The Worth of the Church

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Your Eminence, venerable fathers, beloved brothers and sisters in Christ.

Although, by God’s providence, I have often passed through your region and visited your sacred places here—your holy shrines, thank you—I had not yet been given the blessing of being with you, seeing your faces, and speaking to your souls. But it seems that the fullness of time has now come, and God has permitted me, with the blessing of our Holy Church

and of His Eminence, as well as of the other fathers and brethren who labor in this spiritual work here, to be with you today.

I wanted to speak to you out of the abundance of my soul. What else could I do but offer, so to speak, a tithe of whatever God has permitted me to learn during the years in which I too have served this ministry of the word? A person is obliged to tithe both his material goods and his spiritual treasures, for only in this way can both he and those around him be sustained. I am doing nothing more than anyone else would do. Therefore, neither thanks nor praise belong to me. For when a person does his duty,

he does no more than what he ought to do, and, as our Christ has said, he should regard himself as an unworthy servant.

As I too travel through this world, I see and realize, sadly, that our world has drawn away from God. The God who is present everywhere has become, for people, absent everywhere.

People no longer know God. They do not know God at all. They know every football player, every entertainer, and every figure of the underworld, but they do not know God. And the fact that they do not know Him is not the most serious matter. What is serious is that they do not want to know Him. Here we are dealing with perversity. This is no longer mere ignorance. It is perversity, and we are living in a perverse age. Speak to someone today about Christ, and it is as though you were making him drink castor oil. Yet you may speak to him about every kind of depravity—anything indecent, any vile obscenity—and he will open his ears and strain his eyes, eager to absorb it, assimilate it, imprint it on his mind, and pass it on. But he does not want Christ. And the question arises: Why does he not want Christ? Why does he not want Christ? My beloved, I have concluded—though perhaps I am mistaken—that he does not want Christ because Christ reproves his lawless way of life. If Christ blessed people’s misconduct, everyone would be Christian; everyone would accept Christ. But people today do not want Christ because He reproves their lawless lives.

He reproves their dishonest earnings, their unlawful beds, and their corrupt dealings; that is why they do not want Christ today. This is the reason. They do not want to see the clergy or hear the preacher. They would tear up the Gospel if they could; they would even tear down the church bells and turn them into balls for children to play with. They want to erase everything that reminds them of God, death, and judgment. It is said that once, in the formerly great city of Corinth, there lived a notorious and corrupt woman named Lais. In her time, a kind of looking glass was invented—a mirror, as we would call it today, something we can buy for a few coins at a kiosk. But in those days, this first mirror sold at an astronomical price, and only a privileged few could own one. Lais was among those privileged people. With the illicit money she earned through her sinful life, she managed to acquire such a mirror. Her maidservants may well have considered her fortunate. Strangely, however, the very next day she smashed the mirror. She took a hammer

and shattered it in a fury, with spite—she simply smashed it. When the other women saw that she had destroyed something everyone longed to possess and took pride in owning, not to mention how much money she had paid for it, they thought she had gone mad. They hovered around her, trying to discover what had happened. At last, one of them managed to draw the reason out of her and learn why she had smashed the mirror. And what do you think she discovered? Why had Lais broken it? Because the mirror had dared to show her a wrinkle beginning to furrow her face. She did not want to see it.

Was the mirror to blame, Lais? Is the Gospel to blame because it tells you that what you are doing is wrong? Shall we tear up the Gospel so that it no longer reminds you of your sin? Shall we abolish Christ so that you may be free of every restraint? What shall we do? This is exactly what is happening today. Sadly, we have become modern-day Laises, and we refuse to see. This is what is so grievous and sorrowful. Yet among those who stubbornly, maliciously, and from the outset reject every religious discussion, there are also people who remain in ignorance and simply follow the others.

It is especially for these people that this serious discussion is taking place. We speak for the others as well, but they will not benefit as much, because when a person refuses, even God will not compel him. Do you understand what a human being is? Do you understand the power of human free will? It can oppose even God. Of course, when the curtain falls tomorrow, God will bring that person before the judgment seat; but today a person can shut God out. He refuses, because our Christ has said that the person himself must also be willing. As one Father of our Church puts it beautifully and concisely: “He who created you without you cannot save you without you.”

He who created you without first asking you cannot save you without your consent. He respects your free will. These people, then, will be left without excuse. Let them hear as well. But they are so prejudiced that they decide from the outset: “We will reject it. We will not accept it.” They will seek out a thousand other theories so that they may remain in their delusion and continue along their own path. One day they will repent, but it will be too late. One day they will see, but it will be the last day on which they see—just as the mole sees on the final day of its life, when that day is already its last. There will be no time left to do anything.

So let those who remain in ignorance now learn this:

Do you want to be saved? They will answer me, “And who does not want to be saved?” But what are you doing in order to be saved? That is where the discussion immediately begins. Every year you celebrate, and as I heard His Eminence say so beautifully, you prepare to welcome our Lord, who is coming once again in a few days. Once again He comes to save mankind, yet mankind still is not saved, although two thousand years have passed. Why is mankind still not saved? Because man does not add his own willing consent. Christ desires all to be saved and to come to the knowledge of the truth. He is waiting for the human person to say, “I will.” But man refuses. Until the end of the age, Christ persists year after year, continually reminding him, in the hope that he may set out, that he may at last be willing.

If you ask anyone, you will find that he believes he is doing what is right and what God desires, and that he is walking straight toward Heaven. He will present you with a religion of his own making. You will see that he has decided for himself whether he should fast, when he should fast, and how he should fast; whether he should confess and where—to the icons, directly to Christ, nowhere at all, or to the priest. He has decided whether he should receive Holy Communion and when—once a year, three times, every Sunday, frequently, or in some other way. He decides whether he should have children and how; whether he should steal from the cashbox and how much he may steal, since the tax authorities steal from him and are more powerful. You will see that...

people have fashioned their own kind of religion. Everywhere you hear, “I have Christ within me.” Everyone tells you, “My church is my home.” A few days ago, when I was in Canada, a drama student said to me, “I do not need to go to church, as my mother keeps telling me. My church is in my own home.” Thank you. The young man did not understand what the Church does and what a house does. Fortunately, he was well disposed, and when I explained what he could not have at home compared with what the Church possesses, he said, “Okay. Yes, I understand. You have opened my eyes. Thank you very much.” Our own people here do not respond that way. They hear a truth they did not know, and then try to reject it, searching for some pretext to dismiss it.

Instead, they should accept it with simplicity and move forward. So if you ask people, “What are we doing to be saved? Am I pursuing my true purpose? Am I laboring for my salvation?” they answer, “I am all right. I came to church, so I am all right. I lit my candle and left. After all, I have God within me.” Do you think that all these people—who have as many kinds of Christianity as there are heads—will all be saved? Are there really so many roads leading to Heaven? Christ claimed the way exclusively when He said, “I am the way.” He did not say, “I am a way.” He used the definite article: “I am the life; I am the light.” That definite article makes both the Person and the way unique. Therefore, you must follow the way Christ walked and the teaching Christ proclaimed.

People are not free to invent their own way of being saved. What is man’s desire? What is his ultimate desire? Have you considered it? Do you know? It is to become a citizen of Paradise. You heard earlier what His Eminence said: the devil slandered God to man and drove him out of Paradise. And what do we say in the funeral service? Do you remember? “May I also find, through metanoia and repentance, the way” by which to return. And what does another verse say? “Grant me the beloved homeland, making me once again a citizen of Paradise.” Thus, man’s desire is to become once more a citizen of Paradise. But man has not come to believe that this is the one purpose for which he came to earth: he came

to labor so that he might return to Paradise. He did not come to remain on earth. Consider a few definitions that I will give you. Man is not a permanent inhabitant of the earth, whatever our great and learned thinkers may say. What is he, then—an inhabitant of the stars? No. He is a tenant on earth, not its permanent inhabitant. He is a tenant, and whenever the rightful Landlord wills, He serves him notice: “Out.” “For here we have no continuing city,” says Paul, “but we seek the one to come.” Is that not so? Do the things here truly belong to us? No, we merely make use of them. We neither brought anything

nor will we take anything away. Did you bring anything with you? No. Did I? No. Will I take anything with me? No. Have you seen the burial shrouds they put on us? They do not even have a pocket for a handkerchief—not even one tiny pocket. What would you need it for? You cannot take anything from here. Why would you need a pocket? Let its absence remind you that you will take nothing with you. When a person remembers and understands that he did not come here to stay, but is leaving for the place where he will remain, then he sees that it is that life which truly matters. Although this life, and the way we live it, gives shape to that life, nevertheless it is that other life which must be our supreme purpose—the upward call. This must be my concern: that I reach that place, and how I am to get there.

The grave is not the end, as some people say. The grave is the beginning of another life, a life with no end. Man did not come into this world merely to live. Some say that people come and work for their daily bread. But what is the true daily bread? It is He who is upon the Holy Altar, not the bread made by the baker, which snakes, birds, chickens, and every creature can eat. Man came in order to die—and through death, to live. Christ brought that Kingdom, the Kingdom that has no end. Reflect deeply on these things, and you will begin to struggle inwardly and to see everything differently. Then you will begin to accept the teaching of Jesus, of the Gospel, and of the Church as a whole. Otherwise you will say, “As for me...”

You seek to devour your neighbor and make what is his your own—to seize even the possessive words, changing “his” into “mine.” Yet it is neither yours nor his; it belongs to Him, to God. We are merely stewards. I remember visiting the desert of the Jordan. At the Monastery of Chozeba, I saw an inscription written by a monk in a cell: “My cell is mine today, another’s tomorrow, and never anyone’s forever.” That is how it is. Today I live here; tomorrow someone else will live here, and after that, someone else again. No one remains permanently. Begin, then, to think in this way, and see how differently everything will appear.

We imagine that we came here to stay. We did not come to stay; we came to depart. And woe to us if the road we follow is not the right one. My dear friends, at this moment there are four opinions about every person. You are listening to me and forming an opinion. If you were asked to issue a certificate concerning Panagopoulos, you would write one. But your certificate has no standing anywhere. It serves no purpose, whether your opinion sends me to Hell or to Paradise. It means nothing. You cannot send me anywhere. That is the first opinion: what the world says. Why, then, should I let my life be governed by what the world says and follow its judgment, when its opinion has no standing anywhere?

Those who know me better—my family, the people of my household, my children—could also write a certificate about me, and their opinion would differ from yours, since you are hearing me for the first time. Yet their certificate, too, has no standing anywhere. Then there is my own opinion, for I know secret things about myself that neither you nor my family know. But my opinion has no standing either. Those are three opinions. What is the fourth? What does He—God—say about me at this very moment? That is what matters. Has that ever concerned you? The question is not what certificate you issue for your dear little self, your husband, your girlfriend, or your friend—the people with whom you eat, sin, and construct your own religion. You say, “I am careful; I do not even step on ants,” and other such things. These are lies. Are you following the path Christ has given you for salvation?

Christ showed one path and gave one specific way. If you were to speak about everything Satan has devised—as His Eminence said—how he has led people astray and induced them to create religions of their own, you would tear your hair out. Today, abroad, there are four hundred varieties of Protestantism. Four hundred! Who, then, possesses the truth? Who has the path that leads to the Kingdom of Heaven? There are four hundred of them, even though the path is one. This is that one path: the Orthodox, Eastern, Apostolic Church. There is only one path, whether we are willing to understand it or not. There is one path. Yet even in the fullness of the twentieth century, when man has landed on the moon, he still refuses to come down to earth, accept things as God has given them, and follow this path with his hands raised in surrender. For to believe means to surrender.

It means setting my own ideas aside and following Him who first took up the banner—Christ. He goes before me, opens the road, and I follow. He has left everything ready and set in order for us; we need only put it into practice. What Satan ultimately succeeds in doing to many people, whether knowingly or unknowingly, is keeping them away from the Church and from the Mysteries of the Church by various means. Some are quite content to remain outside. So I would like to ask myself, and then ask each of you: Is there salvation outside the Church? That is the question I want us to face.

You may be a good person at the coffeehouse, in your relationships, at your Sunday work, or out in your field. You may consider yourself good and simply go on living as you please. But will you enter Paradise? Are you being saved? Is that the appointed road? Will it take you there? Here in the Church you hear, “Blessed is the way in which you walk today.” When you were born, the Church came and received you, read the prayers over you, and took you into her care. When your mother completed the forty days, the Church brought you and received you here within her walls. She gave you new birth: she buried you in Baptism and raised you to new life. She nourished you at the breast of Holy Communion. When your soul became sick, she cleansed you through Holy Confession. When your body became sick, she healed you through Holy Unction. She nourished you with the Blood and Body of Jesus. And now she says to you, “Blessed is the way in which you walk today, for a place of rest has been prepared for you.” How, then, will you leave your field and go straight into the Kingdom?

Will you leave the coffeehouse, or wherever else you may be—the stadium or the cinema—and enter the Kingdom of Heaven? How? The appointed place is here; the mint is here. Here the coin is struck, here it is sealed, here it is signed, and from here you receive your ticket to the Kingdom of Heaven. Do you think that because you perform good works, you will enter the Kingdom? Will everyone who does good works enter the Kingdom of Heaven? People are deceived. If that were so, the Kingdom of Heaven would belong to the rich, since they have the means to perform many works and thereby enter it. Or else the Lord should have sent an archangel to proclaim: “Do good works on earth, and then come, and I will admit you into Paradise.” But He Himself came and was crucified. He shed His Blood, and His side was opened. From it flowed two streams, water and blood. He left us the Church, priests, and the Mysteries, and through them we go to the Kingdom. Did He preach salvation through works? No. He preached Christ as salvation.

He is not an employer who pays for works; He is the Giver of Life. His side is called life-giving, His Cross is called the Life-giving Cross, and His tomb is called life-giving. Have you grasped these things? Do you understand what I mean? Take heed, then. In the Old Testament, God prefigured the Church through the Ark, which was a type of the Church. Even wild beasts were inside the Ark and were fed from the provisions Noah had stored there. All those within were preserved, survived, and afterward went forth over the earth. But all who did not enter the Ark—whether prominent or unknown, wise or otherwise, whatever rank they possessed—were lost.

Even the craftsmen and builders who constructed the Ark were lost. This also applies today to those who give many gifts to churches and monasteries but do not themselves enter the Church. There is another type in the New Testament, found in the parable of the Good Samaritan. Where did Christ take the man who had fallen among thieves? He took him to the inn. A place resembling the kind of inn Christ had in mind in this parable still exists today. If someone is counted worthy to visit the Holy Land, he will see it on the right-hand side of the road descending toward Jericho—the place the Lord had in mind when He told the parable of the Good Samaritan.

Who is the man who fell among thieves? In general, he is Adam—he is mankind. Who are the thieves? The servants of Satan. What did Christ mean when He said they left him “half dead”? They killed his soul but left his body alive. For when did Adam die bodily? Nine hundred and thirty years later. When did he die in his soul? At the very moment of his disobedience. There are two kinds of death, because man has both soul and body. For us, death is when a person is placed in the coffin. That is bodily death, the death of the body. What we commonly call death is the separation of the soul from the body. But there is also the separation of God from the soul, and that is the death of the soul. Do you know how many walking cemeteries there are among us? What did the Lord say to the elder brother about the prodigal son?

“This brother of yours was dead and is alive again.” But he had been out feasting with his girlfriends. In what sense was he dead? Precisely in that sense. Away from the Church, away from his father’s house, and away from the Mysteries, man is dead, though he bears the name of being alive. We ought to hang flags at half-mast over our homes. We have so many dead among us: so many who have not confessed, so many who do not attend church, so many who have no relationship at all with Christ and His Church. Flags at half-mast should be hanging so that we may plainly know who is living and who is dead. He was found “half dead.” The Levite passed by, and the priest passed by; each saw him and went on. Neither the Law nor the Scriptures could help him, nor could all the sacrifices offered in the Old Testament. The Samaritan—Christ—had to come, show mercy to mankind, and give His Blood, symbolized by the wine.

There were two vessels, one of oil and one of wine. He set the wounded man on His own beast—that is, Christ clothed Himself in our human flesh—and took him to the inn. He did not take him to a coffeehouse, a stadium, or out for a stroll. He took him to the inn. And what is the inn? It is the Church. She receives everyone, and all who wish may remain. She has one door through which people enter and forty through which they leave. Do you wish to stay? I do not hold you captive. Do you not wish to stay? Then leave. Christ left the man at the inn and gave the innkeeper two denarii, commanding him to care for this man who had fallen among thieves—this wounded, sick man. Today the clergy, the innkeepers, carry out this command. They care for those who have fallen among thieves, into the hands of Satan and the devil. Every person who falls outside the Church falls into the hands of Satan, into sin.

If a person sins, he must come here, to the Church. Whether he lies, swears falsely, steals, kills his own child, or commits some other sin, outside the Church there is absolutely no way for him to wipe that sin away. He may live on roots for a thousand years, yet he will not erase even one sin from himself. Sins are confessed and forgiven in the way Christ appointed. I repeat: good works do not save a person. They cannot erase a single sin. Therefore, a person must come here. This is the inn. Here people are saved. And when Christ returns at the Second Coming, He will repay both the innkeepers and us. Yet who accepts that there is no salvation outside the inn? Everyone speaks about what someone may be doing in secret.

But I see what he does openly: I see that he never sets foot in the Church. Yet he believes he will be saved because he performs good works. Yes, works have value even now, but apart from the Blood of Christ they have no saving power. Good works do have value. I am not saying that we should stop doing them—certainly not. You must perform good works, but you must not place your hope in them. Listen carefully to this definition, if you will: good works determine the quality of a person’s place in Paradise. I will repeat it. A person’s works determine the quality of his place in Paradise. When you board a ship, it has different kinds of accommodation, does it not?

There is first class, second class, third class, luxury class, tourist class, deck passage, and even the hold. The place you obtain depends on how much you reach into your pocket and pay. Is that not so? But do you know what Christ—the Blood of Christ—is? He is your entrance into Paradise. Having a place in Paradise is one thing; being able to enter Paradise is another. Consider an apartment building with thirty apartments. Rich people, people of moderate means, poor people, and others all live there. They have different apartments according to how much they have spent on them. But now imagine someone arriving at the entrance.

You see a certain gentleman who owns a magnificent penthouse apartment, so splendid that you would hesitate even to step inside, yet he is sitting outdoors. You ask him, “Why are you outside?” He replies, “I have no key.” And the rain pours down upon him because he has no way to enter and go up to his apartment. The key that gives you entrance into Paradise, into the penthouse, is Christ. You need the apartment, yes, but you also need the key in order to enter. Therefore, you must do your good works, but you also need the Body and Blood of Christ. The Blood of Jesus Christ cleanses us from every sin. It is not sold in the marketplace, found along the road, or found outside. It is found here, in the Church. This is what cleanses us from every sin. No one can produce it—not any priest in the world and not any layman. Even if an Orthodox clergyman...

...is sinful, the Holy Eucharist and the Mysteries in general are not accomplished by the personal holiness of the clergy; they are accomplished by the grace bestowed upon the priesthood. Have you noticed a certain detail? If, for example, you hear a Roman Catholic priest in confession, do you know what he will say? “I forgive you; I baptize you”—with “I” placed first. “I crown you in Holy Matrimony; I...” But have you heard how our Mysteries are celebrated? “The servant of God, so-and-so, is crowned in Holy Matrimony with the handmaid of God, so-and-so, in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.” He “is crowned”; the priest does not say, “I crown him.” By whom, you ask?

He is crowned in Holy Matrimony in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit; he is baptized in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit. The priest, then, is an instrument. He does not accomplish these things by himself, through his own holiness or purity. The Holy Spirit works through him. That is another matter. The priest may be sinful, and he will give an account to God; but that is a separate question. The Mystery is nevertheless accomplished. As for Holy Confession, I have heard many intellectuals object to it. I once heard a lawyer friend say, “Why should I go to a priest who behaves in such-and-such a way? What can he forgive in me? Where did he get such power and grace?” I told him, “Listen, my friend, that is not how things are.”

When you humble yourself, kneel, and allow the priest to place his epitrachelion over you, what does he say? That sinful priest raises his hands and prays: “You, O Lord, who declared that whatever is bound on earth shall be bound, and whatever is loosed shall be loosed, loose also Your servant...” The priest himself does not loose your sins; Christ does. If you mean that Christ is sinful, I told him, then we disagree. I believe that He is holy and all-holy. If the priest is sinful, that is charged to his own account. Besides, priests also confess to one another. They are human beings: they sin, they fall, they rise again, and they struggle. Yet see how we magnify particular incidents—or deliberately manufacture isolated incidents...

so that we can accuse the clergy? The ultimate aim is to shut all this down. This is Satan’s work, because Satan’s interests are being harmed. Have you ever heard any talk against the clergy of any other church, whether Protestant or papal? Nothing. Only against Orthodoxy. Why? Because it is the only Church. That is what puts out Satan’s eye. The sinful priest puts on his stole; the devil sees it and writhes on the ground. Let any cardinal put on a stole and do whatever he likes: there is no voice and no one hears. It does not trouble the devil at all. But we do not understand these things, and because some of these people

have faults and human weaknesses, we think the Church should be shut down. If that were so, Christ Himself should have shut it down, since roughly thirty percent of His first Twelve had faults. Did He not have Judas, who sold and betrayed Him? Did He not have Peter, who denied Him? Did He not have Thomas, who questioned Him? Did the first members of the Church not have faults? Does the Gospel say anywhere that Judas performed no miracles because he was wicked and a thief, as John says in his Gospel? No. And yet some people pick up Eleftherotypia and say, “Look what it says here.” Well, what does it say? What could it possibly say? Has it abolished the Church of Christ, so that I should stop going to Church?

Should I stop receiving my antidoron and God’s blessing from the priest’s bloodstained hand? Will Satan drive me out because of the failings of a man, when I do not even know whether the accusations are true? Will he drive me out? Sadly, many people do not take care about this. My dear friends, perhaps I am about to say something bold that may scandalize some of you. For my part, at this very moment, I believe, prefer, and pray that, if it ever came to it, the sun and moon—or even my own sight—should vanish. I would rather lose all these than see the sinful clergy and the Orthodox Church disappear from our midst. People will understand only when they die and pass over there. Only then will they understand the

harm they did to themselves and the harm they did to others. They will be waiting there to receive something from here, like the rich man in the parable who said, “Send Lazarus,” but Lazarus will not be sent, because there will be no one here to send him. Then we shall understand why Christian people kept away from what takes place in the Orthodox Church. When I went abroad, I gave thirty-three talks explaining what the Church is. Fifteen of them were on “Our Duties Toward the Departed,” because we imagine that only we are the Church, forgetting those who are waiting for us over there. Tomorrow we too shall pass over and wait. What happens then? Everyone depends on what is done here.

Everyone depends on that Prothesis over there, on this Holy Chalice, and on the sinful clergy—on this priesthood. There is no greater injustice than the injustice being done to them. Satan exploits people’s ignorance, and he has nearly succeeded in emptying the churches. People remain outside. “Why should I go there? I am superior; I am better.” Has the Church gone astray? Has the Church gone astray? John Chrysostom says, “Better to seem to be wrong with the Church than to insist on being precisely right outside her.” Outside the Church there is no salvation. Within the Church, Christ saves a person. If we knew what the clergy mean for us, we would carry them on our backs. We would not let a single priest walk on the ground, however sinful he might be. Thank you.

We should receive a blessing—not from the individual person as such, because George is one thing and Father George is another. The priest does not sin; George sins. Would you like me to help you understand? Open the twelfth chapter of Numbers in the Old Testament. I cannot believe that you do not have an Old Testament, however young you may be. There you will find Miriam and Aaron, the two siblings of Moses. While Moses was absent, they spoke against him, and because of this accusation Miriam was struck with leprosy—leprous all over. Aaron was not struck with leprosy, even though they had accused Moses together. Aaron was not struck with leprosy.

When they saw that she had turned completely white, they understood the cause: they had spoken against Moses. They went to Moses, and he prayed to God—he prayed to God to deliver and cleanse her. God imposed a canon: she was to remain outside the camp for one week, and then she would be cleansed. She did indeed fulfill the canon, remaining outside in the fields for a week, and after a week she returned cleansed. But why was Aaron not struck with leprosy, since he too had joined in accusing Moses? He was the high priest. He was not struck with leprosy. Is this not a great example? Is this not a powerful sign?

If only we could see and understand! At least in Athens, when we see a priest, some regard it as a superstition, though we ought to regard it as a blessing. We are seeing a man who takes God in his hands and offers Him in sacrifice every day. However unworthy he may be, he is still a human being.

We should regard it as a blessing, bow deeply before him, kiss his hand, receive his blessing, and then go about our work. Yet we do not do this. We regard the sight of a priest as bad luck, and sadly many people instill the same idea in their children, teaching them to feel hostility toward the clergy. “But,” someone may say, “should we respect them after everything we read about them?” Christ said, “He who rejects you”—that is, he who rejects you—“rejects Me.” Does Christ accept them or not? Ask the priest to read the prayers over a little water and make the blessing of water. Will it spoil? It will not spoil in a thousand years. Make it yourself—you cannot. Let a papist make it—he cannot. Let a Protestant make it—he cannot. Let a Freemason make it—he cannot.

but that sinful priest whom you accuse—the sinner, and I am not saying that I know what he has done—he will make it the blessing of water. Christ, then, accepts him. Who are you to stand before Christ’s own eyes and say to the priest, “And who do you think you are?” Yet Christ still accepts him. Woe to such a person! “He who rejects you rejects Me, and he who rejects Me rejects Him who sent Me.” Such a person is both an Antichrist and an enemy of God. What I am telling you is what Christ Himself says in Holy Scripture. I shall tell you something else that is fearful, so that you may know it.

Consider Palm Sunday, the day of our Lord’s entry into Jerusalem. What do you remember? What happened then? He spent the night in Bethany, and in the morning He set out to enter Jerusalem. After going some three or four hundred meters—that is about the distance—He sent two disciples to a small village nearby called Bethphage and said, “Bring Me a young donkey that is there; I need it.” They went and brought it. Even today, the place where Christ mounted the donkey and rode into the city can still be seen. An altar has been placed there, and the site has been protected and enclosed. Tradition even says that the animal which carried Christ into the city returned and died at

the very place where it had first received Christ upon its back. Saint Clement of Alexandria says that Christ was accused of entering Jerusalem as a rex—that is, as a king—in pride. But if He had been proud, He would not have mounted a donkey; He would have taken a fine warhorse. Instead, the Leader of humility and patient endurance chose the animal of humility and patient endurance, and on it He entered the city. What did the donkey itself have to do with it? Yet what a reception took place!

The young donkey, carrying our Lord upon its back, passed over all the garments and branches they had spread before Him. Now let us go there together, stand among the people of Jerusalem, and ask them: “Ladies and gentlemen, why all this splendor? Why all this expense? Why these gestures? Do you not see? The animal is trampling on them. Are you not ashamed to let an animal tread on these things? Is this why you spread them out?” What would their answer have been? I think you will agree that it would have been this: “We did not spread these things for the young donkey. We spread them for the One whom the donkey carries upon its back. When the One it carries dismounts, we will take the donkey back to its manger.”

What, then, of the priest today, who bears within himself his very God? Is he worth nothing? Shall we insult him and accuse him? Is he worth nothing at all? Is that young donkey more worthy than today’s priest, who has been baptized and ordained? Is the donkey more worthy? Where shall we stand? What excuse shall we offer? Some people prepare to receive Holy Communion without first coming to Holy Confession. “Should I go to the priest for confession? I will go to Communion without it.” If the priest is too sinful to hear your confession, then he is also too sinful to consecrate the Holy Eucharist for you to receive without confession, you cunning man. How is he worthy to prepare the Holy Eucharist for you? How do the Lord and grace use him so that the bread becomes the Body

and the wine becomes the Blood, so that you and I may receive Holy Communion without confession, yet grace supposedly does not come through him when you confess? The evil one is deceiving you. Take care while the Lord’s grace still gives you time. “The goodness of God leads you to metanoia, to repentance,” as Paul says. Do not waste your time or your day. Do not remain outside the Church any longer. Return to the Church, pray for the Church, come into the Church, and within the Church you will be saved. Christ is here. Do not look for saints in the Church. They are not saints. The Church is a hospital, and the people inside are sick. Many times in a hospital, among all the sick people, even the doctor treating you is ill. Is that not so? Do healthy people go to hospitals? That is how it is. Some are seriously ill and others less so. There are no healthy people in hospitals. This is a hospital for souls.

You remain outside. Outside there is no salvation. There is no salvation by oneself, no salvation by works, and no salvation through the world. There is salvation through Christ. This is the way. From here, the human person will be carried into the Kingdom of Heaven. Through the prayers of the holy bishop and the priesthood, I pray that the Kingdom may be granted to all the world and to us as well. Amen.

Σεβασμιότατε, σεβαστοί μου πατέρες, αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί.

Ο Θεός, παρότι πολλές φορές έχω περάσει από τα μέρη σας εδώ και έχω μεταβεί στα σεβάσματά σας εδώ, στα Άγια Προσκυνήματά σας. Ευχαριστώ. Εν τούτοις, δεν μου είχε δοθεί η ευλογία αυτή να βρεθώ μαζί σας, να ειδώ τα πρόσωπά σας και να μιλήσω στην ψυχή σας. Όμως, φαίνεται, ήρθε το πλήρωμα του χρόνου και επέτρεψε ο Θεός, με την ευλογία της Αγίας μας Εκκλησίας

του Σεβασμιωτάτου και των άλλων πατέρων και αδελφών που εργάζονται στο πνευματικό έργο αυτό εδώ, να βρεθώ σήμερα μαζί σας.

Ήθελα να σας ομιλήσω από το πλεόνασμα της ψυχής μου, δηλαδή τι να κάνω; Να αποδεκατήσω, ούτως ειπείν, ό,τι επέτρεψε ο Θεός μέσα στα χρόνια που διακονώ και εγώ τον λόγον αυτόν να γνωρίσω. Ο άνθρωπος έχει υποχρέωση να αποδεκατεί και τα υλικά του αγαθά και τα πνευματικά του κτήματα, διότι έτσι μόνο μπορεί να διατηρηθεί και να διατηρηθούν και οι πέριξ αυτού. Δεν κάνω τίποτα άλλο παρά μόνο εκείνο που και οποιοσδήποτε άλλος θα το έκανε. Κατά συνέπεια, ούτε ευχαριστίες μου ανήκουν ούτε έπαινοι μου ανήκουν. Διότι όταν ο άνθρωπος κάνει το καθήκον του

δεν κάνει τίποτα άλλο από ό,τι πρέπει να κάνει και θα πρέπει να θεωρεί, όπως έχει πει ο Χριστός μας, τον εαυτόν του αχρείον δούλον.

Στον κόσμο αυτόν που γυρίζω και εγώ, βλέπω και διαπιστώνω, δυστυχώς, ότι ο κόσμος μας απεμακρύνθη από τον Θεό. Ο πανταχού παρών Θεός έγινε πανταχού απών.

Δεν γνωρίζεται από τους ανθρώπους πλέον ο Θεός. Δεν τον ξέρουν τον Θεόν οι άνθρωποι. Γνωρίζουν όλους τους ποδοσφαιριστές, γνωρίζουν όλους τους καλλιτέχνες, γνωρίζουν όλους του υποκόσμου και δεν γνωρίζουν τον Θεόν. Και το ότι δεν τον γνωρίζουν δεν είναι τόσο σοβαρό. Το σοβαρό είναι ότι δεν θέλουν να τον γνωρίσουν. Εδώ έχουμε διαστροφή. Ξεφεύγουμε από την άγνοια πλέον. Έχουμε διαστροφή και βρισκόμεθα σε εποχή διαστροφής. Όταν ομιλείς του ανθρώπου σήμερα για Χριστό, είναι σαν να τον ποτίζεις ρετσινόλαδο. Ενώ μπορεί να του μιλήσεις πάσης φύσεως διεφθαρμένο τι, οτιδήποτε σόκιν, βωμολοχία αισχρή, και να ανοίξει αυτιά και να τεντώσει μάτια, δεν ξέρω με τι, να το απορροφήσει, να το αφομοιώσει, να το αποτυπώσει και να το μεταδώσει. Τον Χριστό δεν τον θέλει. Και τίθεται το ερώτημα: γιατί άραγε δεν τον θέλει τον Χριστό; Γιατί άραγε δεν τον θέλει τον Χριστό; Δεν τον θέλει τον Χριστό, αγαπητοί μου, διεπίστωσα — ίσως να πέφτω έξω — διότι του ελέγχει τον παράνομο βίο. Εάν ο Χριστός ευλογούσε τις ατασθαλίες των ανθρώπων, όλοι θα ήταν χριστιανοί, όλοι θα τον εδέχοντο τον Χριστό. Σήμερα όμως τον Χριστό δεν τον θέλει ο άνθρωπος, διότι του ελέγχει τον παράνομο βίο.

Ελέγχει το παράνομο μπεζαχτά του, του ελέγχει το παράνομο κρεβάτι του, του ελέγχει την παράνομη τράπεζά του και δεν τον θέλει τον Χριστό σήμερα. Αυτός είναι ο λόγος. Ούτε τον κλήρο θέλει να τον βλέπει ούτε τον ομιλητή να τον ακούει, και το Ευαγγέλιο, δυνατόν να το σκίσει, και τις καμπάνες των εκκλησιών να τις σκίσει και να τις κάνει μπάλες να παίζουν τα παιδιά. Να εξαλείψει καθετί που υπενθυμίζει Θεόν, θάνατον και κρίσιν. Λέγεται ότι κάποτε, σε αυτή τη μεγάλη ποτε Κόρινθο, υπήρχε μεταξύ των και μια διεφθαρμένη μεγάλη που άκουγε στο όνομα Λαΐς, και επί των ημερών αυτής εφευρέθη ένα είδος κατόπτρου, ένα είδος καθρέφτη, όπως θα λέγαμε σήμερα, που εμείς τον αγοράζουμε ένα δίφραγκο στο περίπτερο. Αλλά τότε ο πρώτος αυτός καθρέφτης που ευρέθη επωλείτο σε αστρονομική τιμή και λίγοι ήσαν οι προνομιούχοι που μπορούσαν να έχουν έναν καθρέφτη στην κατοχή τους. Ένας των ανθρώπων των προνομιούχων ήταν και αυτή η Λαΐς, που κατόρθωσε με τα χρήματα, τα παράνομα που έβγαζε λόγω της αμαρτίας της, να αποκτήσει έναν καθρέφτη τέτοιον. Εθεωρήθη μακαρία, βέβαια, από τις θεραπαινίδες της ίσως, αλλά παραδόξως την άλλη μέρα τον καθρέφτη τον έσπασε. Επήρε ένα σφυρί,

τον έσπασε με μανία, τον έσπασε με κακία, τον έσπασε απλώς. Όταν είδανε οι άλλες ότι έσπασε αυτό που ποιος δεν το ήθελε να το έχει, που εκολακεύετο να έχει ένα τέτοιο πράγμα, εκτός των χρημάτων που έδωσε, ενόμισαν ότι τρελάθηκε. Και την έφερναν τώρα βόλτα να δούνε κατά πόσο και τι. Κάποια, λοιπόν, κατόρθωσε να της εκμαιεύσει, να μάθει γιατί έσπασε τον καθρέφτη. Και τι λέτε ότι διεπίστωσε; Γιατί τον έσπασε τον καθρέφτη; Διότι ο καθρέφτης ετόλμησε να της δείξει μια ρυτίδα που άρχισε να αυλακώνει το πρόσωπό της. Δεν ήθελε να το δει.

Ο καθρέφτης φταίει, Λαΐς; Δηλαδή το Ευαγγέλιο φταίει που σου λέει ότι αυτό που κάνεις δεν είναι σωστό; Θα σκίσουμε το Ευαγγέλιο για να μη σου υπενθυμίζει την αμαρτία σου, θα καταργήσουμε τον Χριστό να σε αφήσει ελεύθερον από χαλιναγωγήσεις; Τι θα κάνουμε; Αυτό τούτο συμβαίνει σήμερα. Σύγχρονες Λαΐδες είμεθα, δυστυχώς, και δεν θέλουμε. Αυτό είναι το θλιβερό, αυτό είναι το λυπηρό. Όμως, μέσα στους ανθρώπους οι οποίοι με πείσμα, με κακία, εκ προοιμίου αποκλείουν κάθε θρησκευτική συζήτηση, είναι και οι άνθρωποι οι οποίοι εν αγνοία διατελούν, ακολουθούν τους άλλους.

Γι’ αυτούς γίνεται η συζήτηση η σοβαρά. Για τους άλλους γίνεται και γι’ αυτούς συζήτηση, αλλά δεν θα προκύψει ωφέλεια τόση, διότι όταν ο άνθρωπος δεν θέλει, ούτε ο Θεός δεν μπορεί. Ξέρετε τι θα πει άνθρωπος; Ξέρετε τι θα πει αυτεξούσιο του ανθρώπου; Δυνατότερο και από τον Θεό. Αν πέσει, βέβαια, αύριο η αυλαία, τον άνθρωπο θα τον καθίσει στο σκαμνί, αλλά σήμερα όμως τον κλείνει έξω τον Θεό ο άνθρωπος. Δεν θέλει, γιατί ο Χριστός μας είπε ότι θέλει. Και λέγει ωραία ένας πατήρ της Εκκλησίας μας, επιγραμματικώς: «Ο άνευ σου πλάσας σε, ου δύναται άνευ σου σώσαι σε».

Αυτός που σε έφτιαξε χωρίς να σε ρωτήσει δεν μπορεί να σε σώσει χωρίς να σε ρωτήσει. Σέβεται το αυτεξούσιό σου. Οι άνθρωποι, λοιπόν, αυτοί θα καταστούνε αναπολόγητοι. Να ακούσουν και αυτοί. Αλλά όμως είναι προκατειλημμένοι κατά τέτοια έννοια. Εκ προοιμίου θα το απορρίψουμε. Δεν θα το δεχτούμε. Θα αναζητήσουν χίλιες δυο άλλες θεωρίες για να παραμείνουν στην πλάνη τους και στον δρόμο τον δικό τους. Θα μετανοήσουν μίαν ημέρα, αλλά θα είναι αργά. Θα δούνε μίαν ημέρα, αλλά θα είναι η τελευταία ημέρα που θα δούνε, όπως βλέπει και ο τυφλοπόντικας την τελευταία ημέρα της ζωής του, αλλά είναι η τελευταία ημέρα της ζωής του. Δεν έχει περιθώριο να προλάβει τίποτα.

Άνθρωποι, λοιπόν, που διατελούν εν αγνοία, τώρα ας μάθουν ότι

να σωθείτε; Θα μου δώσουν την απάντηση: «Και ποιος είναι εκείνος που δεν θέλει να σωθεί;» Και τι κάνεις για να σωθείς; Αμέσως αρχίζει η συζήτηση. Κάθε χρόνο εορτάζεσθε και, όπως άκουσα τον Σεβασμιότατο ωραία να λέει, για την υποδοχή του Κυρίου μας, που έρχεται σε λίγες μέρες και πάλι. Πάλιν έρχεται για να σώσει τον άνθρωπο, όμως ο άνθρωπος δεν σώζεται ακόμη, παρότι περάσαν δύο χιλιάδες χρόνια. Γιατί πάλι δεν σώζεται ο άνθρωπος; Διότι δεν βάζει και το δικό του θέλω. Ο Χριστός θέλει πάντας σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν. Περιμένει και του ανθρώπου το θέλω. Ο άνθρωπος όμως δεν θέλει. Μέχρι της συντελείας επιμένει κατ’ έτος και επιμένει και υπενθυμίζει, μήπως ο άνθρωπος ξεκινήσει, μήπως ο άνθρωπος θελήσει.

Αν ρωτήσεις κάθε άνθρωπο, θα βρεις ότι έχει πιστέψει ότι πράττει σωστά, όπως θέλει ο Θεός, και ότι βαδίζει ίσια για τον Ουρανό. Θα σου παρουσιάσει ένα είδος θρησκείας δικής του. Θα τον δεις, έχει φτιάξει αν πρέπει να νηστεύει και πότε να νηστεύει και πώς να νηστεύει. Αν πρέπει να εξομολογείται και πού να εξομολογείται: στις εικόνες, στον Χριστό, καθόλου, στον ιερέα, πού; Αν πρέπει να κοινωνεί και πότε να κοινωνεί: μια φορά τον χρόνο, τρεις, κάθε Κυριακή, συχνά, πώς; Αν πρέπει να κάνει παιδιά και πώς θα πρέπει να κάνει. Αν πρέπει να κλέβει στο μπεζαχτά και πώς να κλέβει, εφόσον η εφορία τον κλέβει, εφόσον η εφορία είναι δυνατή. Θα δείτε ότι...

έχουν φτιάξει έναν τρόπο θρησκείας. Όλους ακούς: «Εγώ έχω μέσα μου τον Χριστό». Όλοι σου λένε: «Εμένα η εκκλησία μου είναι στο σπίτι μου». Ένας φοιτητής θεατρικής, προ ημερών που ήμουνα στον Καναδά, μου λέει: «Εγώ δεν έχω να πάω, όλοι που μου λέει η μαμά μου, στην εκκλησία. Εγώ στο σπίτι μου», λέει, «την εκκλησία μου εγώ». Ευχαριστώ. Δεν ήξερε το παλικάρι τι δουλειά κάνει η Εκκλησία και τι δουλειά κάνει το σπίτι. Ευτυχώς ήταν καλοπροαίρετο και, όταν του είπα τι δεν μπορεί να έχει στο σπίτι, εν σχέσει με εκείνα που έχει η Εκκλησία, μου είπε: «Οκέι. Μάλιστα», μου λέει, «εντάξει, μου άνοιξες τα μάτια. Σε ευχαριστώ», μου λέει, «πάρα πολύ». Πράγματα τα οποία δεν τα κάνουν οι δικοί μας εδώ πέρα. Ακούνε μια αλήθεια που δεν την ξέρανε και φροντίζουν να την απορρίψουν την αλήθεια, να βρούνε κάτι άλλο να την απορρίψουν.

Και τη δέχονται με απλότητα και να προχωρήσουν. Αν, λοιπόν, αναζητήσεις τους ανθρώπους: «Τι κάνουμε για να σωθούμε; Τον σκοπό μου εγώ; Εργάζομαι για να σωθώ; Εγώ είμαι εντάξει. Ήρθα στην εκκλησία για να είμαι εντάξει. Άναψα το κερί μου, έφυγα. Ό,τι έχω μέσα μου τον Θεό». Έχετε τη γνώμη ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι, που όσα κεφάλια τόσα είδη Χριστιανισμού είναι, όλοι αυτοί σώζονται; Τόσοι δρόμοι είναι που πηγαίνουν για τον Ουρανό; Ο Χριστός μονοπώλησε τον δρόμο και είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Δεν είπε «εγώ είμαι μία οδός», έβαλε ένα άρθρο μπροστά. «Εγώ είμαι η ζωή, εγώ είμαι το φως». Αυτό το άρθρο μπροστά μονοπωλεί και το πρόσωπο και τον τρόπο. Λοιπόν, ακολουθείς την οδό που πήγε ο Χριστός, αυτό που κήρυξε ο Χριστός.

Τους ανθρώπους ελευθέρους να βρούνε έναν τρόπο για να σωθούν. Ποια είναι η επιθυμία του ανθρώπου; Ποια είναι η τελική του επιθυμία; Την έχετε προσέξει, ξέρετε; Να γίνει πολίτης του Παραδείσου. Ακούσατε προηγουμένως τι είπε ο Σεβασμιότατος, ότι ο διάβολος διέβαλε τον Θεόν στον άνθρωπο και τον έβγαλε από τον Παράδεισο. Και τι λέει στη νεκρώσιμο ακολουθία; Το θυμόσαστε; «Εύροιμι κἀγώ τη διά μετανοίας την οδόν» για να γυρίσει πίσω. Και μια άλλη, τι λέει μια άλλη στροφή εκεί πέρα; «Ποθεινήν πατρίδα παράσχου μοι, Παραδείσου πάλιν ποιών πολίτην με». Άρα η επιθυμία του ανθρώπου είναι να ξαναγίνει πολίτης του Παραδείσου. Αλλά ο άνθρωπος δεν το έχει πιστέψει αυτό το πράγμα, ότι ο μοναδικός προορισμός του, που ήρθε εις την γην, ήρθε

να εργαστεί για να ξαναεπιστρέψει στον Παράδεισο. Δεν ήρθε να μείνει στη γη. Προσέξτε μερικούς ορισμούς που θα σας παραθέσω. Ο άνθρωπος δεν είναι κάτοικος της γης, που λένε οι μεγάλοι μας και οι μορφωμένοι μας. Τι είναι, θα πει κανείς, των άστρων; Ούτε. Είναι ένοικος της γης, όχι κάτοικος της γης. Είναι ένοικος της γης. Και ό,τι ώρα θέλει ο νόμιμος οικοκύρης, του κοινοποιεί: «Έξω». «Οὐκ ἔχομεν τὴν μένουσαν πόλιν», λέγει ο Παύλος, «ἀλλὰ τὴν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν». Δεν είναι έτσι; Είναι δικά μας αυτά εδώ; Όχι, χρήση την κάνουμε. Ούτε φέραμε

ούτε θα πάρουμε. Έφερες τίποτα; Όχι. Έφερα; Όχι. Θα πάρω; Όχι. Έχεις ειδεί τα σάβανα που μας φορούνε; Δεν έχουν ούτε τσέπη για μαντιλάκι. Μα ούτε μια τσεπούλα. Τι θέλεις; Δεν μπορείς να πάρεις τίποτα από εδώ. Τι σου χρειάζεται η τσέπη; Άσ’ τη να σου υπενθυμίζει ότι δεν θα πάρεις τίποτα. Όταν, λοιπόν, θυμηθεί ο άνθρωπος και σκεφτεί ότι δεν ήρθε να μείνει αλλά φεύγει για να μείνει, η ζωή εκείνη είναι που έχει την αξία. Παρότι η ζωή αυτή και η πολιτεία της ζωής αυτής αξιοποιεί τη ζωή εκείνη, πρώτη εν τούτοις όμως η ζωή εκείνη είναι που πρέπει να είναι ο σκοπός μας επί σκοπών. Για εκεί, για την άνω κλήση. Αυτό πρέπει να είναι το δικό μου: ότι θα φτάσω εκεί και πώς θα πάω εκεί.

Ο τάφος δεν είναι τέρμα, που λένε ορισμένοι. Τάφος είναι αρχή μιας άλλης ζωής, της οποίας ούτε υπάρχει τέλος. Ο άνθρωπος δεν ήρθε στον κόσμο να ζήσει. Που λέγουν ορισμένοι: ήρθαν και εργάζονται για τον επιούσιον. Ποιος είναι ο επιούσιος; Ποιος είναι αυτός που είναι πάνω στην Αγία Τράπεζα, όχι αυτός που κάνει ο φούρνος, που τρώνε και τα φίδια και τα πουλιά και οι όρνιθες και τα πάντα. Ο άνθρωπος ήρθε να πεθάνει και να αποθάνει για να ζήσει. Εκείνη η βασιλεία, εκείνη τη βασιλεία που δεν έχει τέλος, αυτή τη βασιλεία έφερε. Για φιλοσόφησέ τα και θα αρχίσεις να παιδεύεσαι και θα αρχίσεις να τα βλέπεις διαφορετικά τα πράγματα. Και τότε θα αρχίσεις να δέχεσαι τη διδασκαλία του Ιησού, του Ευαγγελίου και γενικά της Εκκλησίας. Διαφορετικά θα πεις: «Εγώ είμαι...»

Κοιτάξεις να φας τον άλλον και το δικό του να γίνει δικό σου, να αρπάξεις τις αντωνυμίες, από δικό του να γίνει δικό σου, εφόσον δεν είναι έτσι: ούτε δικό σου ούτε δικό του· δικό Του είναι, Αυτού. Εμείς απλώς είμαστε διαχειριστές. Θυμούμαι, στην έρημο του Ιορδάνου που είχα πάει μια επίσκεψη, είδα σε ένα μοναστήρι εκεί του Χοζεβά, σε ένα κελί, και έγραφε ο καλόγερος: «Τὸ κελλίον μου σήμερον ἐμοῦ, αὔριον ἑτέρου, οὐδέποτε τινός». Έτσι είναι. Σήμερα θα μένω εγώ εδώ, αύριο θα μένει κάποιος άλλος, την άλλη κάποιος άλλος. Ποτέ κανένας μόνιμα. Για ξεκίνησε, λοιπόν, και άρχισε να σκέπτεσαι έτσι, να δεις πώς αλλιώς θα έρθουν τα πράγματα.

Εμείς νομίζουμε ότι ήρθαμε να μείνουμε. Δεν ήρθαμε να μείνουμε, ήρθαμε να φύγουμε, και αλίμονό μας εάν ο δρόμος που θα ακολουθήσουμε δεν είναι ο σωστός. Για κάθε άνθρωπο, αγαπητοί μου, υπάρχουν τέσσερις γνώμες αυτή τη στιγμή. Εσείς με ακούτε και δημιουργείτε μια γνώμη. Αν σας βάλουν να εκδώσετε ένα πιστοποιητικό για τον Παναγόπουλο, θα εκδώσετε ένα πιστοποιητικό. Το πιστοποιητικό σας δεν περνάει πουθενά. Δεν χρειάζεται για τίποτα. Οποιαδήποτε γνώμη: να με στέλνετε στην Κόλαση ή να με στέλνετε στον Παράδεισο. Τίποτε. Δεν μπορείτε να με στείλετε πουθενά. Να μια γνώμη: τι λέει ο κόσμος. Και πώς θα διευθύνεται τι λέει ο κόσμος και θα ακολουθήσω εγώ τι λέει ο κόσμος; Αυτό με ενδιαφέρει, μια και η γνώμη του δεν περνάει πουθενά.

Αυτοί που με ξέρουνε περισσότερο, οι δικοί μου, το σπίτι μου, τα παιδιά μου, μπορούν να συντάξουν και αυτοί ένα πιστοποιητικό, με διαφορετική γνώμη από τη δική σας που με ακούτε για πρώτη φορά. Και εντούτοις δεν περνάει πουθενά. Εγώ, αυτός που ξέρω και κρυφά του εαυτού μου, που δεν τα ξέρετε εσείς ούτε οι οικείοι μου, κι εγώ μπορεί να έχω μια γνώμη. Δεν περνάει πουθενά. Τρεις γνώμες. Ποια είναι η γνώμη η τετάρτη; Αυτός τι λέει για μένα τώρα; Αυτό είναι το θέμα. Σε απασχόλησε ποτέ; Όχι ποιο πιστοποιητικό βγάζεις για τον εαυτούλη σου, για τον αντρούλη σου, για τη φιλενάδα σου, για τον φίλο σου, που τα τρώτε μαζί, που αμαρτάνετε μαζί και φτιάχνετε τη θρησκεία σας μαζί. «Εγώ προσέχω, δεν πατάω τα μυρμήγκια» και τα αυτά. Είναι ψέματα. Ακολουθείς τον δρόμο αυτόν που έχει ο Χριστός για να σωθείς;

Έναν δρόμο έδειξεν ο Χριστός και ειδικόν τρόπον ο Χριστός. Αν βγείτε να μιλήσετε τι έχει φτιάξει ο Σατανάς, όπως είπε ο Σεβασμιότατος, που επλάνεψε τους ανθρώπους και έφτιαξαν θρησκείες δικές τους, θα τραβάτε τα μαλλιά σας. Τετρακόσιες προτεσταντικές αποχρώσεις υπάρχουν σήμερα στο εξωτερικό. Τετρακόσιες! Ποιος επιτέλους την έχει αυτή την αλήθεια; Ποιος έχει την οδό που πηγαίνει στη Βασιλεία των Ουρανών; Τετρακόσιες υπάρχουν, κι εφόσον είναι μία η οδός. Αυτή είναι η οδός, η μία, η Ορθόδοξη, η Ανατολική, η Αποστολική Εκκλησία. Μία είναι η οδός, είτε θέλουμε να το καταλάβουμε είτε δεν θέλουμε να το καταλάβουμε. Μία είναι η οδός. Και εντούτοις ο άνθρωπος εξακολουθεί, εν πλήρει εικοστώ αιώνι, εφόσον προσεληνώθη, δεν θέλει να προσγειωθεί και να τα πάρει όπως του τα ’δωσε ο Θεός και να ακολουθήσει τον δρόμο αυτόν με σηκωμένα τα χέρια επάνω. Γιατί πιστεύω θα πει παραδίδομαι.

Θα πει τα δικά μου στην άκρη και ακολουθώ κοντά σ’ αυτόν που κράτησε τη σημαία πρώτος, τον Χριστό. Αυτός πηγαίνει μπροστά και μου ανοίγει τον δρόμο και πηγαίνω. Μας τα έχει αφήσει όλα έτοιμα, όλα τακτοποιημένα, αρκεί να τα εφαρμόσουμε εμείς. Το λοιπόν που τελικά κατορθώνει ο Σατανάς σε πολλούς ανθρώπους εν γνώσει είτε εν αγνοία, είναι να τους κρατάει μακριά από την Εκκλησία και μακριά από τα μυστήρια της Εκκλησίας, με διαφόρους τρόπους, και ευχαρίστως μένουν ορισμένοι έξω. Θα ήθελα, λοιπόν, να ρωτήσω τον εαυτό μου και εν συνεχεία να ρωτήσω το δικό σας. Υπάρχει σωτηρία έξω της Εκκλησίας; Αυτό το θέλω.

Είσαι καλός εσύ στο καφενείο, είσαι καλός εσύ στην αγκαλιά, είσαι καλός εσύ στη δουλειά σου την Κυριακή, στο χωράφι σου, είσαι καλός εσύ, ξέρω εγώ, και κάνεις τη ζωή σου. Θα πας στον Παράδεισο; Σώζεσαι; Ο δρόμος αυτός είναι ο ενδεδειγμένος; Θα πας; Εγώ ακούω, εδώ έρχεσαι και λέει «μακαρία η οδός η πορεύει σήμερον», από εδώ. Όταν γεννήθηκε, η Εκκλησία ήρθε και σε πήρε, σου διάβασε τις ευχές και σε πήρε. Αυτή, όταν σαράντισε, σε έφερε και σε έβαλε εδώ πέρα μέσα. Αυτή σε αναγέννησε, σε έθαψε στο βάπτισμα και σε αναγέννησε. Αυτή σε έθρεψε με το στήθος της Θείας Κοινωνίας. Αρρώστησες ψυχικά; Αυτή σε καθάρισε διά της εξομολογήσεως. Αρρώστησες σωματικά; Αυτή σε θεράπευσε διά του ευχελαίου. Αυτή σε έθρεψε διά του αίματος και του σώματος του Ιησού και αυτή τώρα σου λέει «μακαρία η οδός η πορεύει σήμερον, ότι ητοιμάσθη σοι τόπος αναπαύσεως». Πώς εσύ θα φύγεις από το χωράφι και θα πας στη Βασιλεία;

Θα φύγεις από τον καφενέ ή από έξω, δεν ξέρω πού, από το γήπεδο ή από το σινεμά και θα πας στη Βασιλεία των Ουρανών; Πώς; Το πρακτορείο είναι εδώ, εδώ είναι το νομισματοκοπείο, εδώ κόβονται, εδώ θα σφραγιστούν, εδώ θα υπογραφούν και από εδώ θα πάρεις το εισιτήριο για τη Βασιλεία των Ουρανών. Το ότι κάνεις έργα, θα πας στη Βασιλεία; Όσοι κάνουν έργα θα πάνε στη Βασιλεία των Ουρανών; Είναι πλανεμένοι οι άνθρωποι. Τότε έπρεπε να είναι των πλουσίων η Βασιλεία των Ουρανών, που έχουν ευχέρεια να κάνουν έργα και να πάνε στη Βασιλεία των Ουρανών. Ή έπρεπε ο Κύριος να στείλει έναν αρχάγγελο και να χτυπήσει ένα επικήρυγμα: «Κάνετε έργα κάτω στη γη και ελάτε να σας βάλω στον Παράδεισο». Αλλά Αυτός ήρθε και σταυρώθηκε, έχυσε το αίμα Του και ανοίγει η πλευρά Του. Βγήκαν δύο κρουνοί, ύδωρ και αίμα, άφησε Εκκλησία, άφησε παπάδες, άφησε μυστήρια, πήγαινε Βασιλεία. Κήρυξε έργο σωτηρία; Κήρυξε Χριστό σωτηρία.

Δεν είναι εργοδότης, είναι ζωοδότης. Η πλευρά Του λέγεται Ζωηφόρος, ο Σταυρός Του λέγεται Ζωηφόρος Σταυρός, ο τάφος Του Ζωηφόρος. Τα έχετε πιάσει αυτά; Τα καταλαβαίνετε τι ήθελα να πω; Προσέξτε, λοιπόν, έξω της Εκκλησίας, στην Παλαιά Διαθήκη, την είχε προτυπώσει αυτήν, τον τύπο της Εκκλησίας, διά της Κιβωτού. Ήτανε μέσα στην Κιβωτό και θηρία ακόμα, και ετράφησαν από την Κιβωτό, από τα τρόφιμα που είχε μέσα ο Νώε. Όλοι διατηρήθηκαν και επέζησαν και κυκλοφόρησαν εκ των υστέρων. Όσοι δεν εισήλθαν μέσα στην Κιβωτό, είτε γνωστοί ήσαν, σοφοί, είτε όχι, οποιοδήποτε αξίωμα κι αν είχαν,

αυτοί ακόμη οι τεχνίτες, οι μαστόροι που λέμε, που φτιάξανε την Κιβωτό, χαθήκανε. Και αυτό έχει μια επέκταση σήμερα για εκείνους που κάνουν πολλά δώρα στις εκκλησίες, στα μοναστήρια. Υπάρχει ένας άλλος τύπος στην Καινή Διαθήκη, τον οποίο έχει πει στην παραβολή του Καλού Σαμαρείτου. Πού τον πήρε τον περιπεσόντα εις τους ληστάς; Τον πήρε ο Χριστός στο πανδοχείο, που ένας τύπος πανδοχείου τέτοιου, που εννοούσε στην παραβολή αυτή ο Χριστός μας, υπάρχει μέχρι τις σήμερον. Αν κανείς αξιωθεί και πάει προς τους Αγίους Τόπους, κατεβαίνοντας προς την Ιεριχώ, στο δεξί μέρος υπάρχει αυτό το οποίο είχε υπ’ όψιν ο Κύριος τότε που είπε την παραβολή αυτή του Καλού Σαμαρείτου.

Ποιος είναι ο άνθρωπος ο περιπεσών εις τους ληστάς; Γενικά ο Αδάμ, ο άνθρωπος. Ποιοι είναι οι ληστές; Σατανάδες. Τι ήθελε να πει «ημιθανή τυγχάνοντα», που τον άφησαν ημιθανή; Του εφόνευσαν την ψυχή και του άφησαν το σώμα ζωντανό. Διότι ο Αδάμ πότε πέθανε σωματικά; Έπειτα από 930 χρόνια. Ψυχικά πότε πέθανε; Άμα τη παρακοή. Έχει δύο θανάτους. Να, ο άνθρωπος έχει δύο θανάτους, πνεύμα και σώμα. Θάνατος για μας είναι όταν ο άνθρωπος μπαίνει στο φέρετρο. Αυτός είναι ο σωματικός θάνατος. Είναι ο θάνατος του σώματος. Χωρισμός ψυχής από του σώματος είναι ο θάνατος που λέμε εμείς. Αλλά υπάρχει και χωρισμός Θεού από την ψυχή, που είναι ο θάνατος ψυχής. Ξέρετε πόσα κινητά νεκροταφεία είναι μεταξύ μας; Τι είπε για τον άσωτο Υιό στον μεγάλο αδελφό ο Κύριος;

«Ο αδελφός σου ούτος νεκρός ην και ανέζησε». Μα αυτός γλεντούσε με τις φιλενάδες του. Τι νεκρός ήταν; Ακριβώς γι’ αυτό. Μακριά από την Εκκλησία, μακριά από το πατρικό, μακριά από τα μυστήρια, είναι νεκρός ο άνθρωπος, το όνομα έχει. Στα σπίτια μας έπρεπε να έχουμε μεσίστιες σημαίες. Έχουμε τόσους νεκρούς εδώ, τόσους ανεξομολόγητους, τόσους ανθρώπους που δεν εκκλησιάζονται, που δεν έχουν σχέση καμία με τον Χριστό και με την Εκκλησία. Έπρεπε να υπάρχουνε μεσίστιες σημαίες κρεμασμένες, να ξέρουμε χαρακτηριστικά ποιοι είναι οι ζωντανοί και ποιοι είναι οι νεκροί. «Ημιθανή τυγχάνοντα». Πέρασε, λέει, ο Λεβίτης, πέρασε ο ιερεύς, ιδών και αντιπαρήλθεν. Και ο νόμος και οι Γραφές δεν βοήθησαν τίποτα, και οι θυσίες, όλα που γίναν αυτά στην Παλαιά Διαθήκη. Έπρεπε να έρθει ο Σαμαρείτης, ο Χριστός, να κάνει έλεος τον άνθρωπο και να δώσει το αίμα Του, εν τω ίνω,

δυο μπουκαλάκια, έλαιον και οίνον, και τον πήρε, λέει, στο ίδιο κτήνος, που φόρεσε την ανθρωπινή σάρκα επάνω Του, και τον πήγε, λέει, στο πανδοχείο. Δεν τον πήγε στο καφενείο, δεν τον πήγε στο γήπεδο, δεν τον πήγε βόλτα· τον πήγε στο πανδοχείο. Ποιο είναι το πανδοχείο; Αυτό είναι το πανδοχείο. Τους πάντας δέχεται. Κι όσοι θέλουν μένουν. Έχει μια πόρτα να μπαίνουν και σαράντα να βγαίνουν. Θέλεις να μείνεις; Δεν σε κρατώ. Δεν θέλεις να μείνεις; Να φύγεις. Και αφήκε στο πανδοχείο, δίδοντάς του δύο δηνάρια, να επιληφθεί του περιπεσόντος εις τους ληστάς, του πληγωμένου αυτού, του ασθενούς αυτού. Αυτή την εντολή κάνουν και πραγματοποιούν σήμερα οι κληρικοί, οι πανδοχείς. Επιμελούνται τους περιπεσόντας εις τους ληστάς, στα χέρια του σατανά, στα χέρια του διαβόλου. Κάθε άνθρωπος που έξω θα πέσει, στα χέρια του σατανά θα πέσει, στην αμαρτία.

Αν αμαρτήσει, στην Εκκλησία θα έρθει εδώ. Μα θα ψευστεί, μα θα ψευδορκήσει, μα θα κλέψει, μα θα σκοτώσει το παιδί του, μα θα ψευτεί, μα δεν ξέρω τι θα κάνει. Έξω είναι αδύνατον, δεν υπάρχει κανένας τρόπος να απαλείψει την αμαρτία του. Ας τρώει ρίζες χίλια χρόνια, μία αμαρτία δεν πρόκειται να απαλείψει από πάνω του. Οι αμαρτίες εξομολογούνται και συγχωρούνται κατά τον τρόπο που έχει πει ο Χριστός. Τα καλά έργα δεν σώζουν τον άνθρωπο, επαναλαμβάνω. Δεν μπορούν να του εξαλείψουν ουδεμίαν αμαρτίαν. Εδώ, λοιπόν, θα έρθει ο άνθρωπος. Εδώ είναι το πανδοχείο μου. Εδώ σώζονται οι άνθρωποι. Και όταν ξαναγυρίσει ο Χριστός, πάλιν ερχόμενος, θα πληρώσει και σε αυτούς και σε μας. Ποιος το παραδέχεται, όμως, ότι έξω του πανδοχείου δεν υπάρχει σωτηρία; Και όλοι ομιλούν κρυφά,

τι κάνει αυτός στα κρυφά. Εγώ βλέπω τι κάνει στα φανερά. Βλέπω ότι στην Εκκλησία δεν πατάει. Και πιστεύει ότι, διότι κάνει καλά έργα, θα σωθεί. Ναι, τα έργα έχουν αξία σήμερα. Χωρίς το αίμα του Χριστού δεν έχουν αξία. Τα έργα έχουν αξία σήμερα. Όχι να σταματήσουμε να κάνουμε καλά έργα. Όχι, δεν λέγω αυτό. Θα κάνεις καλά έργα, αλλά δεν θα υπολογίζεις επί των έργων. Πρόσεξε έναν ορισμό που θα δώσω, αν θέλεις, άνθρωπε. Τα έργα εξασφαλίζουν ποιότητα θέσεως εις τον Παράδεισο. Θα το επαναλάβω. Τα έργα του ανθρώπου εξασφαλίζουν ποιότητα θέσεως εις τον Παράδεισο. Μπαίνεις σ’ ένα καράβι, ναι;

Θέσεις έχει. Έχει πρώτη, έχει δευτέρα, έχει τρίτη, έχει λουξ, έχει τουριστική, έχει κατάστρωμα, έχει αμπάρι. Κατά αναλογία που θα πληρώσεις, που θα βάλεις το χέρι στην τσέπη και θα πληρώσεις, θα εξασφαλίσεις, έτσι δεν είναι; Ο Χριστός, όμως, το αίμα του Χριστού, ξέρεις τι είναι; Η είσοδος διά τον Παράδεισο. Άλλο το να έχεις θέση στον Παράδεισο και άλλο το να μπορείς να μπεις στον Παράδεισο. Πάρε μια πολυκατοικία. Η πολυκατοικία έχει τριάντα διαμερίσματα. Μένουν μέσα πλούσιοι, ημιπλούσιοι, πτωχοί κ.λπ. Έχουν διάφορα διαμερίσματα, κατά αναλογία των χρημάτων που έχουν ξοδέψει επ’ αυτών. Τώρα, πάει στην πόρτα.

Βλέπεις τον κύριο τάδε, που έχει ένα διαμέρισμα επάνω στο ρετιρέ, που ντρέπεσαι να πατήσεις, και κάθεται έξω. «Πώς είσαι έξω;» «Δεν έχω κλειδί». Και τον τρώει η βροχή έξω. Δεν έχει τρόπο να μπει για να πάει επάνω. Το κλειδί, λοιπόν, για να πας στον Παράδεισο, μέσα στο ρετιρέ, είναι ο Χριστός. Ναι μεν σου χρειάζεται το διαμέρισμα, αλλά σου χρειάζεται το κλειδί για να μπεις μέσα. Θα κάνεις, λοιπόν, τα έργα σου, αλλά σου χρειάζεται και το σώμα και το αίμα του Χριστού. Το αίμα του Ιησού Χριστού καθαρίζει εμάς από πάσης αμαρτίας, και αυτό δεν πουλιέται στην αγορά, δεν βρίσκεται στον δρόμο, δεν βρίσκεται έξω· εδώ. Αυτό είναι που καθαρίζει εμάς από πάσης αμαρτίας. Δεν μπορεί να το φτιάχνει κανένας, κανένας ιερεύς του κόσμου, κανένας λαϊκός. Είτε ο Ορθόδοξος κληρικός

είναι αμαρτωλός, διότι την Θείαν Ευχαριστίαν και γενικά τα μυστήρια δεν θα τα κάνει η αγιοσύνη του κλήρου· θα τα κάνει η χάρη που υπάρχει στον κλήρο. Έχετε προσέξει μια λεπτομέρεια; Αν ακούσετε, παραδείγματι, έναν παπικόν στην εξομολόγηση, ξέρετε τι θα πει; «Εγώ σε συγχωρώ, εγώ σε βαφτίζω», ένα εγώ μπροστά. «Εγώ σε στεφανώνω, εγώ». Έχετε ακούσει τα δικά μας τα μυστήρια πώς γίνονται; «Στέφεται ο δούλος του Θεού τάδε μετά της δούλης του Θεού τάδε, εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Στέφεται, όχι εγώ. Ποιος, θες;

Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος στέφεται, βαπτίζεται. Πού βαπτίζεται; Στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Δηλαδή είναι ένα όργανον ο ιερεύς. Δεν το κάνει αυτός αφ’ εαυτού του, από την αγιοσύνη του, από την καθαροσύνη του. Το Πνεύμα το Άγιον δι’ αυτού κάνει την εργασία. Άλλο αυτό. Αυτός μπορεί να είναι αμαρτωλός, θα δώσει λόγον εις τον Θεόν· έτερον εκάτερον, αλλά το μυστήριο γίνεται. Όταν εξομολογεί, γιατί έχω ακούσει πολλούς διανοουμένους, άκουσα μάλιστα έναν φίλο μου δικηγόρο: «Πού να πάω εγώ», μου λέει, «στον παπά που είναι έτσι και έτσι; Τι να μου συγχωρήσει εμένα; Πού τη βρήκε τη δύναμη αυτός, τη χάρη;» Του λέω: «Άκουσε εδώ, μπαρμπά μου, δεν έχουν έτσι τα πράγματα».

Τι λέγει όταν γονατίσεις, καταδεχτείς και γονατίσεις και σου βάλει το πετραχήλι απάνω; Θα σηκώσει τα χέρια του και θα πει αυτός ο αμαρτωλός παπάς: «Συ, Κύριε, όσα αν δέσητε επί της γης δεδεμένα και όσα αν λύσητε λελυμένα, λύσε και του δούλου Σου...» Δεν θα τα λύσει αυτός, Αυτός θα τα λύσει. Αν καταλαβαίνεις, του λέω, ότι Αυτός είναι αμαρτωλός, τότε διαφωνούμε. Εγώ πιστεύω ότι είναι Άγιος και Πανάγιος. Και αυτός, αν είναι αμαρτωλός, είναι για δικό του λογαριασμό. Άλλωστε και αυτοί εξομολογούνται μεταξύ των. Άνθρωποι είναι, αμαρτάνουνε, πέφτουνε, σηκώνονται, αγωνίζονται. Είδατε εμείς που μεγεθύνουμε τα περιστατικά ή δημιουργούμε μεμονωμένα περιστατικά τεχνηέντως

να κατηγορήσουμε τον κλήρο; Ο απώτερος σκοπός είναι να κλείσουν αυτά. Είναι του σατανά δουλειά, θίγονται τα συμφέροντα του σατανά. Έχετε ακούσει για καμιά άλλη εκκλησία, είτε προτεσταντική είτε παπική, κουβέντα για κλήρο; Τίποτα. Μόνο για την Ορθοδοξία. Γιατί είναι η μόνη Εκκλησία. Αυτό βγάζει το μάτι του σατανά. Θα βάλει πετραχήλι, ο αμαρτωλός παπάς θα βάλει το πετραχήλι, το βλέπει και σπαρταράει κάτω ο διάβολος. Ας βάλει όποιος καρδινάλιος θέλει πετραχήλι κι ας κάνει ό,τι θέλει· ουκ έστι φωνή, ουκ έστι ακρόασις. Δεν τον πειράζει καθόλου. Αλλά εμείς δεν τα καταλαβαίνουμε και έχουμε τη γνώμη ότι, διότι ορισμένοι άνθρωποι και αυτοί

έχουν ελαττώματα και αδυναμίες ανθρώπινες, ότι πρέπει να το κλείσουμε. Τότε έπρεπε Αυτός ο Χριστός να το κλείσει, αν είχε περίπου ένα τριάντα τοις εκατό με ελαττώματα στους δώδεκα Του πρώτους. Δεν είχε τον Ιούδα, που Τον επώλησε και Τον επρόδωσε; Δεν είχε τον Πέτρο, που Τον αρνήθηκε; Δεν είχε τον Θωμά, που Τον μουρμούριζε; Δεν είχαν ελαττώματα οι πρώτοι άνθρωποι της Εκκλησίας; Γράφει πουθενά το Ευαγγέλιο ότι δεν έκανε θαύματα ο Ιούδας, διότι ήταν πονηρός και κλέφτης, όπως λέγει ο Ιωάννης στο Ευαγγέλιό του; Όχι. Και εντούτοις ορισμένοι παίρνουν την «Ελευθεροτυπία»: «Κοίτα εδώ τι λέει». Λοιπόν, τι λέει; Σαν τι λέει; Κατήργησε την Εκκλησία του Χριστού και θα σταματήσω να πηγαίνω στην Εκκλησία;

Θα σταματήσω να παίρνω από του ιερέως το χέρι, το ματωμένο, να παίρνω το αντίδωρό μου και την ευλογία του Θεού; Θα με βγάλει έξω ο σατανάς για τις πτώσεις ενός ανθρώπου που δεν ξέρω και αν είναι και η αλήθεια; Θα με βγάλει έξω; Πολλοί, δυστυχώς, δεν το προσέχουν. Αγαπητοί μου, ίσως πω μια τολμηρή λέξη και να σκανδαλίσει ορισμένους. Εγώ, καθ’ εαυτόν, αυτή τη στιγμή πιστεύω και προτιμώ και εύχομαι, αν ποτέ υπάρχει περίπτωση, να χαθεί ο ήλιος και η σελήνη ή το φως μου· προτιμώ να φύγουνε αυτά παρά να φύγει ο αμαρτωλός κλήρος από τη μέση και η Εκκλησία η Ορθόδοξη. Θα καταλάβουν μόνο οι άνθρωποι, μόνο όταν αποθάνουν και περάσουν από εκεί, τότε θα καταλάβουν τη

ζημιά που κάμανε στον εαυτόν τους και τι ζημιά κάμανε στους άλλους. Όταν θα περιμένουν από εκεί να λάβουν κάτι από εδώ, όπως ο πλούσιος της παραβολής: «Πέμψον Λάζαρον», και δεν θα πέμπει Λάζαρον, διότι δεν θα υπάρχει άνθρωπος να πέμψει ο Λάζαρον. Τότε θα καταλάβουμε γιατί οι άνθρωποι, χριστιανοί, έμειναν μακριά από αυτά που συμβαίνουν στην Ορθόδοξον Εκκλησία. Στο εξωτερικό που είχα πάει, έκανα τριάντα τρεις ομιλίες, είπα τι θα πει Εκκλησία. Μέσα σε αυτές, οι δεκαπέντε ήσαν «Οι υποχρεώσεις μας έναντι των κεκοιμημένων», γιατί εμείς έχουμε τη γνώμη ότι είμαστε εμείς η Εκκλησία, και εκείνοι που μας περιμένουν από εκεί... Θα περάσουμε κι εμείς αύριο και θα περιμένουμε. Τι γίνεται; Όλοι εξαρτώνται από εδώ.

Από αυτήν την πρόθεση εκεί πέρα και από αυτό το Άγιο Ποτήριο και από τον αμαρτωλό κλήρο, αυτό το ιερατείο, εξαρτώνται όλοι. Μεγαλύτερη αδικία δεν υπάρχει από αυτήν, και κατορθώνει και ποντάρει ο σατανάς μέσα στην άγνοια των ανθρώπων και κοντεύει να διαλύσει τις εκκλησίες. Μένουν οι άνθρωποι έξω. «Τι θέλω να πάω εκεί πέρα εγώ; Εγώ είμαι ανώτερος, είμαι καλύτερος». Η Εκκλησία επλανήθη; Επλανήθη η Εκκλησία; Ο Χρυσόστομος λέγει: «Κάλλιον φαινόμενος μετά της Εκκλησίας, παρά ακριβολογών έξωθεν αυτής». Έξω της Εκκλησίας δεν υπάρχει σωτηρία. Εν τη Εκκλησία τον σώζει ο Χριστός. Και αν εμείς ξέραμε τι θα πει κλήρος για μας, θα τον σηκώναμε στην πλάτη μας. Δεν θα αφήναμε κανέναν παπά να περπατάει κάτω, όσο αμαρτωλός και αν ήταν. Σας ευχαριστώ.

Να παίρνουμε ευλογία. Όχι από αυτό καθεαυτό το πρόσωπο. Γιατί άλλο Γιώργης και άλλο παπα-Γιώργης. Ο παπάς δεν αμαρτάνει, ο Γιώργης αμαρτάνει. Θέλετε να σας βοηθήσω; Θα ανοίξετε το δωδέκατο κεφάλαιο στους Αριθμούς, στην Παλαιά Διαθήκη. Πιστεύω να μην έχετε Παλαιά Διαθήκη, όσο μικρός κι αν είστε. Εκεί θα βρείτε τη Μαριάμ με τον Ααρών, τα δύο αδέρφια του Μωυσέως, οι οποίοι συνεζήτησαν εις βάρος του Μωυσή, απόντος του Μωυσέως, και λόγω της κατηγορίας αυτής ελεπρώθη η Μαριάμ. Ολόλεπρη. Ο Ααρών δεν ελεπρώθη. Μαζί κατηγορούσανε. Δεν ελεπρώθη ο Ααρών.

Την είδε ολόλευκη, κατάλαβαν λοιπόν ποια ήταν η αιτία, διότι κατηγόρησαν τον Μωυσή. Πάνε στον Μωυσή, προσεύχεται στον Θεό, προσεύχεται στον Θεό να την απαλλάξει, να την καθαρίσει. Ο Θεός έβαλε κανόνα: μια βδομάδα θα μείνει έξω της παρεμβολής και τότε θα καθαριστεί. Και πράγματι έκανε κανόνα, έμενε μια βδομάδα έξω στα χωράφια και έφτασε μια βδομάδα καθαρή. Ο Ααρών, γιατί, εφόσον και αυτός μαζί κατηγορούσε, γιατί δεν ελεπρώθη; Ήταν αρχιερεύς. Δεν ελεπρώθη. Τώρα, αυτό δεν είναι ένα μεγάλο παράδειγμα; Δεν είναι ένα μεγάλο δείγμα αυτό;

Αν βλέπαμε και ξέραμε, που βλέπουμε ιερέα και το έχουμε ως δεισιδαιμονία, τουλάχιστον εμείς στην Αθήνα, όταν βλέπουμε ιερέα, που το έχουμε ως ευλογία, και βλέπουμε άνθρωπο που πιάνει και σφάζει τον Θεό κάθε μέρα, όσο ανάξιος και αν είναι, άνθρωπος είναι.

Έπρεπε να το θεωρούμε ως ευλογία και να γινόμαστε σαράντα δίπλες, να του φιλήσουμε το χέρι και να πάρουμε ευλογία, να πάμε στη δουλειά μας. Και εντούτοις δεν το κάνουμε αυτό το πράγμα. Το θεωρούμε γρουσουζιά και πολλοί, δυστυχώς, προδιαθέτουν και τα παιδιά τους κατά αυτή την έννοια, να έχουν μια αντιπάθεια προς τον κλήρο. «Μα», θα πει κανείς, «σεβασμό πρέπει να έχουμε έπειτα από αυτά που διαβάζουμε και λοιπά;» Ο Χριστός έχει πει το εξής: «Ο αθετών υμάς», αυτός που σας απορρίπτει εσάς, «εμέ αθετεί». Τους ανέχεται ο Χριστός ή δεν τους ανέχεται; Βάλ’ τον να σου διαβάσει λίγο νερό εκεί πέρα, αγιασμό. Θα χαλάσει; Χίλια χρόνια δεν χαλάει. Φτιάξ’ το εσύ· δεν το φτιάχνεις. Ας το φτιάξει ένας παπικός· δεν το φτιάχνει. Ας το φτιάξει ένας Προτεστάντης· δεν το φτιάχνει. Ας το φτιάξει ένας Μασόνος· δεν το φτιάχνει. Ας το φτιάξει ένας Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Εισόδιο

τον αμαρτωλόν αυτόν παπά που τον κατηγορείς εσύ, τον αμαρτωλόν, δεν σου πω ότι δεν ξέρω τι έχει κάνει. Θα το κάνει αγιασμό. Λοιπόν, ο Χριστός τον ανέχεται. Εσύ ποιος είσαι που πας μπροστά στα μάτια του Χριστού και του λες «και ποιος είσαι και εσύ;» Ε, και τον ανέχεται ακόμα. Αλίμονο στον άνθρωπο. «Ο αθετών υμάς εμέ αθετεί, και ο εμέ αθετών αθετεί τον αποστείλαντά με». Είναι και Αντίχριστος αυτός και αντίθεος. Αυτά που σας λέγω τα λέει ο Χριστός μας στη Γραφή. Θα σας πω και ένα άλλο τρομερό, να το πω να το ξέρετε.

Υπόψη, την ημέρα των Βαΐων, της εισόδου του Κυρίου μας στα Ιεροσόλυμα. Τι θυμάστε; Τι έγινε τότε; Φιλοξενήθη το βράδυ στη Βηθανία και το πρωί ξεκίνησε να μπει στα Ιεροσόλυμα. Προχώρησε καμιά τρακοσαριά μέτρα, τετρακόσια, τόσο είναι η απόσταση, και έστειλε δυο μαθητές σ’ ένα χωριουδάκι που ήταν εκεί, που το λέγαν Βηθφαγή, και λέει: «Να φέρετε ένα γαϊδουράκι εδώ, που ήταν εκεί πέρα, μου χρειάζεται». Πράγματι πήγαν και το πήραν. Και υπάρχει μάλιστα μέχρι σήμερα το μέρος όπου ο Χριστός πάτησε και καβάλησε και πήγε μέσα. Και το έχουν έναν βωμό εκεί και περιφρουρήθηκε, περιφράχθηκε. Και μάλιστα αναφέρει η παράδοση ότι το ζώο αυτό, που πήγε τον Χριστό μας μέσα, ξαναγύρισε και πέθανε, ψόφησε που λέμε, στο

ίδιο μέρος εκεί που Τον πήρε, τον Χριστό. Ο Άγιος Κλήμης ο Αλεξανδρεύς λέγει ότι εκατηγορήθη ότι εισήλθε στα Ιεροσόλυμα ως ρηξ, ως βασιλιάς δηλαδή, εγωιστής. Αν ήταν εγωιστής, δεν ανέβαινε πάνω σε γαϊδούρι· θα έπαιρνε έναν κέλητα και θα πήγαινε. Αλλά ο αρχηγός της ταπεινώσεως και της υπομονής πήρε το ζώο της ταπεινώσεως και της υπομονής και με αυτό εισήλθε μέσα. Ποιο είχε το λόγο; Έγινε τόση υποδοχή.

Όλα αυτά, τα πάνω του, το γαϊδουράκι επάνω με τον Κύριό μας πέρασε. Έλα τώρα να πάμε μαζί εκεί πέρα και να σταθούμε, να θέσουμε το ερώτημα στους Ιεροσολυμίτες: «Κύριοι, προς τι αυτή η χλιδή; Προς τι αυτά τα έξοδα; Προς τι αυτές οι χειρονομίες; Δεν βλέπετε; Τα πατάει το ζώο. Δεν ντρέπεστε ένα ζώο να πατάει επάνω σε αυτά; Γι’ αυτό τα στρώσατε αυτά τα πράγματα;» Τώρα, ποια θα ήταν η απάντηση; Νομίζω, και δεν θα διαφωνήσετε, ότι η απάντηση θα ήταν: «Δεν τα στρώσαμε για το γαϊδουράκι αυτά. Τα στρώσαμε για Εκείνον που φέρει στην πλάτη του το γαϊδουράκι. Όταν αφιππεύσει Αυτός που φέρει στην πλάτη του, το γαϊδουράκι θα το πάρουμε και θα πάει στο παχνί του».

Αυτόν, λοιπόν, τον ιερέα τον σημερινό, που μεταφέρει τον ίδιο τον Θεό του, δεν αξίζει τίποτα αυτός; Θα τον βρίσουμε αυτόν, θα τον κατηγορήσουμε αυτόν; Τίποτα δεν αξίζει; Είναι αξιότερο το γαϊδουράκι εκείνο από τον ιερέα τον σημερινό, τον βαπτισμένο, τον χειροτονημένο; Είναι αξιότερο εκείνο; Πού θα σταθούμε; Σε τι δικαιολογία; Είναι άνθρωποι που ετοιμάζονται να κοινωνήσουν χωρίς να προσέλθουν να εξομολογηθούν. «Πάω εγώ στον παπά να εξομολογηθώ; Θα πάω έτσι». Αν ο παπάς είναι αμαρτωλός για να σε εξομολογήσει, είναι αμαρτωλός να σου φτιάξει και Θείαν Κοινωνία για να κοινωνήσεις ανεξομολόγητος, πονηρέ. Πώς είναι άξιος να σου κάνει την Θείαν Κοινωνία; Πώς τον χρησιμοποιεί ο Κύριος και η Χάρις και γίνεται ο μεν άρτος σώμα,

ο δε οίνος αίμα, για να κοινωνήσεις εσύ κι εγώ ανεξομολόγητος, και δεν έρχεται η Χάρις για να εξομολογηθείς; Σε γελάει ο πονηρός. Πρόσεξε, όσο σου δίδει περιθώριο η Χάρις του Κυρίου. «Η χρηστότης του Θεού εις μετάνοιαν σε άγει», που λέγει ο Παύλος. Μη χάσεις την ώρα σου και την ημέρα σου. Μη μένεις πλέον έξω της Εκκλησίας. Επέστρεψε στην Εκκλησία, προσεύχου διά την Εκκλησία, έλα εις την Εκκλησία. Και στην Εκκλησία θα σωθείς. Εδώ είναι ο Χριστός. Μη ζητάς αγίους εις την Εκκλησία. Δεν είναι άγιοι. Η Εκκλησία είναι νοσοκομείο και έχει αρρώστους μέσα. Και πολλές φορές στο νοσοκομείο, μες στους αρρώστους, και ο γιατρός που σε κουράρει είναι κι αυτός άρρωστος. Έτσι δεν είναι; Πάνε υγιείς στα νοσοκομεία; Έτσι είναι. Άλλοι βαριά και άλλοι ελαφρότερα. Δεν υπάρχουν υγιείς μέσα στα νοσοκομεία. Νοσοκομείο είναι εδώ. Για ψυχές.

Μένετε έξω. Έξω δεν υπάρχει σωτηρία, αυτοσωτηρία δεν υπάρχει, εργοσωτηρία δεν υπάρχει, κοσμοσωτηρία δεν υπάρχει, Χριστοσωτηρία υπάρχει. Αυτή είναι η οδός. Από εδώ ο άνθρωπος θα μεταφερθεί στη Βασιλεία των Ουρανών, την οποίαν εύχομαι, δι’ ευχών του Αγίου Δεσπότου και του Ιερατείου, να είναι με όλο τον κόσμο και με μας. Αμήν.