The Sunday of Orthodoxy

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I wish you a blessed Great Lent, by the grace of God, since we are now in this season. Indeed, we are in a stricter period than the preceding part of the Triodion with which we began. What is called Great Lent has five Sundays, known as the Sundays of the Fast.

Each Sunday has its own theme. The first Sunday is dedicated to Orthodoxy. The second Sunday is dedicated to a great Father of the Church, Saint Gregory Palamas, a great defender of the faith who, unfortunately, has been buried in obscurity. If you want to learn about Saint Gregory Palamas and cannot get to libraries or other sources, obtain the fourth volume of the Philokalia, which is now in circulation. There you will find his writings and his struggles. We have been greatly benefited by him; he did much to protect us from the papists.

The third Sunday of the Fast is known as the Sunday of the Veneration of the Cross. The Precious Cross is brought forward for the faithful to venerate, so that they may draw strength from it and complete the rest of the Fast. For if someone stands at the Sunday of the Veneration of the Cross and looks either back toward the starting point or ahead toward the end, he will see that the distance is the same. The fourth Sunday of the Fast is dedicated to another great Father of nepsis, or watchfulness, Saint John Climacus, who speaks about metanoia—repentance—and about the return of the human person, about

this great weapon and this great gift that God left to mankind: the Mystery of repentance and confession. Without this Mystery, no one can be saved. There are no sinless people—none born from their mother’s womb and none who have lived in this world without sin. If this Mystery were taken away, I tell you, no one would enter Paradise. The fifth Sunday of the Fast is dedicated to preparation: “Behold, we are going up to Jerusalem, and the Son of Man will be delivered up.” It prepares each person so that, if he wishes, he too may make himself ready to accompany Jesus on the path of His Passion and thus also share in His Resurrection. At the end of this season, of course, comes the raising of Lazarus, because I want you to understand that Great Lent ends on the Saturday of Lazarus.

After that, we enter another period called Holy Week, or the Week of the Passion. That is a distinct period. The whole span is fifty days; it is not all the Forty Days of Lent. Great Lent begins on Clean Monday and ends on the Saturday of Lazarus. So this evening I would like to say something for our spiritual benefit connected with this first Sunday of the Fast and with the question of Orthodoxy. I do not know whether this matter has ever concerned you: whether one’s faith is true or false. God... Many people believe, but they do not know where they place their faith, what they believe, or how they believe. Since God is one...

The work of redemption is one. So how many kinds of faith should there be, and how many ways of salvation? I believe that there must be one way of faith and one way of salvation. And yet, if you look around the world—or even just around our own neighborhoods—you will find many kinds of faith and many proposed ways of salvation, although there is one faith, one religion, one way of salvation, and one Church. Human egotism, Satan, and self-interest have created many kinds of faith and many supposed ways of salvation. I do not know whether you have noticed...

There is a hierarch in the Church. At one point in the service, he takes both the dikirion and the trikirion—one candlestick with two candles and another with three—and comes forward, asking God to bless this vine. “O Lord, O Lord,” he says, “look down from heaven and behold, and visit and perfect this vine which Your right hand has planted.” There is one vine. People have acted wrongly in devising many ways of salvation.

“I am the true vine,” says Christ. The Protestants say that they possess the truth. The papists say that they possess the truth. Jehovah’s Witnesses say that they possess the truth. The Muslims say that they possess the truth. The Buddhists say that they possess the truth. And I do not know how many thousands of other variations there are, all claiming to possess the truth. In the end, who possesses this truth? How many interpretations can this Gospel have? Surely it has one true interpretation. Who possesses that true interpretation? Who possesses the true faith? Do the papists have it? Do the Protestants? Do Jehovah’s Witnesses? Who has it? Do the others have it? Who has it? Even if all we did was

present the facts of history to them, they would all have to disappear from the face of the earth. Every one of them. Orthodoxy alone can remain. No other confession can withstand examination—not even historical examination, let alone theological examination. For if we ask a papist today, “Since when has your confession existed?” what will he say? Since 1054.

Was there no Church before then? And when we ask a Protestant...

or Jehovah’s Witnesses, their answer may take us back to the eighteenth or nineteenth century. For eighteen centuries, then, were there no people, no Church, no Saints, no Mysteries, and no martyrs? Have you only now discovered the truth? Let us ask the Buddhist: “Where is your faith? What is its foundation?” Let us ask the Muslims: “What is your foundation?” Orthodoxy alone withstands examination. If we trace Orthodoxy backward, do you know where we will arrive? At the Upper Room. Take, for example, a bishop today. “Come here, Your Eminence. From whom did you receive your commission?” He will tell you, “From this bishop, that bishop, and another bishop.” “Then let those who ordained this man come here. From whom did you receive your commission and the laying on of hands?”

“From this one, that one, and another.” “Then let those men come here.” “From such-and-such a bishop,” and so on. And if we keep tracing the line backward, we will find ourselves in the embrace of the Apostles. The papist, however, will end up in the embrace of the Pope. The Protestant will end up in the embrace of Luther. The Jehovah’s Witness will end up in the embrace of that other man, Russell. The Buddhist will end up with Buddha. The Muslim will end up with Muhammad. The tombs of all these founders of religions still exist, and their bodies remain within them. Only the religion of the Nazarene has an empty tomb. Death held every one of them. Only the Founder of Orthodoxy could not be held by death.

We Orthodox Christians have a Founder whose tomb is empty.

Unfortunately, acting out of ignorance and not understanding what it means to believe rightly—or what it may cost us not to believe rightly—we often regard everyone as a saint simply because he is a good person. I have said many times that all merely good people are in Hell. No merely good person is in Paradise. Someone may ask, “What, then? Are the wicked in Paradise?” No. Christians are in Paradise.

Not all good people are Christians, though all true Christians are good people. It is not enough to be a good person, to be careful and avoid stepping on ants. That is not enough. You must believe rightly. Human salvation begins with faith; it does not begin with good manners. The Gospel is not a book of social etiquette. There are people considered very good who violate their girlfriends and then throw them out of a window. Many women are terrified of a cockroach, yet deliberately kill their own children and throw them into the rubbish bin. Only a Christian lacks the power to commit such crimes.

Christians do not have the power to do them. The hand is disarmed, because Christ stands in the midst and faith is present. Faith reminds us that judgment awaits beyond the grave. So many others believe that everything ends at the grave. No. Orthodoxy proclaims that there is life beyond the grave and judgment after death. Each person therefore takes that judgment into account and changes his life. So the question of Orthodoxy must concern us: Do I believe rightly? If a ship’s captain believes he is sailing on the correct course when he has actually made an error, his belief will not save him from shipwreck. And if those under his charge drown, he may say to you afterward, “I put my hand on my heart; I truly thought I was going the right way.” Yes, but you struck the rocks and dragged the others to their deaths with you. It is not enough for a person to believe in his own way. It is not enough to believe whatever he wishes.

A person must believe what he ought to believe and what has been handed down to him. Approach people—good people, people from whose hands you might receive antidoron, the blessed bread distributed after the Divine Liturgy—and ask them what they believe. You will soon discover the answer. “Well, of course, I believe in some higher...” They fall short even of others. “I believe in a higher power; of course, something must exist.” Go a little further. “I believe in God, of course.” Go further still. “I believe in Christ.” But how do you believe in this Christ? “Of course, He was a reformer, a great figure who preached things no one else had ever preached.” All such people are headed for Hell.

A supreme being does not save; neither does a higher power, nor a vague belief in God, nor belief in Christ merely as a reformer, an exalted man, a socialist, or whatever else people imagine Him to be. No. A person must believe what the Angel proclaimed as dogma to the Myrrh-bearing Women. Do you remember what he said? “You seek Jesus the Nazarene, who was crucified. He is not here.” This is the very point. My dear friend, I am not asking whether you believe in a supreme being, a higher power, Jehovah, or some Christ whom you call a reformer. I am asking whether you believe in Jesus the Crucified, the Nazarene. Is this the Christ in whom you believe? When our Athenian forefathers heard Paul’s preaching and he came to the matter of the Resurrection, it seemed so ridiculous to them that they ended the discussion. “Enough of this conversation,” they said. “Let it rest for now; we will hear you again another time.” Death and the Resurrection seemed that absurd to them. But do our own people, who claim to believe in this sense, truly believe in death and the Resurrection? They certainly believe in death, because whether they wish it or not, they will die, and perhaps they have already buried loved ones. Yet they do not believe in the Resurrection that lies beyond the grave. Anyone who does not believe in the Resurrection does not believe in Christ and lacks what is necessary, because two truths secure salvation for the human person: the divinity of Jesus and the Resurrection of Jesus.

If Christ were not God, or if Christ had not risen, there would be no salvation. Glory to God, however: He was God, and He did rise. Thus salvation has been secured for us, provided that we are also willing to work out our salvation.

The Evangelist Luke, who wrote the Acts of the Apostles—and I do not know whether you are aware that the author of Acts is also the Evangelist Luke—wrote two letters. One is his Gospel, addressed to the most excellent Theophilus of Achaia, and his other letter, his other epistle, is the Acts of the Apostles. There, in Acts 4:12, he says: “There is no other name under heaven given among men by which we must be saved.”

No other person can save man except Jesus. And not just any Jesus, but Jesus the Crucified, Jesus the Nazarene: this Jesus, the Son of Mary, who was the Son of God and became the Son of the Virgin. This is the One. He does not save the believer on the road, in the marketplace, at home, at the stadium, at the racetrack, at Bemix, or wherever else. He saves him in the inn. We have all fallen among robbers. We have all fallen into the hands of Satan. If we wish to be saved,

we must go to the inn, where Christ took the man who had fallen among robbers, as He taught us in that most beautiful parable. He entrusts us to the innkeepers, who are the priests, and gives them the two denarii: the Old Testament and the New Testament, or Holy Scripture and Tradition, so that we may be saved. Outside the inn, outside the Church, there is no salvation.

Man comes into the world spiritually dead. That is why, in the theology of our grandmothers, every newborn child was called, according to its sex, a little dragon or dragoness—a male devil or a female devil. That was grandmother’s theology. Man comes spiritually dead, and every dead person must be buried. Baptism is a burial; the baptismal font is a tomb. “We were buried with Him in the likeness of the death of Jesus,” says the reading from the Apostle that is read during Baptism, from the sixth chapter of Romans.

If you want to look into this more deeply, you can find the passage at home. And then the person rises. Just as Christ was buried and rose on the third day, so we too rise and become new people. We are born again. The Protestants say that Baptism symbolizes rebirth. They do not say that it is rebirth; they say that it symbolizes rebirth. But Baptism does not merely symbolize rebirth—it is rebirth. And Christ told us: “Unless a man is born of water and the Spirit, he cannot enter the Kingdom of Heaven.” No unbaptized person can enter, because he has not been buried in the likeness of the death of Jesus and has not risen. Baptism is burial and Resurrection. But...

Suppose a mother, a mother according to the flesh, gives birth to a child but does not nourish it and does not bring it to her breast to feed it. What will happen? The child will die. Or if you plant a flower in a pot but do not water it, what will happen? It will wither. So too, one who is born again from the spiritual mother—the baptismal font of the Church—but is not nourished from the breast of the Church through another Mystery, called Holy Communion, is alive and yet dead once more. He is like the Prodigal Son of whom Christ said: “He has a name that he is alive, yet he is dead...”

“Your brother was dead and is alive again; he was lost and is found.” Every person who is far from the Church, far from Christ, and far from the Mystery of the Holy Eucharist is a living corpse. He has natural life, such as the beasts, the birds, and the fish possess, but he does not have spiritual life. This rebirth, then, takes place only in the Orthodox Church and nowhere else. Roman Catholics, for example, do not baptize by immersion; they sprinkle. Among Protestants, Baptism is not a Mystery and not the washing of regeneration, as Paul writes. They say that it merely symbolizes rebirth. Likewise, for them Holy Communion is not the Body and Blood of Christ, even though Paul speaks of one who does not discern the Body and Blood of Christ. Pay attention!

First Corinthians, chapter eleven, verse twenty-six. And Christ said: “Take, eat My Body, and drink My Blood.” He did not say, “This symbolizes My Body, and this symbolizes My Blood.” No. This is My Body, and this is My Blood. And whoever does not eat the Body of the Son of Man has no life in himself. He has natural life, but he does not have spiritual life. Therefore, I repeat, it is not enough for a person to believe in his own way and live whatever life he chooses—whatever he finds easy or establishes for himself—simply because he refuses to obey. Not every kind of faith leads us rightly. So I repeat: it is not enough for a person to believe in his own way.

He must believe rightly. And he must also act rightly. A boat needs two oars to travel: one marked “faith” and the other “works”—or, better still, “right belief” and “right practice.” For many people perform works, but they give from what they have stolen, from what they have gained through injustice, from another person’s blood and sweat, from another person’s apartment or land, from schemes, from defrauding the state, from defrauding the Social Insurance Institute, and from cheating the tax office.

Then they give some of it away. That is not right practice. No one appointed you as the steward of what belongs to others. A few days ago, I received a telephone call. “Mr. Panagopoulos, I listened to one of your recordings.” Very well; go on. What happened? I am listening. “I bought a property and cheated the tax office out of twelve thousand drachmas. Now I thought I would give that money as alms.” No. Give from your own pocket. Give from your own sweat. That money belongs to the state, and that is where you must give it. No, no—you must give it there. Whether they choose to use it as alms is their concern, though they will not.

No one appointed you steward over what belongs to others. Do you know how often such things happen? Then someone says, “I believe in Christ.” Yes, but you do not act according to Christ. Consequently, as you pull on only one oar, your little boat goes round and round in circles. It is not enough simply to act rightly without believing rightly, nor is it enough merely to believe that Christ is God. The devil also believes that Christ is God, yet he does not cease to be the devil. James says in his epistle: “Even the demons believe—and tremble.” We do not tremble.

We do not believe. Our faith is lukewarm. If we truly believed, would we do the things we do, either openly or in secret? Would we say the things we say if we believed that Christ was standing before us? Do we believe in Christ in that sense? We do not. That is precisely why we have reached the state we are in today. So, as I say, it is not enough for a person to believe in his own way, since, as I told you, even the demons believe. A person’s works provide the proof that he believes. We may say that we believe. Many of you will say, “Of course we believe! What are we, Turks, that we should not believe? Are we unbelievers? Do you not see the icons in our home? Do you not see our vigil lamps? Do you not see the prosphora and the kollyva we bring on the appointed occasions? Of course we believe.” Very well!

That is precisely the question. How, then, can you do all those other things? Where are your children? How can you do such things? Why do you not fast?

How can these things be justified? Where are your prayers? How often do you go to confession? How often do you receive Holy Communion? How will you justify these things? Enter a church where a thousand Orthodox Christians are gathered. Ten or twenty little children will come forward to receive Holy Communion, along with four or five adults. What are all the other Orthodox Christians doing? They do not receive. Why do they not receive? Is it because they are angels?

Their way of life prevents them. A mother brings her child to receive Holy Communion, but she herself does not receive. Why does the mother not receive? Because she kills her other children. How can you offer a child to Christ with bloodstained hands and ask Him to sanctify it? This is why people today are under demonic influence. This is why little children of seven or eight years old are almost driving us out of our own homes.

Can this be right? First of all, have you brought fasting into your home? Is fasting present there? And I do not mean only fasting from food—cheese and meat—but bodily chastity as well, and fasting in speech and with the eyes. Turn off the television and put it out of sight. If you go to the Church, you will see that she has put on mourning. She is dressed in black. If you look at the priests now, you will see that they wear white only on Saturdays and Sundays. On all the other days they wear dark vestments that remind us of mourning. What has changed in our own homes? Where did you go on Clean Monday? You went to fly a kite for your grandchild. Adam and Eve were outside Paradise, weeping and beating their heads, and we are the descendants of Adam and Eve. How did we conduct ourselves?

If we examine these things, we will discover that we are perhaps not such fine Christians after all. We have the sign outside, but no merchandise within. Imagine a shop with a sign reading “The Lily” or “The Dove,” but when you enter, the flies nearly carry you away. Do you understand? The name speaks of purity, but inside the flies swarm around you. What home can claim to be free from sins of the flesh? What home could withstand an inspection? We say, “The tax office is coming to inspect our business,” or whatever it may be, and our hearts begin pounding and our blood pressure rises to two hundred, because we know our nest is dirty.

Who can withstand an examination by Christ, the Crucified, the Nazarene? Who could bear it if the Most Holy Theotokos appeared? What mother or daughter could bear to have her speak to her in her own language?

Who can stand before his or her patron saint? I before Saint Demetrios, another before Saint John the Forerunner, others before Saint Mary, Saint Barbara, Saint Catherine, Saint Marina, and so on. Tell me, who can stand before them? We offend them, and yet they tolerate us. A title, then, does not save us. It is not enough merely to say that one is a Christian. Saint Ignatius the God-Bearer says, “I do not wish merely to be called a Christian, but truly to be one. I do not merely wish to say that I am one, but to be found as one,” and he continues.

Will we be found faithful and consistent? What does God require in our works and in our faith? If you rightly believe in the one God, the Triune God, and in these days you cry out, “O Lord of hosts, be with us,” then do not say it if you do not mean it—go away. When you say, “Who is so great a God as our God?” how can you lose heart at the same time and steal because you fear you will not manage? You lose heart and refuse to have children; you kill them instead of trusting that God will provide. You lose heart and break the fast on Wednesdays, Fridays, and during the fasting seasons, although you have no proven illness that would justify such an exception. How is this possible? If, then, we choose to examine our lives in this light—in addition to the doctrinal point I made, that only the Orthodox Church can withstand examination...

The others will fall away along the road: some in the 1800s, some in the 1500s, some in 1054, some in the sixth century, and so on. The only Church is the Orthodox Church, the only one the devil fears. I remember that I once told you about an incident on Tinos involving a demon-possessed Roman Catholic girl. I will repeat it for the others. A nineteen-year-old Catholic girl had become demon-possessed. Naturally, they called the priests there to read whatever prayers they had to read. But the demon acted as though nothing had happened. It paid no attention when their priest came in or when he left. He spoke, but the demon simply let him talk. The girl’s mother, however, a widow, was suffering terribly. Another Catholic woman knew that when Orthodox priests read the prayers, demons come out.

How could she tell her? She saw her suffering every day. The girl would not remain inside the house. She would wreck things, smash them, and so on. The people were in danger. One day, when the two of them were alone, the woman dared to say to her, “Why don’t you ask someone to bring one of their priests?” The mother became angry. “Why? Don’t we have faith? Isn’t ours the true religion?” And so on. “Yes,” the old woman said, “our faith is good, yes—but their priests cast out demons, while ours do not.” The mother was angry and shut the door on the matter. But the devil tormented her so severely for another ten or fifteen days that at last she gave way. As we say, she began to come down to earth. Finally, the two women secretly came to an understanding and arranged, again in secret, to notify a priest who was not from the local parish.

He was retired and lived on the outskirts of Tinos. They asked him to come secretly, in the hope that God might show mercy. So the old woman went to fetch the priest. He too was an elderly man. She explained the situation, but did not tell him that the family was Catholic. “Why don’t you go to the parish priests?” he asked. “They have too much work and have no time, Father, to come and read exorcisms and such things for us. That is why we are asking you.” “I will come,” he said. He took his worn epitrachelion, his priestly stole, folded it into his pocket, picked up his little walking stick, and set out. He was an old man. The moment the priest started on his way, the demon in the house began tearing the place apart. “That goat is coming here! I will...”

“I will tear him apart like a sardine! I will kill all of you today! Why are you bringing him here?” The other little demons had warned it, you understand, because there are lesser demons that, among their other tasks, keep watch, as we say. One of them had brought word that the priest was coming and that it should prepare itself. Satan is not everywhere present. If he is here, he cannot also be there. Another demon brings him the news: “He is coming; take your precautions.” So it began wrecking the house. The elder and those with him knew nothing of what was happening and continued on their way. When they reached the neighborhood and the woman showed him the door, the elder stopped. “But this is a papist house,” he said. “This is a Catholic home. What business do we have here?” She replied, “Listen, geronta. Yes, that is true, and I did not tell you. Forgive me. But do not forget that she too is a creature of God.”

“She may not belong to Orthodoxy, but she is a human being. Have compassion, show love, and come in. They called one of their own priests, but he could do nothing.” I do not know how our gracious Lord spoke within him, but the elder felt compassion for their plight and opened the door to enter. The moment the priest appeared inside—well, then, who could see God and not be afraid? The demon began hurling the girl down and battering her about like a cuttlefish: up to the ceiling, down again; up to the ceiling, down again. “I will tear that old goat apart! Why are you bringing that decrepit old man here? I will pull out every hair on his head!” And on and on it went. In any case, the elder was seasoned in such matters. He paid no attention to what he heard. Surely he must have said inwardly, “My Lord, now that You have brought me here, take care of this.” He went in, and she lunged at him to strangle him.

The elder gestured toward a chair, and it struck the window and flew back toward the wall. In any case, he took out his prayers—though from experience he already knew most of them by heart—and began to chant and read the exorcisms of John Chrysostom, Basil the Great, Cyprian, and others. After three quarters of an hour, with much screaming and convulsing, the demon departed. Now someone will ask—and the question naturally arises—did these people then become Orthodox Christians, after seeing the power of our clergy and our Church? Sadly, they did not. “You will not persuade me, even if you persuade me.” Nor did their leaders become Orthodox. Do they not see at the All-Holy Sepulchre that only the Orthodox receive the light of the Resurrection? Why do they not repent? Are they going to give orders to God?

When we see that, for two thousand years, Christ has given the light of the Resurrection only to the Orthodox—not to the Armenians, not to the Catholics or Augustinians, not to anyone else—how can we presume to give orders to God? Woe to us, woe to us! These are things that should make a person’s bones tremble. If only you could see what a blessing Orthodoxy possesses. Then you would understand what a mixed marriage means. “But she was beautiful; but he was handsome.” Then we will understand. Then we will understand what civil marriage means, which these gentlemen promote, and what automatic divorces will mean. Everything revolves around a moment of pleasure, and as soon as it is over, you are disgusted with yourself. Let anyone who can prove me wrong. Yet today the Greek people gamble recklessly with everything, and Orthodoxy is endangered by those who are Orthodox in name only.

Those who are genuine, who embody true Orthodoxy—the true Orthodox—are not in danger. And in reality, the Church is not in danger. Those in danger are the so-called Orthodox. All these people—whether they are called ministers, prime ministers, lawyers, prominent citizens, or whatever else—all are identified as Orthodox Christians on their identity cards, and woe to them tomorrow. We received the honor of being born Orthodox—or rather, from the hour of our birth we heard the Orthodox bell of the inn that is the Church of Christ. We heard it even from our mother’s womb. Understand what a great thing this is: Christ sends His Church to receive us with her prayers as soon as we are born.

Then she cleanses us from ancestral sin, baptizes us, and raises us to new life. After that, she nourishes us through the other Mystery I mentioned, Holy Communion. For when the life-giving side of our Christ was pierced, two streams flowed forth: water and blood. The water is Baptism, and the blood is Holy Communion, which sustains the soul reborn through Baptism. A person must keep all these things in mind. No other Church can bring these things together and give them to mankind. And if, in our human weakness, we sin, Christ has left us the Mystery of Mysteries.

It is the loving and merciful Mystery of metanoia—repentance—and confession, which makes a person fresh and clean again, like a little child. If he falls again, he can rise again. If he falls yet again, he can rise yet again. Even if he falls seventy-seven times in a day and rises again, he will still receive forgiveness. Let some other church come and tell us that it possesses these gifts. Who does? No one. They are all speaking falsely. You enter burdened and come out crushed even more. Only in an Orthodox confessional, and only before an Orthodox priest in his grease-stained cassock and worn epitrachelion, do you enter with three hundred tons on your back and, after your confession, emerge as light as a bird. You will be able...

...to testify to this from your own personal experience. I say it from my own life, and it cannot be otherwise, since the Mystery is the same—provided, of course, that the confession was sincere. Christ has heaped up all these gifts in the Orthodox Church alone, and He calls all people to come. Yet they do not want to come. People today do not want the Gospel of Christ—not even the Orthodox do—because it exposes their lawless way of life. Do you understand? If the Gospel of Christ were to say, “You may kill your children; you may take any man or woman you please, whenever you please. There is no need for virginity. There is no need for fasting. None of that is necessary. We want you just as you are,” you would hear applause. That is the kind of Gospel we are waiting for. But where was such freedom ever given to you?

You are fed up with all the “do nots” and “you shall nots.” Yet Christ does not water down His wine, despite those who say that, if He came today, He would go arm in arm with the spirit of the age and adapt Himself to the world’s supposed progress. What progress? The world has gone backward, not forward. It confuses progress with technological civilization. Technology consists of discoveries and the application of laws that already existed—laws created neither by my mother-in-law, nor by you, nor by anyone else. God created them. People have simply discovered certain laws, combined them, and produced certain results. But what does that have to do with spiritual reality? The spiritual world and Christ do not evolve. The spirit does not evolve. People make a grave mistake when they confuse material civilization and material progress with...

...spiritual progress. Spiritual reality remains the same. Have you changed bread? No. Have you changed water? No. Have you changed the sun? No. Have you changed oxygen? No. Have you changed sleep? No. Then what civilization have you created for me? What have you done? You discovered that two things combined produce a certain result. But those things already belong to God. Those laws are God’s. They belong to another; there is another Craftsman behind them. This is how a person should think and give thanks to God in prayer. Who has prayed in gratitude that he was not born with some grave defect? Who has prayed in gratitude that a priest stood over him—the same priest whom our tongues devour day and night? Who gives thanks that he had a mother to make the sign of the Cross over him? He had a mother and father who baptized him and did not leave him still possessed by demons. For every unbaptized person is under demonic dominion.

Even if he does not have demons through his own deliberate choices, he carries the demonic burden of ancestral sin; he bears that death. “For in Adam all sinned.” And this is what they are now seeking to bring upon Greek society and the family. For a civil marriage today, one not blessed by the Church...

...what will it produce? Will such a person go tomorrow to baptize his children? He thinks he has no need of it. If he believed in the Church, he would have gone to be crowned by the Church and to receive the Church’s blessing. Tomorrow he will neither bring his children to Holy Communion nor baptize them. And when you are dealing with someone unbaptized, you are dealing with someone under demonic influence. Before long, we will be shutting ourselves indoors from midday onward.

Look at what happens abroad, because they have no spiritual priests to drive the demons away, and people go and confess to those who can do nothing for them. You may tell me everything, but I am not the appointed person. I do not have the power or the grace from God to lift your burden. I can listen and say a few words to you, but nothing more. The clergy, however, have received from God the power to do this work. Who thanks God that we were born Greeks? Who thanks God for all those people who shed their blood so that this faith might be firmly established? When we spoke here earlier about Athanasius the Great, remember what I told you. For twenty years that man endured persecutions, dry wells, and prisons so that not even one iota would be added—so that homoousios, “consubstantial,” would not become homoiousios, “of similar essence.” Not one iota would be inserted, and it was not. Yet we treat it as though it means nothing. “Well, I suppose they are Christians too.”

“They are human beings; indeed, they are even better than we are.” The devil does not trouble them in the same way. It is the Orthodox whom he troubles. Go into any of the foreigners’ so-called churches: Protestant halls that they regard as churches, Roman Catholic churches filled with statues, and so on. Go wherever you wish. Go to a Jewish synagogue or meeting house. Go to the Muslims and the rest. There is the stillness of death. But enter an Orthodox Church, and from the candle counter at the entrance all the way into the holy altar, everything is seething. The parish wardens whisper and chatter. The chanters chew gum and watch to see which woman is coming in. Inside, the priest often grumbles at the altar servers, while other conversations are picked up by the microphones and broadcast for us to hear. We look to see who is entering; there is chatter and all the rest. This happens only in the Orthodox Church. Why?

Because every regiment of demons from the surrounding regions and from the whole world goes to the Orthodox Church. Once, an elder was descending from his hermitage to the city with his disciple. As they traveled, they passed through a village where there was a church, and the elder saw a single devil sitting on top of the church’s bell tower.

He said nothing. They went farther and came upon a hut beside the road. There, however, he saw a hundred demons surrounding the hut. The young disciple was puzzled. “What is happening here?” he wondered. So he said, “Geronta, may I have your blessing to ask you something?” “Yes, tell me.” “As we were coming down earlier, did you see that demon sitting on the church’s bell tower?” “I saw it.” “And do you see anything here?” “I see a whole crowd of demons.” “Then what is happening here? Why have they not gone to the church?” The elder replied, “No one in that church is praying. One devil can keep watch over all of them; there is no need for more. They do nothing in church. They go to show off their suits and light a candle as tall as themselves...”

“...though they may have devoured their daughter-in-law, their mother-in-law, or their neighbor with malice; though they may be embroiled in lawsuits, refuse to see the truth, have no children, refuse to fast, and so on. All of it amounts to nothing. One devil can manage all of them. But here lives a married couple who pray. A husband and wife live and pray in this hut. That is why you see so many demons here.” Yes, that is how it is. That is why Orthodoxy is attacked. Have you ever heard a Catholic priest being accused? Never. A Protestant? Never. Have you heard a Buddhist accused? Never. Or any of the Muslims? Never. Any imam? Never. Only the Orthodox Church. Orthodoxy is a thorn in the devil’s eye. That is why a person must know these things.

Once a person understands these things, he realizes that from the day he was baptized—when he spat at the devil and said, “I renounce you, your pomp, and your worship, and I unite myself to Christ”—he has been at war with the devil. We said no to him, and all who continue to say no to him are his enemies, and he treats them as enemies. When we have physical enemies, we make sure to keep a pistol or a knife in the house. But when we have a spiritual enemy, what do we do? What are our weapons? Do you go to Church? Do you receive Holy Communion? Do you fast? Do you have spiritual strength? Do you pray so that you can withstand the flaming arrows of Satan? Do you teach these things to your children? Do you teach others and remind them? What do you do? This is why he catches us asleep.

If I were an internist, a doctor, and took a spoon and pressed down your tongue with the back of it, I would see how many priests, how many bishops, and how many nuns in their cassocks you Orthodox Christians have devoured with your words. Perhaps no one here would prove innocent of criticizing the clergy. How can this be? And yet we think that they are to blame—they are at fault, not we ourselves. Do you know what our folk saying tells us? “If you do not praise your own house and keep it covered, it will collapse on top of you.” Yet we do not do this. We do not shelter our Church with our prayers. We do not offer children born of God to become priests. We do not. Instead, we make a child a doctor who performs abortions,

or an engineer who, within two months, has an apartment building, a limousine, and I do not know how many girlfriends. We make him a lawyer who sells out a case for money. We make him this, that, and the other. Of course, what I am saying is not absolute. There are also honorable people among lawyers, engineers, and those in every other profession. But we do see such things. Suppose you see a little boy taking milk cartons and turning them into censers, wrapping himself in a sheet, and chanting, “Holy God.” You do not encourage that child to become a priest, do you? No, you do not. You leave the priesthood to other people’s children, and then you—the respectable family that has no need of money—complain if that child, when he becomes a priest tomorrow, has to hold out his hand and ask for a few coins. You do not encourage him toward the priesthood, because you do not consider it an honor.

What greater honor could there be than to offer someone from your own household to the Church? Is there any greater honor? There is not.

An English admiral came here during the Occupation, while the late Papandreou was alive, and went to Piraeus. Papandreou addressed this foreign admiral there. He also knew his family, which included distinguished people, and said to him: “You should consider yourself fortunate among your family, because fate”—for Papandreou himself did not believe in God—“fate has granted you the privilege of coming here, to this land of freedom and enlightenment, and of being the first to set foot here after the liberation.” He added other words of the kind the late Papandreou knew how to speak. When the admiral replied, he said: “Thank you very much, Mr. President, for your kind words. But you should know that in our family the highest distinction belongs to one of our brothers, who is a priest.” And what kind of priest? A Protestant.

A Protestant! Satan can seize him and drag him through forty furnaces. Yet he was a Protestant minister, and still the admiral regarded it as an honor and said that this brother held the highest distinction in their family. Do you understand what awaits us? Therefore, guard as the apple of your eye what the love and providence of God have entrusted to us—both right faith and right conduct. Then we may hope that one day we shall meet Him, the great High Priest. This is what I pray for one another and for all. Amen.

Εύχομαι καλή Τεσσαρακοστή, με την χάρη του Θεού, μια και βρισκόμαστε μέσα στην περίοδο αυτή. Και μάλιστα είμαστε σε πιο αυστηρή περίοδο, σε σχέση με το Τριώδιο που είχαμε αρχίσει. Η Μεγάλη λεγομένη Τεσσαρακοστή έχει πέντε Κυριακές, οι οποίες λέγονται Κυριακές των Νηστειών.

Η κάθε Κυριακή έχει και τα δικά της. Η πρώτη Κυριακή είναι αφιερωμένη εις την Ορθοδοξία. Η δευτέρα Κυριακή είναι αφιερωμένη σε ένα μεγάλο πατέρα της Εκκλησίας, τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, μεγάλος απολογητής της πίστεως αυτός, ο οποίος δυστυχώς είναι θαμμένος. Αν θέλετε να δείτε περί Αγίου Γρηγορίου Παλαμά και δεν μπορείτε αλλού να φτάσετε, σε βιβλιοθήκες κλπ., θα πάρετε τον τέταρτο τόμο της Φιλοκαλίας. Κυκλοφορεί η Φιλοκαλία τώρα. Εκεί μέσα υπάρχουν οι λόγοι του και οι αγώνες του. Πολύ ωφελήθημεν, πολύ μας προφύλαξε από τους παπικούς.

Τρίτη των Νηστειών είναι η της Σταυροπροσκυνήσεως η λεγομένη. Προβάλλεται ο Τίμιος Σταυρός για να τον προσκυνήσουν οι πιστοί, να πάρουν δύναμη εξ αυτού και να κάνουν το υπόλοιπον, διότι, αν θελήσει κανείς να σταθεί κατά την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως και να κοιτάξει είτε στην αφετηρία είτε στο τέλος, θα δει ότι είναι η απόσταση η ιδία. Η τετάρτη Κυριακή των Νηστειών είναι αφιερωμένη σε έναν άλλο μεγάλο νηπτικό πατέρα, τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος, που ομιλεί περί μετανοίας, περί επιστροφής του ανθρώπου, για

το μεγάλο αυτό όπλο και το μεγάλο αυτό χάρισμα που άφησε ο Θεός στους ανθρώπους, το μυστήριο της μετανοίας και της εξομολογήσεως. Άνευ αυτού του μυστηρίου, ουδείς ο σωζόμενος. Δεν υπάρχουν άνθρωποι αναμάρτητοι, ούτε γεννημένοι από την κοιλιά της μητέρας τους, ούτε που ζήσαν στον κόσμο τούτον ζήσαν αναμάρτητοι. Αν φύγει αυτό το μυστήριο, λέγω, από τη μέση, δεν πάει κανένας στον Παράδεισο. Η πέμπτη Κυριακή των Νηστειών είναι αφιερωμένη στην προετοιμασία: «Ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα και ο Υιός του ανθρώπου παραδοθήσεται». Προετοιμάζει τον άνθρωπο, ίνα κι αυτός, εάν θέλει, να ετοιμαστεί να συνοδοιπορήσει μετά του Ιησού στα πάθη του, για να λάβει μέρος και στην Ανάστασή του. Στο τέλος, βέβαια, της περιόδου αυτής είναι και η Ανάσταση του Λαζάρου, γιατί θέλω να ξέρετε ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή τελειώνει του Λαζάρου.

Έπειτα εισερχόμεθα σε ένα άλλο μέρος, λέγεται Μεγάλη Εβδομάδα ή Εβδομάδα των Παθών. Είναι ξεχωριστό κομμάτι εκείνο. Όλο μαζί είναι Πεντηκοστή, δεν είναι Τεσσαρακοστή. Τεσσαρακοστή αρχίζει από την Καθαράν Δευτέρα και τελειώνει του Λαζάρου. Απόψε, λοιπόν, να μιλούσα κάτι έτσι, ωφελείας ένεκεν, που έχει σχέση με την πρώτη Κυριακή αυτή των Νηστειών, την υπόθεση της Ορθοδοξίας. Δεν ξέρω αν σας έχει απασχολήσει ποτέ αυτό το θέμα, το θέμα της ορθής ή μη πίστεως. Ο Θεός... Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν, αλλά πού πιστεύουν, τι πιστεύουν, πώς πιστεύουν, δεν ξέρουν. Εφόσον ο Θεός είναι ένας...

Το απολυτρωτικό έργο είναι ένα. Πόσα είδη πίστεως πρέπει να υπάρχουν και πόσοι τρόποι σωτηρίας πρέπει να υπάρχουν; Θέλω να πιστεύω ότι ένας τρόπος πίστεως και ένας τρόπος σωτηρίας. Και εν τούτοις, αν κοιτάξετε εις τον κόσμο, στις γειτονιές, όχι στον κόσμο, υπάρχουν πολλά είδη πίστεως και πολλοί τρόποι υποδεικνύονται σωτηρίας, παρότι όμως είναι μία η πίστη, μία η θρησκεία, ένας τρόπος σωτηρίας, μία η Εκκλησία. Ο εγωισμός, ο σατανάς και το συμφέρον έχουν φτιάσει πολλά είδη πίστεως, πολλούς τρόπους σωτηρίας. Δεν ξέρω αν έχετε προσέξει...

Υπάρχει αρχιερεύς στην Εκκλησία. Σε κάποια στιγμή παίρνει και τα δύο δικηροτρίκηρα, δηλαδή ένα που έχει δύο κεριά και ένα που έχει τρία κεριά, και βγαίνει έξω και παρακαλεί τον Θεό να ευλογήσει την άμπελον ταύτην. «Κύριε, Κύριε», λέει, «επίβλεψον εξ ουρανού και ίδε και επίσκεψαι και κατάρτισαι την άμπελον ταύτην, την οποίαν εφύτευσεν η δεξιά σου». Είναι μία η άμπελος. Κακώς οι άνθρωποι έφτιαξαν πολλούς τρόπους σωτηρίας.

«Είμαι η άμπελος η αληθινή», λέει ο Χριστός. Οι Προτεστάντες λέγουν ότι έχουν την αλήθεια. Οι παπικοί λέγουν ότι έχουν την αλήθεια. Οι Ιεχωβίτες λέγουν ότι έχουν την αλήθεια. Οι Μωαμεθανοί λέγουν ότι έχουν την αλήθεια. Οι βουδισταί λέγουν ότι έχουν την αλήθεια. Και δεν ξέρω πόσες άλλες χιλιάδες αποχρώσεις υπάρχουν και λέγουν ότι έχουν την αλήθεια. Επιτέλους, ποιος την έχει αυτή την αλήθεια; Πόσες ερμηνείες έχει αυτό το Ευαγγέλιο; Ασφαλώς έχει μία ερμηνεία. Ποιος την έχει αυτή την αληθινή ερμηνεία; Ποιος την έχει αυτή την αληθινή πίστη; Την έχουν οι παπικοί; Την έχουν οι Προτεστάντες; Την έχουν οι Ιεχωβίτες; Ποιοι την έχουν; Την έχουν οι άλλοι; Ποιοι την έχουν; Και μόνο

ιστορία να τους παρουσιάσουμε, πρέπει να φύγουν από το πρόσωπο της γης αυτής. Όλοι. Μόνη η Ορθοδοξία μπορεί να μείνει. Καμία άλλη δεν αντέχει, όχι στη θεολογία· στην ιστορία δεν αντέχει. Διότι, όταν ρωτήσουμε σήμερα έναν παπικό, «Από πότε εσύ πιστεύεις;», τι θα πει; Από το 1054.

Δεν υπήρχε Εκκλησία; Όταν ρωτήσουμε έναν Προτεστάντη...

τους Ιεχωβίτες Δύναται το 1700-1800, δεκαοκτώ αιώνες δεν υπήρχαν άνθρωποι, δεν υπήρχε Εκκλησία, δεν υπάρχουν Άγιοι, δεν υπάρχουν μυστήρια, δεν υπάρχουν μάρτυρες; Τώρα τα βρήκατε εσείς; Να ρωτήσουμε τον Βούδα: «Πού είναι η δική σου; Πού στηρίζεσαι εσύ;» Να ρωτήσουμε τους Μωαμεθανούς: «Πού στηρίζεστε εσείς;» Μόνον η Ορθοδοξία αντέχει. Αν θελήσουμε οπισθοβατικώς να ελέγξουμε την Ορθοδοξία, ξέρετε πού θα φτάσουμε; Στο υπερώον. Πάρουμε, παραδείγματος χάριν, έναν επίσκοπο σήμερα. «Έλα εδώ, Σεβασμιότατε. Από πού εσύ έχεις την εντολή;» Θα σου πει: «Από τον τάδε, τον τάδε και τον τάδε επίσκοπο». «Ελάτε εδώ εσείς που χειροτονήσατε αυτόν. Από πού έχετε την εντολή, την χειροθεσία;»

«Από τον τάδε, από τον τάδε, από τον τάδε». «Ελάτε εδώ εσείς οι τάδε». «Από τον τάδε», και ούτω καθεξής. Και αν προχωρήσουμε οπισθοβατικώς, θα πάμε να πέσουμε στην αγκαλιά των Αποστόλων. Ο παπικός όμως θα πέσει στην αγκαλιά του Πάπα. Ο Προτεστάντης θα πέσει στην αγκαλιά του Λουθήρου. Ο Ιεχωβίτης θα πέσει στην αγκαλιά του αλλουνού εκεί πέρα, του Ρώσελ. Ο βουδιστής θα πέσει στου Βούδα. Ο άλλος, ο Μωαμεθανός, μουσουλμάνος, θα πέσει στου Μωάμεθ. Όλων δε αυτών των αρχηγών των θρησκειών οι τάφοι υπάρχουν και τους έχουν μέσα αυτούς. Μόνον του Ναζωραίου η θρησκεία έχει τάφο άδειον. Ο θάνατος όλους αυτούς τους εκράτησε. Μόνον της Ορθοδοξίας τον Αρχηγό δεν εκράτησε.

Εμείς οι Ορθόδοξοι έχουμε Αρχηγόν με τάφον κενόν.

Δυστυχώς, από άγνοια κινούμενοι, μη γνωρίζοντες τι θα πει να πιστεύει ο άνθρωπος σωστά και τι μπορεί να του κοστίσει το να μην πιστεύει σωστά, στεκόμαστε εμείς πολλές φορές και όλους τούς έχουμε αγίους, διότι είναι καλοί άνθρωποι. Έχω πει πολλές φορές ότι όλοι οι καλοί άνθρωποι είναι στην κόλαση. Κανένας καλός άνθρωπος δεν είναι στον Παράδεισο. Θα πει κάποιος: «Τι, είναι οι κακοί στον Παράδεισο;» Όχι, οι Χριστιανοί είναι στον Παράδεισο.

Καλοί άνθρωποι δεν είναι καθόλου Χριστιανοί, όπως όλοι οι Χριστιανοί είναι καλοί άνθρωποι. Δεν είναι αρκετό να είσαι καλός άνθρωπος, να φυλάγεσαι, να μην πατάς τα μυρμήγκια. Δεν είναι αυτό αρκετό. Να πιστεύεις σωστά. Ξεκινάει από την πίστη η σωτηρία του ανθρώπου. Δεν ξεκινάει από την καλή συμπεριφορά. Δεν είναι σαβουάρ βιβρ το Ευαγγέλιο. Πολύ καλοί άνθρωποι υπάρχουν, αλλά τη φιλενάδα τους την ξεπαρθενώνουν, την πετάνε από το παράθυρο κάτω. Πολύ φοβούνται οι γυναίκες την κατσαρίδα, παιδιά όμως τα σκοτώνουν εκ προμελέτης, τα πετάνε στον τενεκέ. Μόνο ο Χριστιανός δεν έχει τη δύναμη να κάνει αυτά τα εγκλήματα.

Οι Χριστιανοί δεν έχουν την δύναμη. Αφοπλίζεται το χέρι, διότι υπάρχει Χριστός στη μέση, υπάρχει πίστη. Η πίστη υπενθυμίζει κρίσιν μετά τον τάφο. Πόσον όλοι οι άλλοι πιστεύουν ότι η υπόθεση είναι μέχρι του τάφου. Όχι, η Ορθοδοξία κηρύττει ότι υπάρχει και πέραν του τάφου ζωή. Και υπάρχει μετά θάνατον κρίσις. Και ο καθένας παίρνει τα μέτρα του έναντι αυτής της κρίσεως και αλλάζει ζωή. Το θέμα, λοιπόν, λέγω, της Ορθοδοξίας πρέπει να μας απασχολεί: εάν ορθώς πιστεύω. Διότι, να πιστεύει ένας κυβερνήτης ότι ταξιδεύει σωστά, εφόσον έχει κάνει λάθος, δεν θα γλιτώσει το ναυάγιο. Και αν τον πνίξουν τα δικά σου, αύριο θα σου πει: «Εγώ βάζω το χέρι στην καρδιά μου. Είχα τη γνώμη ότι πήγαινα καλά». Ναι, αλλά έπεσες στον βράχο, όμως, και τους πήρες τους άλλους στον λαιμό σου. Δεν είναι αρκετό ο άνθρωπος να πιστεύει με τον τρόπο του. Δεν είναι αρκετό να πιστεύει ό,τι θέλει.

Πιστεύει αυτό που πρέπει και αυτό που έχει προσφερθεί. Πλησιάσετε ανθρώπους, καλούς ανθρώπους, που παίρνεις αντίδωρο από το χέρι τους, και ρώτησέ τους τι πιστεύουν και θα βρεις. «Ε, πιστεύω, βέβαια, σε έναν ανώτερον...» Παρακάτω των άλλων. «Πιστεύω σε μια ανωτέρα δύναμη, βέβαια κάτι υπάρχει». Προχωρήστε πιο κάτω. «Πιστεύω στον Θεό, βέβαια». Προχωρήστε πιο κάτω. «Πιστεύω στον Χριστό». Αυτόν τον Χριστό, σαν πώς τον πιστεύεις; «Βέβαια, ήταν ένας αναμορφωτής, ένα μεγάλο πρόσωπο, εκήρυξε πράγματα που δεν έχει κηρύξει κανένας άλλος». Όλοι αυτοί πάνε για την κόλαση.

Το ανώτερο ον δεν σώζει, ούτε η ανωτέρα δύναμη σώζει, ούτε ο Θεός σώζει, ούτε ο Χριστός ως αναμορφωτής, ως ένας υψηλός άνθρωπος, ως ένας σοσιαλιστής, ως ένας ξέρω εγώ τι, πώς τον βλέπουν οι άλλοι. Όχι. Ο άνθρωπος πρέπει να πιστεύει σε εκείνο που δογμάτισε ο Άγγελος στις Μυροφόρους. Θυμόσαστε τι είπε; «Τι ζητείτε τον Ιησούν τον Εσταυρωμένον, τον Ναζαρηνόν; Ουκ έστιν ώδε». Περί αυτού ο λόγος. Αγαπητέ μου, δεν σε ρωτώ αν πιστεύεις σε ανώτερο ον, σε ανωτέρα δύναμη ή στον Ιεχωβά ή σε ένα Χριστό αναμορφωτή που λες κλπ. Αν πιστεύεις στον Ιησού, τον Εσταυρωμένο, τον Ναζαρηνόν, σ' αυτόν τον Χριστό πιστεύεις; Οι Αθηναίοι, όταν άκουσαν οι παππούληδές μας το κήρυγμα του Παύλου και έφτασε στο θέμα της Αναστάσεως, τους φάνηκε τόσο γελοίο, που διέλυσαν τη συζήτηση. «Άσε τη συζήτηση», λέει, «ας μένει τώρα, θα τα ξαναπούμε άλλη φορά». Τόσο αστείο τους φάνηκε ο θάνατος και η Ανάσταση. Οι δικοί μας, οι οποίοι πιστεύουν κατά αυτή την έννοια, πιστεύουν περί θανάτου και Αναστάσεως; Πιστεύουν μεν θάνατον, γιατί και να μη θέλουνε θα πεθάνουνε και ίσως έχουνε θάψει και προσφιλείς, αλλά δεν πιστεύουν την Ανάσταση που υπάρχει πίσω του τάφου. Και ο άνθρωπος που δεν πιστεύει στην Ανάσταση δεν πιστεύει στον Χριστό, δεν έχει αυτό που του χρειάζεται, διότι δύο τινά είναι εκείνα που εξασφαλίζουν στον άνθρωπο τη σωτηρία: η Θεότης του Ιησού και η Ανάσταση του Ιησού.

Αν ο Χριστός δεν ήτανε Θεός ή αν ο Χριστός δεν ανέστη, σωτηρία δεν υπάρχει. Δόξα τω Θεώ, όμως, ήτανε και Θεός και ανέστη. Και έτσι έχουμε εξασφαλισμένη ημίν τη σωτηρία, εάν θελήσουμε ταυτόχρονα και να πράξουμε τη σωτηρία μας.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς, ο οποίος γράφει τα Πράξεις των Αποστόλων — δεν ξέρω αν ξέρετε, συγγραφεύς των Πράξεων είναι επίσης ο Ευαγγελιστής Λουκάς — έγραψε δύο επιστολές. Η μία είναι το Ευαγγέλιό του προς τον κράτιστον Θεόφιλον, εξ Αχαΐας, και το άλλο του γράμμα, η άλλη του επιστολή, είναι οι Πράξεις των Αποστόλων. Εκεί, στο Δ΄ 12 των Πράξεων, λέγει: δεν υπάρχει όνομα δεδομένων υπό των ουρανών ενώ δισωθεί είναι η μας.

Κανένα άλλο πρόσωπο... μπορεί να σώσει τον άνθρωπο, ειμή ο Ιησούς. Κι όχι κάποιος Ιησούς· ο Εσταυρωμένος Ιησούς, ο Ναζαρηνός Ιησούς. Αυτός ο Ιησούς, ο Υιός της Μαρίας, που ήταν ο Υιός του Θεού και έγινε Υιός της Παρθένου. Αυτός. Αυτός τον πιστόν δεν τον σώζει στον δρόμο. Δεν τον σώζει στην αγορά. Δεν τον σώζει στο σπίτι, δεν τον σώζει στο γήπεδο, δεν τον σώζει στον ιππόδρομο, δεν τον σώζει στο Μπέμιξ, δεν τον σώζει δεν ξέρω πού. Στο πανδοχείο τον σώζει. Όλοι οι άνθρωποι ήμεθα περιπεσόντες εις ληστάς. Πέσαμε στα χέρια του σατανά όλοι. Εάν θέλουμε για να σωθούμε,

πάμε στο πανδοχείο, εκεί που πήγε τον περιπεσόντα εις ληστάς ο Χριστός μας, που στην ωραιοτάτη αυτή παραβολή έχει αφήσει για μας να μάθουμε. Μας παραδίδει εις τους πανδοχείς, που είναι οι ιερείς, δυνάμει των δύο δηναρίων, της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης ή της Γραφής και της Παραδόσεως, να σωθούμε. Έξω του πανδοχείου, έξω της Εκκλησίας, δεν υπάρχει σωτηρία.

Ο άνθρωπος έρχεται στον κόσμο νεκρός κατά το πνεύμα. Γι' αυτό η θεολογία των γιαγιάδων μας, κάθε ένα που εγεννάτο, κατά αναλογία του φύλου του, έλεγε δράκος ή δρακούλα, διάβολος αρσενικός ή διάβολος θηλυκός. Αυτό έλεγε η θεολογία της γιαγιάς. Νεκρός έρχεται πνευματικώς ο άνθρωπος, γι' αυτό και κάθε νεκρός θάπτεται. Το βάπτισμα είναι ταφή, η κολυμβήθρα είναι ταφή. «Συνετάφημεν εν ομοιώματι του θανάτου του Ιησού», λέγει το κείμενο του Αποστόλου, το οποίο αναγινώσκεται κατά την ώρα του βαπτίσματος, από το 6ο κεφάλαιο προς Ρωμαίους.

Θέλετε περισσότερο να το βρείτε, σπίτι σας να το βρείτε. Και ανίσταται. Όπως ο Χριστός ετάφη τριήμερος και ανέστη, έτσι ανιστάμεθα κι εμείς και γινόμαστε καινούργιοι άνθρωποι. Αναγεννώμεθα. Οι Προτεστάνται λέγουν ότι το βάπτισμα σημαίνει την αναγέννηση. Όχι ότι είναι αναγέννηση· σημαίνει, λέει, την αναγέννηση. Εφόσον δεν σημαίνει την αναγέννηση, αλλά είναι αναγέννηση. Και ο Χριστός μας είπε: «Όποιος άνθρωπος δεν θα γεννηθεί εξ ύδατος και πνεύματος, ου δύναται εισελθείν στη Βασιλεία των Ουρανών». Κανένας αβάπτιστος, διότι δεν ετάφη εν ομοιώματι του θανάτου του Ιησού και δεν ανέστη. Είναι ταφή και Ανάσταση. Όμως...

Μια μητέρα, σαρκική μητέρα, γεννήσει ένα παιδί, όμως δεν το τρέφει, δεν το φέρει στο στήθος να το τρέφει, τι θα γίνει; Θα πεθάνει το παιδί. Όπως αν φυτεύσετε σε μια γλάστρα ένα λουλούδι, μα δεν το ποτίζετε, τι θα γίνει; Θα ξηρανθεί. Έτσι και αυτός που αναγεννάται από την πνευματική μητέρα, που είναι η κολυμβήθρα της Εκκλησίας, εάν δεν τρέφεται από τη θηλή, από το μαστό της Εκκλησίας, από ένα άλλο μυστήριο που λέγεται Θεία Κοινωνία, αυτός είναι ζωντανός, πάλι νεκρός. Είναι σαν τον Άσωτον Υιό που είπε ο Χριστός μας: «Το όνομα έχει ότι ζει και νεκρός...»

Ήταν ο αδελφός σου και ανέζησε και απολωλώς και ευρέθη. Κάθε άνθρωπος μακριά από την Εκκλησία... Από τον Χριστόν, μακριά από το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, είναι ζωντανός νεκρός. Έχει μια ζωή φυσική, που έχουν τα θηρία, που έχουν τα πτηνά, που έχουν οι ιχθείς. Δεν έχει την πνευματική ζωή. Αυτή η αναγέννηση, λοιπόν, γίνεται μόνον εν τη Ορθοδόξω Εκκλησία, πουθενά αλλού. Οι Καθολικοί, παραδείγματος χάριν, δεν βαπτίζουν, ραντίζουν. Στους Προτεστάντες δεν είναι μυστήριο, δεν είναι λουτρόν παλιγενεσίας, όπως γράφει ο Παύλος, αλλά λέγουν ότι σημαίνει απλώς την αναγέννηση. Όπως και η Θεία Κοινωνία δεν είναι γι' αυτούς σώμα και αίμα Χριστού, παρότι ο Παύλος λέγει «μη διακρίνων το σώμα και το αίμα του Χριστού». Πρόσεχε!

Πρώτη προς Κορινθίους, στο ενδέκατο κεφάλαιο, 26. Και ο Χριστός είπε: «Λάβετε, φάγετε το σώμα μου και πίετε το αίμα μου». Δεν είπε «αυτό σημαίνει το σώμα μου και αυτό σημαίνει το αίμα μου». Όχι, αυτό είναι το σώμα μου και αυτό είναι το αίμα μου. Και όποιος δεν φάει το σώμα του Υιού του ανθρώπου, ούτε έχει ζωή εν εαυτώ. Έχει τη φυσική ζωή, δεν έχει την πνευματική ζωή. Κατά συνέπεια, δεν είναι αρκετό ο άνθρωπος, επαναλαμβάνω, να πιστεύει με τον τρόπο του και να ζει μια ζωή που αυτός θέλει, που τη βρίσκει εύκολη ή που τη θεσπίζει ο ίδιος, αρκεί να μην κάνει υπακοή. Οποιαδήποτε πίστη δεν οδηγεί σωστά. Αλλά δεν είναι αρκετό, λοιπόν, επαναλαμβάνω, να πιστεύει ο άνθρωπος με τον τρόπο του.

Να πιστεύει σωστά. Ακόμη χρειάζεται να πράττει και σωστά. Για να ταξιδεύσει μια βάρκα χρειάζονται δυο κουπιά, το ένα να γράφει πίστη και το άλλο να γράφει έργα, και ακόμη πιο καλά, Ορθοπιστία και Ορθοπραξία. Γιατί πολλοί πράττουν, πολλοί δίδουν από τα κλεμμένα όμως, από τα αδικημένα όμως, από το αίμα του άλλου και τον ιδρώτα του άλλου, το διαμέρισμα του άλλου και από το οικόπεδο του άλλου, από τις κομπίνες, από τις απάτες προς το κράτος, από τις απάτες προς το ΙΚΑ, από τις απάτες προς την εφορία.

Έπειτα για να δώσουν. Δεν είναι ορθοπραξία αυτή. Δεν σε έβαλε κανένας διαχειριστή. Προ ημερών πήρα ένα τηλεφώνημα. «Κύριε Παναγόπουλε, άκουσα μια ταινία σας». Λοιπόν, πάρα κάτω. Στην περίπτωση, τι συμβαίνει; Ακούω. «Έκανα, αγόρασα ένα ακίνητο και έκλεψα την εφορία 12.000 δραχμές και σκέφτηκα τώρα να τα δώσω ελεημοσύνη». Όχι, απ' την τσέπη σου να δώσεις. Τον ιδρώτα σου να δώσεις. Αυτά ανήκουν στο κράτος, θα τα δώσεις εκεί. Όχι, όχι, εκεί θα τα δώσεις. Και αυτοί, αν θέλουν να τα κάνουν ελεημοσύνη, δεν τα κάνουν.

Δεν σε έβαλε κανένας διαχειριστή στα ξένα. Το δικό σου θα δώσεις. Ξέρετε πόσα τέτοια υπάρχουν; Και σου λέει: «Εγώ πιστεύω στον Χριστό». Ναι, αλλά δεν πράττεις κατά Χριστό και, κατά συνέπεια, το καϊκάκι σου, τραβώντας μόνο το ένα κουπί, γυρίζει γύρω γύρω η βάρκα. Ούτε απλώς να πράττεις σωστά και να μην πιστεύεις σωστά, ούτε απλώς να πιστεύεις ότι ο Χριστός είναι Θεός. Και ο διάβολος πιστεύει ότι ο Χριστός είναι Θεός, αλλά δεν παύει να είναι διάβολος. Ο Ιάκωβος λέει στην επιστολή του: «Και τα δαιμόνια πιστεύουσι και φρίττουσι». Εμείς δεν φρίττουμε.

Δεν πιστεύουμε. Η πίστη η δικιά μας είναι χλιαρά. Αν πιστεύαμε εμείς, θα κάναμε αυτά που κάνουμε ή στα φανερά ή στα κρυφά; Θα λέγαμε αυτά που λέγαμε, ότι είναι μπροστά ο Χριστός; Το πιστεύουμε το Χριστό κατά αυτή την έννοια εμείς; Δεν το πιστεύουμε. Γι' αυτό και ακριβώς έχουμε αυτά που έχουμε μέχρι σήμερα. Δεν είναι, λοιπόν, λέγω, αρκετό να πιστεύει ο άνθρωπος με τον τρόπο του, μια και, όπως σας είπα, και τα δαιμόνια πιστεύουνε. Αλλά το αποδεικνύει η ιδέα των έργων του ότι πιστεύει ο άνθρωπος. Εμείς μπορούμε να πούμε ότι πιστεύουμε. Θα πείτε πολλοί: «Ε, βέβαια, τι είμαστε; Τούρκοι είμαστε που δεν πιστεύουμε; Τι είμαστε, άπιστοι είμαστε; Δεν βλέπεις εικόνες που έχουμε στο σπίτι; Δεν βλέπεις καντήλια που έχουμε; Δεν βλέπεις πρόσφορα; Δεν βλέπεις κόλλυβα που φέρνουμε στους συγκεκριμένους κλπ.; Βέβαια, πιστεύουμε». Ορθώς!

Αυτό είναι το θέμα. Πώς κάνεις όλα αυτά τα άλλα; Πού είναι τα παιδιά σου; Πώς κάνεις όλα αυτά τα πράγματα; Γιατί δεν νηστεύεις;

Πώς θα δικαιολογηθούν αυτά; Πού είναι οι προσευχές σου; Κάθε πότε εξομολογείσαι; Κάθε πότε κοινωνείς; Πώς θα δικαιολογήσεις αυτά; Μπείτε σε μια εκκλησία μέσα. Ορθόδοξοι, είναι χίλιοι Ορθόδοξοι. Θα προσέλθουν 10-20 μικρά να κοινωνήσουν και 4-5 μεγάλοι. Οι άλλοι οι Ορθόδοξοι τι κάνουνε; Δεν κοινωνούν. Γιατί δεν κοινωνούνε; Γιατί είναι άγγελοι;

Η ζωή τους το απαγορεύει. Κοινωνεί η μητέρα το παιδί, δεν κοινωνεί η μητέρα. Γιατί δεν κοινωνεί η μητέρα; Γιατί σκοτώνει τα άλλα. Πώς είναι δυνατόν από ματωμένα χέρια να προσφέρεις παιδί στον Χριστό να το αγιάσει; Γι' αυτό είναι δαιμονισμένοι οι άνθρωποι σήμερα. Γι' αυτό κοντεύουν τα μικρά παιδιά των 7 και των 8 ετών να μας βγάλουν έξω από το σπίτι.

Είναι, λοιπόν, δυνατόν; Εβάλατε τη νηστεία, κατ' αρχάς, στο σπίτι σας; Είναι η νηστεία στο σπίτι; Και όχι νηστεία μόνο βρωματική, τυρί κρέας, αλλά και σαρκική. Και λόγο και μάτι. Να κλείσετε την τηλεόραση, να της βάλετε πέμπτη πομπή μπροστά. Η Εκκλησία, αν θα πάτε, θα δείτε ότι έβαλε πένθος. Μαυροφόρεσε. Παπάδες, άμα τους δείτε, θα τους δείτε τώρα να μη φορούν λευκά, ειμή μόνο Σάββατο και Κυριακή. Όλες τις άλλες ημέρες φορούν άλλα ρούχα, μελανά, που υπενθυμίζουν πένθος. Τι άλλαξε στο σπίτι το δικό μας; Καθαρά Δευτέρα πού πήγατε; Πετάξατε τον αετό για το εγγονάκι. Ο Αδάμ και η Εύα ήσαν έξω και κλαίγανε και χτυπάγανε το κεφάλι τους. Και εμείς είμαστε απόγονοι του Αδάμ και της Εύας. Τι τρόπο πολιτευθήκαμε;

Αν εξεταστούν, λοιπόν, αυτά, θα βρούμε ότι σαν να μην είμαστε τόσο σόι χριστιανοί. Έχουμε βέβαια την ταμπέλα, εμπόρευμα δεν έχουμε. Ξέρετε τώρα, να σου λέγει απ' έξω το σήμα του καταστήματος «Ο κρίνος» ή «Η περιστερά» και να μπαίνεις μέσα και να σε παίρνει μύγα. Καταλαβαίνετε τι είναι αυτό, ε; Το ένα να συμβολίζει, να λέει περί καθαρότητος, και από μέσα να σε παίρνει μύγα. Ποιο σπίτι αντέχει να πει ότι εγώ είμαι καθαρό από σαρκικά αμαρτήματα; Ποιο σπίτι αντέχει να δεχτεί έλεγχον; Λέμε «θα έρθει η εφορία να μας κάνει έλεγχο στη δουλειά μας», δεν ξέρω σε τι, και μας φτιάχνει χτυποκάρδι και φτάνει η πίεση 200. Γιατί έχουμε λερωμένη τη φωλιά μας.

Ποιος αντέχει να δεχτεί έλεγχο από τον Χριστόν, τον Εσταυρωμένον, τον Ναζαρινόν; Ποιος αντέχει να παρουσιαστεί η Παναγία; Ποια μάνα, ποια κόρη, να της μιλήσει με τη γλώσσα τη δικιά της;

Ποιος αντέχει να σταθεί μπροστά στον Άγιό του; Εγώ στον Άγιο Δημήτριο, ο άλλος στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, οι άλλοι στην Αγία Μαρία, οι άλλοι στην Αγία Βαρβάρα, οι άλλοι στην Αγία Αικατερίνη, στην Αγία Μαρίνα κλπ. Πείτε μου, ποιος μπορεί να σταθεί μπροστά; Προσβάλλουμε και εντούτοις μας ανέχονται. Δεν μας σώζει, λοιπόν, ο τίτλος. Δεν είναι εκείνος που λέγει μόνο ότι είναι χριστιανός. «Δεν θέλω», λέει ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος...

«Να λέγομαι χριστιανός, αλλά και να είμαι. Δεν λέγομαι να είμαι, αλλά και να ευρεθώ», και συνεχίζει. Θα μπορούμε εμείς να βρεθούμε συνεπείς; Τι θέλει ο Θεός στα έργα μας και στην πίστη μας; Πώς, εφόσον πιστεύεις σε έναν Θεό σωστά, έναν Τριαδικό Θεό, και κατ' αυτάς φωνάζεις «Κύριε των δυνάμεων, μεθ' ημών γενού», μην το λες, φύγε. Όταν λες «Τις Θεός μέγας ως ο Θεός ημών;», πώς ταυτόχρονα λιποψυχείς και κλέβεις, διότι δεν θα βγάλεις πέρα; Λιποψυχείς και δεν κάνεις παιδιά, τα σκοτώνεις, «ο Θεός θα τα βγάλει πέρα». Λιποψυχείς και καταλύεις Τετάρτες και Παρασκευές και τις Σαρακοστές, παρότι δεν έχεις αποδεδειγμένη ασθένεια που να αντέχει αυτή η εξαίρεση. Πώς είναι δυνατόν; Αν, λοιπόν, θελήσουμε να ελέγξουμε τη ζωή μας κατά αυτή την έννοια, εκτός του δογματικού μέρους που σας είπα ότι μόνο η Ορθόδοξη Εκκλησία αντέχει σε έλεγχο...

Οι άλλες θα πέσουν στο δρόμο, άλλες το 1800, άλλες το 1500, άλλες το 1054, άλλες τον έκτον αιώνα κλπ. Η μόνη Εκκλησία είναι η Ορθόδοξος, αυτή την οποία μόνο φοβάται ο διάβολος. Θυμάμαι, σας είπα μια φορά ένα περιστατικό στην Τήνο με ένα δαιμονισμένο κορίτσι παπικό. Το επαναλαμβάνω για τους άλλους. Ένα καθολικό κορίτσι 19 ετών είχε δαιμονιστεί. Και, ως ήταν φυσικό, εκάλεσαν τους ιερείς των εκεί πέρα να διαβάσουν ό,τι έχουν να διαβάσουν. Αλλά το δαιμόνιο σαν να μην συνέβη τίποτα. Ούτε που μπήκε ο παπάς τους ούτε που βγήκε. Εμίλησε, άσ' τον κι ας λέει. Υπέφερε όμως η μητέρα, η χήρα. Μία άλλη καθολική επίσης ήξερε ότι, όταν διαβάζουν οι Ορθόδοξοι παπάδες, τα δαιμόνια βγαίνουν.

Πώς να τους το πει; Την έβλεπε καθημερινώς που υπέφερε. Δεν έμενε μέσα στο σπίτι. Τα γκρέμιζε, τα έσπαγε και λοιπά. Κινδύνευαν οι άνθρωποι. Και τόλμησε μια μέρα να της πει έτσι, οι δυο τους κρυφά: «Δεν κάνεις να πεις σε κανέναν να έρθει από αυτούς;» Θύμωσε, λοιπόν, αυτή. «Γιατί, εμείς δεν έχουμε πίστη; Δεν είναι η δικιά μας θρησκεία;» Και, και. «Ναι», λέει, «καλή είναι η πίστη μας, ναι, αλλά εκείνων οι παπάδες βγάνουνε δαιμόνια, οι δικοί μας δεν βγάζουνε», είπε η γιαγιά. Όμως αυτή θύμωσε, έτσι έκλεισε την πόρτα. Αλλά είχε τόσο βάσανο από το διάβολο 10-15 μέρες ακόμη, όπου ελύγισε και κάποια μέρα έπεσε, που λέμε, άρχισε να προσγειούται, μέχρι που κρυφά οι δυο τους εννοηθήκανε, κρυφά να ειδοποιήσουν έναν ιερέα, όχι της ενορίας.

Συνταξιούχο, που έμενε στην άκρη εκεί της Τήνου, να πήγαινε κρυφά εκεί, μήπως γινόταν έλεος. Πράγματι, η γιαγιά έφυγε να πάει για τον παπά. Ήταν ένα γεροντάκι, ήταν ο παπάς. Του είπε έτσι και έτσι, δεν του είπε όμως ότι είναι καθολική. Λέει: «Γιατί δεν πάτε στους εφημερίους;» Λέει: «Έχουν πολλές δουλειές αυτοί, δεν ευκαιρούν, πάτερ, να έρθουν να μας διαβάσουν εμάς εξορκισμούς και τέτοια πράγματα. Γι' αυτό ζητάμε εσένα». «Να έρθω», λέει αυτός. Παίρνει το πετραχήλι του το ξεφτισμένο εκεί και λοιπά, το βάζει στην τσέπη του, πήρε το μπαστουνάκι του και ξεκίνησε. Γεροντάκι ήταν. Όταν ξεκίνησε ο παπάς από εκεί, άρχισε το δαιμόνιο στο σπίτι να γκρεμίζει το σπίτι. «Τον τράγο, θα έρθει εδώ, θα...»

«Τον σκίσω σαν σαρδέλα, θα σας σκοτώσω όλους σήμερα. Γιατί τον φέρνετε εδώ;» Τον ειδοποίησαν τα νυφίδια τα άλλα, καταλάβατε, γιατί είναι και διαβολάκια άλλα, που μεταξύ των άλλων φυλάνε τσίλιες, όπως λέμε, καταλάβατε. Και τον ειδοποίησε ότι έτσι και έτσι έρχεται. Γιατί ο σατανάς δεν είναι πανταχού παρών. Αφού είναι εδώ, δεν μπορεί να είναι και εκεί. Άλλος του φέρνει τα νέα ότι έρχεται, πάρε τα μέτρα σου. Άρχισε, λοιπόν, να γκρεμίζει το σπίτι. Ο γέρων και οι άλλοι δεν ξέραν τι συμβαίνει, ήρχοντο. Όταν έφτασαν στη γειτονιά και του έδειξε την πόρτα να μπει, σταμάτησε ο γέρων. «Μα εδώ είναι», λέει, «παπικό το σπίτι, είναι καθολικό το σπίτι. Τι δουλειά έχουμε;» Λέει: «Άκουσε, γέροντα», του λέει, «ναι, έτσι είναι και δεν σου το είπα. Συγχώρεσέ με. Όμως μην ξεχνάς ότι είναι και αυτό πλάσμα του Θεού».

«Μπορεί να μην είναι με την Ορθοδοξία, αλλά είναι άνθρωπος. Λυπήσου, κάνε αγάπη και έλα. Κάλεσαν αυτοί δικό τους, αλλά δεν έκαναν τίποτα». Δεν ξέρω πώς ελάλησε αγαθά ο Κύριός μας και ο γέρων ελυπήθη την κατάσταση και ανοίγει την πόρτα να μπει μέσα. Όταν επρόβαλε ο παπάς μέσα, ε, τότε ποιος είδε το Θεό και δεν φοβήθηκε. Το δαιμόνιο να τη χτυπάει κάτω, σαν σουπιά να την βροντάει την κοπέλα. Επάνω στο ταβάνι, κάτω, επάνω στο ταβάνι, κάτω. «Θα τον σκίσω τον γάμο, τι τον φέρνετε εδώ τον γερατά, τον τράγο, του, του, του, θα του βγάλω τις τρίχες». Τα δικά του ο κύριος. Εν πάση περιπτώσει, ο γέρων ήταν ψημένος από τέτοιες δουλειές. Τ' άκουγε βερεσέ. Ασφαλώς θα είπε μέσα του: «Κύριέ μου, εδώ που με έφερες, κανόνισε τώρα». Μπήκε μέσα. Χυμάει να τον πνίξει.

Μια καρέκλα έκανε έτσι ο γέρων και χτύπησε στο παράθυρο και ήρθε προς τον τοίχο. Εν πάση περιπτώσει, βγάζει — τα ξέρετε άλλωστε τα περισσότερα απ' έξω αυτός, από πείρα — και άρχισε, λοιπόν, να ψάλλει και να διαβάζει τους εξορκισμούς του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, του Μεγάλου Βασιλείου, του Κυπριανού κλπ. Αποτέλεσμα, έπειτα από τρία τέταρτα, κράξαν και πολλά σπαράξαν, το δαιμόνιο έφυγε. Θα πει κανείς τώρα — γιατί ανεβαίνει αυτομάτως το ερώτημα — άραγε να έγιναν χριστιανοί αυτοί, εφόσον είδαν τη δύναμη του κλήρου μας και της Εκκλησίας μας; Δεν έγιναν, δυστυχώς. «Ού με πείσεις, καν με πείσεις». Όπως δεν έγιναν και οι μεγάλοι των. Δεν βλέπουν στον Πανάγιο Τάφο ότι το φως της Αναστάσεως το παίρνουν μόνο οι Ορθόδοξοι; Γιατί δεν μετανοούν; Θα διατάξουν τον Θεό;

Πώς εμείς, από τη στιγμή που βλέπουμε ότι ο Χριστός δίδει το φως της Αναστάσεως μόνο στους Ορθοδόξους, ούτε στους Αρμενίους ούτε στους Καθολικούς, στους Αυγουστίνους, σε κανέναν, δύο χιλιάδες χρόνια, θα διατάξουμε το Θεό; Αλλοίμονό μας, αλλοίμονό μας. Είναι πράγματα αυτά να τρίζουν τα κόκκαλα του ανθρώπου. Να δείτε τι έχει η Ορθοδοξία, ευλογία. Τότε θα καταλάβετε τι θα πει μικτός γάμος. «Ήταν όμορφη, ήταν όμορφος». Τότε θα καταλάβουμε. Τότε θα καταλάβουμε τι θα πει πολιτικός γάμος, που λένε αυτοί οι κύριοι, και τι θα πουν αυτόματα διαζύγια. Γύρω από μια ηδονή, μόλις την πράξεις, φτύνεσαι πάνω. Ας με διαψεύσει όποιος μπορεί. Και εντούτοις παίζει μαύρα κόκκινα σήμερα ο Έλληνας και η Ορθοδοξία κινδυνεύει από τους λεγόμενους Ορθοδόξους.

Οι πραγματικοί, που αποτελούν την πραγματική Ορθοδοξία, οι πραγματικοί Ορθόδοξοι δεν κινδυνεύουν. Και η Εκκλησία στην πραγματικότητα δεν κινδυνεύει. Οι Ορθόδοξοι, οι λεγόμενοι, κινδυνεύουν. Γιατί όλοι αυτοί, μα υπουργοί λέγονται, μα πρωθυπουργοί λέγονται, μα ξέρω εγώ τι λέγονται, δικηγόροι λέγονται, σπουδαίοι λέγονται, όλοι λέγονται χριστιανοί Ορθόδοξοι στην ταυτότητα, και αλλοίμονό τους αύριο. Λοιπόν, ετύχαμε της τιμής να γεννηθούμε Ορθόδοξοι. Όχι, από την ώρα που γεννηθήκαμε ακούγαμε την καμπάνα, την Ορθόδοξο, του πανδοχείου της Εκκλησίας του Χριστού. Από την κοιλιά της μάνας μας την ακούγαμε. Και καταλαβαίνετε τι μεγάλο πράγμα είναι αυτό, να στέλνει ο Χριστός στην Εκκλησία του να μας παραλαμβάνει με τις ευχές.

Γεννηθήκαμε, στη συνέχεια να μας καθαρίζει εκ του προπατορικού αμαρτήματος, να μας βαφτίζει και να μας ανιστά. Ακόμη, στη συνέχεια, να μας τρέφει διά του άλλου μυστηρίου που σας είπα, της Θείας Κοινωνίας. Διότι, όταν εκεντήθη η ζωηφόρος πλευρά του Χριστού μας, απέδωσε δύο κρουνούς, ύδωρ και αίμα. Το ύδωρ είναι το βάπτισμα, το αίμα είναι η Θεία Κοινωνία, η οποία διατηρεί την αναγεννηθείσαν εκ του βαπτίσματος ψυχήν. Αυτά, λοιπόν, πρέπει να τα έχει υπόψη του ο άνθρωπος. Δεν υπάρχει καμία άλλη Εκκλησία που να μπορεί να συνδυάσει αυτά τα πράγματα και να τα δώσει στον άνθρωπο. Και αν αμαρτήσουμε σαν άνθρωποι, μας άφησε το μυστήριο των μυστηρίων.

Φιλάνθρωπο μυστήριο, τη μετάνοια και την εξομολόγηση, που τον κάνει τον άνθρωπο ξανά φρέσκον, καθαρόν, σαν μικρό παιδί. Κι αν ξαναπέσει, έχει την ευχέρεια να ξανασηκωθεί. Κι αν ξαναπέσει, έχει την ευχέρεια να ξανασηκωθεί. Κι αν πέσει 77 φορές την ημέρα και σηκωθεί, και πάλι θα τύχει συγγνώμης. Ας έρθει μια εκκλησία να μας πει ότι τα έχει αυτά τα προσόντα. Ποιος έχει; Κανένας. Όλοι ψεύδονται. Μπαίνεις φορτωμένος και βγαίνεις καραβουτσακισμένος. Μόνον στο Ορθόδοξο Εξομολογητήριο και μόνον στον Ορθόδοξο Ιερέα, με το λιγδωμένο ρασάκι του και με το τριμμένο του πετραχήλι, εκεί μπαίνεις με 300 τόνους στην πλάτη σου και βγαίνεις πουλί ανάλαφρο μετά την εξομολόγησή σου. Θα μπορείτε

να το ομολογήσετε από ατομικό πειραματισμό αυτό. Εγώ το λέγω από τη ζωή μου και δεν μπορεί να συμβαίνει διαφορετικά, εφόσον το μυστήριο είναι το ίδιο και εφόσον έγινε βέβαια ειλικρινής εξομολόγηση. Όλα αυτά τα δώρα τα έχει επισωρεύσει στην Ορθόδοξον Εκκλησία και μόνον και καλεί όλους τους ανθρώπους να έρθουν. Και εν τούτοις δεν θέλουν να έρθουν. Δεν το θέλουν το Ευαγγέλιο του Χριστού σήμερα οι άνθρωποι, ούτε οι Ορθόδοξοι. Γιατί τους ελέγχει τον παράνομο βίο τους. Καταλάβατε; Εάν το Ευαγγέλιο του Χριστού πει «μπορεί να σκοτώνεις τα παιδιά σου, μπορεί να παίρνεις όποιον θέλεις και να παίρνεις όποια θέλεις, ό,τι ώρα θέλεις. Δεν χρειάζεται παρθενία. Δεν χρειάζεται νηστεία. Δεν χρειάζονται αυτά. Εσένα θέλουμε», θα ακούεις χειροκροτήματα. Αμ, τέτοιο Ευαγγέλιο περιμένουμε. Πού σου δώσε ο καιρός;

Έφαγες με τα μη και με τα ου. Και εντούτοις ο Χριστός δεν βάζει νερό στο κρασί του, όπως λένε ορισμένοι, ότι αν ήρθε σήμερα θα ήταν αγκασέ, δηλαδή εκ της περιστάσεως, από το προχώρημα που έχει κάνει ο κόσμος. Ποιο; Ο κόσμος οπισθοχώρησε, δεν προχώρησε. Συνδυάζει το προχώρημά του με τον τεχνικό πολιτισμό. Τεχνικός πολιτισμός είναι εφεύρεση, υπόθεση νόμων που υπήρχον, που δεν τις έφτιαξε ούτε η πεθερά μου, ούτε εσείς, ούτε εκείνοι. Τις έφτιαξε ο Θεός. Απλώς βρήκανε ορισμένους νόμους και συνδέουν και έχουν ορισμένα αποτελέσματα. Ποιος νόμος; Η πνευματική υπόθεση, ο πνευματικός κόσμος, ο Χριστός δεν εξελίσσεται. Το πνεύμα δεν εξελίσσεται. Και κάνουν πολύ λάθος που μπλέκουν τον υλικό πολιτισμό, την υλική πρόοδο, με την

πνευματική. Η πνευματική μένει η ιδία. Άλλαξες το ψωμί; Όχι. Άλλαξες το νερό; Όχι. Άλλαξες τον ήλιο; Όχι. Άλλαξες το οξυγόνο; Όχι. Άλλαξες τον ύπνο; Όχι. Τι πολιτισμό μου έκανες; Τι μου έκανες; Βρήκες ότι τα δύο αυτά κάνουν ένα εκείνο. Τα έχει ο Θεός. Οι νόμοι αυτοί είναι του Θεού. Είναι αλλουνού, άλλος ο μάστορας που υπάρχει πίσω. Έτσι κάπως πρέπει να σκέπτεται ο άνθρωπος και να ευχαριστεί τον Θεό μες στην προσευχή. Ποιος προσευχήθηκε που δεν γεννήθηκε με μετάκι; Ποιος προσευχήθηκε που του είχε παπά από πάνω, αυτόν που η γλώσσα η δικιά μας τον τρώει ημέρα νύχτα; Που του είχε μια μάνα να το σταυρώνει; Του είχε μια μάνα και έναν πατέρα που το βάφτισαν και δεν το άφησαν να είναι δαιμονισμένο ακόμη. Γιατί κάθε άνθρωπος μη βαπτισμένος είναι δαιμονισμένος.

Αν δεν έχει θελημένα δαιμόνια, φέρει το δαιμόνιο του προπατορικού αμαρτήματος, φέρει τον θάνατον αυτόν. «Εν ᾧ πάντες ἥμαρτον». Και αυτό σήμερα επιδιώκουν να επιφέρουν στην ελληνική κοινωνία και την οικογένεια, διότι ένας πολιτικός γάμος σήμερα, όχι ιερωμένος από την Εκκλησία,

θα έχει; Θα πάει να βαφτίσει τα παιδιά του αυτός αύριο; Δεν του χρειάζονται. Αυτός, αν πίστευε στην Εκκλησία, θα πήγαινε να τον στεφανώσει η Εκκλησία και να πάρει την ευλογία της Εκκλησίας. Ούτε θα τα κοινωνήσει τα παιδιά, ούτε θα τα βαφτίσει τα παιδιά αύριο. Και όταν είναι να κάνει με αβάφτιστον, είναι να κάνει με δαιμονισμένον. Θα μπαίνουμε από το μεσημέρι μέσα, επί τα πολλά χρόνια.

Αγία Γραφή το εξωτερικό, γιατί δεν έχουν πνευματικούς παπάδες να τους βγάλουν τα δαιμόνια από τη μέση και πηγαίνουν και εξομολογούν τους ανθρώπους που δεν μπορούν να τους κάνουν τίποτα. Όσο να μου τα πεις εμένα, δεν είμαι ο ενδεδειγμένος. Δεν έχω τη δύναμη, δεν έχω τη χάριν από τον Θεό να σε αλαφρώσω. Σ' ακούω, θα σου πω δυο λόγια, τίποτα παραπέρα. Όμως αυτός έχει τη δύναμη από τον Θεό, ο κλήρος, να κάνει αυτή τη δουλειά. Ποιος ευχαριστεί τον Θεό που εγεννηθήκαμε Έλληνες; Ποιος ευχαριστεί τον Θεό για τόσους ανθρώπους που έχυσαν το αίμα τους να στερεωθεί αυτό; Όταν μιλήσαμε εδώ πριν για τον Μέγα Αθανάσιο, θυμήστε τι σας έλεγα. 20 χρόνια ο άνθρωπος σε διωγμούς, στα ξεροπήγαδα και στις φυλακές, να μην προστεθεί ένα γιώτα. Να μην γίνει το «ομοούσιος», να μην γίνει «ομοιούσιος». Ένα γιώτα δεν θα μπει. Και δεν εμπήκε. Εμείς δεν το έχουμε τίποτα. Ε, δεν νομίζω, χριστιανοί είναι κι αυτοί,

άνθρωποι είναι, μάλιστα είναι καλύτεροι και από εμάς. Δεν τους πειράζει ο διάβολος αυτούς, είναι δικοί του, τους έχει στη μέσα τσέπη. Τον Ορθόδοξο πειράζει. Πηγαίνετε σε οποιαδήποτε λεγόμενη εκκλησία των ξένων, σε προτεσταντικές αίθουσες που τις έχουν ως εκκλησίες, σε παπικές που τις έχουν γεμάτο αγάλματα κλπ. Πηγαίνετε όπου θέλετε. Πηγαίνετε σε συναγωγή Εβραίων, σε χάβρα Εβραίων. Πηγαίνετε στους άλλους, τους Μωαμεθανούς, και λοιπά. Νεκρική ησυχία. Πηγαίνετε σε Ορθόδοξη Εκκλησία: από το παγκάρι που θα μπείτε μέχρι κάτω μες στο ιερό βράζει το παν. Ψιλή συζήτηση και κουβέντα οι επίτροποι. Οι ψαλτάδες τρώνε τσίχλες και κοιτάνε ποια θα μπει μέσα. Ο παπάς μέσα γρινιάζει πολλές φορές με τα παιδιά και άλλα συζητούνται και ακούμε από τα μεγάφωνα. Εμείς κοιτάζουμε ποιος θα μπει, συζητήσεις και τα τι αυτά. Μόνο στην Ορθόδοξη Εκκλησία γίνεται αυτό. Γιατί;

Όλα τα συντάγματα των διαβόλων από τα γύρω λεκανοπέδια και από όλο τον κόσμο πηγαίνουν στην Ορθόδοξο Εκκλησία. Κάποτε κατέβαινε ένας γέροντας από το ασκηταριό του στην πόλη με τον υποτακτικό του. Στον δρόμο που πήγαιναν πέρασε από ένα χωριό που ήταν μια εκκλησία και είδε επάνω στην εκκλησία ένα διάβολο, στο καμπαναριό, και καθόταν.

Δεν είπε τίποτα. Προχώρησε πιο κάτω και είδανε μία καλύβη στον δρόμο. Αλλά είδε 100 σατανάδες γύρω γύρω στην καλύβη. Ο μικρός προβληματίστηκε. Σου λέει, τι γίνεται εδώ; Του λέει: «Γέροντα, είναι ευλογημένο να σε ρωτήσω κάτι;» Λέει: «Ναι, πες μου». «Είδατε», λέει, «πιο πάνω που ερχόμαστε, εκεί στην εκκλησία, στο καμπαναριό, που ήταν», λέει, «ένα δαιμόνιο επάνω;» Λέει: «Το είδα». «Εδώ», λέει, «βλέπετε τίποτα;» «Βλέπω», λέει, «μάτσο σατανάδες». «Καλά», λέει, «τι συμβαίνει τώρα εδώ; Πώς δεν έχουν πάει στην εκκλησία;» «Στην εκκλησία», λέει, «δεν προσεύχεται κανένας. Ένας διάβολος τους φυλάει όλους», λέει, «δεν χρειάζεται. Δεν κάνουν τίποτα στην εκκλησία. Πάνε να επιδείξουν το κοστούμι τους και ν' ανάψουν κερί σαν τον μπόι τους,

αν έχουν φάει τη νύφη, αν έχουν φάει την πεθερά, αν έχουν φάει τη γειτόνισσα, αν έχουν δικαστήρια, αν δεν βλέπουν, αν παιδιά δεν κάνουν, αν δεν νηστεύουν, αν, αν, τα τίποτα. Ένας διάβολος φέρει βόλτα όλους», λέει. «Εδώ είναι αντρόγυνο όμως και προσεύχεται», λέει. «Στο σπίτι εδώ είναι αντρόγυνο και προσεύχεται, στην καλύβα αυτή. Γι' αυτό», λέει, «βλέπεις αυτούς τους σατανάδες». Ναι, έτσι είναι. Γι' αυτό βάλλεται η Ορθοδοξία. Ακούσατε να κατηγορηθεί παπάς Καθολικός; Ποτέ. Ακούσατε Προτεστάντη; Ποτέ. Ακούσατε κανένα Βουδιστή να κατηγορηθεί; Ποτέ. Ακούσατε κανένα από τους Μουσουλμάνους εκεί πέρα; Ποτέ. Κανένας χότζας; Ποτέ. Μόνον η Ορθόδοξη. Η Ορθοδοξία είναι καρφί στο μάτι του διαβόλου. Γι' αυτό αυτά πρέπει να τα ξέρει ο άνθρωπος.

Όταν τα ξέρει, ότι από την ημέρα που εβαφτίστηκε και τον έφτυσε τον διάβολο και του είπε «σε αποτάσσομαι» και «συντάσσομαι με τον Χριστό για την πομπή σου και τη λατρεία σου», που τότε είμαστε σε εμπόλεμη κατάσταση με τον διάβολο, του είπαμε όχι, και όσοι συνεχίζουν να του λένε όχι είναι εχθροί του και σαν εχθρούς τους αντιμετωπίζει. Εμείς, όταν έχουμε εχθρούς υλικούς, φροντίζουμε να έχουμε και κάνα πιστόλι και κάνα μαχαίρι στο σπίτι. Όταν έχουμε πνευματικό εχθρό, τι κάνουμε; Ποια τα όπλα; Πηγαίνεις στην εκκλησία; Κοινωνείς; Νηστεύεις; Έχεις δύναμη; Προσεύχεσαι για να αντιμετωπίσεις τα πεπυρωμένα βέλη του σατανά; Τα διδάσκεις τα παιδιά σου; Τα διδάσκεις τους άλλους; Τα υπενθυμίζεις; Τι κάνεις; Γι' αυτό μας πιάνει στον ύπνο.

Ήμουν παθολόγος, γιατρός, και έπαιρνα ένα κουτάλι και με το πίσω μέρος σας πατούσα τη γλώσσα να ιδώ πόσους παπάδες έχετε φάει και πόσους δεσποτάδες και πόσες καλογριές γύρω από το ράσο εσείς οι Ορθόδοξοι. Ίσως να μην έβγαινε κανένας από εδώ ανευθυνόχης ιεροκατηγορίας. Πώς είναι δυνατόν λοιπόν; Και εντούτοις έχουμε τη γνώμη ότι φταίνε αυτοί, φταίνε, και όχι εμείς. Και ξέρετε τι λέμε; Αν δεν παινέψεις το σπίτι σου και δεν σκεπάσεις το σπίτι σου, θα πέσει να σε πλακώσει, λέει μια λαϊκή έκφραση. Και εμείς αυτό δεν το κάνουμε. Αυτό δεν το κάνουμε εμείς, να σκεπάσουμε με τις προσευχές μας την Εκκλησία μας. Να προωθήσουμε παιδιά γεννημένα από τον Θεό για παπάδες. Δεν το κάνουμε. Το κάνουμε γιατρό να κάνει εκτρώσεις,

το κάνουμε μηχανικό, μέσα σε δύο μήνες να έχει πολυκατοικία, να έχει λιμουζίνα, να έχει, δεν ξέρω, 40 φιλενάδες και λοιπά. Το κάνουμε δικηγόρο, να πουλάει την υπόθεση και να παίρνει χρήματα. Το κάνουμε, το κάνουμε, το κάνουμε. Βεβαίως, αυτά που λέγω τώρα δεν είναι απόλυτα. Έχουμε και τους ανθρώπους οι οποίοι είναι τίμιοι και ως δικηγόροι και ως δικηγόροι και ως μηχανικοί και σε κάποιο άλλο επάγγελμα. Αλλά βλέπουμε τέτοια πράγματα. Αν ένα παιδάκι από μικρό, που το βλέπεις, σου πιάνει εκεί πέρα κάτι γαλακτοκούτια και τα κάνει θυμιατήρια, φορεί ένα σεντόνι και λέει «Άγιος ο Θεός», αυτό δεν το προωθείς να το κάνεις παπά, ε; Δεν το κάνεις. Θα γίνουν οι άλλοι παπάδες και ζητάς εσύ, η καλή οικογένεια που δεν έχει και ανάγκη από χρήματα, για να μην βάλει το χέρι του να ζητάει δεκάρες το παιδί αυτό αύριο που θα γίνει παπάς. Δεν το προωθείς για παπά, δεν σου είναι τιμητικό.

Μεγαλύτερη τιμή να δώσεις άνθρωπο από το σπίτι σου στην Εκκλησία. Υπάρχει μεγαλύτερη τιμή; Δεν υπάρχει.

Ήρθε εδώ ο ναύαρχος των Εγγλέζων, όταν ζούσε ο μακαρίτης ο Παπανδρέου, στην Κατοχή, και πήγε στον Πειραιά. Τον προσφώνησε εκείνον τον ξένον, τον ναύαρχο. Γνώριζε δε και την οικογένειά του, είχανε σοβαρά πρόσωπα, και του λέγει: «Θα πρέπει να θεωρείς τον εαυτό σου ευτυχή από την οικογένειά σου, διότι η μοίρα» —δεν πίστευε κι αυτός σε Θεό— «η μοίρα σου επιφύλαξε να έρθεις εδώ, στη χώρα αυτή της ελευθερίας και των φώτων, πρώτος να πατήσεις μετά την απελευθέρωση», και άλλα λόγια που ήξερε τότε ο συγχωρεμένος Παπανδρέου να λέει. Και το αποτέλεσμα είναι, απήντησε αυτός σε δευτερολόγηση, του λέει: «Σε ευχαριστώ πολύ, κύριε πρόεδρε, για τα καλά σου λόγια. Αλλά γνώριζε, από την οικογένειά μας το βραβείο το έχει πάρει ένας ιερεύς που έχουμε αδελφό». Και τι ιερεύς; Προτεστάντης.

Προτεστάντης. Τον πιάσει ο σατανάς, τον γυρίζει σαράντα φούρνους. Ιερεύς Προτεστάντης, και λέει, θεωρεί τιμητικό και το βραβείο το έχει πάρει αυτός. Καταλαβαίνετε τι μας περιμένει; Φυλάξετε λοιπόν ως κόρην οφθαλμού αυτό που η αγάπη του Θεού και η πρόνοια του Θεού μας ενεπιστεύθη. Είτε πίστη ορθή λέγεται είτε πράξη ορθή λέγεται. Και έτσι θα ελπίζουμε ότι θα τον συναντήσουμε μια μέρα, αυτόν τον Αρχιερέα, τον Μέγα, που το εύχομαι σε αλλήλους και εις πάντας. Αμήν.