On Earthquakes

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Our subject this evening will be drawn from the events of these past few days. I believe that all of us have been concerned, and remain concerned, about what took place so suddenly: the earthquake that no one expected.

Believers and unbelievers alike are talking about this event, and everyone has an opinion. I do not know whether you who are listening to me now have a correct understanding of it—or, at least, a Christian understanding.

On this subject, everyone says whatever he likes. How many are telling the truth, how many are speaking correctly, how many grasp the reality or even come close to it, I do not know. Yet in such cases, our people give the soundest interpretation.

They use one word: theomēnia, an act of divine providence manifested through calamity. This is the standpoint from which a person must judge the matter if he does not want to be deceived. Just as severe weather can often be beneficial and instructive, so this theomēnia is instructive and saving, both for believers and for unbelievers. To form a correct judgment about this matter, a person must understand that God

has never undertaken any obligation to let a person live on earth for as long as he wants, in whatever way he wants, and then die in the manner he chooses—though man never wants to die at all. No such agreement exists. Therefore, a person has no grounds for resentment if some unexpected and even violent means sweeps him out of this world. Once he begins from the understanding that God has no obligation to place us here under a glass dome, shelter us delicately, or keep us in an incubator, but that we are exposed to dangers—dangers that can carry us into the next life from one moment to another—he will see things differently and be edified by this event.

If he is a Christian, he will become more truly Christian; and if he is an unbeliever, he will be shaken and, if he so desires, become a believer. As you have heard and seen, many different opinions are circulating, along with many different ways of approaching this matter. So I ask: do we who call ourselves Christians have a correct understanding, and do we respond properly to this event—or to any other event that may occur? No. We do not even know how. We do not want anything to disturb us or anything to move and make us dizzy. We want security. Why, then, does the earth move? That is another question. Although Scripture says that God has established it upon its firm foundation—I do not know whether you have ever read this. While searching through my papers, I found the passage:

it says that God established the earth upon its firm foundation. Why, then—and this is an important question—does it move? This is something that should concern a person, and it is possible to find a sound answer. For example, in Psalm 103, verse 5, I find the following: “He established the earth upon its sure foundation; it shall not be moved unto ages of ages.” That is what is written. Is it false? No, it is not false; it is true. Then why is the earth shaken? Why does it move, overturn, and appear to be acted upon? And in what way is it acted upon?

Is it commanded to do these things, or does it do them by itself? Let the world say what it will; let science say what it will. The Bible says the very opposite, and the Church says the very opposite. It is not the earthquake that moves the earth; sin moves the earth. And the earthquake is not an executioner but a teacher and disciplinarian. The earth is commanded to move and to do what it does. Even if we accept that this occurs through natural processes and that the moment has come for them to operate, permission must still be given—whether it should happen at all or whether it should happen sooner—because it is to serve some broader purpose. Everything you see around you and beneath your feet, everything you imagine to be within the earth, and everything we see above us,

as well as what we imagine to be there—all these things have the purpose of serving man, this cherished child. They were made for no one else, and they serve no one else. The same One who said that He established the earth upon its firm foundation says a little later in the same Psalm, Psalm 103: “He looks upon the earth and makes it tremble; He touches the mountains, and they smoke.” The earth, therefore, is acted upon so that it may do what it does. Of course, as you hear every day and in everything you may have read, we always offer scientific explanations, and these conflict with the Word of God. God speaks very differently. I am willing to grant science this much: let the natural processes be as you describe them. But nature has no reason of its own; it is governed by One who possesses reason. Woe to us if God had left it to do whatever it wished. Not one of us would remain. Only He who made nature and set its laws in operation governs it. He is the engineer outside the machine: He stops it whenever He wills, accelerates it whenever He wills, and sets it to work whenever He wills. A Christian must know this; otherwise, he will be driven this way and that by other ideas—often blasphemous ideas—which are foreign to reality, foreign to reality.

You should know, if you do not already, that our Holy Church is Spirit-bearing. She has written nothing and accepted nothing that was not impressed upon her by the Holy Spirit. She has a special service for earthquakes. Those of you who possess the Great Euchologion should open it to pages 411 through 416 and read the service for earthquakes. Your hair will stand on end when you see what it says and what it presents before God, asking Him to put an end to His righteous wrath. For unless He raises His hand and says, “Peace, be still,” what then? People say we were lucky that it happened during the day, lucky that the earth first trembled slightly and gave us time to get outside. These are foolish claims, always repeated by the senseless. What does “luck” mean?

Could He not have brought it upon us all at once, while you were asleep, before you had time even to draw breath, much less run outside? Could He not? Do these things not belong to Him? Are we going to direct them? We have immense pride. We may not know what is happening right under our noses, yet we say such things. As I have said, if you read that service, you will learn many things. I wish you had learned them already, instead of holding the same opinions as the world. In one of its stanzas it says: “O God, who shakes all the foundations of the earth.” Who moves the earth? Ask the scientists what supports the earth. We say: “He who hung the earth upon the waters.” He hung the earth upon the waters. The earth is like an object resting within the water.

Where does it stand? Where are its supports? What lies beneath it, and what lies above it? Where, as you say, does it stand?

It is surrounded by water, and the water holds the earth. What do these words mean? Our Church is here so that we may always follow her and be certain of the truth. Put your little head and all your cleverness behind the Church, and then, know this, you will be secure. “O God, who shakes all the foundations of the earth, who alone commands the great creature of the sea, as Creator of all things: deliver us from the fearful threat of the earthquake, O Lover of mankind, for we continually implore You because of Your tender mercy.” It is not because of our righteousness, but because of His tender mercy.

“Save Your creature, O Master.” We are the works of His hands. At our death we say, “You who made me and fashioned me.” Did you ever believe that during your life? Now that you have died, the chanters say it over your head. Yet you never believed that you were the work of His hands. God says, as it were: “What did I do for you? Look and see. When I brought you into the world, with a little spittle and a little earth I fashioned an eye, so that you might see that I am your Creator and acknowledge Me as such, just as I reveal Myself to you.”

There is another beautiful passage in that service, which says the following:

“The tongueless earth”—for it has no tongue with which to speak—“cries out with groaning: Why do you defile me with evil, O hard-hearted people? Why have you made me filthy? Why do you pollute me with the sins committed upon me—upon me? And our Master, who is also your God, sparing you, scourges me instead. He lays the blows upon me, and I endure them. Come to your senses, and through metanoia, through repentance, seek reconciliation with God.” Understand this: if I move and if I suffer, I bear it because of your sins.

Do you accept this? A person will admit these things when he dies. He will admit them then, but it will be too late. Until then, he will always search for natural, scientific, and rational causes, but never divine ones. For this is Satan’s device: always to steal the essence of the matter from man and leave him discussing winds and waters. Have you ever read about the various earthquakes, at least from a religious perspective? Leave aside the worldly accounts—however many there may be, forty or fifty of the most destructive, causing enormous damage. Leave aside even those that happened in our own land, for we too have our history here. But as religious people, have you ever found an earthquake that occurred entirely on its own, without arising in connection with some particular circumstance? An earthquake does not simply happen without purpose. The only discord in God’s creation is man.

Everything else submits to the Creator and operates within the law He established, serving man and, more broadly, the purpose for which God made it. Man is the sole discord, the only rebel, because he possesses free will. The sun will appear at seven-oh-one and set at six-eleven. Tomorrow it will appear at seven-oh-two and set at six-twelve. It has done so for thousands of years. According to Holy Scripture, the sun has been working for approximately seven and a half thousand years—leave science aside. According to Holy Scripture, it has worked for approximately seven and a half thousand years without losing a minute. If it did not possess this faithfulness and consistency, none of the scientists could calculate anything. I may make a calculation, but if the sun does not act accordingly,

then the calculation is worthless. Because creation is faithful, it enables even those others, the liars, to appear accurate and consistent. When someone tells you when an eclipse will occur, how can he know? On what basis? His basis is the dependability of God’s creation. If creation were to rebel as man rebels, you would be unable to determine anything. Put down your pencils and go home. Creation is faithful and works as God has appointed it. God is a God of order. Scientists obtain these results and can predict details, measure distances, and so forth because God has arranged everything perfectly. Nothing departs from that order. Let scientists say whatever they wish. If God commands these things to pass away, they will disappear in a fraction of a second, and nothing will remain before Him. The Apocalypse speaks of the events of judgment: the earth and the works within it will pass away. Heaven and earth will pass away, and new ones will come into being.

Do human beings make these things? Just as they made nothing in the beginning, neither will they make anything then. Just as they were not consulted when creation first came into being, neither will they be consulted when it is made anew. Remember what I am telling you here. We may no longer be present as human beings, but we shall exist as souls; remember then what I am telling you now. Let me open Holy Scripture and show you several incidents. We must turn to Matthew, chapter 27, verses 51 through 54. And behold, Christ is upon the Cross—men raised God upon the Cross—“and behold, the veil of the temple was torn in two from top to bottom,” by itself. What force of nature commanded the veil of the temple to tear from top to bottom?

He did it. “And the earth shook, and the rocks were split, and the tombs were opened; and many bodies of the saints who had fallen asleep were raised. And coming out of the tombs after His Resurrection, they entered the holy city and appeared to many.” And the centurion—that Roman officer who commanded the detachment there—“and those who were with him keeping watch over Jesus,” for they had been ordered to guard Him, “when they saw the earthquake and what had taken place, were greatly afraid, saying, ‘Truly this was the Son of God.’” This is what we too must say in these days. We should look with wonder, not at the earthquake itself, but at God’s love within the earthquake. For if He had allowed it to shake a little more, no one would have remained.

We Athenians especially ought to hide ourselves in shame, because for hundreds of years we have kept repeating the claim that Athens cannot be harmed. Sleep without a care, then; go on sinning, blaspheming, committing fornication and adultery. Any fear? None at all. People say that all this talk is ridiculous. Must there necessarily be a suitable volcano beneath the city? Is God unable to shake it? Did some volcano open there? Was there any destruction? It came at the very hour it needed to come. Nature is protesting. And nature is protesting now because of what it sees every day. If I told you what I saw yesterday at noon as I was coming here, near Saint George at the Poorhouse, in that enclosure they have opened in front of the Hilton—what I saw a couple doing—you would cry, “My God!”

Is such a thing possible? Is there so much insensibility? Even if it could happen on any other day, must it happen today, when everything is shaking, and in broad daylight? What, then, is God to see? And why should anything restrain Him? For what purpose? Suppose we were each granted another two hundred or three hundred years—or fifty, twenty, ten, five, two hundred, or three hundred years. What would we do with them?

What would we do? Would we do anything better? Have we done anything better than we did yesterday, or than we did in the year that has passed? What will we do? Have we changed? We have become worse, yes, but not better. Why should we continue to exist? Shine the light on what I am telling you, and here we see an earthquake: the earth itself moving and protesting against the sacrilege committed by God’s creature.

Thank you very much. You will find it further on.

Further on, the same Evangelist says: “After the Sabbath, as the first day of the week began to dawn, Mary Magdalene and the other Mary came to see the tomb. And behold, there was a great earthquake; for an angel of the Lord descended from heaven, came and rolled away the stone from the entrance, and sat upon it.” The earthquake serves a purpose. It is not some caprice of nature. I want to impress this upon your minds. Do you understand? It is not merely a natural phenomenon. I say this so that we may be spiritually benefited. We must not discuss these things as the world does: “An earthquake is a random event; it is a natural phenomenon, and that is all.” Yet here, in what I am reading, I see that it is not merely a natural phenomenon.

It is commanded to happen, and there is a reason why it happens. Let us continue. I will take you to another instance. In the Acts of the Apostles, chapter 16, I find another event recorded here in my notes. Verse 25 speaks of Paul in prison at Philippi.

It says: “But at midnight Paul and Silas were praying and singing hymns to God, and the prisoners were listening to them”—that is, the others who were imprisoned there. “Suddenly there was a great earthquake, so that the foundations of the prison were shaken; and immediately all the doors were opened, and everyone’s chains were loosed.” We must not force all these things into our own explanations, because then we will not be spiritually benefited.

Neither we who are called Christians nor those who are not religious should immediately try to fit everything into purely scientific or rational explanations.

Why? Because this matter is meant to discipline and instruct us. As I told you at the beginning, what is an earthquake in itself when it is in God’s hands—as a force of nature, as one of His powers, as His command? What is it? An executioner? No, not an executioner. I told you that it is a teacher and disciplinarian. God does not punish. If He wanted to punish us, then the moment everything became quiet, He could shake the earth again and bury us all. “I could have destroyed you,” He says, “and I did not destroy you.” He could have destroyed us, and He can still destroy us. Whether nature produces an earthquake or not, He has the authority and the power to shake it.

We see in many instances that God does not wish to take revenge on man, regardless of the fact that some who undergo this discipline may depart from this life in such a way. As you heard in the reports from the various news media, thirteen people happened to make that final journey. Their time had come, and they departed through an earthquake. Others depart through cancer, others beneath the wheels of a vehicle, others through war, shipwreck, or fire. As I told you earlier, God never presented us with a contract governing this creation, so that we could accuse Him of acting wickedly toward us. What I want us to understand is that God is not an executioner. He never punishes vindictively; He disciplines and instructs.

When we suffer punishment, we bring it upon ourselves. We ourselves put our hand into the fire. We ourselves remain far from God and then experience the consequences. Yet from what we find in Holy Scripture—and I will point out several passages so that you may see it yourselves—it is clear that God does not desire “the death of the sinner, but that he should turn back and live.” For example, in the Gospel according to Luke, chapter 9, Christ is with His disciples and is going somewhere to preach. Let me read how the text puts it: “Now it came to pass, when the days were fulfilled for His Ascension, that He steadfastly set His face to go to Jerusalem, and sent messengers before His face.”

These were human messengers, not angels from heaven. They went ahead to prepare for the others’ arrival. “And as they went, they entered a village of the Samaritans, to prepare for Him”—to prepare for Christ to come with the others. “But they did not receive Him.” They refused Him, “because His face was set toward Jerusalem. And when His disciples James and John saw this, they said”—notice their attitude—“Lord, do You want us to command fire to come down from heaven and consume them, just as Elijah did?” They were asking the Lord whether He wanted them to call down fire from heaven, as had happened in the days of Elijah.

But He turned and rebuked them. They should not have said such a thing. He rebuked them and said: “You do not know what manner of spirit you are of.” We are not of that spirit. “For the Son of Man did not come to destroy men’s lives, but to save them.” So they left, “and went to another village.” If God were evil, as we claim, He could cleanse away our stench in an instant. What would happen then? Hell would fill more quickly. But He did nothing of the kind. I already owe a death; the earthquake does not change that. Yet at the same time, it may cut the cord of my life and leave me no further opportunity for metanoia, for repentance. Through this whole trial, through all this fear, it confronts us with our instinct for self-preservation,

with the fear of death, and, more broadly, with the Judgment. For if a person fears death, it is because he fears the Judgment. Judgment stands beyond death, and he fears that record of his life because he has stained it. That is why, in these days, we saw people behaving like unbelievers, like worldly people with no relationship to Christ, as though they knew nothing of what this means or how things truly stand. Whatever they might have done, they could not have escaped—not in a car, not anywhere. Even here in Athens, you do not know what may happen. Even a priest crowded into a car with two children and another person—children from his family—to flee from the face of Enceladus, as people say. When morning dawned, the priest from Pharassouli came out, and another young man came out as well.

Many opinions are being expressed about this matter, and particularly about the people who departed from this life in this way. We hear people saying that they must certainly have been sinners. Never entertain such a thought, and do not become a blasphemer. What do you know about those people?

Does God supposedly concern Himself only with sinners? On the contrary, He wants sinners to live longer, in the hope that they may come to metanoia, to repentance. That is how a rational person should think, if he believes in a good God. If he believes God is a sadist, then God ought also to have killed the very person who thinks that way, since that person has not acted rightly. Yet how does he judge his own case? He says that God is showing him longsuffering. But in the other person’s case, he accuses God of not being longsuffering and not waiting for him. If something happens in the home of someone we dislike, someone with whom we are on bad terms or who once wronged us, and that person suffers some misfortune, the poison immediately comes out. In our minds, we sit upon the judge’s bench and deliver the verdict. We claim to know why that person suffered, why this happened, and why that took place: “There, now they have been repaid.”

There is...

There is an incident in the Holy Gospel that deprives us of any right to speak this way and pass judgment. We do not know. What I am telling you now concerns unchanging, fundamental truths. God had them written, and God spoke them. Did not Christ Himself give this answer to people who had the same curiosity? There were two incidents. They knew of one of them and brought it to His attention because it had happened and deeply troubled them. Listen to what He says. I am reading from chapter 13 of Luke: “There were present at that time some who told Him about the Galileans.” Some people came to Christ and spoke “about the Galileans,” about certain Galileans,

“whose blood Pilate had mingled with their sacrifices.” In other words, they had gone to offer sacrifice, and Pilate slaughtered them while they were sacrificing. It would be as though we went to Church to worship and were slaughtered inside. Where was God to protect us? We were doing something good. We were not stealing, committing fornication, or murdering; we were praying and offering sacrifice. Why, then, did this happen? It seemed very strange to them: since these people were doing good, surely God should have protected them there. So they brought the matter to Him as a question. “And Jesus answered and said to them.” There seemed to be only two explanations: either God was evil, or those people were sinners whose sacrifice God rejected, and He struck them down in the very act of doing good.

So Jesus answered them: “Do you think that these Galileans were worse sinners than all the other Galileans because they suffered such things?” That is what you think, is it not? “No, I tell you.” No, that is not what happened. Then what did happen? You are not able to understand that here. So what are you to do? I will tell you what to do: “Unless you repent, you will all likewise perish.” Your task is not to judge why this happened. Your task is to live in metanoia, in repentance, because the same thing may happen to you. The seriousness and present relevance of His words is clear from this: He was asked about one event, but He answered with two.

Christ Himself then brings before them another event from those days and says: “Or those eighteen upon whom the tower in Siloam fell”—another eighteen people. It is as though you went to Church and the bell tower fell and killed you. Do you understand?

“And killed them—do you think that they were worse offenders than all the other people who dwelt in Jerusalem?” As though they were sinners, and so the tower fell upon them and struck them. “No, I tell you.” Then why did it happen? That is not for you to determine. “But unless you repent, you will all likewise perish.” What right, then, do I have to step forward and say that Mrs...

Apostolou is being punished because of the mayor? Someone might say such a thing: perhaps he went to the mayor for a certificate and the mayor refused to give it to him; and now that the mayor’s wife has been injured by a beam falling upon her, he says that God punished the mayor because he did not give him the certificate. A person may say this—and unfortunately, we do say such things. We are quick to judge. We immediately draw conclusions and set ourselves up as judges. Bring the case before me, and I will settle it! But it is not like that. Where should our nous, our spiritual mind, turn? To the fact that these people suffered, or are still suffering. Tomorrow we ourselves may suffer; something else may happen. We know nothing. Our task is to be ready, not to flee. Some say, “They left and escaped.” Who told you that? It is an illusion. If God lets you escape, He does so for a purpose: so that you may repent, not because you have managed to get away from Him. Have we discovered some method of escaping Him? How can you escape? Can you flee from God?

Where will you go? If you read nothing else, have you ever read Jonah? Read Jonah. God told him to go and preach, but the task displeased him, and he did not go. To put the command out of his mind, he went down, bought a ticket, and set out for Spain, as he thought, far away from the face of the Lord. But is God not there? Of course He is. Jonah boarded the ship, and the wind began to blow against them, preventing them from making any progress. It became so violent that they were in danger of drowning. They tried to turn back and reach land, but they could not. The wind struck them from every side. Nothing worked. They could not escape God, so they began throwing the cargo overboard.

Many of us do something similar with what we have stolen: when the wrath of God comes upon us, we make vows and donate chandeliers to the Church. The sailors jettisoned the cargo, throwing everything into the sea. But even when everything was gone, nothing changed. Jonah himself had to be thrown into the sea. The sin had to leave the ship and fall into the sea, into the mercy of God. And when Jonah went into the sea, he did not jump; they threw him in, because sin does not cast itself out. We must cast it out; we ourselves must remove it. Then the sea grew calm. The great fish received its command: it swallowed Jonah and later brought him out. He had fled by land, returned by sea, came ashore again, and went to do what remained for him to do. How can you flee from God? How can you flee from God? You got into your car and escaped? You may turn somewhere else, the earth may open there, and something may swallow you, as it swallowed Dathan and Abiram. No one escapes. Our task was not to flee from the earthquake. The purpose of the earthquake was not to drive us away, but to bring us near to God.

No one should have moved from his home. The house shook, but it did not fall upon him. God simply shook him and gave him warning. He should gather his children, go before the holy icons, and kneel—and let the stones find him there. That is the purpose of the earthquake. Its purpose is not to kill people. God has ways of taking human life if He wills. But that is not His purpose. The purpose of all that happened is our correction and instruction. David speaks of another passage that I would also like you to know. In Psalm 138, verse 8, he says: “If I ascend into heaven...” You know, many of the great and powerful think that if the earth here is shaken by bombs and other disasters, they will leave in a spacecraft and go...

Up above in order to save themselves. That is what they are striving for. Do they need to find gold up there? They know there is no life there; they see that there is no oxygen. They know all this. Their aim is to go away and hide. This is the ultimate purpose of those great men: to save their own skins. Yet they themselves are preparing destruction. What will ordinary people do here—people whom they consider useless, who cannot even make a cup of coffee? “If I ascend into heaven, You are there; if I descend into Hades, You are there also.” You are there even then, watching over sinners. “If I take up my wings at dawn and dwell in the uttermost parts of the sea, even there Your hand shall guide me, and Your right hand shall hold me.” Where can I go, he says? Where can I flee? And where can a human being flee from the face of God?

Did he not say, “Your mercy shall pursue me all the days of my life”? Why did he say this? Because the sinner would flee far from God, and he was praying that God’s mercy would never cease pursuing him until it caught him, brought him to repentance, and changed his life. Things today are so grievous in the sight of God that whatever happens is little compared with what ought to happen, with what humanity deserves on account of sin. And a time will come when all these powerful people—listen to me—will they say, “With God’s help we escaped,” or, “God willing”? No!

God? On Friday they will open their institutions again, and on Saturday as well, but they will say nothing about God. God will have no place among them. They have called in opinions about the earthquake from Judea and from Uppsala, but nothing about God—nowhere. It is grievous; it is a sign of our times. Do not remain distant from this. We should weep bitter tears. Do you understand? Nothing else can save us. Yet their day will come as well. If you wish to know beforehand what is going to happen, you will find it in the Apocalypse, in chapter 12, verses 12–16. You see how Holy Scripture, in the Apocalypse, describes events that will take place and come to pass.

John says:

“I saw when He opened the sixth seal, and there was a great earthquake; and the sun became black”—the sun turned black—“like sackcloth made of hair, and the whole moon became like blood, and the stars of heaven fell to the earth.”

“As a fig tree casts its unripe figs”—as unripe figs fall to the ground, so the stars fell from heaven—“when shaken by a mighty wind. And the sky receded like a scroll being rolled up”—the sky was like a scroll—“and every mountain and island...”

“Was moved out of its place. And the kings of the earth, the great men, the commanders, the rich, the mighty, every slave and every free man hid themselves in the caves”—they went to hide in caves—“and among the rocks of the mountains.” And they spoke to the mountains, because even there they could find no rest. For it is sin that accuses and terrifies a person. So long as a person has not cast out sin, even if he hides in the most inaccessible place, he will still tremble, my dear friend. “They said to the mountains and the rocks, ‘Fall on us and hide us from the face of Him who sits upon the throne and from the wrath of the Lamb! For the great day of His wrath has come, and who is able to stand?’”

Hide wherever you wish. As long as you carry your sinful conscience with you, it will accuse you. You cannot escape it. Your task is not to flee from the face of God. God wants you to draw near to Him. He wants you to flee from sin. Yet as long as sin remains, who has gone to Holy Confession during these days? Who has gone? An earthquake occurred, and if another comes, we will simply run away. Does no one have sins? Who went to confess? The only refuge is beneath the priest’s epitrachelion, his confessional stole. The only refuge is a changed life. If life has not changed, then nothing has happened. So, my beloved, God does not punish; He corrects and instructs, as I have told you. And this is a blessing for the human person. What is regarded as a curse is, in fact, a blessing for him.

In Psalm 93, verse 12, I find these words: “Blessed is the man whom You instruct, O Lord.” Blessed is the man—but does a person accept the Lord’s correction? No, he does not. He may even blaspheme God rather than accept it. He will attribute it to something else and explain it in some other way, so that he receives no spiritual benefit from it. Through this means, God wants to bring all of us near to Him. As I said at the beginning, He wants to make the Christian more truly Christian and to awaken some concern in the indifferent person. His purpose is to bring everyone near to Him, because we have gone far away. We have gone far away. Even we who are called Christians are not yet truly Christian enough to endure dwelling with Him for eternity.

Others have not even begun to seek such a life. Holy Scripture speaks of this again: “Those who distance themselves from You shall perish.” A person may have money and glory; he may possess whatever material goods he desires. But if he does not have God, he is the most wretched of men and is already lost—lost. Therefore, in these difficult circumstances, a person must always keep the appropriate verse in his nous, his spiritual mind: “Lord, You have been our refuge from generation to generation.” That is the blessed person—the one who says, “Lord, at every moment, whether easy or difficult, I have taken refuge in You.” For just as the person who lives far from God is in danger, so too is the person who is near to God. He may fall through pride and never be saved.

We are all in danger, and no one should ever speak confidently about himself, for, “Let him who thinks he stands take heed lest he fall.” Thus, if we wish to live rightly, it is not the earthquake we should fear, but sin. That must be our fear. We should fear the cause, not the result, because the earthquake is a consequence of sin. As I read to you, the earth is shaken because of the sins of humanity. And here the passage I read at the beginning applies exactly: the earth speaks without a tongue. I repeat: the earth, though speechless, cries aloud and groans.

“You wrong me and defile me, all you many people. Through your sins you have polluted me. Our Master, who is also your God, abhors your bloodstained way of life, and I tremble. Take heed when you see me tremble; understand, and through metanoia, through repentance, seek reconciliation with God.” Through repentance and the fulfillment of what it requires. Leave aside vows and candles if your heart has not been pierced with compunction.

Sins! Sin, metanoia, repentance, return, and a change in our way of life—nothing else can replace these. Christ did not shed His blood in order to receive candles, incense, and oil. These already belong to Him. This does not mean that His Church rejects such offerings—God forbid—but sin must be dealt with first. Otherwise, He accepts nothing. In such a case, He accepts nothing at all. That, then, is our task.

The cause is sin—the sin of humanity in general. Who is there, what household is there, that can come forward and say, “I myself, my household, my children, my life—all are in harmony with God”? If man were in harmony with God, he would never have had so much as a fever or a headache in his life. All these things are means of divine correction. So we have not escaped God, nor can we escape Him. If He wished to punish us—I repeat, if He wished to send us to Hell—not one of us would remain within a fraction of a second, at least not in all of Greece, much less here. And Athens, this filthy place which they claim cannot be shaken by earthquakes—may God not cast a fearsome glance upon it! Yet because there are also good people, we cannot speak as though all were evil. We are thankful, and perhaps we owe this prolongation of our lives, at least we Athenians...

...to those good people. Many of them are unknown: young women and young men who are chaste, pure, and honorable; gentlemen and ladies; and clergy too, despite the disgrace we ourselves heap upon them—yes, clergy too. Perhaps it is thanks to them that our time has been prolonged.

If we make good use of this, then perhaps what I am telling you—this change of direction—will seem strange to you. Wherever righteous people are found, they are a blessing. In an apartment building, for example, containing twenty, thirty, forty, fifty, or a hundred families, there may be only one righteous family, and for that one family’s sake God may spare the entire building from destruction.

That family is the fragrance, the blessing, the guarantee, the protection even of everyone else—the rogues and those who are indifferent. I remember—and you will remember it too—how God was received as a guest in the persons of the three Angels by the oaks of Mamre, as we read in Genesis. They revealed that they were going to destroy Sodom and Gomorrah. You remember that, do you not? When Abraham heard it, he interceded, though the people of Sodom and Gomorrah below knew nothing of what he was doing on their behalf. He interceded for them and entreated God, saying, “If there are fifty righteous people in that city, will You destroy the city? You are the Righteous One.”

“Will You destroy the righteous together with the unrighteous?” he asked. “No,” God said, “I will not do it.” But there were not fifty. The population numbered five million, yet there were not fifty righteous people. “What if there are forty?” “I will not do it.” “I have dared to speak to my Lord; what if there are thirty?” “I will not do it.” “What if there are twenty?” “I will not do it.” “What if there are ten?” He came down to ten. “I will not do it.” Abraham did not ask about a smaller number. Perhaps he did not go further because he thought, “Surely there must be ten; what else could be the case?” But there was only Lot’s family. And who among them specifically? Lot alone. Not Lot’s wife, nor his children, nor his sons-in-law—only Lot. There was one righteous man, and God saved him. For the sake of that one man, if there had been even ten like him, Sodom and Gomorrah would not have been burned. All the other sinners would have been spared because of those ten. This is a vivid, God-given example.

Then, when Lot departed—you remember—the sons-in-law refused to go with him and were lost, while the others went on. His wife looked back out of curiosity and became a pillar of salt. Lot could not go where God had told him, so he said, “No, Lord. Grant me leave to go to that little city, Zoar,” and so forth. God told him, “Go where you must go, so that you may untie My hands.” One man had bound the hands of God, and divine justice could not act; God waited for that man. Lot went to the city of Zoar and lived; he was saved, and that city was not burned because Lot was in it. Do you understand these things? Do you grasp them? What does this mean?

It was as though he had bound God’s hands. “Go, so that you may untie My hands and I may do what must be done.” Another example, this time from the New Testament, is found in the final chapter of Acts, when Paul was being taken as a prisoner to Rome. You know what happened at sea: they were in danger of drowning. They threw their cargo into the sea, and no one aboard was eating; they were all at the point of death. But during the night an angel appeared to Paul and said, “Paul, you must stand before Caesar. You will arrive there; do not be afraid. And not only you, but all those sailing with you as well.” There were 276 of them. “God has granted them to you,” the angel told him. “He has given their lives into your keeping.”

The lives of all 276 people aboard the ship. For your sake, because of you, none of the others will drown.

“Paul stood in their midst and said, ‘Men, you should have listened to me.’” You were obliged to listen to me at that time, he says, “and not to have sailed from Crete and incurred this injury and loss. And now I urge you to take courage.” I bring you news: do not sit here despairing. “For there will be no loss of life among you, but only of the ship.” The ship will be lost, he says, but all of us will live. “For this very night there stood beside me an angel of the God to whom I belong”—the God whose I am and with whom I have a living bond—“and whom I worship, saying, ‘Do not be afraid, Paul; you must stand before Caesar. And behold, God has granted you all those who sail with you.’” And it says here that “all the souls aboard the ship were 276”—and they were spared for Paul’s sake.

All 276 of them. This is the point. Therefore: supplication and prayer, not running away. Get down on your knees; do not run on your feet. When faced with an earthquake, fall to your knees, not to running. We cannot escape God anywhere. If we wish to be benefited, this is what we must do. We are continually being warned. Bring metanoia, repentance, into your home; change your way of life; go to Holy Confession; repent; cast out your sins, and then you will be secure. That is the best insurance in the world. Bring the bearing of children into your home; bring fasting into your home, especially with these days approaching, since Meatfare begins on Sunday. For things are not well. Do you know what another warning that came from Aigeira says? It says this...

A driver picked up an old woman on the road to take her toward Aigio. “Come in, grandmother,” he said. “Where are you going?” “To Aigio,” she replied. As they approached Aigio, the old woman asked to get out. She was holding nothing in her hands. “I am getting out, my child,” she said, “but let me give you something.” “What could you give me, grandmother?” he asked. “I too have something to give you, since you brought me here.” “But what? You do not even have a bag,” he said. “I do,” she replied. “It is in my bag.” She opened a bag for him, and he saw something inside. “What are these?” he asked in alarm. “Last year,” she told him, “you ate; this year you will lick; next year you will be eaten.” Then the old woman vanished from his sight. God speaks in countless ways. God speaks in countless ways, hoping that someone may repent—if only someone would repent. This effort of God too has come to nothing, but it leaves us without excuse. Tomorrow we will not be able to say to Him, “You never took us by the ear.”

That is all. Go back to your homes. Do you want to stay outside? What foolishness is this? What good can that accomplish? Has anyone down there repented? This is what I had to say with God’s help, and if I have made a mistake, may God forgive me. Amen.

Θέμα μας απόψε το βράδυ θα το πάρουμε από τα γεγονότα των ημερών αυτών. Θέλω να πιστεύω ότι όλους μας απασχόλησε και μας απασχολεί αυτό το οποίο έλαβε χώραν κατά στάθος. Δηλαδή, ο σεισμός τον οποίον κανένας δεν τον επερίμενε.

Οι πιστοί και οι άπιστοι ομιλούν γι' αυτό το γεγονός και ο καθένας λέει τη γνώμη του. Δεν ξέρω αν εσείς που με ακούτε αυτή την ώρα έχετε ορθή γνώμη, τουλάχιστον χριστιανική γνώμη.

Επάνω σε αυτό το θέμα, ό,τι θέλει λέει ο καθένας. Τώρα, πόσοι λένε την αλήθεια, πόσοι λένε σωστά, πόσοι είναι μέσα στην πραγματικότητα ή πλησιάζουν την πραγματικότητα, δεν ξέρω. Πάντως, σε αυτές τις περιπτώσεις ο λαός μας δίδει την πιο σωστή ερμηνεία.

Μια λέξη: Θεομηνία. Από εκεί πίσω πρέπει ο άνθρωπος να στέκεται και να κρίνει, εάν θέλει να μην γελαστεί. Όπως, επί παραδείγματι, έλεγαν κακοκαιρία, όχι βαρυθυμονιά, όχι κακοκαιρία. Όπως και η βαρυθυμονιά είναι καλή και διδακτική πολλές φορές, έτσι και η θεομηνία αυτή είναι διδακτική και σωτήριος και για τους πιστούς και για τους απίστους. Για να μπορέσει να έχει σωστή γνώμη ο άνθρωπος επάνω σε αυτό το θέμα, πρέπει να ξέρει ότι ο Θεός

δεν έχει αναλάβει καμιά υποχρέωση για να ζήσει ο άνθρωπος στη γη όσο θέλει και όπως θέλει και να πεθάνει όπως θέλει, που δεν θέλει ποτέ να πεθάνει ο άνθρωπος. Τέτοια συμφωνία δεν υπάρχει, ώστε να δυσθυμεί ο άνθρωπος, εάν κάποιος τρόπος που δεν τον περίμενε, και μάλιστα βιαίως, τον σαρώνει από τον κόσμο αυτόν. Αν φύγει ο άνθρωπος από αυτή τη βάση, ότι δεν έχει αναλάβει καμιά υποχρέωση να μας βάλει εδώ σε γυάλα και να μας συντηρεί με τον πιπερό ή να μας βάλει σε θερμοκοιτίδα ο Θεός, αλλά είμαστε εκτεθειμένοι σε κινδύνους, και κινδύνους τέτοιους οι οποίοι μπορούν να μας μεταφέρουν στην άλλη ζωή από τον έναν χρόνο στον άλλον, τα πράγματα θα τα δει διαφορετικά και θα ωφεληθεί από αυτό το πράγμα.

Εάν μεν είναι χριστιανός, θα γίνει χριστιανότερος, και αν είναι άπιστος, θα κλονιστεί και, αν θέλει, θα γίνει πιστός. Όπως ακούσατε και όπως είδατε, γνώμες διάφορες κυκλοφορούν και τρόποι διάφοροι αντιμετωπίσεως αυτής της υποθέσεως. Ερωτώ τώρα: εμείς οι λεγόμενοι χριστιανοί έχουμε ορθή γνώμη και αντιμετωπίζουμε ορθά το θέμα αυτό ή κάποιο άλλο που θα συμβεί; Όχι. Ούτε ξέρουμε. Μη θέλουμε να μας πειράζουν, ούτε να κουνιέται τίποτα, να ζαλιζόμαστε. Θέλουμε ασφάλεια. Γιατί κουνιέται; Διάφορος περίπτωση. Παρότι την έχει επί την ασφάλειαν αυτής, δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει ποτέ σας. Εγώ, εκεί που έψαχνα τα χαρτιά μου, βρήκα

την έχει, λέγει, επί την ασφάλειαν αυτής τοποθετήσει ο Θεός. Γιατί, ενδιαφέρον, αυτή κουνιέται; Είναι κάτι που πρέπει τον άνθρωπο να τον απασχολήσει και υπάρχει εκδοχή να βρει κάποια απάντηση σωστή. Επί παραδείγματι, στον 103ο ψαλμόν, στίχος 5, φαίνεται, βρίσκω το εξής: «Ὁ θεμελιῶν τὴν γῆν ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς· οὐ κλιθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος». Έτσι γράφει. Γράφει ψέματα; Δεν γράφει ψέματα, γράφει αλήθεια. Τότε γιατί κλίνεται, γιατί κουνιέται, γιατί αναποδογυρίζεται, γιατί επηρεάζεται, ως φαίνεται; Πώς φαίνεται επηρεάζεται;

Διατάσσεται να τα κάνει αυτά ή τα κάνει μόνη της; Ας λέει ο κόσμος, ας λέει η επιστήμη. Η Βίβλος λέει τα τελείως αντίθετα, η Εκκλησία λέει τα τελείως αντίθετα. Δεν κουνάει τη γη ο σεισμός, η αμαρτία κουνάει τη γη. Και ο σεισμός δεν είναι τιμωρός, είναι παιδαγωγός. Θα διαταχθεί να κινηθεί και να κάνει ό,τι... Και αν παραδεχτούμε ότι φυσικά εργάζεται και ήρθε η στιγμή να το κάνει, πάλι θα πάρει άδεια, αν θα πρέπει να το κάνει ή αν πρέπει να το κάνει γρηγορότερα αυτό, γιατί πρόκειται να εξυπηρετήσει κάποιο σκοπό γενικότερο. Όλα αυτά που βλέπετε δίπλα σας, βλέπετε κάτω από τα πόδια και εκείνα που φαντάζεστε μέσα στη γη, και όσα βλέπουμε και επάνω,

εκείνα που φανταζόμεθα, όλων σκοπόν έχουν να εξυπηρετήσουν τον άνθρωπο, αυτόν τον κανακάρη. Για κανέναν άλλον δεν έχουν γίνει αυτά και κανέναν άλλον δεν εξυπηρετούν. Ο ίδιος δε που είπε ότι εθεμελίωσε επί την ασφάλειαν αυτής, λίγο πιο κάτω, στον ίδιο ψαλμό, τον 103ον, λέγει τα εξής: «Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, ὁ ἁπτόμενος τῶν ὀρέων καὶ καπνίζονται». Άρα επηρεάζεται η γη για να κάνει ό,τι κάνει. Εμείς βέβαια δίδουμε, όπως ακούτε καθημερινώς και από όλα που θα έχετε διαβάσει, δίδουμε επιστημονικές πάντοτε λύσεις, οι οποίες συγκρούονται με τον Λόγο του Θεού. Ο Θεός λέει πολύ διαφορετικά, δεν λέει όπως λέει. Και εγώ αφήνω ένα υπόλοιπο για την επιστήμη, ότι είναι έτσι όπως θα λέτε εσείς, αλλά η φύσις είναι άλογος και διευθύνεται υπό λογικού. Αλλοίμονό μας αν ο Θεός την είχε αφήσει να κάνει ό,τι θέλει. Δεν θα υπήρχε κανένας από εμάς που δισεξήμισι μόνο μπορούσε να τη θα θέλει στη φύση. Μόνον εκείνος ο οποίος την έφτιαξε και έβαλε τους νόμους να λειτουργούν. Μηχανικός, λοιπόν, αυτός είναι απέξω από τη μηχανή και τη σταματάει όποτε θέλει και την επιταχύνει όποτε θέλει και τη βάζει να εργαστεί όποτε θέλει. Αυτό ο χριστιανός πρέπει να το ξέρει, διότι διαφορετικά θα άγεται και θα φέρεται σε σκέψεις άλλες, βλάσφημες πολλές φορές, που είναι ξένες προς την πραγματικότητα, ξένες προς την πραγματικότητα.

Η Αγία μας Εκκλησία, να ξέρετε αν δεν το ξέρετε, είναι πνευματοφόρος. Δεν έχει γράψει τίποτα και δεν έχει παραδεχτεί τίποτα το οποίο δεν έχει εντυπωθεί από το Πνεύμα το Άγιο. Έχει ειδική ακολουθία διά τους σεισμούς. Όσοι έχετε Μέγα Ευχολόγιο, να το ανοίξετε στη 411 σελίδα μέχρι 416, να διαβάσετε την ακολουθία των σεισμών. Θα σηκωθεί η τρίχα σας. Το τι λέγει, το τι παρουσιάζει στον Θεό για να σταματήσει η δικαία οργή του. Διότι, αν δεν σηκώσει το χέρι του αυτός επάνω και να πει «Σιώπα, πεφίμωσο», είμαστε τυχεροί που έγινε ημέρα και είμαστε τυχεροί που κούνησε λίγο πρώτα και προλάβαμε να βγούμε. Αυτά είναι αστεία, πάντα λένε οι άμυαλοι. Τι θα πει τύχη;

Δεν μπορούσε αυτό να το φέρει μια και καλή και την ώρα που κοιμάσαι, που να μην προλάβεις να ανασάνεις, όχι να βγεις έξω; Δεν μπορούσε; Δεν είναι δικά του; Εμείς θα διευθύνουμε; Έχουμε μεγάλο εγωισμό. Ίσως δεν ξέρουμε τι γίνεται δίπλα από τη μύτη μας, να λέμε τέτοια πράγματα. Να υπάρχουν... Λέγω, αν διαβάσετε εκεί, θα πληροφορηθείτε πολλά πράγματα τα οποία ήθελα να μην τα ξέρετε μέχρι τώρα και να έχετε και εσείς γνώμες όπως έχει ο κόσμος γνώμες. Λέγει σε μια του στροφή το εξής: «Τὰ θεμέλια πάντα τῆς γῆς σαλεύων Θεός». Ποιος κουνά τη γη; Για ρωτήστε τους επιστήμονες πού στηρίζεται η γη. Εμείς λέμε: «Ὁ κρεμάσας ἐν ὕδασι τὴν γῆν». Ο εν ύδασι τη γη κρεμάσας. Σαν πράγμα μες στο νερό είναι η γη.

στέκεται, πούντα παιδιλάτης, πούντα από κάτω, πούντα από πάνω, που λες, που στέκεται.

Τόσο μέσα στο νερό, τόσο το νερό κρατάει τη γη. Τι λέει αυτά; Υπάρχει, λοιπόν, η Εκκλησία μας, για να είμαστε πάντοτε επόμενοι της Εκκλησίας, για να είμαστε σίγουροι. Βάλε το κεφαλάκι σου και την εξυπνάδα σου πίσω από την Εκκλησία και είσαι σίγουρος, να ξέρεις. «Ὁ τὰ θεμέλια πάντα τῆς γῆς σαλεύων Θεός, προσταράσσων μόνος τῆς θαλάσσης τὸ κῆτος, ὡς κτίστης τῶν ἁπάντων, ῥῦσαι ἡμᾶς τῆς φοβερᾶς τοῦ σεισμοῦ ἀπειλῆς, ὑπὸ τῆς εὐσπλαχνίας διὰ παντός δυσωπούμενος, φιλάνθρωπε». Όχι από τη δικαιοσύνη μας, από την ευσπλαχνία.

«Σῶσον τὸ πλάσμα, Δέσποτα». Είμαστε έργα των χειρών του. Εκεί, ρε, σου λέμε όταν πεθαίνουμε: «Ὁ ποιήσας με καὶ πλάσας με». Το πίστεψες ποτέ στη ζωή σου; Τώρα στο λένε στο κεφάλι σου, που πέθανες, οι ψάλτες. Ουδέποτε το πίστεψες ότι είσαι ποίημα των χειρών μου. Αυτό τι σου έκανα, πες, να το δεις, όταν ήρθα στον κόσμο με λίγο σάλιο και με λίγο χώμα, που έφτιαξα μάτι, για να δεις ότι είμαι εγώ δημιουργός σου και να με παραδεχτείς κατά αυτή την έννοια, όπως σου προσφέρομαι.

Ένα ωραίο ακόμη μέσα εκεί στην ακολουθία, το οποίο λέγει το εξής:

«Γῆ ἄγλωσσος», δεν έχει γλώσσα να μιλήσει, «βοᾷ στενάζουσα· τί με κακαῖς μιαίνετε, πολυάσπλαγχνοι ἄνθρωποι; Τι με βρωμίσατε; Τι με μιαίνετε με τις αμαρτίες σας που γίνονται επάνω μου; Επάνω μου. Και ο ημών Δεσπότης και ο Θεός σας, ο Δεσπότης φειδόμενος εσάς, όλην με μαστίζει. Εμένα τα βάζει, εγώ τα υποφέρω. Λάβετε αίσθηση και εν μετανοία τον Θεόν εξιλεώσασθε». Καταλάβετε αυτό το πράγμα, ότι αν κουνιέμαι εγώ, αν υποφέρω εγώ, το φέρω από τις δικές σας τις αμαρτίες.

Δέχεστε αυτό το πράγμα; Θα τα παραδεχτεί αυτά όταν πεθάνει. Τότε θα τα παραδεχτεί, αλλά θα είναι αργά. Θα ζητεί πάντοτε φύσεις φυσικές, επιστημονικές, λογικές, ουχί θεϊκές όμως. Διότι το τέχνασμα του σατανά είναι αυτό, ώστε από τον άνθρωπο να του κλέβει πάντοτε την ουσία και να τον αφήνει να συζητεί περί ανέμων και υδάτων. Έχετε διαβάσει ποτέ σας διαφόρους σεισμούς, τουλάχιστον από θρησκευτικής πλευράς; Αφήστε τους άλλους, κοσμικούς, που είναι, δεν ξέρω πόσοι είναι, σαράντα-πενήντα οι πιο καταστρεπτικοί, με μεγάλες ζημιές. Αφήστε τους δικούς μας, που έχουμε κι εμείς την ιστορία μας εδώ. Αλλά, σαν θρησκευτικοί άνθρωποι, έχετε βρει ποτέ σας σεισμό να γίνει και όχι μοναχός του, να γίνει σε ειδική περίπτωση; Γιατί ο σεισμός δεν γίνεται έτσι κι έτσι. Η μόνη παραφωνία που υπάρχει στη δημιουργία του Θεού είναι ο άνθρωπος.

Τα άλλα υποτάσσονται εις τον Κτίστην και μέσα σε ένα νόμο που έχει φτιάξει αυτός να εξυπηρετείται ο άνθρωπος και γενικότερα ο σκοπός που τα έφτιαξε ο Θεός. Μόνη παραφωνία, ο μόνος αντάρτης είναι ο άνθρωπος, διότι έχει το αυτεξούσιο. Ο ήλιος επτά και ένα θα δώσει παρών και έξι και έντεκα θα δύσει. Επτά και δύο αύριο θα δώσει παρών, έξι και δώδεκα θα δύσει. Χιλιάδες χρόνια. Είναι περίπου 7.500 χρόνια ο ήλιος που δουλεύει, κατά την Γραφή· ας την επιστήμη την άμυνε. Κατά την Γραφή είναι 7.500 περίπου χρόνια που δουλεύει ο ήλιος και δεν έχει χάσει λεπτό. Και αν δεν είχε αυτήν την πιστότητα και τη συνέπεια, κανένας από αυτούς δεν θα μπορούσε να υπολογίσει τίποτα. Εγώ υπολογίζω, αλλά αν αυτός δεν το κάνει έτσι,

διότι είναι πιστός αυτός, τους ψευταράδες, τους άλλους που βγάζει και αυτούς να είναι συνεπείς. Αν σου λέει τότε θα γίνει έκλειψη, τότε πώς; Με τι βάση; Πού την έχεις τη βάση; Στην ειλικρίνεια της δημιουργίας και της κτίσεως του Θεού. Διότι, αν αυτή ανταρτεύσει όπως ανταρτεύει ο άνθρωπος, δεν μπορείτε να βρείτε τίποτα. Φύσουν το μολύβι κάτω, για να φύγουν. Διότι είναι πιστή αυτή και εργάζεται όπως ο Θεός την έχει τάξει. Ο Θεός είναι Θεός τάξεως. Έχουν αυτά τα αποτελέσματα, που μπορούν να προβλέψουν λεπτομέρειες, να μετρήσουν αποστάσεις κ.λπ., διότι ο Θεός τα έχει στην εντέλεια τακτοποιήσει, ώστε ούτε φθείρονται ούτε τίποτα. Ας λένε ό,τι θέλουν οι επιστήμονες. Άμα πει ο Θεός να φύγουν, θα φύγουν σε κλάσμα δευτερολέπτου, δεν θα υπάρξει τίποτα μπροστά. Αυτά που λέγει η Αποκάλυψη για τα γεγονότα της κρίσεως, ότι η γη και τα εν αυτή έργα θα φύγουν. Ουρανός και γη θα φύγουν και καινούργια θα γίνουν.

Τα φτιάχνουν οι άνθρωποι; Όπως δεν έφτιαξαν τίποτα, ούτε πρόκειται να φτιάξουν. Όπως δεν ερωτήθησαν όταν έγιναν, ούτε τώρα θα ρωτηθούν όταν θα ξαναγίνουν. Θυμηθείτε τα εδώ που σας λέγω. Πιθανόν σαν άνθρωποι να μη βρισκόμαστε, σαν ψυχές όμως θα υπάρχουμε, και θυμηθείτε τα εδώ που σας λέγω. Ας σας ανοίξω, επί παραδείγματι, να σας αποδείξω από τη Γραφή διάφορα περιστατικά. Άρα θα πρέπει να πάω στο 27ο κεφάλαιο του Ματθαίου, στίχοι 51-54. Και ιδού ο Χριστός στο Σταυρό, οι άνθρωποι ανέβασαν τον Θεό στο Σταυρό, «καὶ ἰδοὺ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω», μόνο του. Ποια φυσική δύναμη διέταξε να ανοίξει το καταπέτασμα του ναού από άνωθεν έως κάτω;

Το έκανε. «Καὶ ἡ γῆ ἐσείσθη, καὶ αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν, καὶ τὰ μνημεῖα ἀνεῴχθησαν, καὶ πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ἠγέρθη, καὶ ἐξελθόντες ἐκ τῶν μνημείων μετὰ τὴν ἔγερσιν αὐτοῦ, εἰσῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν καὶ ἐνεφανίσθησαν πολλοῖς». Ο δε εκατόνταρχος, ο Ρωμαίος αυτός, ο επικεφαλής της σπείρας εκεί, «καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦ» — δόθηκε εντολή να τον φυλάσσουν — «ἰδόντες τὸν σεισμὸν καὶ τὰ γενόμενα ἐφοβήθησαν σφόδρα, λέγοντες· Ἀληθῶς Θεοῦ Υἱὸς ἦν οὗτος». Αυτό πρέπει να το πούμε και εμείς αυτές τις μέρες. Τον κοιτάμε θαύμα, όχι τον σεισμό, την αγάπη του Θεού εν τω σεισμώ. Διότι, αν τον άφηνε λιγάκι να κουνηθεί παραπάνω, δεν θα έμενε κανένας.

Εμείς μάλιστα οι Αθηναίοι πρέπει κάπου να κρυφτούμε, οι οποίοι το έχουμε, το πιπιλίζουμε από εκατοντάδες χρόνια, ότι η Αθήνα δεν πειράζεται. Κοιμηθείτε ξένοιαστα, αμαρτάνετε, βλαστημάτε, πορνεύετε, μοιχεύετε. Φόβος; Ούτε. Είναι αστεία αυτά τα οποία συζητούνται. Είναι ανάγκη να έχει και από κάτω κατάλληλον ηφαίστειο; Δεν μπορεί να την κουνήσει ο Θεός; Εκεί άνοιξε κανένα ηφαίστειο; Έγινε καμιά ζημιά; Ήρθε την ώρα που έπρεπε να γίνει. Διαμαρτύρεται η φύση. Και τώρα διαμαρτύρεται η φύση, εξαιτίας αυτών τα οποία βλέπει καθημερινώς. Αν σας πω τι είδα, ερχόμενος χθες το μεσημέρι εδώ, που ήτανε του Αγίου Γεωργίου του Πτωχοκομείου, που είναι αυτός ο περίβολος που έχουν ανοίξει μπροστά στο Χίλτον, από ένα ζευγάρι, θα πείτε «Θεέ μου!».

γίνεται, τόσο αναισθησία υπάρχει, καλά όλες τις ημέρες μπορεί, σήμερα που σύγει στο παν και λοιπά, τίποτα, εν πλήρη μεσημβρία Τι να δει λοιπόν αυτός ο Θεός, και κάτι να μας κρατήσει, ποιος ο λόγος, τι χρειαζώνεται Αν παραδεχτούμε ότι πρόσθεσον καθένα από 200 χρόνια 300, από 50, από 20, από 10, ξέρω εγώ, από 5, από 200, 300, τι θα κάνουμε

Τι να κάνουμε; Να κάνουμε τίποτα καλύτερο; Κάναμε τίποτα καλύτερο από ό,τι κάναμε χθες, από ό,τι κάναμε τον χρόνο που έφυγε; Τι θα κάνουμε; Άλλαξαμε; Χειρότεροι ναι, καλύτεροι όχι. Γιατί να υπάρχουμε; Για βάζετε τον φακό επάνω που σας λέγω και βλέπουμε εδώ σεισμό, δηλαδή να κινείται η γη και να διαμαρτύρεται για το ανοσιούργημα αυτό που κάνει το πλάσμα.

Ευχαριστώ πολύ. Θα βρείτε πιο πέρα.

Τα παρακάτω του ιδίου Ευαγγελιστού: «Οψὲ Σαββάτων, τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν Σαββάτων, ἦλθε Μαρία ἡ Μαγδαληνή καὶ ἡ ἄλλη Μαρία θεωρῆσαι τὸν τάφον. Καὶ ἰδοὺ σεισμὸς ἐγένετο μέγας· ἄγγελος γὰρ Κυρίου καταβὰς ἐξ οὐρανοῦ, προσελθών, ἀπεκύλισε τὸν λίθον ἀπὸ τῆς θύρας καὶ ἐκάθητο ἐπάνω αὐτοῦ». Ο σεισμός εξυπηρετεί λόγον. Δεν παρουσιάζει καπρίτσιο της φύσεως. Το θέλω να σας βάλω στο κεφάλι μέσα. Καταλαβαίνετε; Δεν είναι μία εκδήλωση φυσική. Για να ωφεληθούμε το λέω αυτό. Να μην τα συζητήσουμε όπως τα συζητεί ο κόσμος. Σεισμός είναι τυχαίο γεγονός, είναι φυσική εκδήλωση. Αυτό είναι το θέμα. Εγώ εδώ που διαβάζω βλέπω ότι δεν είναι φυσική εκδήλωση.

Διατάσσεται να γίνει αυτό το πράγμα και έχει λόγον που γίνεται αυτό το πράγμα. Και προχωρώ. Θα σας μεταφέρω σε μια άλλη περίπτωση. Στις Πράξεις των Αποστόλων, στο 16ο κεφάλαιο, βλέπω εδώ από τις σημειώσεις μου, αναφέρεται ένα άλλο περιστατικό. Στίχος 25 λέγει: Παύλος στη φυλακή, επάνω στους Φιλίππους.

Αναφέρει εδώ: «Κατὰ δὲ τὸ μεσονύκτιον Παῦλος καὶ Σίλας προσευχόμενοι ὕμνουν τὸν Θεόν· ἐπηκροῶντο δὲ αὐτῶν οἱ δέσμιοι», οι άλλοι που ήσαν οι φυλακισμένοι. «Ἄφνω δὲ σεισμὸς ἐγένετο μέγας, ὥστε σαλευθῆναι τὰ θεμέλια τοῦ δεσμωτηρίου· ἀνεῴχθησάν τε παραχρῆμα αἱ θύραι πᾶσαι καὶ πάντων τὰ δεσμὰ ἀνέθη». Με πέσαν όλων μου φέρει να τα τοποθετήσουμε έτσι, γιατί δεν θα ωφεληθούμε.

Εμείς οι λεγόμενοι χριστιανοί, ούτε εκείνοι που δεν θρησκεύουν, που βρίσκουν αμέσως να τοποθετήσουν επιστημονικώς ή λογικώς τα πράγματα.

Γιατί... Γιατί παιδαγωγείται το θέμα. Όπως σας είπα στην αρχή, τι είναι ο σεισμός καθ' αυτό στα χέρια του Θεού, σαν φύση ή σαν μια δύναμή του, σαν μια εντολή του; Τι είναι; Τιμωρός; Όχι τιμωρός. Σας είπα ότι είναι παιδαγωγός. Ο Θεός δεν τιμωρεί. Αν ήθελε να τιμωρήσει, τώρα, μόλις ησυχάσουμε, το κουνάει και μας σκεπάζει όλους. «Μπορούσα», λέει, «να σας καταστρέψω και δεν σας κατέστρεψα». Μπορούσε να μας καταστρέψει και μπορεί ακόμη να μας καταστρέψει. Είτε έρθει η φύση να κάνει σεισμό είτε όχι, έχει το δικαίωμα και τη δύναμη να την κουνήσει.

Ότι δεν θέλει να εκδικηθεί τον άνθρωπο το βλέπουμε σε πολλές περιπτώσεις, αδιαφόρως αν ορισμένοι που τιμωρούνται έφυγαν με αυτόν τον τρόπο. Κατά σύμπτωση, όπως ακούσατε από τα μηνύματα των διαφόρων ενημερωτικών μέσων μας, 13 άνθρωποι ταξίδεψαν. Μέχρι εδώ ήταν. Πήγαν από έναν σεισμό. Άλλοι πήγαν από έναν καρκίνο, άλλοι πήγαν από μια ρόδα, άλλοι πήγαν, ξέρω εγώ, από έναν πόλεμο, άλλοι πήγαν από ένα ναυάγιο, άλλοι πήγαν από μια πυρκαγιά. Όπως σας είπα γρηγορότερα, δεν ήταν ένα συμφωνητικό που το παρουσιάζει ο Θεός σε αυτή τη δημιουργία, για να τον χρεώσουμε ότι ενεργεί κακά εναντίον μας. Όμως εκείνο που θέλω είναι να ξέρουμε ότι ο Θεός δεν είναι τιμωρός. Δεν τιμωρεί ποτέ, αλλά παιδαγωγεί.

Αυτό... Αυτό, τιμωρούμεθα. Μόνοι μας βάνουμε το χέρι στη φωτιά. Εμείς μόνοι μας μένουμε μακριά από τον Θεό και έχουμε τις συνέπειες. Πάντως, απ' ό,τι βρίσκουμε μέσα στη Γραφή, και θα σας μεταφέρω σε ορισμένα σημεία να το δείτε κι εσείς, θα δείτε ότι ο Θεός δεν θέλει «τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν αὐτόν», λέγει. Επί παραδείγματι, στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, στο θήτα κεφάλαιο, ο Χριστός μας με τους μαθητάς Του, που πάει να κηρύξει κάπου — να σας το διαβάσω στο κείμενο πώς το λέει: «Ἐγένετο δὲ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὰς ἡμέρας τῆς ἀναλήψεως αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐστήριξε τοῦ πορεύεσθαι εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἀπέστειλεν ἀγγέλους πρὸ προσώπου αὐτοῦ».

Τους ανθρώπους, αγγελιοφόρους, όχι αγγέλους από τον ουρανό. Πήγαν μπροστά να ετοιμάσουν για να πάνε οι άλλοι. «Καὶ πορευθέντες εἰσῆλθον εἰς κώμην Σαμαρειτῶν, ὥστε ἑτοιμάσαι αὐτῷ». Να προετοιμάσουν για να έρθει ο Χριστός με τους άλλους μαζί. «Καὶ οὐκ ἐδέξαντο αὐτόν». Δεν τον εδέξαν, δηλαδή αντεστάθησαν, «ὅτι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἦν πορευόμενον εἰς Ἱερουσαλήμ. Ἰδόντες δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, εἶπον» — τη συμπεριφορά τους — «Κύριε, θέλεις εἴπωμεν πῦρ καταβῆναι ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἀναλῶσαι αὐτούς, ὡς καὶ Ἠλίας ἐποίησε;» Θέλεις, του λέει, του Κυρίου τώρα, να πούμε να βρέξει φωτιά από τον ουρανό, όπως έγινε επί ημερών Ηλιού;

Στραφείς δε! Στραφείς δε, επετίμησεν αυτούς. Δεν έπρεπε να το πείτε αυτό το πράγμα. Επιτίμησε, να πει, και είπε: «Οὐκ οἴδατε, δεν γνωρίζετε, ποίου πνεύματός ἐστε ὑμεῖς». Δεν είμαστε αυτοί. «Ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἦλθε ψυχὰς ἀνθρώπων ἀπολέσαι, ἀλλὰ σῶσαι». Πάμε να φύγουμε. «Καὶ ἐπορεύθησαν εἰς ἑτέραν κώμην». Αν ήτανε κακός, όπως τον λέμε, μπορούσε να μας καθαρίσει την δυσωδία. Τι θα γινότανε; Θα γέμιζε την κόλαση γρηγορότερα. Δεν έγινε τίποτα από αυτό. Στον θάνατο τον οφείλω, ο σεισμός δεν παίζει κανένα ρόλο, αλλά ταυτόχρονα μου κόβει το σχοινί και δεν έχω το περιθώριο να μετανοήσω. Κάνοντας όλο αυτό το τεστ, δημιουργώντας όλον αυτόν τον φόβον, βάζοντάς μας μπροστά στο αίσθημα της αυτοσυντηρήσεως.

Του φόβου του θανάτου και γενικότερα της κρίσεως. Γιατί ο άνθρωπος, αν φοβάται τον θάνατο, είναι διότι φοβάται την κρίση. Πίσω από τον θάνατο υπάρχει η κρίση και φοβάται τον φάκελον εκείνον, τον οποίον τον έχει λερωμένο. Γι' αυτό και είδαμε τους ανθρώπους αυτές τις ημέρες και συμπεριεφέρθησαν σαν άπιστοι, σαν κοσμικοί, σαν να μην είχαν σχέση καμιά με τον Χριστό, να μην ξέραν περί τίνος πρόκειται και πώς έχουν τα πράγματα. Και δεν μπορούσαν οτιδήποτε να έκαναν, δεν ήταν δυνατόν να γλιτώσουν. Όχι στο αυτοκίνητο, όχι οπουδήποτε. Εδώ σας Αθήνας, μόνο και χωρών το εξής δεν ξέρετε. Κι ένας ιερεύς ακόμη σύρθηκε μέσα σε ένα αυτοκίνητο, με δύο παιδιά και με έναν άλλον, συγγενικά παιδιά, να φύγουν από προσώπου Εγκέλαδου, έτσι. Ξημέρωσε το πρωί, βγήκε ο ιερεύς Φαρισουλιάτου, βγήκε και άλλο παλικάρι.

Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ανάσταση, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Αντίχριστος, Αντίχριστος, Αντίχριστος, Ανάσταση, Αντίχριστος, Αν. Πολλές γνώμες γύρω στην υπόθεση αυτή και συγκεκριμένα στους ανθρώπους οι οποίοι έφυγαν δι' αυτού του τρόπου. Και ακούμε και λένε ότι αυτοί ασφαλώς ήσαν αμαρτωλοί. Ποτέ μην βάλεις τη σκέψη αυτή και μη γίνεις βλάσφημος. Πού τους ξέρεις τους ανθρώπους;

Έχει να κάνει ο Θεός, δήθεν, με τους αμαρτωλούς; Τους αμαρτωλούς, μάλιστα, τους θέλει να ζήσουν πιο πολύ, μήπως μετανοήσουν. Έτσι θα πρέπει να σκέφτεται ο λογικός άνθρωπος, αν παραδέχεται έναν Θεό αγαθό. Αν τον παραδέχεται σαδιστή, βέβαια, αλλά θα έπρεπε να τον είχε σκοτώσει και εκείνον που σκέφτεται έτσι, γιατί αυτός δεν έχει ενεργήσει σωστά. Αλλά πώς το βλέπει στον εαυτό του; Μακροθυμία κάνει ο Θεός. Γιατί εκεί τον κατηγορεί τον Θεό ότι δεν ήταν μακρόθυμος και δεν τον περίμενε. Εμείς, αν συμβεί κάτι σε ένα σπίτι, ίσως σε κάποιον που τον εχθρευόμαστε ή δεν τα έχουμε καλά μαζί του ή κάποτε μας πείραξε, και πάθει τίποτα ο άνθρωπος, αμέσως βγαίνει το δηλητήριο. Καθήμεθα νοερώς στην έδρα και βγάζουμε το δικαστήριο. Και ξέρουμε εμείς γιατί την έπαθε αυτή, γιατί συνέβη αυτό, γιατί έγινε και ιδού της δανεινής.

Υπάρχει...

Στο Ιερό Ευαγγέλιο ένα περιστατικό το οποίο μας αφαιρεί αυτόν τον λόγον, το να κρίνουμε. Δεν ξέρουμε εμείς. Αυτά που σας λέω τώρα είναι κλασικά θέματα, δεν αλλάζουν. Τα έγραψε ο Θεός και τα είπε ο Θεός. Αυτό δεν το έχει πει ο ίδιος ο Χριστός μας ως απάντηση σε ανθρώπους οι οποίοι είχαν αυτή την περιέργεια; Διότι υπήρξαν δύο περιπτώσεις. Αυτοί βέβαια τη μία ξέρανε και τη μία του φέραν υπόψη, που έγινε κάτι τέτοιο και τους εθορύβησε. Ακούστε τι λέει. Σας το διαβάζω από το 13ο του Λουκά. «Παρῆσαν δέ τινες ἐν αὐτῷ τῷ καιρῷ ἀπαγγέλλοντες αὐτῷ περὶ τῶν Γαλιλαίων», παρουσιάστηκαν, λέει, μερικοί στον Χριστό, «περὶ τῶν Γαλιλαίων», για μερικούς Γαλιλαίους.

«Ὧν τὸ αἷμα Πιλᾶτος ἔμιξε μετὰ τῶν θυσιῶν αὐτῶν». Δηλαδή αυτοί είχαν πάει να θυσιάσουν και ο Πιλάτος τους έσφαξε απάνω στη θυσία. Είναι σαν να λέμε εμείς πήγαμε στην εκκλησία να προσκυνήσουμε και εκεί μέσα μας έσφαξαν. Πού είναι ο Θεός να μας φυλάξει; Πόσο δουλειά κάναμε αγαθή. Δεν κλέβαμε, δεν πορνεύαμε, δεν σκοτώναμε· προσευχόμεθα, θυσία κάναμε. Γιατί; Και τους φάνηκε τόσο περίεργο ότι, εφόσον κάνανε το καλό οι άνθρωποι, εκεί έπρεπε ο Θεός να τους φυλάξει. Και πήγαν και το θέσανε σαν απορία, ερώτημα. «Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς». Δύο τρόποι υπάρχουν: ή ότι ο Θεός είναι κακός ή ότι είναι αμαρτωλοί και ο Θεός δεν δέχεται τη θυσία αυτή και τους κεραυνώνει επάνω στο καλό που κάνουν.

«Ἀποκριθεὶς» λοιπόν «ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· δοκεῖτε ὅτι οἱ Γαλιλαῖοι οὗτοι ἁμαρτωλοὶ παρὰ πάντας τοὺς Γαλιλαίους ἐγένοντο, ὅτι τοιαῦτα πεπόνθασιν;» Έτσι δεν νομίζετε, ε; «Οὐχί, λέγω ὑμῖν». Όχι, δεν συμβαίνει αυτό. Τι συμβαίνει; Ούτε μπορείτε εδώ να καταλάβετε τι συμβαίνει. Τότε, τι να κάνουμε; Τι να κάνετε, αυτό θα σας πω. «Ἀλλ’ ἐὰν μὴ μετανοῆτε, πάντες ὁμοίως ἀπολεῖσθε». Η δουλειά σου δεν είναι να κρίνεις γιατί έγινε αυτό. Η δουλειά σου είναι να είσαι μετανοημένος, γιατί υπάρχει εκδοχή να πας στο ίδιο. Πόσο δε σοβαρό είναι αυτό που είπε και έχει και θέση τώρα σε αυτά που συζητούμε, βγαίνει από το ότι για ένα ερωτήθη και σε δύο απήντησε.

Ένα άλλο γεγονός των ημερών εκείνων ο Χριστός, αφ' εαυτού του, τους το παρουσιάζει και τους λέγει: «Ἢ ἐκεῖνοι οἱ δέκα καὶ ὀκτώ», δεκαοχτώ άλλοι, «ἐφ’ οὓς ἔπεσεν ὁ πύργος ἐν τῷ Σιλωάμ». Πας στην εκκλησία και να πέσει το καμπαναριό να σε σκοτώσει, καταλαβαίνεις;

«Καὶ ἀπέκτεινεν αὐτούς, δοκεῖτε ὅτι οὗτοι ὀφειλέται ἐγένοντο παρὰ πάντας ἀνθρώπους τοὺς κατοικοῦντας ἐν Ἱερουσαλήμ;» Σαν να ήταν αμαρτωλοί και έπεσε από πάνω και τους εκτύπησε. «Οὐχί, λέγω ὑμῖν». Τότε γιατί; Ούτε μπορεί να είναι αυτό δική σας δουλειά. «Ἀλλ’ ἐὰν μὴ μετανοῆτε, πάντες ὁμοίως ἀπολεῖσθε». Ποιο δικαίωμα, λοιπόν, εγώ θα βγω στη μέση να πω ότι η κυρία...

Αποστόλου τιμωρείται από τον Δήμαρχο; Γιατί μπορεί να το πει κανένας αυτό το πράγμα. Στον Δήμαρχο να πάρει κανένα πιστοποιητικό και δεν το έδωσε. Και τώρα που η γυναίκα του έχει χτυπηθεί από το ξύλο που έπεσε από πάνω, να πούνε ότι τον τιμώρησε ο Θεός εκεί. Εμένα δεν μου το έδωσε το πιστοποιητικό. Μπορεί να το πει και το λέμε, δυστυχώς. Είμαστε εύκολοι σε κρίση εμείς. Βγάζουμε αμέσως συμπεράσματα, δικαστές. Να με φέρετε απάνω, το κλείνουμε. Δεν είναι έτσι. Πού πρέπει να πάει ο νους μας; Ότι οι άνθρωποι αυτοί υπέφεραν ή υποφέρουν ακόμη. Μπορεί αύριο να υποφέρουμε εμείς, μπορεί να συμβεί κάτι παρακάτω. Δεν ξέρουμε τίποτα. Η δουλειά η δικιά μας είναι να είμεθα έτοιμοι, όχι να φύγουμε από προσώπου, που λένε ορισμένοι «φύγανε και γλίτωσαν». Ποιος το είπε αυτό το πράγμα; Φαντασία. Αν σε αφήνει να γλιτώσεις, σε αφήνει επί σκοπώ για να μετανοήσεις, όχι γιατί του φεύγεις. Βρήκαμε μέθοδο εμείς να του φύγουμε; Πώς να του φύγεις; Φεύγεις απ' τον Θεό;

Πού πηγαίνεις; Διάβασες ποτέ σου, να μην σου πω τίποτα άλλο, να διαβάζεις μόνο τον Ιωνά; Τον Ιωνά να διαβάζεις. Του είπε ο Θεός να πάει να κηρύξει και του φάνηκε κι ένα αποδοκίμασμα και δεν πήγε να κηρύξει. Για να ξεχάσει τη θύμη του, άναψε με τα νούσα, και βγαίνει κάτω και βγάζει εισιτήριο και φεύγει να πάει στην Ισπανία, μακριά, λέει, από προσώπου Κυρίου. Δεν είναι ο Θεός εκεί; Μάλιστα. Μπήκε στο καράβι, άρχισε να φυσάει και ανοιχτήκαν λίγο, άρχισε να φυσάει μπροστά, να μην τους αφήνει να προχωρήσουν. Σε τέτοιο βαθμό να πνιγούνε. Πάνε να τα γυρίσουν πίσω, να πάνε στεριά· ούτε. Άρχισε να φυσάει απ' έξω, μπροστά, μέσα. Τίποτα. Δεν μπορούν να του φύγουν. Κάνουν αβαρία.

Πολλοί από τα κλεμμένα μας, όταν η οργή του Θεού έρθει απάνω μας, κάνουμε τάματα και φτιάχνουμε πολυελαίους. Κάνουν αβαρία. Τα ρίχνανε στη θάλασσα. Έτοιμα όλα, τίποτα. Θα ρίξετε τον Ιωνά στη θάλασσα. Θα φύγει η αμαρτία μέσα από το καράβι και θα πέσει στη θάλασσα, στο έλεος του Θεού. Και όταν έπεσε ο Ιωνάς στη θάλασσα, τον πέταξαν, δεν έπεσε, τον πέταξαν, γιατί η αμαρτία δεν πέφτει μόνη της. Θα την πετάξουμε, εμείς θα τη βγάλουμε. Τότε μπουν έτσι. Διαταγή πήρε το κήτος, το οποίο τον άρπαξε και τον έβγαλε. Έφυγε διά της στεριάς και γύρισε διά της θαλάσσης και ξαναβγήκε έξω και πήγε και έκανε τα υπόλοιπα. Πώς φεύγεις από τον Θεό; Πώς φεύγεις από τον Θεό; Μπήκες στο αυτοκίνητο και γλίτωσες; Πάντα, γύρισε εκεί, άνοιξε εκεί και σε κατάπιε κάτι, σαν τον Δαθάν και τον Αβειρών. Δεν φεύγει. Δουλειά δεν ήταν να φύγουμε από τον σεισμό. Σκοπός του σεισμού δεν ήταν να μας διώξει, ήταν να μας φέρει κοντά στον Θεό.

Να μην κουνηθεί κανένας απ' το σπίτι του. Φτώσανε, παίζεσαι και δεν τον πήρε. Απλώς τον εκούνησε, τον ειδοποίησε. Μαζεύει τα παιδιά του και να πάει μπροστά στα εικονίσματα κάτω και να γονατίσει. Και να τον βρουν εκεί τα λιθάρια. Αυτόν τον σκοπόν έχει ο σεισμός. Δεν έχει σκοπόν να σκοτώσει τους ανθρώπους. Έχει τρόπον να σκοτώσει τους ανθρώπους άμα θέλει. Δεν είναι αυτός ο σκοπός του Θεού. Είναι παιδαγωγικός ο σκοπός αυτών όλων τα οποία έγιναν. Έχει ο Δαβίδ μια άλλη περίπτωση που θα ήθελα και αυτή να την ξέρετε. Λέγει, παραδείγματος χάριν, στον 138ο ψαλμό του, στίχο 8: «Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανόν...» Γιατί, ξέρετε, πολλοί, η μεγάλη κατεξοχήν, αν και σείεται η γης εδώ, με βόμβες και λοιπά, θα φύγουνε με σπούτνικ και θα πάνε...

Επάνω να γλιτώσουνε. Τόσο είναι ο σκοπός τους, όπως το επιδιώκουν. Πρέπει να βρουν χρυσό επάνω; Ξέρουν ότι δεν υπάρχει ζωή, το βλέπουν ότι δεν υπάρχει οξυγόνο, το βλέπουν όλα. Ή να πάνε να κρυφτούνε, να φύγουνε. Τόσο είναι ο σκοπός τους, ο απώτερος των μεγάλων αυτών: να φυλάξουν το κεφάλι τους. Αλλά μαγειρίζουν καταστροφή. Ο κόσμος τι θα κάνουν εδώ πέρα, που είναι άχρηστοι, που δεν μπορεί να ψήσει έναν καφέ; «Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανόν, σὺ ἐκεῖ εἶ· ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾅδην, πάρει». Και εκεί είσαι και φυλάς τους αμαρτωλούς. «Ἐὰν ἀναλάβοιμι τὰς πτέρυγάς μου κατ’ ὄρθρον καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, καὶ γὰρ ἐκεῖ ἡ χείρ σου ὁδηγήσει με, καὶ καθέξει με ἡ δεξιά σου». Πού να πάω, λέει, πού να φύγω; Και πού μπορεί να φύγει ο άνθρωπος από του Θεού το πρόσωπο;

Δεν έλεγε «το έλεός σου καταδιώξει με πάσας τας ημέρας της ζωής μου»; Και γιατί το έλεγε αυτό; Διότι ο αμαρτωλός θα έφευγε μακριά από τον Θεό και τον παρακαλούσε το έλεός σου να μην σταματήσει να τον διώκει μέχρι να τον πιάσει, να μετανοήσει, να αλλάξει ζωή. Είναι τόσο, πώς να σας πω, θλιβερά τα πράγματα σήμερα στα μάτια του Θεού, που ό,τι και αν γίνει είναι λίγο εν σχέσει με εκείνο που πρέπει να γίνει και αξίζει για να τιμωρηθεί ο άνθρωπος, και είναι τίποτα. Και θα έρθει η εποχή που όλοι αυτοί οι μεγάλοι, ακούστε, Θεό καθόλου, να πούνε «με τη βοήθεια του Θεού γλιτώσαμε» ή, ξέρω εγώ, «πρώτα ο Θεός»; Όχι!

Ο Θεός; Την Παρασκευή θα ανοίξουν τα αυτά, Σάββατο και είπα που λένε τίποτα Θεό στη μέση, τίποτα Θεό. Επεστράτευσαν από την Ιουδία, από την Ουψάλα γνώμες για τον Εγκέλαδο. Θεός όμως τίποτα, πουθενά. Είναι θλιβερό, είναι δείγμα των ημερών μας. Μη είστε μακριά, πρέπει να κλαίμε με μαύρο δάκρυ. Καταλάβατε; Δεν μας σώζει τίποτα. Θα έρθει όμως η μέρα τους κι αυτών και, αν θέλετε εκ προοιμίου να το μάθετε τι μέλλει να γίνει, θα το βρείτε στην Αποκάλυψη, στο 12ο κεφάλαιο, στίχος 12-16. Βλέπετε τη Γραφή που ήταν η Αποκάλυψη, γεγονότα τα οποία θα λάβουν χώρα και θα γίνουν.

Ο Ιωάννης.

«Είδον ότι ήνοιξε την σφραγίδα την έκτην και σεισμός μέγας εγένετο και ο ήλιος μέλας εγένετο», μαύρος ο ήλιος, «ως σάκος τρίχινος», πως το τσουβάλι με τις τρίχες, έτσι ο ήλιος, «και η σελήνη όλη εγένετο ως αίμα και οι αστέρες του ουρανού έπεσαν εις την γην».

«Ως συκή βάλλουσα τους ολύνθους αυτής», όπως τα σύκα τα άγουρα πέφτουν κάτω, έτσι έπεσαν οι αστέρες από τον ουρανό, «υπό ανέμου μεγάλου σειομένη, και ο ουρανός απεχωρίσθη ως βιβλίον ελισσόμενον», σαν βιβλίο ο ουρανός, «και παν όρος και νήσος».

«Εκ των τόπων αυτών εκινήθησαν και οι βασιλείς της γης και οι μεγιστάνες και οι χιλίαρχοι και οι πλούσιοι και οι ισχυροί και δούλος και ελεύθερος έκρυψαν εαυτούς εις τα σπήλαια», για να κρυφτούμε στα σπήλαια, «εις τας πέτρας των ορέων», και λέγουσιν εις τα όρη, γιατί ούτε εκεί βρίσκαν ανάπαυση. Γιατί αυτό που ελέγχει τον άνθρωπο και φοβίζει τον άνθρωπο είναι η αμαρτία. Όσο την αμαρτία δεν την απέβαλε ο άνθρωπος, πάντα κρυφτείς στου βοδιού το κέρατο, τρέμεις, φίλε μου καλέ. «Έλεγον εις τα όρη και εις τας πέτρας· πέσατε εφ’ ημάς και κρύψατε ημάς από προσώπου του καθημένου επί του θρόνου και από της οργής του Αρνίου, ότι ήλθε η ημέρα η μεγάλη της οργής αυτού, και τις δύναται σταθήναι;»

Κρύψου όπου θέλεις. Δεν πρόκειται, εφόσον τη συνείδησή σου την αμαρτωλή θα την έχεις μαζί σου, θα ελέγχεσαι. Δεν είναι δυνατόν, δεν το μπορείς. Το θέμα σου δεν είναι να φύγεις από προσώπου Θεού. Ο Θεός θέλει να πας κοντά Του. Να φύγεις από την αμαρτία θέλει ο Θεός. Όσο η αμαρτία δεν φεύγει, ποιος πήγε να εξομολογηθεί αυτές τις μέρες; Ποιος πήγε; Σεισμός έγινε, και αν γίνει και δεύτερος φεύγουμε. Δεν έχει κανένας αμαρτίες μας; Ποιος πήγε; Το μόνο καταφύγιο είναι το πετραχήλι του ιερέως. Το μόνο καταφύγιο είναι η αλλαγή της ζωής. Δεν άλλαξε η ζωή, δεν έγινε τίποτα. Ο Θεός λοιπόν, αγαπητοί μου, δεν τιμωρεί αλλά παιδαγωγεί, όπως σας είπα. Και είναι ευλογία αυτό για τον άνθρωπο. Αυτό που θεωρείται κατάρα και λοιπά, είναι ευλογία για τον άνθρωπο.

Βρίσκω στον 93ο ψαλμό, στίχος 12, να λέγει: «Μακάριος ο άνθρωπος, ον αν συ παιδεύσεις, Κύριε». Μακάριος ο άνθρωπος, αλλά δέχεται ο άνθρωπος παιδείαν Κυρίου; Δεν τη δέχεται. Μπορεί να τον βλασφημήσει, δεν τη δέχεται. Αλλού θα το αποδώσει, αλλού θα το πάει, για να μην προκύψει ωφέλεια γι’ αυτόν. Θέλει δι’ αυτού του τρόπου όλους να μας φέρει κοντά Του. Όπως σας είπα στην αρχή, τον χριστιανό να τον κάνει πιο χριστιανό και τον αδιάφορο να τον κάνει να έχει κάποιο ενδιαφέρον, κάτι να ενδιαφέρεται. Όλους ο σκοπός είναι να τους φέρει κοντά Του. Διότι απεμακρύνθημεν. Απεμακρύνθημεν. Κι εμείς οι λεγόμενοι χριστιανοί δεν είμεθα ακόμη χριστιανοί να αντέχουμε να μείνουμε μαζί Του στην αιωνιότητα.

Οι άλλοι έχουν ξεκινήσει για τίποτα τέτοιο. Και το αναφέρει και πάλι αυτό και λέγει: «Οι μακρύνοντες εαυτούς από σου απολούνται». Ας έχει χρήματα, ας έχει δόξα ο άνθρωπος, ας έχει ό,τι θέλει από τα υλικά αυτά αγαθά. Θεόν δεν έχει, είναι ο δυστυχέστερος άνθρωπος και εκ προοιμίου απολεσμένος. Απολεσμένος. Γι’ αυτό ο άνθρωπος σε αυτές τις δύσκολες περιπτώσεις πρέπει πάντοτε να έχει το ανάλογο εδάφιο μέσα στον νου του: «Κύριε, καταφυγή εγενήθης ημίν εν γενεά και γενεά». Αυτός είναι ο μακάριος άνθρωπος. «Κύριε», δηλαδή, «σε κάθε στιγμή, μα και εύκολη, μα και δύσκολη, σε Σένα κατέφευγα». Διότι όπως κινδυνεύει ο άνθρωπος ο οποίος ζει πολύ μακριά από τον Θεό, έτσι κινδυνεύει και αυτός ο οποίος είναι κοντά στον Θεό. Μπορεί να πέσει από εγωισμό αυτός και να μη σωθεί ποτέ.

Κινδυνεύουμε και ποτέ κανένας δεν πρέπει με θάρρος να συζητεί για τον εαυτό του, διότι «ο δοκών εστάναι βλεπέτω μη πέση», αναφέρει ο Δαβίδ. Φόβος λοιπόν για μας, αν θέλουμε να είμαστε άνθρωποι σωστοί, δεν πρέπει να είναι ο σεισμός αλλά η αμαρτία. Αυτό πρέπει να είναι ο φόβος για μας. Η αιτία πρέπει να είναι ο φόβος και όχι το αποτέλεσμα, διότι ο σεισμός είναι αποτέλεσμα της αμαρτίας. Σείεται, όπως σας διάβασα, η γη εξαιτίας των αμαρτιών των ανθρώπων. Και εδώ ακριβώς θα πήγαινε εκείνο που σας διάβασα εκ προοιμίου, που λέγει η γη χωρίς γλώσσα. Η γη, το επαναλαμβάνω, αγλώσσως βοά στενάζουσα.

«Με κακείς, μιαίνετε, πολλοί πάντες άνθρωποι, με τις αμαρτίες με βρωμίσατε, και ο ημών Δεσπότης και ο δικός σας ο Θεός, βδελυσσόμενος εσάς, όλη είναι αίμα στη ζωή και εμένα τρέμει. Εμένα με λάβετε αίσθηση, καταλάβετε το και εν μετανοία τον Θεόν εξιλεώσασθε». Εν μετανοία, εν πληρώσει. Άσ’ τα τάματα κι άσε τις λαμπάδες, αν δεν πονέσουν κ.λπ.

ΑΜΑΡΤΙΣ! Αμαρτίες, μετάνοια, επιστροφή, αλλαγή τρόπου ζωής. Δεν συμβιβάζεται με τίποτα. Ο Χριστός δεν έχυσε το αίμα Του για να πάρει κεριά και λιβάνια και λάδια. Είναι δικά Του αυτά. Όχι ότι τα απορρίπτει η Εκκλησία Του, μη γένοιτο, αλλά τις αμαρτίες πρώτα. Δεν δέχεται τίποτα. Τίποτα δεν δέχεται στην περίπτωση αυτή. Βουλεία λοιπόν.

Αιτία είναι η αμαρτία, γενικά της ανθρωπότητας. Ποιος είναι εκείνος, ποιο σπίτι είναι εκείνο που μπορεί να βγει και να πει ότι εγώ είμαι, το σπίτι μας και λοιπά, τα παιδιά μου και λοιπά, η ζωή μου είναι σύμφωνα με τον Θεό; Εάν ο άνθρωπος ήταν σύμφωνος με τον Θεό, ούτε πυρετό ούτε πονοκέφαλο δεν θα είχε ποτέ στη ζωή. Όλα αυτά είναι παιδαγωγικά μέσα. Δεν του ξεφύγαμε λοιπόν του Θεού, ούτε του ξεφεύγουμε του Θεού. Αν ήθελε Αυτός να μας τιμωρήσει, επαναλαμβάνω, να μας στείλει στην κόλαση, σε κλάσμα δευτερολέπτου δεν έμενε κανένας, τουλάχιστον από όλη την Ελλάδα, όχι από εδώ. Το βρωμοπιάτο αυτό, την Αθήνα, που λένε ότι είναι άσειστος και δεν σείεται, να μην την αγριοκοιτάξει ο Θεός. Αλλά διότι υπάρχουν και καλοί άνθρωποι, δεν μπορούμε να πούμε. Ευχαριστούμε και ίσως οφείλουμε την παράταση αυτή της ζωής μας, τουλάχιστον εμείς οι Αθηναίοι...

Στους καλούς αυτούς ανθρώπους, που είναι ανώνυμοι πολλοί, και κοπέλες είναι και παλικάρια είναι, αγνά και καθαρά και τίμια, και κύριοι είναι και κυρίες είναι και κληρικοί είναι, παρά τους διασυρμούς που τους κάνουμε εμείς, και κληρικοί είναι. Χάρη σ’ αυτούς ίσως να έγινε η παράταση η δικιά μας.

Αν το εκμεταλλευτούμε αυτό το πράγμα, ίσως να σας φαίνεται παράξενο αυτό που σας λέγω, αυτή η στροφή. Όπου υπάρχουν δίκαιοι άνθρωποι είναι ευλογία. Σε μια πολυκατοικία μέσα, παραδείγματι, που είναι 20, 30, 40, 50, 100 οικογένειες, μπορεί να είναι μια οικογένεια μόνον και για το χατίρι αυτής της οικογένειας να μην τη χαλάσει ολόκληρη την πολυκατοικία.

Είναι το άρωμα, είναι η ευλογία, είναι η εγγύηση, είναι η ασφάλεια για τον άλλον, των κατεργαραίων όλων, για τον αδιάφορον. Θυμούμαι, θα το θυμηθείτε κι εσείς, όταν ο Θεός με το πρόσωπο των τριών Αγγέλων εφιλοξενήθη στα δέντρα Μαμβρή εκεί, που διαβάζουμε στη Γένεση, του απεκάλυψαν ότι πάνε να καταστρέψουν τα Σόδομα και τα Γόμορρα. Το θυμόσαστε αυτό, έτσι; Και όταν το άκουσε ο Αβραάμ αυτό, μπήκε στη μέση, χωρίς να ξέρει τίποτα οι Σοδομίτες και Γομορρίτες κάτω τι κάνουν τις δουλειές. Μπήκε στη μέση υπέρ αυτών και παρακάλεσε τον Θεό και του λέγει: «Εάν στην πόλη αυτή», του λέγει, «είναι 50 άνθρωποι δίκαιοι, θα καταστρέψεις», του λέγει, «την πόλη; Είσαι Εσύ ο δίκαιος».

«Ο δίκαιος», του λέει, «μετά των αδίκων;» «Όχι», λέει, «δεν θα το κάνω». Δεν ήσαν πενήντα. Πέντε εκατομμύρια ήταν ο κόσμος, πενήντα δεν ήσαν. «Αν είναι σαράντα;» «Ούτε», λέει. «Ετόλμησα να μιλήσω στον Κύριό μου· αν είναι τριάντα;» «Ούτε». «Αν είναι είκοσι;» «Ούτε». «Εάν είναι δέκα;» Έφτασε στους δέκα. «Ούτε». Δεν του είπε πιο λίγο. Δεν πήγε ίσως, που λέει, πόσο δέκα δεν είναι, τι θα γίνει; Μόνο η οικογένεια του Λωτ. Και ποιος συγκεκριμένα; Μόνο ο Λωτ. Ούτε η κυρία Λωτ, ούτε τα παιδιά, ούτε οι γαμπροί, μόνο ο Λωτ. Ένας άνθρωπος ήταν. Αυτόν τον εγλίτωσε. Και διά λογαριασμό αυτού νου του ανθρώπου, γιατί αν ήσαν και δέκα ακόμη, δεν θα κατακαίονταν τα Σόδομα και τα Γόμορρα. Θα γλιτώναν οι άλλοι αμαρτωλοί εξαιτίας των δέκα αυτών. Παράδειγμα στο φαινογραφικό, Θεόστολοι.

Παραπέρα τώρα, όταν ο Λωτ φεύγει, ενθυμείστε, οι γαμπροί δεν ήθελαν να πάνε μαζί, πάνε χαμένοι, και προχώρησαν. Η κυρία από την περιέργεια γύρισε πίσω, έμεινε στη στήλη άλατος. Αυτός δεν μπορούσε να πάει εκεί που του είπε ο Θεός και του λέγει του Θεού: «Μη, Κύριε», του λέει, «να πάω; Επίτρεψέ με», του λέει, «να πάω σε αυτή τη μικρή πόλη, Σηγώρ», έλεγε, το υπόλοιπο. Και του λέει ο Θεός: «Πήγαινε», του λέει, «όπου έχεις να πας, να μου λύσεις τα χέρια». Ένας άνθρωπος είχε δέσει τα χέρια του Θεού και δεν μπορούσε να ενεργήσει η δικαιοσύνη του Θεού και περίμενε τον άνθρωπον αυτόν. Και πήγε στην πόλη Σηγώρ και έζησε, γλίτωσε, και η πόλη αυτή δεν κατεκάη γιατί είχε μέσα τον Λωτ. Τα καταλαβαίνετε αυτά; Τα πιάνετε; Τι θέλει να πει;

Σαν να του έδεσε τα χέρια. «Πήγαινε να μου λύσεις τα χέρια, να κάνω τη δουλειά μου». Ένα άλλο δε από την Καινή Διαθήκη είναι στο τελευταίο κεφάλαιο των Πράξεων, όταν ο Παύλος δέσμιος πηγαίνει στη Ρώμη. Λοιπόν, ξέρετε το τι έγινε στη θάλασσα και λοιπά, να πνιγούνε. Πέταξαν τα πράγματα στη θάλασσα, ο κόσμος που ήταν μέσα δεν τρώγε, κανένας, να πεθάνουν όλοι. Όμως τη νύχτα παρουσιάστηκε ένας άγγελος στον Παύλο και του είπε: «Παύλε, θα παραστείς στον Καίσαρα», του λέει, «θα φτάσεις, μην φοβάσαι. Και όχι μόνο εσύ, και πάντες οι συμπλέοντες μετά σου». Και ήσαν 276. «Ο Θεός», του λέγει εδώ, «εχαρίσατό σοι», σου χάρισε τη ζωή αυτών, την κρατάς εσύ.

Των 276 που είναι στο καράβι. Για λογαριασμό δικό σου, για το πρόσωπο το δικό σου, δεν θα πνιγούνε ούτε οι άλλοι.

«Σταθείς ο Παύλος εν μέσω αυτών είπε· έδει μεν, ω άνδρες, πειθαρχήσαντάς μοι». Ήσασταν υποχρεωμένοι να μ’ ακούσετε, λέει, αυτή την ώρα. «Μη ανάγεσθαι από της Κρήτης, κερδήσαί τε την ύβριν ταύτην και την ζημίαν». Μην κάνετε ό,τι κάματε από την Κρήτη μέχρι εδώ. «Και τα νυν παραινώ υμάς ευθυμείν». Σας λέω ένα νέο, να μην καθούμε. «Αποβολή γαρ ψυχής ουδεμία έσται εξ υμών, πλην του πλοίου». Το πλοίο θα χαθεί, εμείς, λέει, θα ζήσουμε όλοι. «Παρέστη γάρ μοι τη νυκτί ταύτη άγγελος του Θεού, ου ειμί», του Θεού του οποίου υπάρχω, που έχω σχέση, «ω και λατρεύω, λέγων· μη φοβού, Παύλε· Καίσαρί σε δει παραστήναι· και ιδού κεχάρισταί σοι ο Θεός πάντας τους πλέοντας μετά σου». Και αναφέρει εδώ ότι «ήσαν δε εν τω πλοίω αι πάσαι ψυχαί διακόσιαι εβδομήκοντα έξι», και για το χατίρι του Παύλου.

Και οι 276. Αυτός είναι ο λόγος. Παράκληση λοιπόν, προσευχή, όχι τρέξιμο. Στα γόνατα, όχι στα πόδια. Από προσώπου σεισμού, στα γόνατα, όχι στα πόδια. Δεν πρόκειται να του ξεφύγουμε πουθενά. Εάν θέλουμε να ωφεληθούμε, θα κάνουμε αυτό. Πάντα μας απειλούν. Βάλτε τη μετάνοια στο σπίτι σας, αλλάξετε τρόπο ζωής, εξομολογηθείτε, μετανοήστε, διώξτε τις αμαρτίες και ασφαλιστήκατε. Την καλύτερη ασφάλεια του κόσμου. Βάλτε την παιδοποιία στο σπίτι σας, βάλτε τη νηστεία στο σπίτι σας, και μάλιστα επί τη προόψει των ημερών αυτών, που από την Κυριακή αποκριεύουμε. Διότι τα πράγματα δεν είναι καλά. Μια άλλη απειλή που ήρθε από την Αιγείρα, ξέρετε τι λέει; Ότι...

Σοφέρ πήρε μία γριά στον δρόμο να την πάει προς το Αίγιο. «Έλα, γιαγιά, μέσα», λέει, «πού πηγαίνεις;» Λέει «στο Αίγιο». Όταν έφτανε στο Αίγιο, η γιαγιά είπε να κατέβει. Η γιαγιά δεν κρατούσε τίποτα στο χέρι. «Κατεβαίνω, παιδί μου», λέει, «αλλά να σου δώσω κάτι». Λέει «τι να μου δώσεις, γιαγιά;» «Κάτι λοιπόν έχω κι εγώ να σου δώσω, που με έφερες εδώ». «Μα τι; Δεν έχεις», λέει, «τσάντα». «Έχω», λέει, «στην τσάντα μου». Και του ανοίγει μία τσάντα και βλέπει σε μία τσ... «Ωραία, τι είναι αυτά;» Τρόμαξε αυτός. «Πέρσι», του λέει, «φάγατε, φέτος θα γλείψετε, του χρόνου θα φαγωθείτε». Και την έχασε τη γιαγιά. Με μυρίους τρόπους ομιλεί ο Θεός. Με μυρίους τρόπους ομιλεί ο Θεός. Μήπως κανένας μετανοήσει, μήπως κανένας. Επί κενώ έγινε κι αυτή η προσπάθεια του Θεού, αλλά μας καθιστά αναπολόγητους και δεν θα μπορούμε αύριο να του πούμε «δεν μας έπιανες από τ’ αυτί».

Αυτό. Γυρίστε στα σπίτια σας. Θέλετε να πάτε έξω; Τι μωρία σας είναι; Τι δέχεται κι αυτή; Μήπως εκεί από κάτω μετανοήθηκε κανένας; Αυτά είχα να πω με τη βοήθεια του Θεού και, αν έκανα λάθος, ο Θεός να με συγχωρήσει. Αμήν.