there in silence. Then the third child said, “To the Kingdom of God, sir.” The man froze. “Tell me, then: since when have I belonged to the Kingdom of God, rather than to the plant kingdom or the mineral kingdom?”

When I read this, it made a profound impression on me. What about us? Where does our heart belong? What is it made of? Is it stone? Marble? Brick? Earth? Is it fleshly? Does it belong to God? What is it? Where does it belong? Will you ever concern yourself with the kingdom to which you belong? You must belong to it here and now, because the next life is the continuation of this one. Whatever rank you have taken and whatever kingdom you belong to here, that is where you will belong there as well. Your journey there begins here. Nothing changes after death. No. “He who believes in Me, though he may die, he shall live,” and “he does not come into judgment, but has passed from death into life.” He has died here, and so he does not fear that other death.

He dies, yet he does not die. Whoever dies here to his flesh, to fashion, to the world, to self-interest, and to the devil—whoever puts these things to death, dies to his own will, lives according to the will of God, and humbles himself under the mighty hand of God, as the Apostle says here—does not die. Whoever dies in this way does not die. But whoever refuses to die in this way will die tomorrow. That is the point. “Humble yourselves, therefore, under the mighty hand of God,” he says. Are we humble? Do we have any relationship with humility? Do we even know what humility is? The first to humble Himself under the mighty hand of God was Christ Himself. When God became man, He emptied Himself in kenosis and enclosed Himself in the lowly garment of human nature.

“He took the form of a servant.” The King, the Master, the Creator, out of love for man, took the form of a servant. He obeyed God the Father and went, as it says, even to death. He humbled Himself unto death, even death on a Cross. And then God highly exalted Him. When He descended to the very lowest point, it was from there that He began to ascend to the very highest. The Greek word for a carpet, tapis, is related to the word for humility. A tapis is a rug—perhaps some royal carpet, some Persian rug. Though it may be magnificent, you tread upon it, and it does not speak. It shows you respect and serves you. And the carpet takes its name from humility.

Do we have any connection at all with this? Let someone step on our sore spot, and at once we say, “Do you know who I am?” or “Do you know who I am?”—and on and on. At the same time, we claim that we are humble. But the moment our interests or our ego are touched—up jumps the little beast from within! Can people like this, who have not yet died to themselves, enter the Kingdom? Humility, he says here. He does not tell you to humble yourself before a king or, say, before the President of the Republic. “Humble yourselves under the mighty hand of God.” Under the mighty hand of God. Humble yourself, he says; place yourself beneath God’s hand, beneath God’s shelter. Go beneath it and do not be afraid. Yet we place ourselves beneath the shelter of our bank deposits. How much have we saved? We place ourselves beneath the shelter of our apartments, and that is what we depend upon.

We place our life here, and our whole existence, not under God and beneath His shelter. We do not believe that God can cover us, that He can preserve us from illness, that He can heal us from an incurable disease, that He can take charge of our work and our possessions, or that He can undertake to guard us. We do not believe these things. And you can see more generally how our state governs without God, how everyone acts without God, trusting in our own strength, our aircraft, our fleets, and everything else. “Unless the Lord guards the city, the watchman stays awake in vain. Unless the Lord builds the house, those who build it labor in vain.” That is what it says. Where God is present, everything is put in order.

But we will not place ourselves beneath His hand. We have driven God out of the home. The icons, both inside and outside, have disappeared from most Christian homes, with only a few exceptions. Man no longer wants God, because God reproves his lawless way of life, and he does not want that. He expects God to change instead of changing himself. So he alters God’s teaching and constructs a teaching of his own, imagining that in this way he will somehow escape. But, my dear friend, since death exists and the body will decay—as the old lament says—things would be different if there were no death. Then go ahead: live, act, think, and behave however you please. But since death exists and you cannot avoid it, no matter how great you may be in the eyes of the world, how intellectual you may be, or whoever you may be, you remain small before death. And you know what cancer does today, though they have still not discovered precisely what cancer is.

It may be some invisible microbe, some virus that you cannot see even with a telescope, and yet in a few days it can turn a whole mighty man, an entire enterprise, his whole world, upside down and leave everything to chance. What, then, has he really lived for? How can a dictator defeat a virus—even an influenza virus? Can a dictator overcome that? What good is it to play the mighty beast when, from above, the smallest thing can undo you? Humble yourself under the mighty hand of God, so that one day you may be raised up—and raised up there. Here? No, there. It is not that God cannot exalt you here as well, but usually He does not, lest pride go to your head. For the higher you climb, the dizzier you become, is that not so? You cross a bridge with a vast chasm below, and you can hardly make it across; your heart is in your mouth.

When the bridge is low, you cross easily. Yet we want to rise above others, to be better dressed than they are, to eat better food, and to have better means of transport and communication than they do. We are full of pride. How much better it would be to bow our heads and say, “My God, shelter me now, and raise me up whenever You judge it right.” For it says here that all who humble themselves under the mighty hand of God will be exalted by Him. He will exalt them there. “Humble yourselves, that you may be exalted.” He will exalt you there. This, then, is something that should occupy our minds and hold our attention. Of course, as I speak in this way, perhaps I am discouraging you. You may ask, “What are we to do, then? Simply sit and wait for God to shelter us? Should we take no concern ourselves? Does our own effort have no place in any of this?” No, that is not what I mean. Many times we fall into despair and go too far in one direction because we have lost sight of the other. When a person places his trust in God, he sees that God helps him both to live this present life in a reasonably comfortable and bearable way

and, at the same time, prepares a resting place for his soul. We have not understood this properly, and we do not know how to act. Christ has stated the fundamental principle clearly: “Seek first the Kingdom of God.” Seek it. I said, you must say, “I am seeking.” To say, “I seek,” means, “I do not yet possess it, and so I search for it.” “Seek first the Kingdom of God and His righteousness, and all these things shall be added to you.” God says, “I will give them to you; I will provide them for you. But first you must seek, concern yourself with your soul, and speak with Me about it.” This does not happen, not even in the hardest times. A person may plead with God almost to the point of importunity over material matters, bodily concerns, and all kinds of other needs, yet never over the needs of his soul.

He takes no account of his soul and gives it no thought, as though it were some old cat clinging on in a corner. There is no discussion of the immortal soul. He sees his body; he watches it, weighs it, measures it, and does a thousand things for it. He cares for it and wears himself out over it, but he does not see his soul—and that is the error. So, by what I am saying, I do not mean that a person should not think or take proper concern. I mean that he should not be consumed by anxiety, as we have said. Anxiety draws a person away from God.

It draws him away from God.

This holy man, as I see in the passage that follows, says: “Cast all your anxiety upon Him, for He cares for you.” Sometimes we say, “You do not care about me,” meaning, “You take no interest in me. You do not know what I am going through or how much I suffer. Your life is easy. Come inside my home and see what I endure and what I have to do.” Yet here we are given this exhortation: “Cast all your anxiety upon Him.” That is, cast upon Him your burden, your anguish, and your real need—the need that is legitimate, moral, and truly necessary.

As for everything beyond that, you know that we suffer from unnecessary things and are tormented because of what is superfluous, not because of what is essential. If each person were to compare his present life with the former life of his family and with the way people once lived—so differently and so much more simply—he would discover that our progress has taken a wrong direction. People have gone into debt when they never needed to, and they have done so for superfluous things. Today, a kitchen costs as much as an entire house used to cost. To furnish a kitchen and install all the corresponding appliances—things concerned with the teeth, the stomach, and, in the end, the worms—now requires an entire budget.

In the old days, as you know, there was one earthenware pot, one earthenware pan, a woven garlic braid beneath the cooking pot to keep it from breaking, one or two baking trays, and a water jug wrapped all around in sacking or burlap and kept wet, which made the water naturally cool. With those few things, people raised children and families; scholars and great men emerged from that simplicity. But today we construct an entire apparatus. Today there is hardly a child who still has his tonsils. Removing a tonsil is a serious harm. And what ruins them? Ice cream. We overload our throats. Are there children today who do not have gastritis, or adults whose stomachs are sound?

Chewing and eating—too much food, and rich food—all coming out of that kitchen. There are kitchens whose floor tiles have been worn down by people constantly going in and out for food. In other words, we exhaust ourselves over things that drag us downward. How can you think about the soul, fasting, or self-control? What comes out of all this today? We have created it ourselves. We made these things, imagining that we were serving our own good. And you know how many psychiatric hospitals there are today, how many more appear every day, how many clinics and hospitals there are—and still they have no room. If an emergency arises, they will put us on a cot in the corridor. How many homes have one, two, or three sick people? How many sick people are walking around? I myself carry seven illnesses. And from what? From overeating, from food, from rich food.

We bring these things upon ourselves because we do not see the soul; we see only the body. There is great misery in the world, despite all our supposed prosperity. We do not pay attention to this; we do not see the soul. We have cast the soul aside, while everyone is preoccupied with outward cares, and so we all become anxious and tormented. I once met a woman who said something very wise to me. I asked her, “How are you? How are things?” “What can I say? I have very little strength left.” “What have you been doing?” “Well, I settled everything for everyone—for Katina, Georgia, little Vasiliki, and George; I provided for him, and for Anastasis, and all the rest.” “And what have you done for yourself?” She simply stared at me.

You settled things for all of them, did you? You think you secured their future—but if you had died, would they have died too? So you settled them. But what did you do for yourself? “Were not all those things for myself?” she asked. No. They were the one thing that was not for yourself. She had done them out of sentiment. You gave your property in Leveri to your son. Why did you give it to George? What need did a civil engineer have of it? Why give it to him? What if you had taken in a needy family there for the sake of your soul? What have you done for your soul? You gave things to Anastasis. What need did Anastasis have of them? Did he not already have five girlfriends? Why give them to him? Could you not have given them to so many orphans or to so many women in need? What did you do for yourself? She had done nothing for herself. She had arranged everything for everybody else. What did you do for yourself?

What did you do merely from sentiment? What did you do so that others would praise you and say that you had provided a dowry for your daughter because you were obliged to do so? Are we also obliged to provide a dowry for a son? Should we not all work together? What sense does it make for one person to work for a hundred? Why? When did that person ever work for himself, so as to do something for the life to come? We have many crooked ways of thinking, and all this worldly care has caught us in its grip.

The bills come due; we lie, we end up in court, and a thousand other things happen. Why? Because we carry all these burdens ourselves, and when a person loads everything upon himself, naturally he bends beneath the weight. He cannot bear it. He will tell lies, resort to fraud, stop going to Church, become resentful, swear falsely, do a thousand other things, and even cheat the tax authorities.

Thank you. God does not say to him, “You tell Me what I should do.” Many times, the things we call good and holy, and for which people applaud us, are actually evil and ugly, and they lead us to Hell. We do not possess the measure needed to know what is right or who can tell us what is right. We never bring Christ into the matter. Christ is the One who says, “This is the way. You did well not to do that; you did well to do this.” He alone. But He is a stranger to us; He is unknown and never consulted. Some of us call upon Him: “My Christ, help me.” Help you with what? With something about which you never asked Me? You went ahead, did this, and became entangled in it. Did you ask Me whether you should become involved or whether you should go and do it? And now I am to help you? Who am I, merely to help you carry out your plans, and who are you to think you know what to do without asking Me?

That is why there are so many tears, so much indignation, so many afflictions, so many court cases—so much of everything—and we are being lost. It is all because of this anxiety. Do you have a burden of care? Cast it upon Him, the Apostle says: “Cast it upon Him.” Load the sack onto Him, because Satan will drive you even to suicide; you will lose your sleep. Do you know that there are people who cannot sleep, even though there is no real reason why they should not? They could sleep soundly and even snore. But because they followed their own will and feelings, and what the world says and teaches rather than what Christ teaches, they reached the point where they could no longer sleep and ended up in neurological clinics and

a thousand other troubles, and in the end they may even lose their souls. To place your burden of care upon Christ is a great thing. A person’s lack of trust in Christ drives him once again to live according to Satan’s ways.

People who do not trust Christ and do not understand what He does—that He takes upon Himself the believer’s burden and cross—try to manage everything by themselves. Why do people not have children today? Why do they refuse to let them grow and become strong, and instead kill their children? Because they do not trust that God will help them. “How will I manage? The child will need an education; the child will need this and that.” Before the child has even been born, a person is already wondering what television and what car he will buy for him, and what piano lessons he will provide. He decides beforehand, “I will have one child, educate him, and raise him to be a proper, respectable gentleman.” But is that how things really are? He has no trust, no willingness to say: “I will do my part. Whether God gives me two children, three, five, one, or none, I will do what God wills, and He will care for them.” Many people come from families of ten children, or twelve, as I do. My wife also came from a family of twelve, and others from families of thirteen. I did not become some useless wretch. We worked, and we still work. My father died and left me an orphan when I was nine years old, and I have worked to this day.

Should I not work? What should I become—a pampered child? What should I become, someone who spends his time jumping over fences? What good would come of that? Many of us have seen the power of God, yet we do not follow the path of those who trusted Him. “For He cares for you.” He cares. Do you know what that means? It means that He is deeply concerned for you. You go to sleep tired at night, while He concerns Himself with how, by morning, He will arrange the things in which you need His help. That is how things are. This is what we lack. We celebrated Pascha; we celebrated Pentecost; the Holy Spirit descended into the world—and yet we remain utterly ignorant about our own life. Why did all these things happen? They happened to deliver us from the hands of Satan, so that we might understand this, take it deeply to heart, and live it, becoming saints fit for that Kingdom. When I went to Agrinio, I visited a village and gave a talk.

Among other things, I spoke about God’s providence and how we must trust Him. The people there work even on Sundays and feast days, trying to make ends meet, and still they cannot manage. Yet their grandfathers and fathers observed even the lesser feast days—not only Sundays and the great feasts, but the lesser ones as well—and they still managed. Now, with all the means available to them, people cannot make ends meet. I spoke about how God helps people, how He provides for the whole world, and how we see miracles in the lives of many. At the end, they invited me to have a coffee outside, at the village café, as was only natural. I stood there and said a few words. Even those who had not come to the Church gathered around, wanting to see this curious visitor and find out who he was.

One man pointed across the road and said to me, “Do you see that man walking with a stick over there at the edge of the road? He is a living miracle, and he will send all of us to Hell.” I said, “Then take heed, since you have a miracle here in your village.” The man wanted to explain what the miracle was and what had happened. I was interested too, so I said, “Let us hear about it.” This man had nine daughters. Every time God gave him another child, he would stand before Christ and say, “Thank You, Lord. You know why You are giving me these children. Since You give them to me, I will care for them. As far as I am able, I will protect them from fire, from falling over a precipice, and from moral harm. You will take care of everything else.”

One daughter came, then another, and another, and another, and still another. The villagers and relatives began saying, “What are you doing? What will you do with all these children? They are going to ruin, and you are not ashamed! You are a criminal.”

And on and on they went. In any case, the eldest daughter reached the age of twenty-seven. He had no means to marry any of them off. Yet they were all virtuous and good homemakers. People would speak of them with respect as “so-and-so’s daughters.” But the gentlemen who might have become their husbands did not come to take a virtuous girl into their homes, even though such girls were available. They expected to receive a large dowry along with them. In time, Satan began to assail the father as well: “What is going to happen? Surely I made a mistake.” One Saturday afternoon, at Vespers, after the priest had finished the service,

the man took off his cap, placed it on top of his walking stick, stood before Christ in the Church, and said, “For everything You have given me, I have always thanked You. At the same time, I told You that I would do whatever I could, and that You, who gave them to me—since You could have chosen not to give them—would take care of the rest. Now You hear what is happening. They have worn me down; they have even managed to embitter my wife, saying that the girls will be left on the shelf and all the rest. So now You decide what You are going to do—how they will marry, how they will leave my house, and how each one will go to her own home. I have held on as long as I could. Do we understand one another? I am leaving.” The villager spoke with that boldness of faith, but also with a simple heart. And then, within ten days, there appeared a

well-educated, honorable, quiet young man. He said, “Mr. George, I would like to marry your eldest daughter.” “My child,” the father replied, “I have no dowry.” “I do not want a dowry. Give me your daughter. I will even give you money for the expenses, so that you can provide her clothing and the other necessities, and I will marry her. There are only my mother, my younger brother, and me. We will be very glad to welcome your daughter into our home, because we know she is a virtuous young woman.” So the first daughter married. Then a second suitor came, a man of the same character and worth. “Mr. George, I would like your daughter.” “I have no money.” “No money is needed; I will give it to you.” In this way, he married off eight daughters within six months. Various men from outside the village came and asked for a daughter’s hand. Only the youngest remained; she was about thirteen, I believe. The daughter before her had been seventeen. So only the youngest was left.

She now cares for her elderly parents. And those gentlemen, along with today’s young couples who pursue pleasure and do not want the children God gives them, say, “He is a living miracle, Mr. Panagopoulos.” Woe to you on the day of judgment—woe to you, married couples who have no trust in God! The villagers regard that man as a living miracle. This did not happen long ago; it happened in our own time. What I am telling you took place only last year. He will go to that Kingdom.

Goodbye! If only a person could grasp what Christ’s Crucifixion has accomplished, what His Resurrection has accomplished, what the crushing of Satan has accomplished, what the descent of the Holy Spirit has accomplished, and what power exists in the Church of Christ! Then he would always stand upright with noble confidence, not bent over while Satan strikes him again and again and orders him, “You will do what I tell you.”

A person is forced to make terms with the devil because he does not know what Christ is for every human being. Here it is Saint Peter—not Saint Paul—but I dare say that, of all of us gathered here, scarcely one or two have ever opened the Scriptures and read this passage from Peter. You see, through the Holy Spirit, by means of His Apostles—and also through the Evangelists—Christ has caused everything a person needs to be written down. He has written what we need, but it seems that we have buried it there and do not possess it. If a person gives all these things to Him and entrusts them to Him, then he finds rest and peace. You may have seen how different thoughts, piling one upon another, can drive you to despair.

If you pray, “My God, protect me from this moment onward,” you feel some relief. Satan’s power is restrained, because Satan comes and heaps all these thoughts upon a person and drives him to despair: “What will happen? How will the child be educated? How will the child marry? What will he do? Where will he go?” And it does not end once the child is married: “How are they getting along? What about this? I heard that her mother-in-law is doing that,” and so on. They make your head swell with anxiety and turn your life into torment. Why? Because there is no trust in God. There is no prayer that says, “You, Lord, take these things; You assume responsibility for them; You see them through.” But first we must ask Him, “Should I do this?” We must not simply bring Him in to sign our decision without ever consulting Him. When we show Him the paper, what is He supposed to sign? Would we sign a blank sheet of paper ourselves? We would first ask someone to read it to us: “Give it to me so that I may read it too, and then I will sign it.”

We try to make Christ sign: “Sign here so that this marriage will succeed.” “But did you ask Me whether you should arrange it?” “Sign here so that little Katerina or little George will succeed.” “But do you know whether it is truly good for them to pursue those studies or to do that? Do you know whether it will benefit them?” “How are we going to live?” “I know how you will live. You do not know. Do you trust Me?” We do not have this kind of trust and simplicity. We keep the burden of care in our own hands and do not place it in Christ’s hands. I remember telling you this once before, because some who are listening here, or who may later hear this talk, will say, “I leave everything to God.” Yet they still find no rest. You do not truly leave everything to God. You do not give Him the entire case file. You hold part of it back for your pride, your abilities, your strength, your worth, and your cleverness. Do you know what you are doing?

What are you doing? Long ago, when carts were used for transportation, a man was traveling by cart from one village to another. On the road he came upon someone walking in the blazing sun and heat with a sack on his back. He felt sorry for him. “Where are you going?” he asked. The man told him. “Come, climb aboard,” he said. “I am going there too. Climb up and rest.” So the man climbed onto the cart, and they continued their journey. The driver kept his attention on his horse. After they had traveled a long way, he finally turned around to see how the man was doing—whether he was still aboard or had fallen off. He saw that the man was indeed sitting on the cart, but he still had the sack on his shoulder. There he sat, riding in the cart with the sack upon his shoulder. The driver found this utterly strange.

“My good Christian,” he said, “I brought you aboard so that you could rest, take the sack off your shoulder, and let the cart carry it too. Why are you still holding it on your shoulder?” “You see,” the man replied, “I thought that since you were already carrying me, I should not make you carry my sack as well.” So he kept it on his shoulder. That is what some people are like. “I pray,” they say, “I pray,” but in truth they do not pray at all. They keep the burden for themselves.

If you entrust a legal case to a lawyer, what will he ask you for? Every document and the entire case file.

He will take care of it.

Can you manage it that way? He will take care of it. Scripture says, “Cast all your care upon Him”—all of it, not merely part of it. Cast it away, unload it, place the whole burden upon Him. Take the sack off your shoulders—the sack of your worries, your pride, and confidence in your youthful strength—and cast it upon God. You know Father Simon, up here on Mount Penteli? He had a brother. For years this brother was a powerful and prominent man here in Athens, with hotel businesses and all the rest, but he was far from God. “Let that foolish Father Simon wear himself out at Saint Barbara’s in Lykovrysi.” He thought himself the clever one. He had money—millions in those days—political connections, and enormous power.

He had two or three daughters, yet he could not manage to marry off even one of them. Then the dictatorship began, and disaster struck. Distraught and despairing, he went to the priest in Metamorfosi, beyond Irakleio, in Koukouvaounes. The priest told him, “Return to the way of God. Put your trust in the Saint; put your trust in Christ. The Kingdom of Heaven, the Nativity of the Theotokos, the Second Coming, the Annunciation—and now the engagement is broken off, and you must come and collect the rings.” Do you understand? That was the situation of an unbelieving man.

That was how he was. He ran to the priest. The priest said, “I told you: there is only one way. What you could not put right, God will put right, if you truly believe.” You understand that, in his despair, the man turned to God, and the priest also began to pray fervently for him—and the miracle happened. A young Greek from America came here to find a wife. His father had told him, “There are young women in the old country. Do not marry one of these scantily dressed, painted-up women here.” So he sent him here. The young man had been born there, and he came here with letters of introduction to his relatives. But when he arrived, he found that the women here were worse than those back in America.

He said, “My father made a great mistake sending me here. Why should I also bear the expense of taking a wife back there, when the women there are better than the ones here?” So he was preparing to leave the next day. He had looked around but had not found a single modest, respectable woman. Then an elderly woman overheard him and said, “My child, if you want the sort of wife your father told you about, go to the house of Yiannis Arvanitis in Koukouvaounes and ask there.” “What did you say, grandmother?” “Go to the house of Yiannis Arvanitis in Koukouvaounes and ask there.” The American fellow wrote it down. He did not even stop to exchange greetings. He went outside, took a taxi, and said, “To Koukouvaounes—to the house of Yiannis Arvanitis.” Our taxi drivers are quick-witted. “Let’s go. Ask here, ask there.” Before long, the driver had brought him right outside the house. He checked the number, and the taxi driver left. He knocked at the door, and a young woman answered. “Is this the house of Yiannis Arvanitis?” “Yes.” “Where is Yiannis Arvanitis?”

She was taken aback, because his Greek was somewhat muddled. She said, “Please wait.” But he did not wait. The daughter went inside to call her father, and the young man followed her. Her father was behind the house in a little garden. He had rolled up his trouser legs and was digging the ground to sow lettuce seed. “I come from America. I am looking for a wife here.” “Who told you to come here?” “I went to my relatives.”

“They sent me away and told me, ‘Only at the house of Yiannis Arvanitis in Koukouvaounes will you find a wife.’ So I came to take one of your daughters as my wife.” Uncle Yiannis was stunned. “Leave me alone in my misery, my good man,” he said. For days he had been tormented by the thought that his other daughter’s engagement ring was about to be returned. “And now you want me to arrange a wedding as well? What sort of thing is this? Leave me alone,” he said. “Why? What is wrong? Are you ill?” “No, I am not ill. I have a kind of sickness that no one should ever suffer. I cannot arrange a wedding.” “But I do not want you to perform the wedding. The priest performs the wedding; I marry, and the girl marries.” “But I have an older daughter who is already engaged, and now they are about to send her back to me. I cannot do anything for two years.” “I am not asking for that daughter. I am asking for one daughter. Let the engaged daughter follow the path appointed for her. Do you have three other daughters?” “Yes,” he said. “Then give me another daughter. Give me the one who opened the door. Uncle Yiannis, do not worry.”

“I cannot do it. I have nothing. How could we even consider it? What are you telling me? I cannot. Leave me alone, my dear Christian; I shall go mad. I know what I am saying.” “But why? I do not want you to provide anything. Bring them here—bring them here.” “But I do not even have clothes for her.” “I am not asking for clothes. I did not come here to take clothes. I will give you money. You can buy her clothes, dress her properly, and prepare everything. I will pay the expenses and the fees—everything—and I will also help with the other daughters.” And suddenly everything changed.

Please, Yiannis Tserovotis, and so on. After much discussion, they reached an agreement. And what does the American do next? Thank you.

Μετά την εορτή των Αγίων Πάντων, και βρισκόμεθα μέσα στην περίοδο αυτή της περισυλλογής και της προετοιμασίας για την εορτή των Αγίων Αποστόλων. Ξέρετε ότι από χθες ευρισκόμεθα σε περίοδο νηστείας, όπως τα λέγαμε.

Το Πάσχα, πέρασε η Ανάληψη, πέρασε η Πεντηκοστή, η Εορτή του Αγίου Πνεύματος και αυτή η Εορτή των Αγίων Πάντων. Πολλά μας εδίδαξε όλη αυτή η περίοδος. Το τι έκαμε αυτός ο Θεός για μας, το πόσο μας αγάπησε. Τον Υιόν του έστειλε, ο οποίος έφτασε μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού. Θεός, απέθανε, ετάφη, ανέστη, ανελήφθη και έστειλε το Πνεύμα το Άγιο εις την Εκκλησία του. Θα έπρεπε, εκτός των Ευαγγελίων, οι άνθρωποι αυτές τις ημέρες να διαβάζουν και τις Πράξεις των Αποστόλων.

Έβλεπαν με τι τρόπο επεξετάθη το κήρυγμα και έχει φτάσει μέχρι εμάς. Τι δυσκολίες συνήντησαν οι άνθρωποι, οι πρώτοι οι οποίοι ανέλαβαν αυτή την ευθύνη. Ποιοι εδέχτησαν και ποιοι δεν εδέχτησαν. Και πώς έφτασαν όλοι να δώσουν το αίμα τους γι' αυτό το οποίο επίστευαν.

Έτσι έχουμε εμείς σήμερα αυτό που έχουμε. Κάνουμε ένα σταυρό και έχουμε και μια ελπίδα εσωτερική ότι κάτι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε, φεύγοντας από αυτόν τον κόσμο. Ένα όμως μας λανθάνει, ένα μας ξεφεύγει: το να αγωνιστούμε γι' αυτό το αποτέλεσμα.

Όλοι το θέλουμε, το προσδοκούμε, αλλά δεν αγωνιζόμεθα. Παρότι το Πνεύμα το Άγιον ήρθε στην Εκκλησία και έδωσε τη δύναμη στους ανθρώπους και τους έδωκε τη χάρη να επιτύχουν, συλλαμβανόμεθα σήμερα εμείς, οι λεγόμενοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, αμαρτάνοντες πολλές φορές και επίσης μη κάμνοντες ό,τι έπρεπε να κάνουμε. Ευχαριστούμε, γιατί εδώ θα τακτοποιηθούν όλα. Πέραν του τάφου δεν υπάρχει τρόπος να διορθώσουμε πράγματα που μπορούσαμε να τα διορθώσουμε από εδώ. Εγώ σκέπτομαι καμιά φορά αυτούς οι οποίοι δεν πηγαίνουν ανθρώπους να βοηθήσουν τους ανθρώπους των, με τον φόβον δήθεν του θανάτου, τις τελευταίες ώρες του θανάτου.

Γιατί δεν του πήγατε πνευματικό του ανθρώπου να εξομολογηθεί πριν, να τον κοινωνήσετε, να τον ετοιμάσετε; «Ε, να μην φοβηθεί παπά να του πάμε». Και τώρα, αφού πέθανε, αφού τον αμπαλάρισε και τον έστειλε στην κόλαση, τώρα του κάνει μνημόσυνα απ' έξω, τώρα, και καλεί δεσποτάδες να διαβάσουνε και να προσευχηθούνε. Τότε που μπορούσες να εργαστείς, να τον βοηθήσεις τον άνθρωπο και να τον ετοιμάσεις, να τον στείλεις, δεν το έκαμες αυτό. Τώρα τρέχεις να κάνεις με δεσποτάδες και μεγάλα μνημόσυνα. Θα σε δεχτεί ο Θεός, δεν σε απορρίπτει, αλλά κάτι που μπορείς να κάνεις εδώ, γιατί περιμένεις να το κάνεις εκεί; Σε αυτά, λοιπόν, κάνουμε λάθη εμείς και νομίζουμε: απλώς ο τίτλος του χριστιανισμού, ένας καλοκαμωμένος σταυρός, κάποιο κερί, ένα εκκλησίασμα κ.λπ.

Αυτό είναι όλο. Όχι. Είναι ζωή ο χριστιανισμός. Είναι μια καθημερινή προσοχή και εργασία. Μια φροντίδα καθημερινή. Πρέπει ο άνθρωπος καθημερινώς να ενδιαφέρεται για την αθάνατο ψυχή του και να τη ρετουσάρει κάθε μέρα και να την κάνει έτοιμη, καλή. Διότι πρέπει να φτάσει σε σημείο να μην έχει μώμον ουδέ ρυτίδα. Όχι χοντρικά χριστιανισμό, με λεπτομέρειες χριστιανισμό. Είδατε, σε ένα δωμάτιο μέσα δεν μπαίνουμε διότι απλώς δεν τράβηξαν πέντε μυστριές εκεί πέρα και πέντε βουρτσιές. Όχι, το δίδουμε πίσω, το ξανακαλούμε, το χαλάει, ξανατοφτιάχνει. Γιατί; Για να μείνουμε πόσο θα μείνουμε;

Πού θα μείνουμε; Στην αιωνιότητα. Πρέπει να φτιάξουμε κάτι από εδώ, να ετοιμαστούμε από εδώ. Όλη, λοιπόν, αυτή η εργασία της ψυχής, ώστε να είναι σε θέση για την αιωνιότητα, όχι για να περάσει λίγο χρόνο εκεί, την κάνει η Εκκλησία τώρα εδώ στον καθέναν, τώρα εδώ. Γι' αυτό προσέχετε να μην χάνετε χρόνον, να μη σας ξεφεύγουν οι ημέρες. Δεν είναι δική μας η αύριον. Ούτε η σήμερον είναι δική μας. Μην έχετε εμπιστοσύνη. Κάθε λεπτό το οποίο προσθέτει η μακροθυμία και η χρηστότητα του Θεού πρέπει εμείς να το εκμεταλλευόμεθα. Κάθε λεπτό. Δεν ξέρεις αν υπάρχει. Σε κλάσμα δευτερολέπτου δεν υπάρχει παρόν. Προσέξτε το και φιλοσοφήστε το αυτό το πράγμα: δεν υπάρχει παρόν.

Μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος αιωρούμεθα, αιωρούμεθα. Ο χριστιανός δεν πρέπει να είναι ούτε στη γη ούτε στον ουρανό. Μεταξύ ουρανού και γης. Εκεί που εσταυρώθη ο Χριστός, στον αέρα. Μεταξύ ουρανού και γης. Και να ετοιμάζεται πάντοτε προς τα απάνω. Δεν ξέρει πότε, βέβαια, θα πάει εκεί. Του δημιουργεί ένα φόβο, ένα αίσθημα μέσα του ευθύνης έναντι του χρόνου που ο Θεός δίδει στον καθέναν. Εμείς το χρησιμοποιούμε το χρόνο πολλές φορές για να επαναφέρουμε την υγεία μας. Το χρησιμοποιούμε τον χρόνο για να εξασφαλίσουμε τον χρόνο που θα μείνουμε εδώ να είναι πιο άνετος. Κουραζόμεθα, κοπτόμεθα να κατακτήσουμε, να απολαύσουμε, να δημιουργήσουμε ακίνητα, ανέσεις, πράγματα και λοιπά. Για εδώ! Μα θα προλάβεις όλα αυτά να τα...

τακτοποιήσεις; Υπάρχει εκδοχή να μην προλάβεις. Δεν νομίζεις ότι ταυτόχρονα θα πρέπει και για την αθάνατο ψυχή σου, αυτή που θα μείνει; Ετοιμάζεσαι για να μείνεις εδώ, που ξέρεις ότι είσαι προσωρινός. Για την ψυχή σου, που θα μείνει στην αιωνιότητα, δεν νομίζεις ότι και γι' αυτή κάποια προετοιμασία πρέπει να γίνεται παράλληλα; Και δεν γίνεται από πολλούς. Και το να μη γίνεται από ανθρώπους που ουδέποτε ενδιαφέρθηκαν να ιδούν αν έχουν ψυχή, δεν το πιστεύουν ότι έχουν ψυχή. Και από ποιον εξαρτάται η ψυχή τους. Δεν πιστεύουν σε Θεό, δεν πιστεύουν σε τίποτα. Όχι ότι είναι άπιστοι. Στη θρησκεία δεν πιστεύουν, όλα τα άλλα τα πιστεύουν και βαδίζουν με πίστη και προκόπτουν στον κόσμο διά πίστεως. Όλα τα είδη της πίστεως τα πιστεύουν, μόνο τη θρησκεία τη σωστή δεν την πιστεύουν.

Πιστεύει ότι ο σοφέρ που θα τον μεταφέρει στέκεται καλά, δεν είναι τρελός, και μπαίνει μέσα. Αλλιώς δεν έμπαινε. Πιστεύει ότι το αυτοκίνητο που θα μπει μέσα το έχουν ελέγξει. Πιστεύει. Αυτός δεν το έλεγξε. Διαφορετικά δεν θα εκουνιόταν από το σπίτι. Πιστεύει ότι το γάλα που πήρε από την ΕΒΓΑ δεν είναι δηλητηριασμένο. Διαφορετικά δεν θα έπινε ποτέ γάλα. Πιστεύει ότι το νερό που θα ανοίξει από τη βρύση είναι εντάξει. Πιστεύει ότι το μαγείρεμα, που του στείλανε το φαγητό, είναι εντάξει. Δεν τον δηλητηριάζει η γυναίκα, τον δηλητηριάζουν οι μάγειρές μας. Πιστεύει το κρασί που πήρε ότι είναι εντάξει. Πιστεύει το αεροπλάνο που ανεβαίνει ότι είναι εντάξει. Πιστεύει, όλα πιστεύει. Πιστεύει ότι ο δάσκαλος του είπε ότι το Α είναι Α και το Β είναι Β και τα δύο κάνουνε Β και ΑΒ. Δεν τον ερώτησε γιατί κάνουνε, πιστεύει, όλα πιστεύει. Και έτσι προχωρεί ο άνθρωπος, δημιουργεί γνώσεις, επιστήμη και λοιπά, διά πίστεως. Όταν φτάνει όμως στη θρησκευτική πίστη, εκεί τα χαλάμε. Δεν πιστεύει, λέει, δεν πιστεύει.

Όλα τα υλικά, όλα που έχουν σχέση με τον κόσμο τούτον, τα πιστεύει. Δεν πιστεύει εκείνα που έχουν σχέση με τον κόσμο εκείνον. Ο άνθρωπος αυτός καλύτερα να μην είχε γεννηθεί, δεν του χρειαζόταν να ζει. Ο άνθρωπος ο οποίος δεν εφρόντισε να μάθει γιατί ήρθε στον κόσμο αυτόν, πού ήρθε και πού υπάγει, καλύτερα να μην είχε γεννηθεί. Τι χρειάζεται; Να φάει τα κολοκύθια και τις μελιτζάνες του Θεού ή να αναπνεύσει το οξυγόνο; Τι ωφελήθηκε που ήρθε εδώ; Πόρνευσε, μίχευσε, βλασφήμησε, έφαγε κατά κόρον, απόρεψε. Τι έκανε; Τρύπες στο νερό έκανε. Ας το λέω εγώ να το μάθει, άμα δεν το έχει προσέξει. Τρύπες στο νερό έκανε. Αν δεν υπάρχει η προετοιμασία, η πίστις και η ελπίς μιας άλλης ζωής η οποία δεν έχει τέλος, δεν του χρειάζεται να ζει εδώ ο άνθρωπος. Είναι τόση η πικρία, τόση η κακία, τόση η απάτη, τόσο...

φόνος, η ζήλια, τα πάντα, η κούραση. Μπορεί να πετάξει τα μυαλά του να ησυχάσει. Αν υπήρχε τρόπος να ησυχάσει, τι του χρειάζεται να κάτσει εδώ πέρα; Αλλά δεν είναι έτσι το πράγμα. Εκείνο που τραβάει τον άνθρωπο και του δίνει κουράγιο να αντεπεξέλθει σε όλη αυτή την κακία του κόσμου τούτου είναι οι ελπίδες του κόσμου εκείνου. Του το λέει κάτι εσωτερικώς, αλλά δεν μπορεί να το πιάσει, γιατί είναι εγωιστής. Και ο εγωιστής δεν μπορεί να προσανατολιστεί, δεν μπορεί να προσγειωθεί, δεν μπορεί. Δεν παραδέχεται τίποτα. Και ένα ακόμη που δεν παραδέχεται, σοβαρό: δεν παραδέχεται τον διάβολο, τον διάβολο. Τον εχθρό του, αυτόν που τον χτυπάει και χορεύει. Γιατί ο χοροδιδάσκαλος σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ο διάβολος. Γι' αυτό ακριβώς, μη γνωρίζοντας ότι υπάρχει διάβολος, μη γνωρίζοντας...

φάρμακο κατά του διαβόλου, μην πιστεύοντας στον Χριστό και το έργο του. Ο Χριστός ήρθε να καταλύσει τα έργα του σατανά. Γι' αυτό ακριβώς, σου λέει, δεν πιστεύει. Πιστεύει μόνο στον άνθρωπο. Πιστεύει στο χρήμα, στις εξυπνάδες του, στη γνώση του και τα τοιαύτα. Και είναι δυστυχής, δυστυχέστατος ο άνθρωπος. Και αν δεν είναι για μια στιγμή, γιατί παίρνει ορισμένες ασπιρίνες και του σταματάει ο πονόδοντος. Γιατί οι ηδονές του κόσμου τούτου είναι ασπιρίνες. Και βλέπετε τους ανθρώπους, παρότι ηδονίζονται καθημερινώς είτε με το στόμα είτε με τη σάρκα είτε δεν ξέρω πώς και τα λοιπά, είναι πάντοτε έτοιμοι να ξανακάνουν. Δεν χορταίνουνε, γιατί οι ηδονές του κόσμου τούτου είναι τα ξυλοκέρατα του ασώτου. Παρότι έτρωγε, δεν χόρταινε. Έτσι είναι οι άνθρωποι. Και οι μπεκρήδες και οι γυναικάδες και οι αντρούδες και οι κλέφτες και οι ψεύτες και, και, και, και, δεν χορταίνουν ποτέ. Ποτέ δεν χορταίνουν, γιατί δεν χορταίνονται αυτά τα πράγματα της αμαρτίας.

Όλη αυτή τη ζημιά την παθαίνουν διότι ο εγωισμός τους δεν τους άφησε ποτέ να εγκύψουν, να δουν το μυστήριο που είναι οι ίδιοι, γιατί ο άνθρωπος είναι το μεγαλύτερο μυστήριο, και από εκεί να ανεύρουν τον άλλον, τον αρχιμάστορα αυτού του μυστηρίου. Γιατί δεν πιστεύω κανείς να πιστεύει ότι έγινε μοναχός του ή τον ίδιο τον έκαμε η μάνα του. Και τη μάνα του ποιος την έκαμε; Και τη μάνα της μάνας του ποιος την έκανε; Και πάρε το γαϊτανάκι να πας πίσω, θα πρέπει να βρεις κάποιον που έφτιαξε τον αρχικόν. Δεν γεννήθηκε μοναχός του. Κατά συνέπεια πρέπει να ταπεινωθεί κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού. Έχετε διαβάσει ποτέ σας σε μια επιστολή που έχει γράψει ο Πέτρος; Στην πρώτη, νομίζω, είναι.

Εκεί το εξής, είναι στο πέμπτο κεφάλαιο της πρώτης επιστολής, στίχος 6 και κατωτέρω: «Ταπεινώθητε οὖν ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, ἵνα ὑμᾶς ὑψώσῃ ἐν καιρῷ». Ο άνθρωπος φροντίζει να υψωθεί μόνος του, στα μάτια των ανθρώπων να υψωθεί. Πολλοί έχουν υψωθεί στα μάτια των ανθρώπων, αλλά έχουν εξουθενωθεί από τα μάτια του Θεού. Ο συνάνθρωπος, όσο να σου πει μπράβο, δεν μπορεί να σου δημιουργήσει ευτυχία. Μέσα σου θα σε τύπτει κάτι. Είναι το βάρος της αμαρτίας και της μοναξιάς σου μακριά από τον Θεό. Ο άνθρωπος μες στο χρυσό εάν είναι...

δυστυχής μακριά από τον Θεό. Η ψυχή τρέφεται από τον Θεό και έχει σχέση με τον Θεό, δεν έχει σχέση με υλικά πράγματα. Και ο άνθρωπος ο οποίος δεν κατόρθωσε να γίνει παιδί του Θεού και να μπει στο βασίλειο του Θεού είναι ο δυστυχέστερος άνθρωπος στον κόσμο. Να μην πούμε ονόματα. Αναζητήστε μεγάλους ανθρώπους, με θησαυρούς αμυθήτους, που δεν υπάρχουν ούτε τα ονόματά τους. Και αν υπήρχε τρόπος να τους ρωτήσετε αυτούς, θα είχατε την απάντηση ότι ήσαν οι δυστυχέστεροι άνθρωποι στον κόσμο. Και αυτούς τους ανθρώπους να εύχεστε να μην τους δείτε τις τελευταίες μέρες της ζωής τους. Αυτοί που είναι μακριά από τον Θεό, αυτοί που είναι άπιστοι, να μην τους δείτε. Να εύχεστε τις...

τελευταίες μέρες της ζωής τους. Ο Βολταίρος ονομάζεται ο Πατριάρχης της Απιστίας. Αυτός είχε μία νοσοκόμα, που όταν πέθανε ο Βολταίρος αναφέρεται ότι πήγανε εκ των υστέρων και τη ζήτησαν άλλοι μεγάλοι άνθρωποι του πνεύματος να την πάρουν στην υπηρεσία τους. Και αυτή είπε: «Προτιμώ να πεθάνω και να μην πάω σε κανέναν, εάν δεν μάθω πρώτα ότι πιστεύει στον Χριστό». Και όταν την ερώτησαν γιατί, «Ήμουνα στον θάνατο», λέει, «του Βολταίρου και φοβούμαι τον θάνατο των απίστων». Και δεν επήγε για πολύ καιρό σε εργασία και υπέφερε να φάει, δεν είχε, διότι δεν έβρισκε άνθρωπο να πιστεύει στον Χριστό.

Δεν ξέρω εμείς αν έχουμε ποτέ απασχοληθεί πού ανήκουμε, τι είμεθα, γιατί σε πολλά πράγματα ανήκουμε πλην ενός. Αναγνώσαμε, λέγεται, ότι ένας μεγάλος κάποτε βγήκε από την πόλη έξω να ξεκουραστεί λίγο, δηλαδή να κάνει κάποια εκτόνωση, όπως τα λέγαμε, στα νεύρα του, να βλέπει λίγο τη φύση και να αναπνέει λίγο καθαρόν αέρα. Μόνος του, πρώτον περί βασιλέως, έβγαλε τα βασιλικά και σαν ένας απλούς άνθρωπος βγήκε έξω να απολαύσει, να μην έχει χαιρετούρες, να μην έχει τα συνηθισμένα του κόσμου που τον αναγκάζουν να προσέχει. Εκεί, λέει, συνήντησε τρία παιδιά και παίζανε αμέριμνα.

Μεταξύ των έφτασε, λοιπόν, κι αυτός και κάθισε και τα κοίταγε. Πόσο ήταν αυτός φροντισμένος, στενοχωρημένος, και τα νεύρα του έτοιμα να εκραγούν από μέσα, από τις σκέψεις, από τις ευθύνες, από όλα. Και πόσο αυτά αμέριμνα ζούσαν στο βασίλειό τους και παίζανε, να σκιρτίζουν εκεί. Όπως τα είδε για αρκετή ώρα και τα ζήλεψε για την αμεριμνησία αυτή, έκοψε, λέει, ένα άνθος εκεί από την άκρη. Τον είχαν δει εν τω μεταξύ τα παιδιά, όλα αυτά συνέχιζαν να παίζουν. Και λέει σε ένα: «Μου λες», του λέει, «μου λέτε μάλλον», σ' όλους απηυθύνθη, «σε ποιο βασίλειο ανήκει αυτό το φυτό;» Αυτό τους είπε, το φυτό. Πετάγεται, λοιπόν, ένας πιτσιρικάς, λέει: «Στο βασίλειο των φυτών, κύριε». «Μπράβο», του λέει, «παιδί μου». Έπειτα βγάζει...

κέρμα από το γιλέκο του, ένα νόμισμα, και λέγει: «Αυτό, λέει, σε ποιο βασίλειο ανήκει;» Σταθήκανε λίγο αυτοί. Πετάχτηκε ο άλλος και λέει: «Στο βασίλειο των ορυκτών». «Μπράβο», του λέει, «παιδί μου». Ξανά παίρνει φόρα και τους λέγει: «Εγώ, λέγει, σε ποιο βασίλειο ανήκω;» Και μπλεχτήκανε τα πράγματα. Καλά που πετάχτηκε ένας μικρός να του πει: «Στο βασίλειο των ζώων».

-χου! Στάθηκαν, λοιπόν. Ο τρίτος λέει: «Στο βασίλειο του Θεού, κύριε». Κόκαλο αυτός. «Δεν μου λες, από πότε ανήκω στο βασίλειο του Θεού και να μην ήμουν στο βασίλειο των φυτών ή στο βασίλειο των ορυκτών;»

Όταν το διάβαζα, μου έκανε τόση εντύπωση. Εμείς άραγε, η καρδιά η δικιά μας, πού ανήκει; Τι είναι; Πέτρινη είναι; Από μάρμαρο είναι; Από τούβλο είναι; Από χώμα είναι; Σαρκίνη είναι; Του Θεού είναι; Τι είναι; Πού ανήκει; Θα ασχοληθείς ποτέ σε ποιο βασίλειο ανήκεις; Γιατί πρέπει να ανήκεις από εδώ, γιατί είναι προέκτασις η άλλη ζωή αυτής της ζωής. Και από εδώ που έχεις καταταγεί και ανήκεις, θα ανήκεις και εκεί. Από εδώ θα ξεκινήσεις για εκεί. Δεν αλλάζει μετά τον θάνατον. Όχι. «Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, κἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται» και «εἰς κρίσιν οὐκ ἔρχεται, ἀλλὰ μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν». Πέθανε εδώ και δεν φοβάται τον θάνατον εκείνον.

Πεθάνει, δεν πεθαίνει. Όποιος πεθάνει εδώ για τη σάρκα του, για τη μόδα, για τον κόσμο, για το συμφέρον, για τον διάβολο, τα νεκρώσει αυτά και πεθάνει κατά το θέλημά του και ζει το θέλημα του Θεού και έχει ταπεινωθεί κάτω από την κραταιάν χείρα του Θεού, όπως λέγει εδώ ο Απόστολος, δεν πεθαίνει. Όποιος πεθαίνει, δεν πεθαίνει. Όποιος δεν πεθάνει, θα πεθάνει όμως αύριο. Αυτό είναι το θέμα. «Ταπεινώθητε», λέει, «οὖν ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ». Είμεθα εμείς ταπεινοί; Έχουμε σχέση με την ταπείνωση; Ξέρουμε τι είδος είναι αυτό το πράγμα; Ο πρώτος που εταπεινώθηκε από την κραταιάν χείρα του Θεού ήταν αυτός ο Χριστός. Αυτός ο Θεός, όταν έγινε άνθρωπος, εκένωσε τον εαυτόν του, τον άδειασε και τον έριξε σε ένα τσουβάλι ανθρώπινο.

«Ἔλαβε δούλου μορφήν». Ο βασιλιάς, ο αφέντης, ο δημιουργός έλαβε, από αγάπη προς τον άνθρωπο, δούλου μορφήν. Και υπήκουσε στον Θεό Πατέρα. Και έφτασε, λέει, μέχρι θανάτου. Εταπεινώθη μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού. Και τότε υπερύψωσε αυτόν ο Θεός. Όταν έφτασε κάτω-κάτω, εκεί, τότε από εκεί αρχίζει να πάει πάνω-πάνω. Τάπης έχει σχέση με την ταπεινοφροσύνη. Ο τάπης, κάτι τάπητας λέει, κάτι βασίλειο, κάτι περσικά χαλιά. Τάπης είναι το χαλί, το οποίο, παρότι είναι τόσο, το πατάς, δεν ομιλεί, σε σέβεται, σε εξυπηρετεί. Και το έχει πάρει από την ταπεινοφροσύνη το όνομα ο τάπης.

Έχουμε καμιά σχέση με τίποτα από αυτό; Να μας πατήσουν στον κάλο, και «ξέρεις ποιος είμαι εγώ;» και «ξέρεις ποια είμαι εγώ;» και τούτο και τ' άλλο. Και ταυτόχρονα λέμε ότι είμαι, θα, ταπεινή. Όμως όταν μας θίξουν το συμφέρον και το εγώ, ωπ! Πετάγεται το θηριάκι από μέσα. Μπορούν τέτοιοι άνθρωποι, οι οποίοι δεν έχουν πεθάνει ακόμη, να πάνε για τη βασιλεία; Ταπείνωση, όπως λέει εδώ. Δεν λέει να ταπεινωθείς ενώπιον του βασιλέως ή ενώπιον, ξέρω εγώ, του Προέδρου της Δημοκρατίας. «Ταπεινώθητε ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ». Την κραταιά χείρα του Θεού. Να ταπεινωθείς, λέει, να μπεις από κάτω, στο χέρι του Θεού, στην ομπρέλα του Θεού. Μπες και μη φοβάσαι. Εμείς μπαίνουμε στην ομπρέλα των καταθέσεων στις τράπεζες. Τι έχουμε καταθέσει; Στην ομπρέλα των διαμερισμάτων, και από εκεί εμείς εξαρτώμεθα.

Τη ζωή μας εδώ και γενικά την ύπαρξή μας, όχι κάτω από τον Θεό, κάτω από την ομπρέλα του Θεού. Δεν τον πιστεύουμε εμείς τον Θεόν, ότι μπορεί να μας σκεπάσει, μπορεί να μας προλάβει από μια ασθένεια, μπορεί να μας θεραπεύσει από μια ανίατη ασθένεια, μπορεί να αναλάβει τις δουλειές μας, τα υπάρχοντά μας. Μπορεί να αναλάβει να μας φρουρήσει. Αυτά δεν τα πιστεύουμε εμείς. Και βλέπετε γενικότερα και το κράτος μας πώς πολιτεύεται χωρίς Θεό. Πώς πολιτεύονται οι πάντες χωρίς Θεό, στις δικές μας δυνάμεις, στα αεροπλάνα μας, στους στόλους μας, στα πάντα. «Ἐὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων. Ἐὰν μὴ Κύριος οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην ἐκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες». Έτσι λέει. Όπου υπάρχει Θεός, τα πάντα τακτοποιούνται.

Όμως εμείς από εκεί, από κάτω, δεν μπαίνουμε. Τον βγάλαμε τον Θεό από το σπίτι. Φύγανε εικονίσματα και τα εσωτερικά και τα εξωτερικά από τα περισσότερα σπίτια των χριστιανών, εκτός ορισμένων. Ο άνθρωπος δεν τον θέλει πλέον τον Θεό, του ελέγχει τον παράνομο βίο και δεν θέλει τον Θεό. Δεν περιμένει να αλλάξει ο Θεός και όχι να αλλάξει αυτός. Και αλλάζει τη διδασκαλία του Θεού και φτιάχνει μια διδασκαλία δικιά του, με την εντύπωση ότι ήδη θα μπορέσει να ξεπεράσει. Εφόσον όμως, αγαπητέ μου, υπάρχει θάνατος και το κορμί θα λιώσει, που λέει ο αμανές, αν δεν υπήρχε θάνατος, πορεύου, κάμε, σκέψου, ενήργησε όπως νομίζεις. Εφόσον όμως υπάρχει θάνατος και δεν μπορείς να τον αποφύγεις, οσοδήποτε μεγάλος κι αν είσαι κατά κόσμον, οσοδήποτε διανοούμενος, οποιοσδήποτε κι αν είσαι, εφόσον είσαι μικρός ενώπιον του θανάτου... Και ξέρετε ο καρκίνος τι κάνει σήμερα, που δεν έχουν ανακαλύψει τι είναι ο καρκίνος.

Να είναι ένα μικρόβιο που δεν φαίνεται, ένας ιός που δεν τον βλέπεις ούτε με τηλεσκόπιο, και εντούτοις ολόκληρο θηρίο, ολόκληρη επιχείρηση, ολόκληρο αυτό το φέρνει κορώνα γράμματα μέσα σε λίγες μέρες. Τι έζησε λοιπόν; Πως ο δικτάτορας έναν ιό να εξουδετερώσει; Έναν ιό γρίπης. Δικτάτορας να εξουδετερώσει; Τι κάνεις το θηρίο εκεί όπου πάνω σε ασωτίσει; Υπό την κραταιάν χείρα του Θεού, για να σηκωθείς μια μέρα και εκεί να σηκωθείς. Εδώ; Εκεί να σηκωθείς. Όχι ότι δεν μπορεί και εδώ να σε υψώσει, αλλά εδώ, ως επί το πλείστον, δεν σε υψώνει, για να πάρει το κεφάλι σου αέρα. Διότι όσο περισσότερο ανεβαίνεις, τόσο περισσότερο ζαλίζεσαι, δεν είναι; Περνάς μια γέφυρα και κάτω είναι πολύ χάος. Δεν μπορείς να περάσεις, καταπίνεις την ψυχή σου.

Είναι χαμηλή η γέφυρα, περνάς. Θέλουμε εμείς να ανεβούμε, να είμαστε καλύτερα από τους άλλους, να ντυθούμε καλύτερα από τους άλλους, να τρώμε, τα μέσα της επικοινωνίας μας και λοιπά να είναι καλύτερα από τους άλλους. Έχουμε εγωισμό. Πόσο τότε να κρύβουμε το κεφάλι μας; Θεέ μου, σκέπασέ με τώρα και σήκωσέ με όποτε συ νομίζεις. Γιατί εδώ λέει: «Όσοι ταπεινωθούν υπό την κραταιάν χείρα του Θεού», ο Θεός, λέει, θα τους υψώσει. Εκεί θα υψώσει. «Ταπεινώθητε, ίνα υψωθήτε». Εκεί θα υψώσει. Είναι λοιπόν κάτι που θα πρέπει να μας απασχολεί, να μας συνέχει. Βέβαια, με τη σκέψη αυτή που μιλώ, ίσως σας αποθαρρύνω. Δηλαδή, τι θα κάνουμε τώρα; Θα καθίσουμε να μας σκεπάσει ο Θεός; Εμείς δεν πρέπει να ενδιαφερθούμε; Το δικό μας το στοιχείο δεν έχει καμιά σχέση σε όλα αυτά τα πράγματα; Δεν είναι έτσι. Εμείς πολλές φορές φτάνουμε σε απελπισία, φτάνουμε στο από εκεί μέρος, χάνοντας το από εδώ μέρος. Έχοντας ο άνθρωπος την εμπιστοσύνη του προς τον Θεό, τότε βλέπει ότι ο Θεός τον βοηθάει τόσο για τη ζωή εδώ, να τη ζήσει κάπως

άνετα, υποφερτά κ.λπ., αλλά του φτιάχνει ταυτόχρονα και κάποιο κρεβάτι για την ψυχή του. Αυτό το πράγμα εμείς δεν το έχουμε πιάσει καλά και δεν ξέρουμε πώς να ενεργήσουμε. Αυτός έχει πει βασικά και ριζικά: «Ζητείτε πρώτον την Βασιλεία του Θεού». Ζητάτε. Το είπα, να πεις ζητώ. Ζητώ, είπα, να πεις δεν το έχω και το αναζητώ εγώ. «Ζητείτε πρώτον τη Βασιλεία του Θεού και την δικαιοσύνη Αυτού και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν». Εγώ, λέει, θα σου τα δώσω, εγώ θα σου τα βάλω. Εσύ όμως θα ζητήσεις πρώτα και θα απασχολείσαι και θα μιλάς με μένα για το θέμα της ψυχής σου. Αυτό δεν γίνεται, ούτε σε πιο δύσκολες ημέρες. Μπορεί ο άνθρωπος να ζητάει, να φτάνει μέχρι ενοχλήσεως του Θεού για θέματα υλικά, για θέματα σωματικά, για θέματα και όμως για θέματα ψυχικά όχι.

Την ψυχή του δεν τη λογαριάζει, δεν την υπολογίζει, σαν κάποιο παλιό γατί που υπάρχει εκεί πέρα γατζωμένο. Δεν γίνεται συζήτηση για ψυχή αθάνατη. Βλέπει το σώμα, το προσέχει, το ζυγίζει, το μετράει, χίλια πράγματα κάνει. Το φροντίζει, κόπτεται γι’ αυτό, δεν βλέπει όμως ψυχή, και εκεί είναι το λάθος. Με αυτό λοιπόν που λέγω δεν θέλω να πω ότι δεν πρέπει ο άνθρωπος να σκέπτεται και να ενδιαφέρεται, αλλά δεν πρέπει να μεριμνά, όπως τα λέγαμε. Η μέριμνα τον άνθρωπο τον απομακρύνει από τον Θεό.

Απομακρύνει από τον Θεόν.

Ο Άγιος άνθρωπος αυτός, όπως βλέπω εδώ στη συνέχεια: «Πᾶσαν τὴν μέριμναν ὑμῶν ἐπιρρίψαντες ἐπ’ αὐτόν, ὅτι αὐτῷ μέλει περὶ ὑμῶν». Λέμε καμιά φορά, σένα δεν σε μέλει, δηλαδή δεν ενδιαφέρεσαι. Δεν ξέρεις εσύ τι τραβώ εγώ, δεν ξέρεις εσύ τι υποφέρω εγώ. Εσύ περνάς έτσι. Έλα εδώ μέσα να ιδείς τι υποφέρω, τι κάνω. Και εντούτοις εδώ υπάρχει μια προτροπή: «Πᾶσαν τὴν μέριμναν ὑμῶν ἐπιρρίψαντες ἐπ’ αὐτόν». Δηλαδή το βάρος, την αγωνία, την ανάγκη σου, την νόμιμον, την ηθική εκείνη, αυτή που είναι ανάγκη.

Τα παραπάνω, γιατί εμείς, ξέρετε, πάσχουμε από περιττά και υποφέρουμε εξαιτίας των περιττών, ουχί των απαραίτητων. Εάν θελήσει ο καθένας τη ζωή του να αντιμετρήσει με την παλαιότερα ζωή του, της οικογενείας του και της ζωής των ανθρώπων, πώς ζούσε διαφορετικά, απλούστερα, θα βρει ότι κακώς έχει προχωρήσει στον βαθμό που έχει προχωρήσει. Άνθρωποι έχουν χρεωθεί που δεν έπρεπε να έχουν χρεωθεί και έχουν χρεωθεί διά περιττά πράγματα. Σήμερα, όσο κόστιζε ένα σπίτι παλιά, κοστίζει μια κουζίνα σήμερα. Για να επιπλώσεις μια κουζίνα και να βάλεις τα ανάλογα εξαρτήματα μέσα, τα οποία έχουν σχέση με τα δόντια, με την κοιλιά και με τα σκουλήκια, χρειάζεται ολόκληρος προϋπολογισμός σήμερα.

Στην παλιά μας εποχή, όπως ξέρατε, ένα τσουκάλι πήλινο, μια παδέλα πήλινη, μια σκορδοπλεξιά από κάτω και τη βάζανε πάνω, την τσουκάλα, να μη σπάσει, ένα-δύο ταψιά, ένα σταμνί διπλωμένο γύρω-γύρω με σακούλα, με λινάτσα και βρεμένο, και έκανε φυσικό νεράκι. Με δύο, δέκα πράγματα βγήκαν παιδιά, βγήκαν οικογένειες, βγήκαν επιστήμονες, μεγάλοι άνθρωποι, βγήκαν από αυτή την απλότητα. Σήμερα εμείς, που μου κάνει ολόκληρο μηχανισμό. Σήμερα δεν υπάρχει παιδί που να έχει αμυγδαλές του. Μεγάλο κακό αυτό, να φύγει η αμυγδαλή. Πού θα τα φύγει; Τα παγωτά. Λαιμό μας, καταφορτωθεί. Υπάρχουν σήμερα παιδιά που να μην έχουν γαστρίτιδα, μεγάλοι που να μην έχουν στομάχι;

Μάσα, το φαΐ, το πολύ και το καλό. Την κουζίνα από εκεί πέρα μέσα. Υπάρχουν κουζίνες που έχουν πολυφαδιάσει κάτω τα πλακάκια από το μέσα έξω. Δηλαδή κατατριβόμεθα με πράγματα που μας πάνε προς τα κάτω. Πού να σκεφτείς ψυχή, πού να σκεφτείς νηστεία, πού να σκεφτείς εγκράτεια; Τι βγαίνει σήμερα από εκεί πέρα μέσα; Τα έχουμε φτιάσει μόνοι μας. Εμείς τα έχουμε φτιάσει αυτά, με τη σκέψη ότι εξυπηρετούμε τον εαυτό μας. Και γνωρίζετε πόσα είναι τα τρελάδικα σήμερα και πόσα θα γίνουν καθημερινώς, πόσες είναι οι κλινικές, τα νοσοκομεία, και δεν χωράνε. Αν τύχει κάτι έκτακτο, θα μας πετάξουν στον διάδρομο, στο ράντζο. Πόσα σπίτια έχουν αρρώστους, έναν, δύο, τρεις; Πόσοι άρρωστοι κινούνται; Εγώ έχω επτά αρρώστιες απάνω μου. Από τι; Τη μάσα, το φαΐ, το καλό.

Τα φτιάχνουμε αυτά γιατί δεν βλέπουμε ψυχή, βλέπουμε μόνο σώμα. Η δυστυχία μεγάλη στον κόσμο, παρά την ευτυχία. Δεν τα προσέχουμε αυτά, δεν τη βλέπουμε την ψυχή. Την ψυχή την έχουμε πετάξει και όλοι κάνουν τη φροντίδα και όλοι στενοχωρούμεθα και βασανιζόμεθα γι’ αυτόν τον λόγο. Συνήντησα κάποτε μία κυρία και μου είπε μια πολύ σοφή κουβέντα. Λέγω: «Τι κάνετε; Πώς είστε;» «Τι να κάνω; Να, λίγα είναι τα ζουμιά μου». «Τι κάνατε;» «Τακτοποίησα όλα, και την Κατίνα και τη Γεωργία και τη Βασιλικούλα και τον Γιώργο, τον προίκισα, και τον Αναστάση και και και και και». «Σεις τι κάνατε για τον εαυτό σας;» Με κοιτούσε.

Αυτούς τακτοποίησες, έτσι; Εσύ νομίζεις ότι τους τακτοποίησες, γιατί αν πέθαινες εσύ θα πεθαίναν αυτοί; Ε; Τακτοποίησες. Για τον εαυτό σου τι έκανες; Αυτά, λέει, δεν είναι για τον εαυτό μου; Όχι. Μόνο για τον εαυτό σου, μόνο για τον εαυτό σου δεν είναι. Αυτά τα έκαμε από συναίσθημα. Έδωσες στο Λεβέρι του γιου σου. Γιατί τα έδωσες στον Γιώργο; Τι ανάγκη έχει ο πολιτικός μηχανικός; Γιατί του το έδωσες; Και αν πήρες μια οικογένεια να τη βάλεις μέσα για την ψυχή σου; Τι έκαμε για την ψυχή σου εσύ; Τα έδωσες στον Αναστάση. Τι ανάγκη είχε ο Αναστάσης; Όχι πέντε φιλενάδες; Γιατί του τα έδωσες εκείνου; Και δεν τα μπορούσε να δώσει σε τόσα ορφανά, σε τόσες κυρίες που υπάρχουν; Τι έκανες για τον εαυτό σου εσύ; Τίποτα για τον εαυτό της. Είχε τακτοποιήσει όλα τα άλλα. Για τον εαυτό σου τι έκανες;

Τι έκανες από συναίσθημα; Το τι έκανες να σου πούνε οι άλλοι, ότι προίκισες την κόρη γιατί ήταν υποχρεωμένο να την προικίσεις. Δεν υποχρεούμεθα να προικίσει τον γιο; Όλοι δεν είμαστε από κοινού να εργαστούμε; Και τι; Να εργάζεται ένας για εκατό; Για ποιο λόγο; Αυτός πότε εργάστηκε για τον εαυτό του, να κάνει κάτι για παραπέρα; Έχουμε πολλά στραβά πράγματα εμείς και μας έχει πάρει αυτή η φροντίδα στη μέση.

Τρέχουν τα γραμμάτια, ψευδόμεθα, φτάνουν σε δικαστήρια και χίλια δυο άλλα πράγματα. Γιατί; Διότι τα πάμε μόνοι μας φορτωμένοι και ο άνθρωπος, όταν τα φορτωθεί όλα, είναι φυσικό να λυγίσει. Δεν μπορεί να... Και ψέματα θα πει και κομπίνα θα κάνει και στην εκκλησία δεν θα πάει και θα δυσανασχετήσει και θα ψευδορκήσει και χίλια δυο πράγματα θα κάνει και την εφορία θα κλέψει.

Ευχαριστώ. Ο Θεός. Δεν του λέει: «Εσύ πες μου τι να κάνω». Πολλές φορές εκείνα που λέμε εμείς ότι είναι καλά, άγια και μας χειροκροτούν, είναι κακά, άσχημα και μας κολάζουν. Δεν έχουμε το μέτρο εμείς να ξέρουμε ποιος είναι εκείνος που θα μπορεί να μας πει το σωστό. Δεν τον εμβάζουμε τον Χριστό ποτέ. Ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος λέει: «Αυτό είναι. Καλά έκαμες και δεν το έκαμες αυτό, καλά έκαμες και το έκαμες αυτό». Αυτός. Αυτός δεν είναι γνώριμος, δεν είναι γνωστός, αυτός δεν ρωτιέται. Τον ζητάμε ορισμένοι: «Χριστέ μου, βοήθησέ με». Σε τι να σε βοηθήσω; Σε ένα πράγμα που δεν με ερώτησες; Πας να κάνεις αυτό, έμπλεξες αυτό. Με ρώτησες εμένα αν έπρεπε να μπλέξεις και αν πρέπει να πας να το κάνεις; Θα σε βοηθήσω; Τι είμαι εγώ που θα σε βοηθήσω και τι είσαι εσύ που ξέρεις να πας να κάνεις χωρίς να ρωτείς εμένα;

Γι’ αυτό υπάρχουν τόσα δάκρυα, υπάρχουν τόσες αγανακτήσεις, τόσες θλίψεις, τόσα δικαστήρια, τόσο, τόσο, τόσο, και χανόμαστε. Αυτή η μέριμνα. Έχεις, λέει, μέριμνα; Ρίξ’ την, λέει, σε αυτόν. «Ἐπιρρίψατε». Φόρτωσέ του το τσουβάλι, γιατί ο σατανάς θα σε φέρει μέχρι αυτοκτονίας, θα χάσεις τον ύπνο σου. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να κοιμηθούν, το ξέρετε; Και δεν υπήρχε κανένας λόγος να μην μπορούν να κοιμηθούν. Θα μπορούσαν να κοιμηθούν και να ροχαλίσουν κιόλας. Αλλά διότι έκαναν το δικό τους, το συναίσθημά τους, αυτά που λέει ο κόσμος και διδάσκει ο κόσμος και όχι ο Χριστός, έφτασαν σε σημείο να μην μπορούν να κοιμηθούν, να είναι σε νευρολογικές κλινικές και

χίλια δυο άλλα πράγματα και να χάσουν και στο τέλος την ψυχή τους. Τη μέριμνα απάνω στον Χριστό, είναι μεγάλο πράγμα. Η μη εμπιστοσύνη προς τον Χριστό αναγκάζει τον άνθρωπο πάλι να πολιτεύεται κατά σατανά.

Άνθρωποι που δεν έχουν εμπιστοσύνη και δεν ξέρουν τι κάνει ο Χριστός, ότι αναλαμβάνει το φορτίο και τον σταυρό του πιστού, κοιτάνε μόνοι τους να τα βγάλουν πέρα. Γιατί οι άνθρωποι δεν κάνουν παιδιά σήμερα; Γιατί δεν τρώγουν να γίνονται θηρία και σκοτώνουν τα παιδιά τους σήμερα; Γιατί να έχουν εμπιστοσύνη στον Θεό, θα τους βοηθήσει. Πώς θα τα βγάλω πέρα; Και το παιδί θέλει μόρφωση και το παιδί θέλει τούτο. Σκέπτεται από τώρα τι τηλεόραση θα του πάρει, τι αυτοκίνητο θα του πάρει, τι πιάνο θα του μάθει. Προκαταβολικώς, πριν κάμει ακόμη τίποτα. Και θα κάνω ένα και τούτο θα το μορφώσω, θα το μάθω κύριο και σοβαρά. Έτσι είναι τα πράγματα; Δεν έχει εμπιστοσύνη ότι εγώ θα κάνω. Δύο μου δώσει, τρία μου δώσει, πέντε μου δώσει, ένα μου δώσει, κανένα, εγώ θα κάνω αυτό που θέλει ο Θεός και αυτός έχει τη φροντίδα του. Και πολλές φορές ορισμένοι είναι από δέκα παιδιά οικογένεια, από δώδεκα όπως είμαι εγώ, από δώδεκα παιδιά η γυναίκα μου, από δεκατρία παιδιά οικογένεια. Δεν κάνω ένα σχαμένο. Δουλέψαμε και δουλεύουμε. Από εννιά χρονών μ’ άφησε ο πατέρας μου ορφανό. Δουλεύω μέχρι σήμερα.

Να μην δουλέψω; Τι θα γίνω, βουτυρόπαιδο; Τι θα γίνω; Θα πηδάω τσουμάντρες; Τι βγαίνει δηλαδή από αυτό; Και ντοίτες πολλοί μας, οι οποίοι είδαμε τη δύναμη του Θεού. Δεν ακολουθούμε τον δρόμο αυτών. «Ὅτι αὐτῷ μέλει». Μέλει. Ξέρετε τι πάει να πει μέλει; Έχει τριβέλι. Εσύ κοιμάσαι κουρασμένος το βράδυ και αυτός έχει τριβέλι πώς το πρωί θα σου τα βγάλει πέρα, τα πράγματα που πρέπει να σε βοηθήσει. Έτσι είναι τα πράγματα. Αυτό λείπει από μας. Κάμαμε Πάσχα, κάμαμε Πεντηκοστή, κατέβηκε Πνεύμα Άγιο στον κόσμο, εμείς μεσάνυχτα τη ζωή μας. Για ποιο λόγο έγιναν όλα αυτά τα πράγματα; Έγιναν γι’ αυτό, για να μας γλιτώσει από τα χέρια του σατανά. Για να το καταλάβουμε, να το χωνέψουμε, να το ζήσουμε, ώστε να είμεθα άγιοι για τη Βασιλεία εκείνη. Εκεί στο Αγρίνιο, όπου είχα πάει, πήγα σε ένα χωριό και μίλησα.

Όλων που είπα μέσα για την πρόνοια του Θεού, πώς πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη. Γιατί εκεί πάνε και δουλεύουν και την Κυριακή και τις εορτές και τα πάντα, να τα βγάλουν πέρα. Δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα. Ενώ οι παππούληδές τους και οι πατεράδες τους εκρατούσαν και τις μικρογιορτές ακόμη, όχι Κυριακές και μεγάλες, τις μικρογιορτές ακόμη, και τα βγάζανε πέρα. Τώρα με τόσα μέσα δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα. Και μιλούσα πώς ο Θεός βοηθάει τους ανθρώπους, προνοεί για όλο τον κόσμο και λοιπά και λοιπά, και ότι βλέπουμε θαύματα σε πολλούς ανθρώπους. Στο τέλος λοιπόν, απ’ έξω στο καφενείο εκεί του χωριού, με καλέσανε να μου δώσουν έναν καφέ, ως ήταν φυσικό. Στάθηκα εκεί και κάτι είπα. Μαζεύτηκαν και εκείνοι που δεν είχαν έρθει στην εκκλησία, να δούμε λοιπόν το φαινόμενο, ποιος ήταν αυτός και τα λοιπά.

Απέναντι, μου δείχνει ένας, μου λέει: «Βλέπετε αυτόν που πάει με το ραβδί στον δρόμο, στην άκρη πέρα; Αυτός είναι», λέει, «θαύμα κινητό και θα μας πάει όλους», λέει, «στην κόλαση». Λέω: «Φροντίστε, εφόσον έχετε στο χωριό σας θαύμα». Τώρα αυτός ήθελε να μου πει τι είναι το θαύμα, περί τίνος πρόκειται. Πάση περιπτώσει, με ενδιέφερε και εμένα. Λέω, ας μάθουμε τι είναι. Αυτός λοιπόν είχε εννιά κορίτσια. Κάθε παιδί που του έδινε ο Θεός, πήγαινε μπροστά στον Χριστό και του λέει: «Ευχαριστώ, Κύριε. Εσύ ξέρεις που μου δίδεις αυτά τα παιδιά. Εγώ, εφόσον μου τα δίδεις, θα τα προσέχω. Και από φωτιά και από γκρεμό και από ηθική, όσο μπορώ θα τα προσέχω. Τα άλλα θα τα βγάζεις εσύ πέρα».

Να σου το ένα, να σου το άλλο, να σου το άλλο, να σου το άλλο, να σου το άλλο. Άρχισαν οι χωρικοί εκεί, άρχισαν οι συγγενείς: «Τι τα κάνεις; Και πού θα τα κάνεις τα παιδιά; Πάνε χαμένα και δεν ντρέπεσαι και είσαι εγκληματίας».

Τα! Τα! Πάση περιπτώσει, το πρώτο κορίτσι έφτασε είκοσι επτά ετών. Δεν ήταν δυνατόν να παντρέψει κανένα. Ήσαν όλα όμως ηθικά, νοικοκυρεμένα. Σε έλεγαν σαν του τάδε τα κορίτσια. Και οι κύριοι, οι γαμπροί, δεν προσήρχοντο να πάρουν ένα ηθικό κορίτσι για το σπίτι τους, παρότι είχαν. Περίμεναν να πάρουν άλλα τόσα προίκα για να τα πάρουν. Πάση περιπτώσει, άρχισε ο σατανάς να τον παλεύει και αυτόν τώρα. Και τι θα γίνει; Και ασφαλώς έκαμα λάθος. Ένα Σάββατο απόγευμα, στον Εσπερινό, όταν τέλειωσε ο παπάς τον Εσπερινό,

και αυτός έβγαλε την τραγιάσκα του, την έβαλε πάνω στη μαγκούρα του και στάθηκε μπροστά στον Χριστό, στην εκκλησία, και του είπε: «Εγώ», του λέει, «όσα μου έδωσες, είπα ευχαριστώ σε όλα. Ταυτόχρονα σου έλεγα ότι ό,τι μπορώ θα κάνω. Τα υπόλοιπα θα τα βγάλεις εσύ που μου τα ’δωσες, γιατί μπορούσες να μη μου τα δώσεις. Τώρα ακούς τι γίνεται, με πήξαν κατόρθωσαν και τη γυναίκα να την έχουνε πικράνει και λοιπά, και θα τα κάνεις στο ράφι και το ένα και το άλλο. Τώρα κανόνισε τι θα κάνεις, πώς θα παντρευτούνε, πώς θα φύγουν από το σπίτι, να πάει καθεμιά στο σπίτι. Εγώ μέχρι εδώ εκράτησα όσο μπορούσα. Συνεννοηθήκαμε; Φεύγω». Αλλά και με το δοκιμαστό αυτό, με απλή καρδιά ο χωριάτης. Οπότε, λέτε, σε δέκα μέρες παρουσιάζεται ένας

μορφωμένο παιδί και τίμιο και ησυχικό. Του λέει: «Κύριε Γιώργο, θέλω την κοπέλα σου, την πρώτη». «Παιδί μου», λέει, «εγώ δεν έχω προίκα». «Δεν θέλω προίκα. Να μου δώσεις την κοπέλα σου. Εγώ θα σου δώσω χρήματα και γι' αυτά τα έξοδα ακόμη, να την ντύσεις και λοιπά, να την πάρω. Είμαι εγώ, η μητέρα μου και ένα αδερφάκι μικρότερο. Και θα χαρούμε πολύ να μπει η κοπέλα σου στο σπίτι, γιατί ξέρουμε ότι είναι ηθικό κορίτσι» και λοιπά. Παντρεύεται η πρώτη. Δεύτερος γαμπρός πηγαίνει, του ίδιου φυράματος και της ίδιας αξίας. «Κύριε Γιώργο, την κοπέλα σου θέλω». «Δεν έχω χρήματα». «Δεν χρειάζονται, εγώ θα σου δώσω». Κατ' αυτήν την έννοια, πάντρεψε τα οκτώ μέσα σε έξι μήνες. Πήγανε διάφοροι ξένοι άνθρωποι και ζήτησαν το κορίτσι. Έχει μείνει τώρα η πιο μικρή, η οποία είναι 13 ετών, νομίζω. Έχει μείνει η πιο μικρή. Η τελευταία ήταν 17, η πιο μικρή έχει μείνει.

Τους περιποιείται τους γέροντες και λένε τώρα οι κύριοι εκείνοι και τα νεαρά ζευγάρια, τα σημερινά, που ηδονίζονται και δεν θέλουν τα παιδιά του Θεού: «Κινητό θαύμα, κύριε Παναγόπουλε. Αλίμονό σας εν ημέρα κρίσεως, αλίμονό σας, αντρόγυνα, που δεν έχετε καμιά εμπιστοσύνη στον Θεό». Τον έχουνε ως κινητό θαύμα. Σήμερα αυτά, όχι τον καιρό εκείνο, τον καιρό ετούτο. Περσινές δουλειές είναι αυτές που σας λέγω. Θα πάει εκεί.

Γεια σας! Αν λοιπόν μπορούσε να πιάσει ο άνθρωπος το τι οικονόμησε αυτή η σταύρωση του Χριστού, αυτή η Ανάσταση, αυτή η συντριβή του σατανά, αυτή η κάθοδος του Πνεύματος του Αγίου και αυτή η δύναμη που υπάρχει στην Εκκλησία του Χριστού, ο άνθρωπος το έπαιρνε πάντοτε υπερήφανα, όμορφα, και όχι να είναι κυρτωμένος και να του χτυπάει τις καρπαζιές του σατανά, σαουπάν, και του λέει: «Θα κάνεις το δικό μου».

Αναγκάζεται να συνθηκολογεί με τον διάβολο, αν γνώριζε τι είναι ο Χριστός για κάθε άνθρωπο. Εδώ ο Άγιος Παύλος, Πέτρος, αλλά θέλω να πιστεύω, όσοι είμαστε εδώ, ένας βία δύο να έχουν ανοίξει, να έχουν διαβάσει ποτέ τους αυτό το εδάφιο του Πέτρου εδώ πέρα. Γιατί, ξέρετε, ο Χριστός έχει γράψει όλα εκείνα που χρειάζονται στον άνθρωπο, διά Πνεύματος Αγίου, διά μέσου των Αποστόλων του ή και ο ίδιος διά των Ευαγγελιστών. Έχει γράψει αυτά που τους χρειάζονται, αλλά εμείς, όπως φαίνεται, τα έχουμε ενταφιάσει εκεί, δεν τα έχουμε. Αν λοιπόν ο άνθρωπος τα δώσει προς αυτόν, τα δώσει, του τα εμπιστευτεί, τότε ξεκουράζεται, αναπαύεται. Θα έχετε δει καμιά φορά διάφορες σκέψεις, μία πάνω στην άλλη, σας φέρνει σε απελπισία.

Αν προσευχηθείτε, «Θεέ μου, φύλαξέ με από τη στιγμή αυτή», νιώθετε κάποια ανακούφιση. Περιορίζεται του σατανά η δύναμις. Γιατί ο σατανάς έρχεται και τα ρίχνει στον άνθρωπο επάνω και τον απελπίζει. Και τι θα γίνει, και πώς θα μορφωθεί, και πώς θα παντρευτεί, και τι θα κάνει και πού θα πάει. Και δεν τελειώνει εκεί, μόλις παντρευτεί. Και πώς να περνάει, και τούτο, και έμαθε ότι η πεθερά της κάνει εκείνο, και το άλλο. Σου κάνουν ένα κεφάλι τέτοιο, η ζωή σου μαρτύριο. Γιατί; Γιατί δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στον Θεό. Δεν υπάρχει η προσευχή: «Συ, Κύριε, πάρ' τα, συ ανάλαβέ τα, συ βγάλ' τα πέρα». Αλλά πρέπει να τον ρωτάμε πρώτα: «Να το κάμω αυτό;» Όχι να τον παίρνουμε απλώς να υπογράψει χωρίς να τον ρωτάμε καθόλου. Και όταν του δείχνουμε το χαρτί, τι θα υπογράψει; Εμείς υπογράφουμε σε λευκό χαρτί; Να μας διαβάσουν πρώτα. «Για δώστε μου εδώ να το διαβάσω κι εγώ και τότε θα το υπογράψω».

Τον βάζουμε τον Χριστό να υπογράψει. «Να υπογράψεις εδώ στον γάμο αυτών». «Μα με ρώτησε εμένα αν κάνετε εσείς;» «Θα υπογράψεις εδώ να επιτύχει η Κατερίτσα, ο Γιωργάκης». «Μα ξέρεις αν συμφέρει να πάνε στη σπουδή αυτή, να το κάνουν; Ξέρεις αν συμφέρει;» «Εμείς πώς θα ζήσουμε;» «Εγώ ξέρω πώς θα ζήσετε. Εσείς δεν ξέρετε πώς θα ζήσετε. Μου εμπιστεύεστε εμένα;» Δεν την έχουμε αυτή τη φροντίδα, αυτή την απλότητα. Τη φροντίδα αυτή την κρατάμε για λογαριασμό μας και δεν τη δίνουμε στα χέρια του Χριστού. Θυμάμαι, και σας είχα πει μια φορά, γιατί εδώ όσοι ακούτε ή όσοι μέλλει να ακούσουν από την ομιλία αυτή, θα λένε καμιά φορά: «Εγώ τα αφήνω στον Θεό». Αλλά να που δεν ξεκουράζομαι. Δεν τα αφήνεις στον Θεό. Δεν του δίδεις ολόκληρο τον φάκελο. Κρατάς για τον εγωισμό σου, για τις ικανότητές σου, για τη δύναμή σου, για την αξία σου, για την εξυπνάδα σου. Ξέρεις τι κάνεις;

Τι κάνεις; Κάποτε ταξίδευε ένας με ένα κάρο, παλιά μέσα συγκοινωνίας αυτά, και πήγαινε από το ένα χωριό στο άλλο. Στον δρόμο συνάντησε έναν και πήγαινε με ένα τσουβάλι φορτωμένος ο άνθρωπος, μες στη λιακάδα, μες στη ζέστη. Τον λυπήθηκε. «Ε», του λέει, «για πού πας;» Του είπε, λοιπόν. «Έλα, ανέβα πάνω», του λέει. «Για εκεί πάω κι εγώ. Ανέβα πάνω να ξεκουραστείς». Πράγματι, ο άνθρωπος ανέβηκε επάνω. Ταξίδευαν. Αυτός είχε τον νου του στο άλογό του. Ταξίδεψαν πολύ δρόμο. Κάποτε γύρισε πίσω να δει τι κάνει αυτός, είναι απάνω ή έπεσε εν τω μεταξύ κάτω, και τον βλέπει, πράγματι ήταν επάνω, αλλά είχε το τσουβάλι στον ώμο του. Καθήμενος επάνω στο κάρο, το τσουβάλι το είχε στον ώμο του. Του φάνηκε τόσο παράξενο του ανθρώπου. «Σε μαθαίνει!»

«Χριστιανέ μου», του λέει, «εγώ σ' ανέβασα επάνω να ξεκουραστείς, να αφήσεις το τσουβάλι από τον ώμο σου, να το πάρουμε εμείς το τσουβάλι. Τι το φυλάς στον ώμο;» «Ξέρεις», λέει, «σκέφτηκα, πάτε εμένα, να μην πάτε και το τσουβάλι μου». Το κρατεί στον ώμο του αυτός. Έτσι είναι εκείνοι. «Προσεύχομαι», λέει, «προσεύχομαι», αλλά δεν προσεύχεσαι τίποτα. Κρατάς για τον εαυτό σου.

Σε έναν δικηγόρο να του εμπιστευτείς μια υπόθεση, τι θα σου ζητήσει; Όλα τα χαρτιά και ολόκληρο τον φάκελο.

Θα τα βγάλει πέρα.

Τα βγάζεις έτσι πέρα; Αυτός θα τα βγάλει πέρα. Λέει: «Πάσαν την μέριμναν», όχι μερικήν, «πάσαν την μέριμναν επιρρίψατε». Ρίχτε την, ξεφορτώστε την, φορτώστε την σ' αυτόν. Βγάλετε το τσουβάλι από τις φροντίδες σας και από τον εγωισμό σας και από τη δύναμη ηλικιάς σας και ρίχτε το στον Θεό. Έχετε υπόψη σας, εδώ επάνω στην Πεντέλη, που είναι ένας πατήρ Σίμων που λέγεται; Βλέπετε, αυτός είχε έναν αδερφό. Ήταν μεγάλος και τρανός χρόνια εδώ στην Αθήνα, με επιχειρήσεις ξενοδοχειακές και λοιπά και λοιπά και λοιπά, αλλά μακριά από τον Θεό. «Άσ' τον τον κουτό τον Παπασίμωνα να τραβιέται στην Αγία Βαρβάρα, στη Λυκόβρυση». Αυτός ήταν ο εξυπνουνάκιας. Χρήματα, εκατομμύρια τότε, πολιτικά μέσα, παντοδύναμος.

Δυο-τρία κορίτσια, δεν κατάφερε να παντρέψει κανένα. Άρχισε η δικτατορία. Η καταστροφή. Βγήκε σύγχυλος και πάει στη Μεταμόρφωση, με το Ηράκλειο από εκεί, στην Κουκουβάουνα, απελπισμένος. Του λέει ο παπάς: «Γύρισε στον δρόμο του Θεού. Έχε εμπιστοσύνη στην Αγία, έχε εμπιστοσύνη στον Χριστό. Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησις της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Ευαγγελισμός, Διαλύεται ο αρραβώνας, να έρθεις να παραλάβεις τα δαχτυλίδια». Καταλαβαίνετε; Θέση ενός απίστου ανθρώπου.

Ήταν. Τρέχει στον παπά. «Σου είπα, ένας είναι ο τρόπος. Αυτά που δεν μπόρεσες να φτιάξεις εσύ, θα τα φτιάξει ο Θεός, αν πιστέψεις πραγματικά». Καταλαβαίνετε τώρα, μπροστά στην απελπισία του, άρχισε και ο παπάς να προσεύχεται δυνατά για τον άνθρωπο αυτόν και το θαύμα γίνεται. Έρχεται ένας εξωτερικός από την Αμερική να παντρευτεί εδώ, ένας νεαρός. Του λέει ο πατέρας του: «Στην πατρίδα είναι κοπέλες» και λοιπά. «Μην πάρεις από εδώ πέρα αυτές τις γυμνές, αυτές τις τσιδωμένες». Και τον έστειλε εδώ. Αυτός είχε γεννηθεί εκεί και ήρθε εδώ με συστάσεις στους συγγενείς του. Ήρθε εδώ, λοιπόν, είδε ότι ήσαν χειρότερες αυτές που ήσαν εδώ από εκείνες που ήσαν εκεί πέρα.

Λέει: «Ο πατέρας μου έκαμε μεγάλο λάθος που με έστειλε εδώ, να κάνω και τα έξοδα να την πάω εκεί, εφόσον ήταν εκεί και καλύτερες από τις εδώ». Και ετοιμαζόταν να φύγει την άλλη μέρα. Γύρισε και λοιπά, δεν είδε άνθρωπο συμμαζεμένο και λοιπά. Αποτέλεσμα: μια γιαγιά τον άκουσε και του λέει: «Παιδάκι μου, αν θέλεις γυναίκα όπως σου είπε ο πατέρας σου, θα πας στου Αρβανίτη του Γιάννη το σπίτι, στην Κουκουβάουνα, να ζητήσεις». «Πώς το είπες, γιαγιά;» «Του Γιάννη του Αρβανίτη το σπίτι, στην Κουκουβάουνα, να ζητήσεις». Το γράφει ο Αμερικανός, ο τζώρας αυτός, το γράφει. Ούτε χαίρεται έτσι είπε. Βγαίνει έξω, παίρνει ένα ταξί. «Πάμε Κουκουβάουνα, Γιάννη Αρβανίτη σπίτι». Ξεφτέρια οι δικοί μας. «Πάμε, ρώτα εδώ, ρώτα εκεί». Σε λίγο τον είχε απ' έξω. Είδε το νούμερο και τα λοιπά. Έφυγε ο ταξιτζής. Χτυπάει την πόρτα. Βγαίνει μια κοπέλα. «Εδώ Γιάννη Αρβανίτη σπίτι;» «Λέλο». «Πού είναι Γιάννη Αρβανίτη;»

Τα έχασε αυτή. Τα έλεγε αυτός έτσι λίγο μπερδεμένα. Του λέει: «Περιμένετε». Αυτός δεν περίμενε. Η κόρη πήγε μέσα για να ειδοποιήσει τον πατέρα της και αυτός πήγε κοντά. Ο πατέρας ήταν από μέσα από το σπίτι, σε ένα περιβολάκι που είχε εκεί, και είχε σηκώσει τα παντζάκια του πάνω και έσκαβε εκεί πέρα να ρίξει μαρουλόσπορο. «Εγώ Αμερική έρχομαι, εδώ ζητάω γυναίκα». «Ποιος σου είπε αυτό;» «Πήγα εκεί, συγγενείς δικούς μου».

«Φύσα» και λοιπά, «και μου είπανε μόνο στου Γιάννη Αρβανίτη, στην Κουκουβάουνα, βρίσκεις γυναίκα, και ήρθα να πάρω μια γυναίκα από τα κορίτσια σου». Ο μπαρμπα-Γιάννης τα χάνει. «Άσε με», του λέει, «στα χάλια μου, άνθρωπέ μου». Αυτό σκεφτόταν, σήκωσε μέρες το άλλο, να του γυρίσουν βέρα. «Και εσύ», του λέει, «να κάνεις γάμο τώρα» και λοιπά. «Τι είναι αυτά τα πράγματα; Άσε με», του λέει. «Γιατί; Αφού τι έχεις; Άρρωστος είσαι;» «Όχι, δεν είμαι άρρωστος. Έχω τέτοια αρρώστια που δεν πρέπει να πάθει κανένας. Εγώ», λέει, «δεν μπορώ να κάνω γάμο» και λοιπά. «Μα δεν θέλω κάνεις εσύ γάμο. Παπάς κάνει γάμο, εγώ κάνω και το κορίτσι κάνει γάμο». «Μα έχω άλλη κοπέλα μεγάλη» και λοιπά, «που θα μου τη δώσουν πίσω τώρα. Δυο χρόνια δεν μπορώ να κάνω τίποτα». «Εγώ δεν ζητάω την άλλη κοπέλα, εγώ ζητάω μία κοπέλα. Εκείνη η αρραβωνιασμένη, πάρει την τύχη της. Έχεις άλλα τρία κορίτσια;» «Έχω», λέει. «Ένα άλλο κορίτσι θα μου δώσεις. Αυτή που μου άνοιξε να μου δώσεις». «Μπαρμπα-Γιάννη, λοιπόν, μη στενοχωριέσαι».

«Δεν μπορώ να κάνω, δεν έχω τίποτα. Τι να κοιτάγαμε; Τι μου λες; Δεν μπορώ. Άσε με, χριστιανέ μου, θα τρελαθώ, ξέρω εγώ». «Μα γιατί; Δεν θέλω να δεις. Φέρ' τα από εδώ, φέρ' τα από εδώ». «Μα δεν έχω ούτε ρούχα». «Μα εγώ δεν ζητάω ρούχα. Εγώ δεν ήρθα να πάρω ρούχα. Εγώ δώσω χρήματα και ρούχα δικά της πάρεις, ντύσεις, φτιάχνεις. Έξοδα εγώ, άδειες εγώ, πάντα, και βοηθήσω εγώ και για τα άλλα». Τα πράγματα αλλάζουν.

Παρακαλώ, Γιάννη Τσεροβώτη, και λοιπά. Μέσα στα πολλά λόγια κλείνουνε. Πού κάνει ο Αμερικανός; Ευχαριστώ.