The Destiny of Man

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This is the fifth talk in succession that God has granted me to give to you, beloved, here in your city. I have met some of you on other evenings as well, and even in a church—during the morning service, that is. As you understand, it is difficult to maintain continuity, to keep a series of talks in order, because every day new people are added in each parish, people who did not hear the beginning. Nevertheless,

with God’s help, I will try to make what is said understandable on its own, without depending on what came before, so that it will interest both those who have already heard me and those listening for the first time.

Have you ever considered what man’s purpose is here on earth? If I said that some of us have never once thought about what I have just asked, I would not be far from the truth. Many think they came into this world simply to see God’s sun, breathe His air, and enjoy His good gifts. But that is not man’s purpose on earth. They have not paid attention to what that purpose is, and so they have fastened themselves to this earth like oysters clinging to a rock.

They have not reflected as they should, nor do they labor as they should, so as to reach their goal by making good use of the few years they spend in this world. That Kingdom will have no end, but this life will have an end. And although this life is only a flash, only a puff of steam—like when you women lift the lid from a pot and a little steam escapes—such is man’s life in this world, even if it lasts not merely nine hundred and thirty years, as Adam’s did, but nine hundred and sixty-nine, as Methuselah’s did.

Other Patriarchs of those days lived eight or nine hundred years, yet even such a life in this world is only a firefly’s flash; it is nothing compared with eternity. Perhaps man has never seriously considered this. And yet this puff of steam that is our life in this world, this brief stay of man here, has consequences in eternity. By making good use of this world and of his stay here, man can attain that other world. Man’s goal is not here. His goal is there, and his purpose on earth is

to labor and conduct his life in such a way that he may inherit that land which will have no end, the land that John saw. He tells us of it in the Apocalypse: “And I saw a new heaven”—new—“and a new earth,” a new one, “and the sea was no more.” From this, other thoughts arise that can help man reach his goal. For if a man holds a mistaken idea about his stay here and his departure from this world, he will not attain that goal. Is this true of many? I might even say all!

They believe that the grave is the end. But the grave is not the end. The grave is the beginning of another life—the life I mentioned earlier—which will have no end. If the grave were the end, we should have blown our brains out long ago, because life in this world contains nine hundred and ninety-nine tears—malice, envy, jealousy, suffering, cancer, tuberculosis—and only one smile, not laughter, just a smile. What gives man the strength to endure and struggle against all these tribulations,

against all the bitter experiences of this world, is the hope of that life beyond, which is worth every tribulation of this present life. Everything does not end at the grave. Our Christ, the Author of Life, did not leave us ignorant. We can see only as far as the grave, and that is why so many people say, “I have lost my loved one.” But was your loved one an object, a key, or a button that you could lose him? God became man, was crucified, died, was buried, rose again, ascended, and we await His return. Did He do all this so that people might simply be lost?

This too is among Satan’s devices: to drive man to despair by persuading him that there is nothing beyond the grave, that everything ends in darkness and is buried in a tomb beneath a little earth and a few slabs of marble. But it is not so. Because we cannot see beyond the grave, our Christ draws the curtain aside in the parable of the Rich Man and Lazarus. He says, “Come near Me, and I will show you that neither the one group nor the other perishes; they continue to exist.” So when God reveals to me that there is life beyond the grave for both the wicked and the good,

who am I to say, “I think, I imagine, there is nothing beyond. Paradise is right here, Nicholas, right here”? I think this is a terrible thing and an act of human arrogance: for man to become so insolent that he dares to correct God and say that God was mistaken. He came from there to here, returned there, and now awaits us—yet we presume to correct Him and say, “There is nothing beyond, and souls simply disappear.” Man does not disappear. Man came here to be tested, and God is not to blame for that. Man’s forefather is to blame. One couple drove us out of Paradise. There they are—those two. Not these two themselves,

but those who stand behind them. Behind our Most Holy Theotokos stands Eve, and behind our Christ stands Adam. The first two closed Paradise, while these other two—the Most Holy Theotokos as the New Eve, and Christ as the New Adam—opened Paradise. The first two are to blame. Yet in His love, Christ acted so that we could not complain to Him and say, “If I had been there, I would not have disobeyed, and none of this is my fault.” He says, “Wait. I will sacrifice Myself and create the conditions needed for you. I will restore you to the position of Adam and Eve. Now take your test, and let us see who you really are.” God, then, has not left us ignorant,

unaware of what this life is about. If he wishes, man can know what it is about and understand how things truly stand. He must therefore know that man does not come into the world in order to live. He comes in order to die, and he dies in order to live. Man is not a permanent inhabitant of the earth, as people say. Our learned men say what is false, and even our theologians say what is false. Man is a tenant on earth—a tenant, not a permanent inhabitant. He is a tenant, and one day, at some hour, he will be served notice of eviction from the house.

Nothing. Did you bring anything with you? Were you holding anything when you came? Nothing. You came and entered a dwelling made by God. You used that dwelling well or badly, and one day you are evicted from it and someone else comes in. As we once read in the cell of a monk in the wilderness of the Jordan, it was written: “My cell is mine today, another’s tomorrow, and never truly anyone’s.”

Most people do not possess this understanding of life. Consequently, they do not conduct themselves as they should, soberly and wisely, in preparation for the life to come. They live only for this life, because this is the life they can see, touch, taste, and hear.

They form the opinion that whatever cannot be perceived through the five senses does not exist. But that is not true, because no one can smell the soul, taste it, hear it, or touch it.

And yet a great many people acknowledge that the soul exists. I remember reading a story. A theologian had gone to a small town and was speaking to some people in the café where he found them. He spoke to them about the soul and its existence beyond the grave, and so forth. Among those gathered there was also the village doctor.

As the theologian was about to leave, the doctor stopped him.

Speaking to him privately, the doctor said, “Do you not think you told these people rather too much about the soul? I am a doctor, a surgeon. I have never encountered a soul inside a human being. I have never seen one, heard one, smelled one, tasted one, or…” Now the poor people thought, “A doctor is speaking,” and all the theologian’s teaching and effort seemed to collapse. The theologian stood still and offered a brief prayer within himself: “My Christ, what can I say now?” Christ granted him illumination, and he replied, “Doctor, what does your science treat? It treats pain.

Have you ever seen pain? Have you heard it, tasted it, or touched it?” The doctor answered, “No.” “Then pain does not exist, doctor. Tear up your diploma; you are not doing your job properly.” And the people’s confidence was restored. Yet today we conduct our lives as though we had no soul. Why? Have we seen it? Have we heard it? Have we tasted it? Have we touched it? At another gathering one evening, a young man who had just received his degree in philosophy invited many people of his own age, fellow students, to congratulate him. Among them was a young woman who studied theology. She was a sensible young woman who understood the matter well, and he had invited her too,

not, of course, to honor her or so that she might honor him, but so that all the other gentlemen could mock her. The invitation sent to this young woman said that she was invited, but added in parentheses at the side, “without unnecessary baggage.” Do you know what he meant by “unnecessary baggage”? No parents and no older people. They were unnecessary baggage; they were not wanted at the party. But the young woman took her elderly mother with her. Together they went to congratulate the young man and then leave, without staying for what would follow—which you know better than I do. At one point, a related discussion arose…

The discussion turned to whether or not the soul exists. Speaking almost with one voice, each appealed to his own theories—mathematical, philosophical, and so on—and declared that neither the soul nor God exists, because the five senses give us no evidence of them. How so? We cannot see Him, hear Him, touch Him, or taste Him; therefore, He does not exist. After they had all joined in the chorus that neither the soul nor God exists, but only matter, they said with studied politeness, “Now perhaps little Helen, as a theology student, will give us her view.” And all those young dandies gathered around to listen, intending to make a great spectacle of mocking the girl.

She rose and accepted the challenge. She stood before the gathering. “Everyone, listen now: Helen the backward one is going to speak.” Then she put a question to Dino. Dino was the philosophy graduate who was hosting the celebration and receiving his fellow students’ congratulations. “Well, Mr. Dino,” she said, “you reject the soul and God because you have never seen, heard, tasted, or touched them. Please tell me: have you ever seen your nous, your spiritual intellect? Have you ever held it? Have you ever smelled it? Have you ever touched it?” Then she said, “In that case, Mr. Dino, you have no nous. Good night—and my condolences.” They were speechless, absolutely speechless.

My dear friends, it seems almost ridiculous that such things should need to be discussed. And yet we live as though nothing were happening, as though there were nothing within us. Did God come and become man and sacrifice Himself for nothing—or perhaps merely to give us feast days on which to sin? That is not why He came. There is an immortal soul, and there is a God who descends even into the depths of Hades to meet that soul and raise it up from there. Blessed are those who have humility and thus give God the opportunity to grant them certainty about this truth.

You may ask why I speak this way. I have been here in your country for about twenty-two days, both here and earlier in Montreal. So far I have given about twenty-five talks of this kind. I have encountered this indifference toward the soul. Yet how much concern I have seen for money and comfortable living! I do not reject the desire to improve your life and live more comfortably, as some people put it. But unless you live according to Christ, you do not live as a true human being. Christ alone gives life its true content and enables a person to live as a human being. Many times, despite every comfort and convenience, a person lives beneath his human dignity rather than as a true human being. You yourselves must see many such things around you, and perhaps some of you weep for people you know who live this way. That is why I speak as I do.

Take care of your immortal soul, for one day you will no longer be able to hold on to it. It will be taken before a tribunal, where it will be judged accordingly. As I tell you, then, the grave is not the end; it is a beginning. The grave is also, how shall I put it, an honest and secure treasury. If you put money into your safe, no matter how many locks you use to secure it, someone may break in and steal it. Instead of finding gold, silver, and pearls inside, you may find newspapers, because the thieves have taken the valuables and put something else in their place. But whatever you give to the grave...

it will preserve. One day the graves will open, whether we want them to or not. No one will be asked. At the word of command, at the voice of the Archangel, and at the trumpet of God, the graves will open and return whatever was given to them, whatever was entrusted to their keeping. Entrust them with a dove, and they will return a dove; entrust them with a raven, and they will return a raven. Entrust them with metanoia—repentance—faith in Jesus, Holy Confession, and Holy Communion, and they will return a dove. Entrust them with unbelief, indifference, sin, every kind of licentiousness, and so forth, and they will return a raven. The graves will open, and each will give back whatever was entrusted to it.

This is a serious and important matter, one that should concern every human being. Death comes at an unexpected hour. No one knows the hour or the moment. Especially today, with modern forms of death, whole groups of people can perish at once: an airplane falls, and five hundred people are gone; no one survives.

A whole family—five or six people—may be riding together in a car, and the entire family is wiped out; not even their cat remains. People depart this life together in countless ways, and you do not know where death lies in wait. You may be driving properly on the right, while someone else comes and sweeps away your entire side of the road. A person must be ready at every moment, and this preparation costs nothing. To prepare the documents for emigrating, sitting an examination, or arranging some affair requires great effort and money, often including lawyers and notaries, so that you can secure some movable or immovable property. It takes a great deal of labor. But to secure this ticket, this passage from what is temporary into eternity, requires no expense. It requires no great labor, education, lawyers, money, or notaries. It requires only the will; a person need only desire it. For the grave will separate a person from God if, while still here, he does not choose to establish a sure relationship with God, one that cannot be altered beyond the grave.

Whether people want it or not, they will be divided into two great groups, both after death and after the Resurrection. A large proportion of people—perhaps eighty or ninety percent—believe that they will not rise again. It suits them to believe this. It is not that they do not want to rise; they do, but resurrection does not suit them because they will be judged. The person whose books are stained and whose accounts are not in order fears an audit. It is said that a missionary once spoke to a group of cannibals. When he mentioned the Resurrection, one of them leapt up as though struck by an electric shock. “Impossible!” he cried.

“The Resurrection will never happen.” “Wait a moment. Why not?” “How could it happen? It will not.” “But why? Do you have some special knowledge?” “It will not happen.” It took a great deal of effort to make him explain why. Do you know what he finally said? “Suppose the Resurrection does happen, and those whom I have eaten rise again! Woe is me!” That was precisely why he did not want the Resurrection: he remembered those he had eaten. They would stand as accusers and witnesses against him. So he did not want it. People are like this. Many reject life beyond the grave. Many reject the Resurrection and even the existence of God altogether because they persist in sin and live sinful lives. That is precisely why they do not want these things to be true.

But there are others who struggle. Even though they are sinners and even though they fall, they still make an effort. They believe in the Resurrection; they acknowledge that they are sinners and struggle each day to lessen their sinfulness, so that whenever death finds them, it may find them still struggling and less sinful than before. That is the difference. Whether we want it or not, then, we will die. Whether we want it or not, we will be separated. And whether we want it or not, at the Judgment we will again appear in two great groups. Christ has not left us uninstructed about this either. He has told us beforehand that when people rise, they will rise either as sheep or as goats. He will not place us in one group or the other; we will place ourselves there.

It will depend on the state in which the day of death finds us. To some He will say, “Come,” and to others, “Depart”—again, according to what each has chosen. It depends on the person himself. If he chooses to prepare, he will be among those to whom Christ says, “Come.” Otherwise, he will be among those to whom He says, “Depart.” But where are we to come, and where are we to go? Who will come, and who will depart? Who ever gives thought to this—the most serious matter of all? If a person fails in this world, loses the fruit of his labor, and suffers shipwreck in everything, it is nothing. But if he loses this, he has lost everything, because, as we have said, that Kingdom will have no end.

This life will have an end. Christ will come as the Judge of this world. In His effort to make these things known to us, Christ gives us something that is both a prophecy and a parable. The Gospel of the Judgment, which we read in the twenty-fifth chapter of Matthew, from verse thirty-one onward, speaks prophetically: “When the Son of Man comes”; and it speaks in a parable through the sheep and the goats. Therefore, this prophecy will one day be fulfilled, and it will be fulfilled exactly as Christ said. When people hear the Gospel of the Judgment, however, they focus on five kinds of good works.

“For I was hungry and you gave Me food; I was thirsty and you gave Me drink; I was a stranger and you took Me in,” and so forth. I say to myself, “Glory to God. I give something to the needy, I visit someone in the hospital, and I give away a pair of shoes that does not fit me or is no longer fashionable. Why should I not go to Paradise? Is this not what Christ asks?” Sadly, even our theologians speak only about good works on that day. But the matter does not begin there. This is why we encounter people who say, “Do what I do, and then we can begin to talk.” Indeed, many among us believe that because they do good works, they will go to Paradise. They also believe they will go to Paradise simply because they are good people.

That is not the way one enters Paradise. Other, more exalted Mysteries are involved, and they come first. This does not mean that these works are unnecessary. I did not say you should be afraid to put your hand into your pocket; you should do so. I did not say you should not visit the sick or clothe someone in need. But that is not the foundation; it follows afterward. Let me put things in order for you. What does Christ say? “Come, you blessed of My Father, inherit the Kingdom prepared for you from the foundation of the world.” Come, you blessed of My Father. And what does He say to the others? “Depart, you accursed.” Where are they to go? “Into the eternal fire prepared for the devil and his angels.” He calls the first blessed and the others accursed. He tells the first to come

and the others to depart. Why are we told to come? Is it so that He can pay us our wages because we gave away certain things and now He owes us compensation? No. It is so that we may inherit. If a wealthy person here dies without heirs in Greece, what will we see in the newspapers? We will see a notice seeking the heir or heirs of that person. Relatives from abroad will hurry to obtain documents from municipal offices and registries, and with proof of their kinship they will come and sometimes receive millions of dollars. Why? Because they are brothers, children, or relatives. The Kingdom of Heaven, then, is inherited.

It is not payment or a reward for works. It is inherited. Show me, then, your title to the inheritance. The Kingdom belongs to God. Who inherits a kingdom? The royal children. It is not some trifle to be handed out to just anyone. When a king dies in a country, do ordinary citizens appear to claim the kingdom? No. The princes appear, those who possess what is called royal blood; they come forward to inherit the kingdom. The others receive nothing. Since Christ speaks of an inheritance, then, how can you appear merely because you gave someone a plate of food and

a pair of trousers that did not fit you—and then made the poor man publicly acknowledge the next day that you were his great benefactor and so forth? Will that bring you into the Kingdom of Heaven? Have you ever thought about this? Have you ever heard it? The Church tells us every year. We are common people—but we must become new people. This reveals the value of this church, the value of this Holy Table, the value of this artos—the blessed Bread of this Table—the value of the descent of the Holy Spirit, and the value of the clergy, through whom the Bread is changed into the Body and the wine into the Blood. They give us the Body and Blood of the King of all, so that we too may become royal children.

When a person receives Holy Communion, his body and blood are transformed. From being merely common, he becomes new. From being earthly, he becomes spiritual and eternal. From being temporary, he becomes eternal. If you have no relationship with Christ, how can you have any claim to the inheritance that belongs to the Father? How many children does this Father have? Our theologians say, and we repeat, “Everyone in the world is a child of God.” Really? Where do you find that written? Is everyone in the world a child of God? No, gentlemen. The Gospel does not say that. The Gospel says, “But as many as received Him, to them He gave the right to become children of God.” Do you hear people saying the “Our Father”? If

God the Father were to call down from above while we solemnly recite, “Our Father, who art in heaven,” and ask, “On what grounds do you call Me Father?” what would you answer? For God to be my Father, Christ must be my Brother. If Christ is not my Brother, then God is not my Father. God has one Son, Christ. By grace we become brothers of Christ and, consequently, children of God by grace. How, then, can those who have not been baptized in Christ be brothers of Christ? How can those who merely speak Christ’s name belong to Christ? When He says, “You did it to one of the least of these My brethren,” are the Jews Christ’s brethren? Are Muslims? Are Roman Catholics? Are Zoroastrians and the rest Christ’s brethren? They are not Christ’s brethren if they do not receive Christ. How could they be His brethren? The words, “Inasmuch as you did it to one of the least of these My brethren,” do not refer indiscriminately to everyone. Christ’s brethren are those baptized in His name,

receiving His Body and Blood in Holy Communion. “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him; and I will raise him up on the last day.” This is kinship. Here, above the Beautiful Gate, once it is properly completed, there should normally be a vine: the Mystical Supper in the center, and on either side a vine with grapes and leaves. The branches draw their nourishment from the vine. “I am the vine; you are the branches.” If the branches do not remain in the vine, drawing and receiving its life, what will become of them? Can people who have no relationship with the Holy Chalice be children of God? And if they are not Christ’s kindred, His brethren, and therefore children of God, how can they inherit, even if they have given ten pairs of shoes, even if they have given

every good thing imaginable to their fellow human beings, since this is a matter of inheritance and they have no proof of kinship? These things are written plainly, yet they pass unnoticed, and we sleep securely, thinking that we perform good works and care for our neighbor. That is good and holy—who denies it? But first, O man, you must present your proof of kinship. You must be Christ’s brother by grace and, therefore, a child of God. Yet you must not then say, “I belong to Christ; I am baptized, so everything is fine.” No. You must also bear the corresponding fruits. You will love others, show hospitality, visit the sick, and so forth. It is from such people that Christ asks these works.

He does not ask them of just anyone who imagines that, because he has money or possesses a worldly, carnal, or self-interested love for others, he can also become an heir of the Kingdom of Heaven. The Kingdom of Heaven is not wages earned by merit. The Kingdom of Heaven is an inheritance. The Kingdom of Heaven is inherited; it is not payment for works. We are speaking, then, about Christians, not merely good people. All good people are in Hell—all good people. You may ask, “Then where are the wicked?” They too are in Hell. Who, then, is not in Hell? Christians—not Christians on paper, but Christians in deed, in deed. Beside us here we have this gate. What is it called? It is called the Beautiful Gate. Is it called the Beautiful Gate merely because it is beautiful?

It is called the Beautiful Gate because of the work that takes place here. And what takes place here? Through here people enter the Kingdom of Heaven. Behind it, if there were an apse, there would be the Most Holy Theotokos Platytera, her embrace opened wide and Christ in her arms—the new Eve in place of the old—receiving people and carrying them into the Kingdom of Heaven. Here, through the intercessions of the Theotokos, Christ saves us all. Is that not what we say? “Save us, O Son of God, through the intercessions of the Theotokos.” “Save us.” The Most Holy Theotokos intercedes, and Christ saves. A person comes forward here, and the priest says, “The servant of God receives...

the Body and Blood of Christ, for the remission of sins and eternal life.” Those who receive Holy Communion here enter into communion with Christ. The two become one flesh; they become of one blood and one body with Christ. When the receiving of the Holy Gifts is finished, the priest raises the chalice, turns toward the people, and says, “Save, O God, Your people, and bless Your inheritance.” Who are Your inheritance? Those who received Holy Communion—not those who merely sat there, then came to receive antidoron afterward and scattered its crumbs over their heads, only for the crumbs to fall to the ground and be trampled underfoot. Such things are absurd. “Save, O God, Your people.”

“And bless Your inheritance.” Who are Your inheritance? Those who ate the Body and drank the Blood of Christ, Christ’s brethren. “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him; and I will raise him up on the last day.” Tell me: of the thousand people who enter the Church, how many receive Holy Communion every Sunday, and how many receive worthily? Ten people? Where are the other nine hundred and ninety? Will they all remain outside for this reason? It is not enough simply to say, “I am an Orthodox Christian.” I must also live accordingly. That is why it is called the Beautiful Gate. Those who meet Christ here will be led by Christ into the Kingdom of Heaven. This is the entrance. The barrier that turns a person back is this iconostasis, you know.

The sin of Adam and Eve erected it and shut us outside. When Christ came, the veil was torn open from top to bottom. Yet we have closed it again, because we do not come forward to enter into communion. And so the priest says a series of things that, for us, are untrue: “We have seen the true light; we have received the heavenly Spirit.” Untrue—because they received no share in these things. Everyone else presents himself, though neither priest, chanters, nor choir have received: “Arise! Having received the Holy Gifts...” Yet no one has received Holy Communion. Since this is the work the Church performs, since this chalice is offered here, how can a person who does not enter into communion here possibly be saved? He cannot be saved. That is why it is called the Beautiful Gate. This is where a person must pass through. Yet we place sin in the way again and wait merely to receive the antidoron. What is antidoron?

Take it in your hand, and let us have a little conversation with it. “What is your name?” “My name is antidoron.” “What does that mean?” “It means I am given instead of the Gift; I am not the Gift.” “Very well, then where is the Gift?” “Inside the Holy Chalice.” “Then let him go and receive it.” “What are you?” “I am a blessing.” “And what is that?” “That is the Gift. That is salvation, for the remission of sins and eternal life. It is the entrance into the Kingdom of Heaven.” “And what are you?” “A blessing of the Lord. I am waiting for you to repent, go to Holy Confession, change your life, and come to receive Christ’s Body in Holy Communion, so that you may be saved.” Do you know these things or not?

The antidoron represents the womb of the Theotokos. Through it, people receive a blessing from the Theotokos. The Gift is the One whom the Theotokos bore: Christ, marked with the letters IC, received for the remission of sins. A small blessing is given here so that a person’s contact with the Church may not be broken altogether. But that does not mean there is salvation in it. You are not saved merely by eating a small piece. Christ saves; the Theotokos intercedes. “Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us.” These things are necessary for every human being, because, whether we wish it or not, we will depart from this world. There is no other way for us to pass on. From this a person can understand the value of the Church, the value of the Mysteries, and the necessity

and value of the clergy. For neither I, as a layman, nor you can change the bread into the Body and the wine into the Blood. Read the prayers five hundred times and you will accomplish nothing. That sinful priest is needed—for we have spared no one, calling everyone sinful, ourselves included. He is needed, and through him this mercy is still bestowed upon humanity today, though a person cannot fully comprehend what Christ is for all mankind. A person, then, is not saved through works, but through life, and life exists in Christ. That is why it is called the Cup of Life.

That is why His tomb is called Life-giving, why His Cross is called Life-giving, and why His side is called Life-giving: because from it flowed blood and water—Baptism and Holy Communion. Apart from these, there is no salvation for the Christian. Let him do whatever he wishes and build whatever he wishes. Let me give you one definition, you who perform works and then sleep without concern, thinking you will be saved: Christ is not an employer; He is the Giver of Life. Let me say it once more. Christ is not an employer who pays people wages for the good works they have done. He is the Giver of Life. Someone may ask:

“Then what becomes of good works?” Good works do not create an entrance into Paradise; they create places within Paradise. A place in Paradise is one thing, and entrance into Paradise is another. Have you never owned an apartment that you paid for dearly with your own labor, yet because you did not have the key with you, you had to sit outside in the bitter wind? That is how it is. A person’s good works prepare a place for him in Paradise, but not an entrance. The entrance is here: through Jesus Christ and through the Holy Chalice, with metanoia, Holy Confession, and Holy Communion for the baptized Christian. For the unbaptized person,

there is Baptism and Holy Communion, and for the sins committed after Baptism, Holy Confession. If a person is baptized as an adult, Baptism cleanses all his sins; he does not need to confess sins committed before it. Holy Confession is for sins committed after Baptism, because there is no second Baptism. As Saint Gregory of Nyssa says, even a single falling tear is equal to a cleansing bath. A person’s works, then, are his luggage, while the Body and Blood of Christ are his ticket. If you take luggage with you to travel, they will say, “Your ticket, please.” “But I have luggage.” “Yes, but your ticket, so that you and your luggage may board.”

This is the practical side of a person’s salvation and return to Paradise, from which our first ancestors departed. Every day a person asks for this; even at the final moment, as he is being buried, he asks it through the mouths of the chanters: “Grant me the homeland for which I long, making me once again a citizen of Paradise.” The funeral service is the greatest philosophy, the greatest theology, and the greatest sacred poetry, because it reminds us that the human person must return to Paradise. Yet if he does not make use of the things I have told you, it is impossible for him to return to Paradise. The ticket of Jesus bears

His signature and a seal in red ink. The signature is placed in the confessional, through the priest—not before the icons, not amid forty waves, not by the Most Holy Theotokos, nor by anyone else. None of these forgives sins. “Forgive me, Most Holy Theotokos.” “How can I forgive you? Go to the priest so that he may absolve you.” “Forgive me, my Christ.” “Go to My priest so that he may absolve you.” Christ forgives because He is God, but He forgives through the clergy. He has given this authority to them and to no one else. The ticket must therefore bear the signature and the seal of Jesus in red ink, placed here, so that the person may travel. Such tickets are issued only by the Orthodox Church and by no other church. You may ask why. Because no other so-called church possesses the Sacrifice.

A church without the Sacrifice is not the Church. The Protestants are without the Lamb, while the Catholics use wafers baked in an oven. They too have no Sacrifice. If you die a Catholic, there is no memorial service, no prosphoron, nothing. You go like a stray dog through lands belonging to passersby. Only the Orthodox Church possesses the Sacrifice. She changes the wine into the Blood, and it is the Blood of Jesus Christ that cleanses us from every sin. If you and your loved ones aspire to return to Paradise, you must follow this path. Appreciate the love of Christ, who, despite our sin, still preserves for us these spiritual oases—the churches—and who has given people the courage and strength to endure every insult, even those coming from the Orthodox themselves.

He has given this strength to the clergy, because if I were a clergyman, I would cast everything aside and leave. I would cast it all aside and leave. And when the clergyman is gone, then you will understand what the Orthodox Church and an Orthodox clergyman mean. Even when we die and pass beyond the grave, if there is no one to sing over us, “Blessed is the way,” no one to read the Trisagion for us, no one to remove a particle for us and place it into the Blood of the Lamb, saying, “Wash away, by Your precious Blood, the sins of these Your servants,” then we will understand the crime we committed and how disastrously we closed our record for eternity. Please forgive me for the tone and manner in which I have spoken to you. If you think what I have told you is necessary, keep it. If you think it is not necessary, leave it. Yet from my little experience, I wish to believe

that these things are useful and necessary for us all. With humility, give thanks to God, who in His providence has arranged all that He has arranged for you today. Pray that these churches may remain, because we are Greeks and have a great calling in the world. When this approaching cloud—the wrath of God—has passed, destroying and cleansing every kind of sin found even among us Orthodox, then you will understand their value. Leo the Wise says somewhere, “The Prophet Elijah will soon come,” and continues: “Those who have committed the deeds of Sodom and Gomorrah he will punish most severely; he will drive the wicked priests from the sanctuary and restore the worthy.” Before long he will come and cleanse us as well, cleansing the homes in which every kind of sin is found, and he will cleanse the Church.

If there is metanoia—repentance—we can avert all these things.

Η πέμπτη ομιλία κατά σειράν που επέτρεψε ο Θεός να κάνω στην αγάπη σας εδώ στην πόλη σας. Με ορισμένους από εσάς έχουμε και άλλα βράδια συναντηθεί, έχουμε και σε ναόν ακόμη, σε εκκλησία το πρωί δηλαδή, σε εκκλησιασμό. Όπως αντιλαμβάνεστε, είναι δύσκολο να μπορέσει κανείς να συνδυάσει και να κρατήσει μια αλληλουχία, μια σειρά δηλαδή ομιλιών, διότι προστίθενται καθημερινώς σε κάθε ενορία και οι καινούργιοι άνθρωποι, οι οποίοι δεν άκουσαν την αρχή. Όμως,

θα φροντίσω, με τη βοήθεια του Θεού, να μην είναι ξένα αυτά τα οποία θα λεχθούνε, ώστε να μη θέλουν αλληλοεξάρτηση και εκείνους που άκουσαν να ενδιαφέρουν και εκείνους που για πρώτη φορά ακούουν να ενδιαφέρουν.

Έχει απασχολήσει ποτέ σας ποιος είναι ο προορισμός του ανθρώπου επί της γης; Αν πω ότι ορισμένοι από εμάς ουδέποτε εσκέφτησαν γι' αυτό που είπα, δεν θα είμαι έξω της πραγματικότητος. Πολλοί έχουν τη γνώμη ότι ήρθαν στον κόσμο τούτον για να δούνε τον ήλιο του Θεού, να αναπνεύσουν το οξυγόνο Του, να απολαύσουν τα αγαθά Του. Δεν είναι αυτός ο προορισμός του ανθρώπου επί της γης. Δεν έχουν προσέξει ποιος είναι, γι' αυτό και έχουν προσκολληθεί σαν τα στρείδια εις την γην αυτήν.

Δεν φιλοσόφησαν όπως έπρεπε και δεν εργάζονται ως πρέπει, προκειμένου να επιτύχουνε, εκμεταλλευόμενοι τους λίγους αυτούς χρόνους που βρίσκονται στον κόσμο τούτον. Της βασιλείας εκείνης οὐκ ἔσται τέλος, της ζωής αυτής ἔσται τέλος. Και παρότι η ζωή αυτή είναι μία αναλαμπή, μία ατμίς —πώς σηκώνετε εσείς οι γυναίκες το καπάκι και φεύγει λίγη ατμίς— έτσι είναι η ζωή του ανθρώπου στον κόσμο τούτον, έστω και αν είναι όχι 930 χρόνια, όσα έζησε ο Αδάμ, όχι 969, όσα έζησε ο Μαθουσάλας.

Άλλοι Πατριάρχες των ημερών εκείνων, με 900, με 800 τόσα χρόνια να είναι η ζωή τους, του κόσμου τούτου είναι πυγολαμπίς, είναι τίποτα στην αιωνιότητα. Δεν εσκέφθηκε ίσως ποτέ στα σοβαρά ο άνθρωπος. Και εν τούτοις, αυτή η ατμίς του κόσμου τούτου, η παραμονή του ανθρώπου εδώ, έχει αντίκρισμα στην αιωνιότητα. Μπορεί ο άνθρωπος, κάνοντας καλή χρήση του κόσμου τούτου, της παραμονής του εδώ, να κατακτήσει τον κόσμο εκείνον. Σκοπός του ανθρώπου δεν είναι εδώ. Ο σκοπός του ανθρώπου είναι εκεί και ο προορισμός του στη γη είναι

να εργαστεί κατά τέτοια έννοια και να πολιτευτεί κατά τέτοια έννοια, ώστε να κληρονομήσει εκείνη τη γη, στην οποία οὐκ ἔσται τέλος, την οποία είδε ο Ιωάννης. Στην Αποκάλυψη μας την αναφέρει: «Καὶ εἶδον οὐρανὸν καινόν», με άλφα γιώτα, «καὶ γῆν καινήν», καινούρια, με άλφα γιώτα, «καὶ ἡ θάλασσα οὐκ ἔστιν ἔτι», δεν υπάρχει πλέον. Με βάση αυτό ξεπηδούν άλλοι συλλογισμοί που θα βοηθήσουν τον άνθρωπο για να επιτύχει, διότι, αν ο άνθρωπος έχει πεπλανημένη ιδέα αναφορικώς με την παραμονή του εδώ και με την έξοδό του εκ του κόσμου αυτού, δεν θα επιτύχει αυτού του σκοπού. Πολλοί; Να μην πω όλοι!

Ότι ο τάφος είναι τέρμα. Ο τάφος δεν είναι τέρμα. Ο τάφος είναι αρχή μιας άλλης ζωής, αυτής που είπα γρηγορότερα, της οποίας οὐκ ἔσται τέλος. Εάν ήταν τέρμα ο τάφος, έπρεπε να έχουμε τινάξει τα μυαλά μας από πολύ γρηγορότερα, διότι η ζωή του κόσμου τούτου έχει 999 δάκρυα, κακίες, φθόνους, ζήλιες, πόνους, καρκίνους, φυματιώσεις και ένα χαμόγελο, όχι γέλιο, ένα χαμόγελο. Εκείνο που δίνει τη δύναμη στον άνθρωπο, ώστε να μπορεί να αντέχει και να παλεύει έναντι όλων αυτών των θλίψεων,

των πικρών περιπτώσεων του κόσμου τούτου, είναι η ελπίς της ζωής εκεί, που αξίζει οποιαδήποτε θλίψη της ζωής αυτής. Δεν τελειώνει η υπόθεση στον τάφο. Ο Χριστός μας, ο Αρχηγός της Ζωής, δεν μας άφησε αμύητους. Εμείς βλέπουμε πάντοτε μέχρι του τάφου, γι' αυτό και πολλοί εκφράζονται: «Έχασα εγώ τον άνθρωπό μου». Μα αντικείμενο ήταν, κλειδί ήταν ο άνθρωπός σου, κουμπί ήταν ο άνθρωπός σου, που τον έχασες; Ένας Θεός έγινε άνθρωπος, εσταυρώθη, πέθανε, ετάφη, ανέστη, ανελήφθη και τον περιμένουμε να ξανάρθει. Για να χάνονται οι άνθρωποι;

Και αυτό μέσα στα τεχνάσματα του σατανά, ώστε να απελπίζει τον άνθρωπο ότι δεν υπάρχει τίποτα πέραν του τάφου και όλα κλείουν μαύρα και θάπτονται σε ένα μνήμα με λίγο χώμα και από πάνω με λίγα μάρμαρα. Δεν είναι έτσι όμως. Ο Χριστός μας, διότι εμείς δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε πέραν του τάφου, Αυτός τραβάει αυτό το παραπέτασμα από τη μέση, στην παραβολή που μας είπε του Πλουσίου και του Λαζάρου, και λέγει: «Ελάτε κοντά μου να σας δείξω ότι ούτε οι μεν ούτε οι δε χάνονται, αλλά υπάρχουν». Όταν λοιπόν ένας Θεός μού αποκαλύπτει ότι υπάρχει ζωή πέραν του τάφου και για τον κακόν και διά τον καλόν,

εγώ ποιος είμαι που μπορώ να πω ότι... «Νομίζω, φαντάζομαι, δεν υπάρχει τίποτα. Εδώ, Νικόλα, εδώ και ο Παράδεισος». Νομίζω είναι πολύ κακό αυτό και θράσος ανθρώπου, να θρασυνθεί ο άνθρωπος, να τολμά να διορθώσει αυτόν τον Θεό και να πει ότι ο Θεός έκανε λάθος. Αυτός που ήρθε από εκεί εδώ και ξαναπήγε και μας περιμένει, να τον διορθώνουμε εμείς και να πούμε: «Δεν υπάρχει τίποτα και χάνονται οι ψυχές». Δεν χάνεται ο άνθρωπος. Εδώ ήρθε να δώσει εξετάσεις ο άνθρωπος και δεν φταίει ο Θεός γι' αυτό. Φταίει ο γενάρχης του ανθρώπου. Ένα ζευγάρι μάς έβγαλε έξω του Παραδείσου. Ορίστε, ορίστε, αυτοί οι δύο είναι. Όχι αυτοί καθεαυτοί

που είναι πίσω από αυτούς. Πίσω από την Παναγία μας υπάρχει η Εύα και πίσω από τον Χριστό μας υπάρχει ο Αδάμ. Οι δύο αυτοί έκλεισαν τον Παράδεισο και οι δύο αυτοί, η νέα Παναγία, η νέα Εύα και ο νέος Αδάμ, ήνοιξαν τον Παράδεισο. Αυτοί φταίνε και, εν τη αγάπη Του, ο Χριστός, για να μην Του παραπονούμεθα εμείς και να Του λέμε ότι «εγώ, εάν ήμουνα, δεν θα παρήκουα και δεν σου φταίγω τίποτα», «Περίμενε, εγώ θα θυσιαστώ, να σου δημιουργήσω τις προϋποθέσεις και θα σε ξαναφέρω στη θέση του Αδάμ και της Εύας και ορίστε, κάμε τις εξετάσεις σου να δούμε ποιος είσαι». Δεν μας έχει λοιπόν αφήσει αμύητους ο Θεός,

να μην ξέρουμε περί τίνος πρόκειται. Ο άνθρωπος ξέρει, εάν θέλει, περί τίνος πρόκειται και πώς έχει το θέμα. Θα πρέπει λοιπόν να ξέρει ότι ο άνθρωπος δεν έρχεται εις τον κόσμο για να ζήσει. Έρχεται να αποθάνει και αποθνήσκει για να ζήσει. Ο άνθρωπος εις τον κόσμο δεν είναι κάτοικος της γης, όπως λέγουν. Ψέματα λέγουν οι μεγάλοι μας και οι θεολόγοι μας ακόμη λέγουν ψέματα. Ο άνθρωπος είναι ένοικος της γης. Ένοικος, δεν είναι κάτοικος. Ένοικος της γης και κάποια μέρα, κάποια ώρα, θα του κοινοποιήσουν έξωση από την οικία.

Τίποτα. Έφερες τίποτα; Εκρατούσες τίποτα; Τίποτα. Ήρθες και εισήλθες σε ένα διαμέρισμα φτιαγμένο από τον Θεό. Έκαμες χρήσιν καλή ή κακή του διαμερίσματος αυτού και μίαν ημέρα σου γίνεται έξωσις εξ αυτού και έρχεται άλλος. Και, όπως λέγαμε, που διαβάζαμε στο κελί ενός μοναχού στην έρημο του Ιορδάνου, έγραφε: «Τὸ κελλίον μου σήμερον ἐμοῦ, αὔριον ἑτέρου, οὐδέποτε τινός».

Αυτή η φιλοσοφία δεν υπάρχει στους περισσότερους ανθρώπους και, κατά συνέπεια, οι άνθρωποι δεν πολιτεύονται ως πρέπει, σωφρόνως, για την άλλη ζωή, αλλά γι' αυτή τη ζωή, γιατί αυτήν βλέπουν, αυτήν άπτονται, αυτήν γεύονται, αυτήν ακούν.

Αισθάνονται, φτιάχνουνε τη γνώμη ότι ό,τι δεν μπορούν να πληροφορηθούν διά των πέντε αισθήσεων είναι και ανύπαρκτον. Δεν είναι αλήθεια αυτό, διότι την ψυχή δεν μπορεί να την οσφρανθεί, να την γευθεί, να την ακούσει, να την πιάσει.

Την παραδέχεται ένα μεγάλο μέρος ανθρώπων. Θυμούμαι που διάβαζα κάτι. Ένας θεολόγος είχε πάει σε μια κωμόπολη και μιλούσε εκεί στο καφενείο, που τους βρήκε, και τους μιλούσε περί της ψυχής, περί υπάρξεως ψυχής πέραν του τάφου κλπ. Μες στη συντροφιά ήταν και ένας γιατρός του χωριού εκεί.

Και, ενώ ο θεολόγος πήγε να φύγει, τον σταμάτησε ο γιατρός.

Του λέγει ο γιατρός, κατ' ιδίαν μόνος: «Δεν νομίζεις ότι πολλά είπες των ανθρώπων αυτών περί ψυχής; Εγώ», του λέει, «είμαι γιατρός και χειρουργός γιατρός. Ούτε ποτέ συνήντησα ψυχή μέσα στον άνθρωπο, ούτε την είδα, ούτε την άκουσα, ούτε την ωσφράνθηκα, ούτε την γεύτηκα, ούτε...» Ο κοσμάκης τώρα, γιατρός μιλάει, έπεσε ολόκληρη η θεολογία και η προσπάθεια του θεολόγου. Στάθηκε και έκαμε μια σύντομη προσευχή μέσα του και λέει: «Χριστέ μου, τι λέμε τώρα;» Και ο Χριστός τον εφώτισε και απήντησε: «Γιατρέ, η επιστήμη σου τι θεραπεύει; Θεραπεύει τον πόνο.

Είδες ποτέ τον πόνο; Τον άκουσες; Τον εγεύθηκες; Τον έπιασες;» Λέει: «Όχι». «Άρα δεν υπάρχει πόνος, γιατρέ. Σκίσε το δίπλωμα, δεν κάνεις καλή δουλειά». Και επανήλθε το ηθικό στους ανθρώπους. Και εν τούτοις πολιτευόμεθα σήμερα σαν να μην έχουμε ψυχή. Γιατί; Την είδαμε; Γιατί, την ακούσαμε; Γιατί, την εγευθήκαμε; Γιατί, την ψηλαφίσαμε; Σε ένα άλλο πάρτι που γινόταν ένα βράδυ, ένας νεαρός που είχε πάρει το πτυχίο της φιλοσοφίας είχε καλέσει πολλούς της ηλικίας του, συμφοιτητάς του, να τον συγχαρούν. Μεταξύ αυτών είχε και μία κοπέλα, η οποία ήταν της θεολογίας, σώφρων κοπέλα, το είχε πιάσει καλά το θέμα, και είχε καλέσει κι αυτήν,

όχι βέβαια για να την τιμήσει ή να τον τιμήσει, αλλά για να την ειρωνευτούν, την κόρη αυτή, όλοι οι άλλοι κύριοι. Και η πρόσκληση που είχε σταλεί στην κόρη αυτή ήταν ότι καλείται και, με μία παρένθεση στην άκρη, «άνευ περιττών αποσκευών». Λοιπόν, ξέρετε τι ήθελε να πει «περιττή αποσκευή»; Χωρίς γονείς, χωρίς μεγαλυτέρους. Είναι περιττές αποσκευές αυτές, δεν μας χρειάζονται στο πάρτι. Όμως η κοπέλα αυτή πήρε και τη γραία μητέρα της και πήγανε μαζί να δώσουν τα συγχαρητήρια στον νεαρόν και να αποσυρθούν, να μην καθίσουν για τα περαιτέρω, τα οποία τα ξέρετε καλύτερον εμού. Και μια στιγμή έγινε μια συζήτηση παρεμφερής

περί του αν υπάρχει ψυχή ή όχι. Όλοι με ένα στόμα, ο καθένας από τις θεωρίες του, τις μαθηματικές, τις φιλοσοφικές, τις... είπε ότι δεν υπάρχει ψυχή και δεν υπάρχει και Θεός, διότι οι πέντε αισθήσεις δεν πληροφορούν ότι υπάρχει. Πώς; Δεν τον βλέπουμε, δεν τον ακούμε, δεν τον πιάνουμε, δεν τον γευόμεθα, άρα δεν υπάρχει. Εφόσον εν χορώ όλοι εξεφράστησαν ότι δεν υπάρχει ψυχή και δεν υπάρχει και Θεός, παρά μόνον ύλη, εκάλεσαν με έναν εύσχημον τρόπο: «Θα μας πει και η Ελενίτσα τώρα, ως εκ Θεολογίας, άποψη». Και όλοι εν χορώ τώρα, οι λιμοκοντόροι αυτοί, ήρθαν για να ακούσουν, για να ειρωνευτούν κατά κάποιον τρόπο παταγωδώς την κοπέλα.

Έλα, σηκώθηκε, εδέχθη την πρόκληση. Σηκώθηκε και πήγε στην ομήγυρη. «Όλοι λοιπόν, θα μιλήσει η Ελένη, η οπισθοδρομική». Και έθεσε το ερώτημα στον Ντίνο. Ντίνος ήταν ο πτυχιούχος της φιλοσοφίας που έκανε τη χαρά και εισέπραττε τα συγχαρητήρια των συναδέλφων. «Λοιπόν», του λέει, «κύριε Ντίνο, απορρίπτετε την ψυχή και τον Θεό, διότι δεν τον είδατε, δεν τον ακούσατε, δεν τον εγευθήκατε, δεν τον ψηλαφήσατε. Πείτε μου, σας παρακαλώ, είδατε ποτέ τον νου σας; Πιάσατε ποτέ τον νου σας; Οσφράνθητε ποτέ τον νου σας; Ψηλαφήσατε ποτέ τον νου σας;» Λέει: «Άρα δεν έχετε νουν, κύριε Ντίνο. Καλή νύχτα σας και τα συλλυπητήρια». Κόκαλο, κόκαλο.

Πολύ αστεία αυτά να συζητούνται, αγαπητοί μου, και εν τούτοις εμείς, σαν να μη συμβαίνει τίποτα, σαν να μην υπάρχει τίποτα εδώ μέσα. Και ένας Θεός ήρθε και έγινε άνθρωπος και θυσιάστηκε για το τίποτα ίσως ή για να δημιουργήσει εορτάς για μας, για να αμαρτάνομε. Δεν είναι αυτός ο λόγος. Υπάρχει ψυχή αθάνατος και υπάρχει και Θεός, ο οποίος κατέρχεται μέχρι της κοιλίας του Άδου για να την συναντήσει, αυτήν την ψυχή, και να την ανασύρει από εκεί. Και χαρά στους ανθρώπους που έχουν ταπείνωση και έτσι δίνουν την ευκαιρία στον Θεό να τους πληροφορήσει γι' αυτό το πράγμα.

Θα μου πείτε γιατί θα ομιλώ έτσι. Εδώ στη χώρα σας αυτή, τόσο εδώ όσο και στο Μόντρεαλ γρηγορότερα, έχω περίπου 22 ημέρες. Έχω κάνει... Ανάλογες ομιλίες, 25 ομιλίες έχω κάνει μέχρι τώρα. Συνήντησα αυτή την αδιαφορία αναφορικώς με την ψυχή. Πόσον είδα ενδιαφέρον για χρήματα, για καλοζωία, που δεν το απορρίπτω και αυτό, το να καλυτερεύσεις τη ζωή σου, το να ζήσεις ανετότερα σαν άνθρωπος, που λένε ορισμένοι. Που, αν δεν ζήσεις κατά Χριστόν, δεν ζεις σαν άνθρωπος. Μόνον ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος δίδει περιεχόμενον και ζει ο άνθρωπος σαν άνθρωπος. Πολλές φορές, παρά τις ανέσεις και τις ευκολίες, ζει ο άνθρωπος σαν υπάνθρωπος, δεν ζει σαν άνθρωπος. Και θα βλέπετε πολλά στο περιβάλλον σας και για πολλούς ανθρώπους ίσως να κλαίουν ορισμένοι που είναι και τους γνωρίζουν. Γι' αυτό μιλώ έτσι.

Προσέξετε την αθάνατο ψυχή σας, την οποία κάποια μέρα δεν θα μπορέσετε να την κρατήσετε. Θα την πάνε κάπου, μπροστά σε ένα δικαστήριο, που θα κριθεί κατ' αναλογία. Ο τάφος λοιπόν, όπως σας λέγω, δεν είναι τέρμα, είναι αρχή. Ακόμη ο τάφος είναι ένα, πώς να πω, ένα τίμιο ταμείο, τίμιο και ακίνδυνο ταμείο. Αν βάλεις χρήματα στο ταμείο σου, όσο να το εξασφαλίσεις με τις κλειδαριές σου, υπάρχει εκδοχή να το διαρρήξουν και να κλαπούν. Και αντί να βρεις μέσα χρυσόν, άργυρο, μαργαριτάρια, να βρεις εφημερίδες, να τα έχουν πάρει αυτά και να έχουν βάλει κάτι τι άλλο. Ο τάφος, ό,τι του δώσεις...

θα φυλάξει. Κάποια μέρα θα ανοίξουν οι τάφοι, είτε το θέλουμε είτε όχι. Δεν πρόκειται να ρωτηθεί κανένας. Οι τάφοι θα ανοίξουν. Εν κελεύσματι και φωνή Αρχαγγέλου και εν σάλπιγγι Θεού. Θα ανοίξουν οι τάφοι και θα αποδώσουν οι τάφοι ό,τι τους εδόθη, ό,τι τους ενεπιστεύθη να φυλάξουν. Τους ενεπιστεύθη περιστερά, θα αποδώσουν· τους ενεπιστεύθη κόραξ, θα αποδώσουν. Τους ενεπιστεύθη μετάνοια, πίστη στον Ιησού, εξομολόγηση, θεία κοινωνία, περιστεράν θα αποδώσουν. Τους ενεπιστεύθη απιστία, αδιαφορία, αμαρτία, πάσης φύσεως ασέλγεια κ.λπ., κόρακα θα αποδώσουν. Θα ανοίξουν οι τάφοι και ό,τι εδόθη στον καθένα θα αποδώσει.

Αυτό είναι ένα σημαντικό θέμα, σοβαρό, πρέπει να απασχολεί κάθε άνθρωπο. Ο θάνατος είναι σε μια ανύποπτον ώρα. Δεν ξέρει ούτε την ώρα ούτε τη στιγμή. Σήμερα μάλιστα, με τους μοντέρνους τρόπους του θανάτου, που φεύγουν κοινωνίες ολόκληρες, πέφτει ένα αεροπλάνο, 500, δεν μένει κανένας.

Σε ένα κάρο μέσα, μια οικογένεια, πέντε-έξι άτομα, ξεκληρίζονται, δεν μένει κανένας, ούτε η γάτα του, που φεύγουνε κατά μυρίους τρόπους ομοθυμαδόν και δεν ξέρεις πού ενεδρεύει. Συ πηγαίνεις καλά δεξιά και έρχεται ο άλλος και σαρώνει ολόκληρη την πλευρά την αριστερή. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι ανά πάσαν στιγμή έτοιμος και δεν κοστίζει τίποτα αυτή η ετοιμασία. Για να ετοιμάσεις τα χαρτιά σου να μεταναστεύσεις, να ετοιμάσεις τα χαρτιά σου κάπου να δώσεις εξετάσεις, κάτι να φτιάξεις, χρειάζεται πολύς κόπος, χρειάζονται χρήματα, πολλάκις συμβολαιογράφοι, για να εξασφαλίσεις κάτι, το κινητό ή το ακίνητο. Χρειάζονται πολλοί κόποι. Μόνο για να εξασφαλίσεις αυτό το εισιτήριο, αυτή τη μετάβαση από την προσωρινότητα στην αιωνιότητα, δεν χρειάζονται έξοδα. Δεν χρειάζεται κόπος, δεν χρειάζονται γράμματα, δεν χρειάζονται δικηγόροι, δεν χρειάζονται χρήματα, δεν χρειάζονται συμβολαιογράφοι, δεν χρειάζονται. Χρειάζεται θέληση, αρκεί ο άνθρωπος να θέλει, διότι ο τάφος τον άνθρωπο θα τον χωρίσει από τον Θεό, εάν ο άνθρωπος δεν θελήσει από εδώ να δημιουργήσει σχέσεις με τον Θεό σίγουρες, που δεν κινδυνεύουν να μεταποιηθούν πέραν του τάφου.

Είτε το θέλουν οι άνθρωποι είτε όχι, θα χωριστούν σε δύο κατηγορίες μεγάλες, και μετά τον θάνατο και μετά την Ανάσταση. Υπάρχουν άνθρωποι, ένα μεγάλο ποσοστό, αν πω 80-90%, που πιστεύουν ότι δεν θα αναστηθούν. Έτσι τους συμφέρει. Δεν είναι ότι δεν θέλουν να αναστηθούν. Θέλουν να αναστηθούν, αλλά δεν τους συμφέρει να αναστηθούν, γιατί θα δικαστούν. Τον έλεγχο τον φοβάται ο άνθρωπος ο οποίος έχει λερωμένα τα κατάστιχα, έχει τους λογαριασμούς του όχι εντάξει. Μιλούσε, λέγεται, κάποτε ένας ιεραπόστολος σε ανθρωποφάγους και μίλησε σε μια στιγμή για την Ανάσταση και πετάχθηκε ένας ανθρωποφάγος, σαν να έγινε ηλεκτρική εκκένωση. «Αδύνατον», λέει!

«Δεν πρόκειται να γίνει η Ανάσταση». «Βρε, στάσου. Γιατί;» «Πώς θα γίνει; Δεν θα γίνει». «Μα γιατί; Έχεις πληροφορία;» «Δεν θα γίνει». Και έγινε πολύς κόπος για να πει το γιατί δεν θα γίνει. Γιατί ξέρετε τι είπε στο τέλος; «Λέει να γίνει η Ανάσταση και σηκωθούν αυτούς που έχω φάει εγώ; Αλίμονό μου», λέει. Γι' αυτό ακριβώς δεν την ήθελε την Ανάσταση. Διότι εσκέφθηκε εκείνους που είχε φάει. Θα ήσαν κατήγοροι, μάρτυρες εναντίον του. Και δεν την ήθελε. Έτσι είναι οι άνθρωποι. Πολλοί απορρίπτουν τη ζωή πέραν του τάφου. Πολλοί απορρίπτουν την Ανάσταση και γενικά την ύπαρξη του Θεού, διότι διατηρούνται εις την αμαρτία και ζουν ζωή αμαρτωλών. Γι' αυτό ακριβώς δεν θέλουν αυτά τα πράγματα.

Άλλοι όμως, οι οποίοι αγωνίζονται, οι άνθρωποι, έστω και αν είναι αμαρτωλοί, έστω και αν πέφτουν, κάνουν κάποια προσπάθεια. Αυτοί πιστεύουν στην Ανάσταση, πιστεύουν ότι είναι αμαρτωλοί και αγωνίζονται να σμικρύνουν την αμαρτωλότητά τους κάθε μέρα, ώστε, αν τους βρει κάποτε ο θάνατος, να τους βρει αγωνιζομένους και ολιγότερον αμαρτωλούς. Αυτή είναι η διαφορά. Είτε λοιπόν το θέλουμε είτε όχι, θα πεθάνουμε. Είτε το θέλουμε είτε όχι, θα χωριστούμε. Και είτε το θέλουμε είτε όχι, κατά την κρίση πάλι θα παρουσιαστούμε σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Ο Χριστός μας και σε αυτή την περίπτωση δεν μας άφησε αμύητους. Εκ των προτέρων μας έχει μιλήσει και λέγει: όταν θα αναστηθούν οι άνθρωποι, θα αναστηθούν ή σαν πρόβατα ή σαν ερίφια. Δεν θα μας τοποθετήσει αυτός. Θα τοποθετηθούμε μόνοι μας.

Ανάλογα από την ημέρα που θα πεθάνουμε. Και θα πει στους μεν «δεῦτε», στους δε «πορεύεσθε». Πάλι κατ' αναλογία. Ο άνθρωπος μόνος του. Εάν θελήσει να ετοιμαστεί, θα είναι μεταξύ αυτών που θα πει «ελάτε». Διαφορετικά θα είναι μεταξύ εκείνων που θα πει «πορεύεσθε». Πού να έρθουμε και πού να πάμε; Και ποιοι θα έρθουνε και ποιοι θα πάνε; Ποιος απασχολείται ποτέ; Το σοβαρότερο θέμα. Αν ο άνθρωπος αποτύχει στον κόσμο τούτον, χάσει τον ιδρώτα του, ναυαγήσει στα πάντα, δεν είναι τίποτα. Εάν όμως χάσει αυτό, έχασε το παν. Διότι είπαμε, της βασιλείας εκείνης οὐκ ἔσται τέλος.

Αυτής ἔσται τέλος. Ο Χριστός θα έρθει δικαστής του κόσμου αυτού. Υπάρχει λοιπόν, σε αυτή την προσπάθεια του Χριστού μας να μας πληροφορήσει περί αυτών, μία προφητεία και παραβολή ταυτόχρονα, διότι το Ευαγγέλιο που διαβάζουμε της Κρίσεως, στο 25ο κεφάλαιο του Ματθαίου, στίχος 31 και κατωτέρω, ομιλεί προφητικώς: «ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου», και παραβολικώς: πρόβατα και ερίφια. Κατά συνέπεια, η προφητεία αυτή θα πραγματοποιηθεί μια μέρα και θα πραγματοποιηθεί ακριβώς όπως ο Χριστός είπε. Οι άνθρωποι, όταν ακούνε το Ευαγγέλιο της Κρίσεως, απασχολούνται με πέντε είδη αγαθών έργων.

«Ἐπείνασα γὰρ καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψασα καὶ ἐποτίσατέ με, ξένος ἤμην καὶ συνηγάγετέ με», κ.λπ., κ.λπ. Εγώ λέω «δόξα τω Θεώ». Και κάτι δίδω και κάποιον επισκέπτομαι στο νοσοκομείο και ένα ζευγάρι παπούτσια που δεν μου πηγαίνει ή δεν είναι της μόδας το δίδω, γιατί να μην πάω στον Παράδεισο; Αυτά δεν ζητάει ο Χριστός; Και είναι λυπηρό ότι την ημέρα εκείνη και οι θεολόγοι μας ομιλούν περί αγαθών έργων. Όμως η υπόθεση δεν ξεκινάει από εκεί. Γι' αυτό και βλέπουμε ανθρώπους που λέει: «Κάμε εσύ εκείνο που κάνω εγώ και τότε να αρχίσουμε να συζητούμε». Και μάλιστα πολλοί το πιστεύουν κι από εμάς, διότι κάνουν αγαθά έργα, πιστεύουν ότι θα πάνε στον Παράδεισο. Διότι είναι καλοί άνθρωποι, επίσης πιστεύουν ότι θα πάνε στον Παράδεισο.

Δεν είναι αυτός ο τρόπος της ελεύσεως στον Παράδεισο. Είναι άλλα ψηλά μυστικά στη μέση που προηγούνται αυτών. Όχι ότι δεν χρειάζονται αυτά. Δεν είπα να φοβάσαι να βάλεις το χέρι σου στην τσέπη σου, θα το βάλεις. Δεν είπα να μην πας στον άρρωστο, δεν είπα να μην σκεπάσεις τον έχοντα ανάγκη, αλλά δεν είναι αυτό. Αυτό έρχεται πίσω. Για να σας βάλω εγώ σε μια σειρά. Τι λέει; «Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου». Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατρός μου. Για τους άλλους τι λέγει; «Πορεύεσθε, οἱ κατηραμένοι». Πού να πάμε; «Εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ». Τους μεν τους λέει ευλογημένους, τους άλλους τους λέει κατηραμένους. Στους μεν λέει να έρθουν,

στους δε λέει να φύγουν. Γιατί να έρθουμε; Να μας δώσετε τα μεροκάματα, γιατί δώσαμε ορισμένα πράγματα, να μας πληρώσετε τον μισθό; Όχι. Να κληρονομήσετε. Αν κάποιος εδώ πλούσιος αποθάνει, τι θα δούμε στας εφημερίδας εμείς, αν δεν έχει κληρονόμους εδώ στην Ελλάδα; Θα δούμε ότι ζητείται κληρονόμος ή κληρονόμοι του τάδε, και άνθρωποι από εκεί, συγγενείς, σπεύδουν να βγάλουν τα χαρτιά τους στα δημαρχεία και στα ληξιαρχεία και, παίρνοντας τους τίτλους της συγγενείας, έρχονται και εισπράττουν πολλάκις εκατομμύρια δολάρια. Γιατί; Γιατί είναι αδελφοί, γιατί είναι τέκνα, γιατί είναι συγγενείς. Η Βασιλεία λοιπόν των Ουρανών κληρονομείται.

Δεν είναι αξιομισθία, αμοιβή έργων. Κληρονομείται. Δείξε μου λοιπόν τους τίτλους σου. Τη βασιλεία την έχει ο Θεός. Ποιος την κληρονομεί τη βασιλεία; Τα βασιλόπουλα. Άλλο ψιλολόγι εδώ δεν είναι για τον καθέναν. Θα πεθάνει ένας βασιλεύς σε ένα κράτος. Θα παρουσιαστούν οι κοινοί θνητοί να πάρουν τίποτα; Οι πρίγκιπες θα παρουσιαστούν, έχοντες το βασιλικό λεγόμενο αίμα, οι γαλαζοαίματοι θα παρουσιαστούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία. Οι άλλοι τίποτα. Εφόσον λοιπόν λέει περί κληρονομίας, πώς θα παρουσιαστείς εσύ, διότι έδωσες ένα πιάτο φαΐ και

ένα παντελόνι που δεν σου πήγαινε, και βάλεις έναν άνθρωπο μέσα για να τον υποχρεώσεις να το βγάλει από τη γλώσσα του αύριο, λέγοντας ότι είσαι ο ευεργέτης ο μεγάλος του κ.λπ.; Θα σε βάλει στη Βασιλεία των Ουρανών; Το σκεφτήκατε ποτέ αυτό; Το ακούσατε ποτέ αυτό; Κάθε χρόνο το λέει η Εκκλησία. Εμείς είμαστε κοινοί με όμικρον-γιώτα, δεν είμαστε κενοί με άλφα-γιώτα. Εδώ από κάτω, ξέρετε τι βγαίνει; Η αξία αυτής της εκκλησίας, η αξία αυτής της Αγίας Τραπέζης, η αξία αυτού του Άρτου του Ευλογημένου Τραπέζης, η αξία της καθόδου του Πνεύματος του Αγίου, η αξία του Κλήρου, που δι' αυτού μεταβάλλεται ο Άρτος σε σώμα και ο οίνος σε αίμα και μας μεταδίδει το σώμα και το αίμα του Πανβασιλέως, να γίνουμε κι εμείς βασιλόπουλα.

Όταν ο άνθρωπος κοινωνεί, μεταβάλλεται το σώμα και το αίμα του. Και από κοινός γίνεται καινός. Και από χωματένιος γίνεται πνευματικός, αιώνιος. Και από προσωρινός γίνεται αιώνιος. Αν δεν έχεις σχέση με τον Χριστό, πώς θα έχεις σχέση με την κληρονομία που είναι του Πατέρα; Σαν πόσα παιδιά έχει αυτός ο Πατέρας, ο οποίος λένε οι θεολόγοι μας και λέμε κι εμείς: «Τα παιδιά του Θεού ο κόσμος». Σοβαρά; Πού το βρήκες γραμμένο; Τα παιδιά του Θεού είναι ο κόσμος; Τα παιδιά του Θεού; Όχι, κύριοι. Δεν λέει αυτό το Ευαγγέλιο. Το Ευαγγέλιο λέγει: «ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι». Ακούτε που λένε το «Πάτερ ἡμῶν»; Αν

φωνάξει από πάνω ο Θεός Πατήρ και πει, όταν λέμε εμείς με στόμφο «Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς»: «Από πού κι ως πού με έχετε Πατέρα;» Τι θα απαντήσεις; Για να έχω πατέρα τον Θεό, πρέπει να έχω αδελφό τον Χριστό. Αν δεν έχω αδελφό τον Χριστό, δεν έχω κατ' επέκταση πατέρα τον Θεό. Ο Θεός ένα παιδί έχει, τον Χριστό. Εμείς γινόμαστε αδελφοί του Χριστού κατά χάρη και, κατ' επέκταση, παιδιά του Θεού κατά χάρη. Όσοι λοιπόν δεν είναι βαφτισμένοι εν Χριστώ, πώς είναι αδελφοί του Χριστού; Όσοι λέγουν τον Χριστό, πώς είναι να είναι του Χριστού; Όταν λέει «ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων», είναι αδελφοί του Χριστού οι Εβραίοι; Είναι τα Μωαμετάκια; Είναι οι Καθολικοί; Είναι, ξέρω εγώ, οι Ζωροάστρες και λοιπά; Είναι αδελφοί του Χριστού αυτοί; Δεν είναι αδελφοί του Χριστού, αφού τον Χριστό δεν τον δέχονται. Πώς είναι αδελφοί του Χριστού; Δεν λέει για τους πάντες αυτούς «ἐφόσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων». Αδελφοί του Χριστού είναι οι βαπτισμένοι στο όνομά Του,

κοινωνούντες το σώμα Του και το αίμα Του. «Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει κἀγὼ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ». Συγγένεια. Εδώ που πάνω από την Ωραία Πύλη συνήθως, όταν αυτή γίνει επισήμως και λοιπά, θα πρέπει να υπάρχει μία άμπελος. Μία άμπελος, μέσα ο Μυστικός Δείπνος, ένθεν και ένθεν η άμπελος, με σταφύλια και με φύλλα. Η άμπελος απομυζά από τα κλήματα. «Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα». Άμα οι βέργες δεν μένουν μες στην άμπελο να απορροφούν, να απομυζούν, τι θα γίνει; Οι άνθρωποι που δεν έχουν σχέση με το Άγιο Ποτήριο, μπορεί να είναι παιδιά του Θεού; Και πώς, όπως δεν είναι συγγενείς, αδελφοί του Χριστού και, κατ' επέκταση, παιδιά του Θεού, θα κληρονομήσουν, έστω κι αν δώσαν 10 ζευγάρια παπούτσια, έστω κι αν δώσανε

ό,τι αγαθό θέλουν στους συνανθρώπους, εφόσον πρόκειται περί κληρονομίας και δεν έχουν τίτλους συγγενείας; Είναι γραμμένα αυτά και εν τούτοις παρουσιάζονται απαρατήρητα και κοιμόμαστε σίγουροι εμείς ότι εμείς κάνουμε καλά έργα, ενδιαφερόμεθα για τον συνάνθρωπό μας. Καλό και άγιο, ποιος το λέει αυτό το πράγμα; Αλλά θα πρέπει πρώτα, άνθρωπε, να παρουσιάσεις τους τίτλους συγγενείας. Να είσαι αδελφός κατά χάριν του Χριστού και, κατ' επέκταση, παιδί του Θεού. Τότε δεν θα πεις «εγώ θα έχω με τον Χριστό, είμαι βαφτισμένος, είμαι εντάξει». Όχι. Θα έχεις και καρπούς ανάλογους. Θα αγαπάς, θα φιλοξενείς, θα επισκέπτεσαι τον άρρωστο κ.λπ. Από αυτούς ζητάει.

Όχι από τον καθένα που νομίζουν οι άνθρωποι ότι έχουν χρήματα ή έχουν αγάπη κοσμική ή σαρκική ή συμφεροντολογική προς τους ανθρώπους, μπορούν να γίνουν και κληρονόμοι της Βασιλείας των Ουρανών. Η Βασιλεία των Ουρανών δεν είναι αξιομισθία. Η Βασιλεία των Ουρανών είναι κληρονομία. Κληρονομείται η Βασιλεία των Ουρανών. Δεν είναι αξιομισθία η Βασιλεία των Ουρανών. Πρόκειται λοιπόν περί χριστιανών και όχι περί καλών ανθρώπων. Όλοι οι καλοί άνθρωποι είναι στην κόλαση. Όλοι οι καλοί άνθρωποι. Θα μου πεις, οι κακοί πού είναι; Και αυτοί στην κόλαση. Τότε ποιοι δεν είναι στην κόλαση; Οι χριστιανοί. Όχι στα χαρτιά, στην πράξη, στην πράξη. Έχουμε εδώ δίπλα, πώς λέγεται αυτή η πύλη εδώ; Λέγεται Ωραία Πύλη. Λέγεται Ωραία Πύλη γιατί είναι όμορφη;

Λέγεται Ωραία Πύλη λόγω της εργασίας η οποία λαμβάνει χώραν εδώ. Τι λαμβάνει χώραν εδώ; Από εδώ εισέρχονται οι άνθρωποι για τη Βασιλεία των Ουρανών. Πίσω εκεί, αν υπήρχε αψίδα, θα ήταν η Παναγία η Πλατυτέρα, με μια αγκαλιά μεγάλη, τον Χριστό στην αγκαλιά, η Εύα η παλιά, και τους έπαιρνε τους ανθρώπους, τους μεταφέρει στη Βασιλεία των Ουρανών. Εδώ, με τις πρεσβείες της Θεοτόκου, ο Χριστός μας σώζει όλους. Έτσι δεν λέμε; «Σῶσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ, ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου». «Σῶσον ἡμᾶς». Η Παναγία πρεσβεύει και ο Χριστός σώζει. Έρχεται εδώ και βγαίνει και προσέρχεται ο άνθρωπος και λέει ο ιερεύς: «Μεταλαμβάνει ο δούλος του Θεού...

δούλος του Θεού τάδε, το σώμα και το αίμα του Χριστού, εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον». Όσοι κοινωνήσουν εδώ επικοινωνούν με τον Χριστό. Γίνονται οι δύο εις σάρκα μίαν, γίνονται σύναιμοι και σύσσωμοι με τον Χριστό. Όταν τελειώσει τη Θεία Κοινωνία, σηκώνει το ποτήριο και γυρίζει στον λαό και λέγει: «Σῶσον, ὁ Θεός, τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου». Ποια είναι η κληρονομία σου; Αυτοί που κοινώνησαν. Όχι εκείνοι που κάθονταν και ήρθαν να πάρουν το αντίδωρο έπειτα και να ρίξουν τα ψίχουλα στο κεφάλι τους, για να πέσουν κάτω να τα πατήσουν από εκεί. Αυτά είναι αστεία. «Σῶσον, ὁ Θεός, τὸν λαόν σου».

«Καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου». Ποια είναι η κληρονομία σου; Αυτοί οι οποίοι έφαγαν από το σώμα και το αίμα του Χριστού, τα αδέρφια του Χριστού. «Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει κἀγὼ ἐν αὐτῷ, καὶ ἐγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ». Κοιτάξτε μου, στους χίλιους που μπαίνουν μέσα στην εκκλησία, πόσοι κοινωνούν κάθε Κυριακή και πόσοι αξίως κοινωνούν; 10%; Οι 990 πού είναι; Γι' αυτό θα μένουν όλοι; Δεν είναι απλώς να λέγω «είμαι χριστιανός ορθόδοξος», αλλά πρέπει να έχω και την ανάλογον ζωή. Γι' αυτό λέγεται Ωραία Πύλη. Όσοι άνθρωποι συναντηθούν εδώ με τον Χριστό, ο Χριστός θα τους εισαγάγει στη Βασιλεία των Ουρανών. Εδώ είναι η είσοδος. Η πύλη που ξαναγυρίζει ο άνθρωπος πίσω είναι αυτό το τέμπλο, ξέρετε.

Η αμαρτία του Αδάμ και της Εύας το έβαλε και μας έκλεισε έξω εμάς. Και όταν ήρθε ο Χριστός, το καταπέτασμα άνοιξε από τα πάνω μέχρι κάτω. Και εμείς ξανατοκλείσαμε, διότι δεν προσερχόμεθα να επικοινωνήσουμε. Και λέει μια σειρά ψέματα ο ιερεύς: «Εἴδομεν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον». Ψέματα. Διότι ήταν άμοιροι. Παρουσιάζεται όλος ο άλλος κόσμος, ούτε ιερεύς, ούτε ψάλτες, ούτε ο χορός. «Ὀρθοί, μεταλαβόντες». Κανένας δεν έχει κοινωνήσει. Πώς είναι δυνατό λοιπόν ο άνθρωπος, εφόσον αυτό λειτουργεί η Εκκλησία, αυτό το ποτήριο εδώ λειτουργεί και ο άνθρωπος δεν επικοινωνεί εδώ, πώς είναι δυνατό να σωθεί; Δεν μπορεί να σωθεί. Γι' αυτό λέγεται Ωραία Πύλη. Από εδώ θα περάσει και ο άνθρωπος. Και εμείς βάζουμε την αμαρτία ξανά στη μέση και περιμένουμε να πάρουμε το αντίδωρο. Τι είναι το αντίδωρο;

Πάρ' το στο χέρι σου και κάνουμε λίγη κουβέντα. Πώς σε λένε; Με λένε αντίδωρο. Δηλαδή; Είπα να πεις, δεν είμαι το δώρο. Καλά, το δώρο πού είναι; Στο Άγιο Ποτήριο μέσα. Τι, να πάει να το πάρει. Τι είσαι εσύ; Εγώ είμαι ευλογία. Εκείνο τι είναι; Το δώρο. Εκείνο είναι σωτηρία, εις άφεσιν αμαρτιών και ζωήν την αιώνιον. Είναι είσοδος για τη Βασιλεία των Ουρανών. Εσύ τι είσαι; Ευλογία Κυρίου. Σε περιμένω να μετανοήσεις, να εξομολογηθείς, να αλλάξεις ζωή και να έρθεις να κοινωνήσεις το σώμα, για να σωθείς. Ξέρετε ή δεν τα ξέρετε αυτά;

Το αντίδωρο είναι η κοιλία της Θεοτόκου. Ευλογία από τη Θεοτόκο παίρνουν. Το δώρο είναι εκείνο που γέννησε η Θεοτόκος και με το ΙΧ μέσα, εις άφεσιν αμαρτιών, ο Χριστός. Έρχεται εδώ μια μικρή ευλογία, να μην κόψει τελείως την επαφή από την Εκκλησία. Όχι όμως ότι υπάρχει σωτηρία. Έτσι, ότι αν φας ένα κομματάκι, δεν σώζεσαι. Χριστός σώζει, Θεοτόκος πρεσβεύει. Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς. Αυτά είναι απαραίτητα για κάθε άνθρωπο. Διότι, είτε το θέλουμε είτε όχι, θα φύγουμε από τον κόσμο αυτόν. Δεν είναι δυνατόν να περάσουμε κατά κάποιον άλλον τρόπο. Από εκεί λοιπόν θα καταλάβει ο άνθρωπος την αξία της Εκκλησίας, την αξία των μυστηρίων και την ανάγκη.

Την αξία και την ανάγκη του κλήρου, διότι εγώ, λαϊκός, ή εσείς δεν μπορείτε να μετουσιώσετε τον άρτον σε σώμα και τον οίνο σε αίμα. Διαβάστε το 500 φορές, δεν κάνετε τίποτα. Χρειάζεται ο αμαρτωλός αυτός παπάς, γιατί εμείς δεν αφήσαμε κανέναν, όλους τους αμαρτωλούς τούς έχουμε, είναι και ο εαυτός μας. Χρειάζεται λοιπόν αυτός και δι' αυτού γίνεται αυτό το έλεος σήμερα στον άνθρωπο ακόμα, χωρίς να μπορεί ο άνθρωπος να εννοήσει τι είναι, τέλος πάντων, αυτός ο Χριστός όλων των ανθρώπων. Δεν σώζεται λοιπόν ο άνθρωπος δι' έργων, αλλά δια ζωής, και η ζωή υπάρχει στον Χριστό. Γι' αυτό λέγεται ποτήριον της ζωής.

Γι' αυτό ο τάφος του λέγεται Ζωηφόρος, γι' αυτό ο Σταυρός του λέγεται Ζωηφόρος, γι' αυτό η πλευρά του λέγεται Ζωηφόρος, διότι έβγαλε αίμα και ύδωρ, βάπτισμα και Θεία Κοινωνία. Εκτός αυτών σωτηρία δεν υπάρχει για τον Χριστιανό. Ας κάνει ό,τι θέλει, ας φτιάξει ό,τι θέλει. Έναν ορισμό να σας δίδω: εσείς που κάνετε τα έργα και κοιμόσαστε ξένοιαστοι, θα σωθείτε; Ότι ο Χριστός δεν είναι εργοδότης, είναι ζωοδότης. Το πω άλλη μια φορά: ο Χριστός δεν είναι εργοδότης να πληρώσει τα μεροκάματα που κάμανε οι άνθρωποι, καλά έργα, αλλά είναι ζωοδότης. Θα πει κανείς;

Καλά έργα πού θα πάνε; Τα καλά έργα δεν δημιουργούν είσοδον στον Παράδεισο, αλλά θέσεις στον Παράδεισο. Άλλο θέση στον Παράδεισο και άλλο είσοδος στον Παράδεισο. Δεν έχει τύχει καμιά φορά να έχετε διαμέρισμα, που το έχετε με ιδρώτα πληρώσει πολύ, αλλά, γιατί δεν έχετε το κλειδί μαζί σας, να κάθεστε απ' έξω και να σας τρώει το ξεροβόρι; Αυτό είναι. Τα καλά έργα του ανθρώπου τού δημιουργούν θέση στον Παράδεισον, ουχί είσοδον. Λοιπόν, η είσοδος είναι από εδώ, δια του Ιησού Χριστού και δια του Αγίου Ποτηρίου, με μετάνοια, εξομολόγηση και Θεία Κοινωνία για τον βαπτισμένο Χριστιανό. Για τον μη βαπτισμένο,

βάπτισμα, Θεία Κοινωνία και, για τα ενδιάμεσα αμαρτήματά του μετά το βάπτισμα, εξομολόγηση. Διότι, αν ένας άνθρωπος βαπτιστεί μεγάλος, το βάπτισμα του καθαρίζει όλα τα αμαρτήματα. Δεν χρειάζεται εξομολόγηση. Εξομολόγηση είναι για τα αμαρτήματα μετά το βάπτισμα, διότι δεν γίνεται άλλο βάπτισμα. Και, όπως λέγει ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, και δάκρυον στάξαν ισοδυναμεί με λουτρό. Τα έργα λοιπόν του ανθρώπου είναι οι αποσκευές του και το σώμα και το αίμα του Χριστού είναι το εισιτήριό του. Το να πάρεις αποσκευές για να πας να ταξιδεύσεις, θα σου πούνε: «Το εισιτήριό σας, παρακαλώ». «Έχω αποσκευές». «Ναι, το εισιτήριό σας, για να πάρετε και τις αποσκευές».

Είναι το πρακτικό μέρος, το να σωθεί ένας άνθρωπος για να επιστρέψει στον Παράδεισο, από εκεί που έφυγαν οι προπάτορες. Και καθημερινώς το ζητάει, καθημερινώς το ζητάει ο άνθρωπος, και μέχρι την τελευταία στιγμή που θα κηδεύεται, δια του στόματος των ψαλτών αυτό θα ζητάει: «Ποθεινήν πατρίδα παράσχου μοι, Παραδείσου πάλιν ποιών πολίτην με». Αυτή είναι η μεγαλύτερη φιλοσοφία, η μεγαλύτερη θεολογία και η μεγαλύτερη φιλολογία: η νεκρώσιμος ακολουθία, η οποία μας υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος πρέπει να ξαναγυρίσει στον Παράδεισο. Εάν δεν χρησιμοποιήσει όμως αυτά τα οποία σας είπα, είναι αδύνατον να γυρίσει στον Παράδεισο. Το εισιτήριο δε του Ιησού, το οποίον δίδει

μονογραφή και σφραγίδα με ερυθράν μελάνην. Η μονογραφή γίνεται στο εξομολογητήριο, στον ιερέα. Όχι στις εικόνες, ούτε στα σαράντα κύματα, ούτε στην Παναγία, ούτε σε κανέναν. Κανένας δεν συγχωρεί από αυτούς τις αμαρτίες. «Συγχώρεσέ με, Παναγία». «Εγώ να σε συγχωρέσω; Στον παπά θα πας να σε συγχωρέσει». «Συγχώρεσέ με, Χριστέ μου». «Στον παπά μου θα πας να σε συγχωρέσει». Ο Χριστός συγχωρεί, είναι Θεός, αλλά δια του κλήρου συγχωρεί. Σ' αυτόν έχει δώσει εντολή. Σε κανέναν άλλον. Θα πρέπει να έχει λοιπόν τη μονογραφή και τη σφραγίδα δι' ερυθράς μελάνης του Ιησού, βαλμένη εδώ, ώστε να μπορεί να ταξιδεύει ο άνθρωπος. Τέτοια δε εισιτήρια μόνον η Ορθόδοξος Εκκλησία εκδίδει, ουδεμία άλλη εκκλησία. Γιατί, θα μου πείτε; Διότι ουδεμία λεγόμενη εκκλησία έχει θυσία.

Εκκλησία δεν έχει θυσία. Οι μεν Προτεστάντες ήσαν άμνηστοι, οι δε Καθολικοί από τον φούρνο όστιες. Ούτε θυσία έχουν. Πέθανες Καθολικός; Ούτε μνημόσυνο, ούτε πρόσφορο, ούτε τίποτα. Πας σαν το σκυλί στα μπέλικα των διερχομένων. Μόνον η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει θυσία. Μεταβάλλει τον οίνον σε αίμα και το αίμα του Ιησού Χριστού είναι εκείνο που καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας. Αν λοιπόν φιλοδοξείτε κι εσείς και άλλοι και οι δικοί σας να επιστρέψετε στον Παράδεισο, θα ακολουθήσετε αυτήν την οδό. Εκτιμήσετε την αγάπη του Χριστού, που ακόμη, παρά την αμαρτία μας, μας διατηρεί αυτές τις οάσεις, τις πνευματικές, τις εκκλησίες, που έδωσε θάρρος και δύναμη ανθρώπων να δέχονται όλα τα σάλια κι αυτών των Ορθοδόξων ακόμη.

Στους κληρικούς που έδωσε, διότι εγώ, αν ήμουν κληρικός, θα τα πέταγα να φύγω. Θα τα πέταγα να φύγω. Και όταν φύγει κληρικός, τότε θα καταλάβεις τι θα πει Ορθόδοξος Εκκλησία και Ορθόδοξος κληρικός. Και όταν πεθάνουμε ακόμη και περάσουμε πέρα του τάφου και δεν θα υπάρχει ένας να μας πει «Μακαρία η οδός» ή να μας διαβάσει ένα τρισάγιο ή να μας βγάλει μια μερίδα και να τη ρίξει μέσα στο αίμα του Αρνίου και να πει «Απόπλυνον τω τιμίω αίματί σου τας αμαρτίας των δούλων σου τούτων», τότε θα καταλάβουμε το έγκλημα που κάμαμε και κλείσαμε επί κακώ τον φάκελό μας για την αιωνιότητα. Συγχωρέστε με, σας παρακαλώ, για τον τόνο και για τον τρόπο που σας μίλησα. Αυτά που σας είπα, αν νομίζετε ότι σας χρειάζονται, κρατήσετε. Αν νομίζετε ότι δεν σας χρειάζονται, αφήστε. Θέλω όμως να πιστεύω, από μία μικρά πείρα,

αυτά είναι χρήσιμα για όλους μας και απαραίτητα. Με ταπείνωση να ευχαριστείτε τον Θεό που οικονόμησε όλα αυτά που έχει οικονομήσει για σας σήμερα. Θα τον παρακαλείτε αυτές οι εκκλησίες να μείνουν, γιατί είμαστε Έλληνες και έχουμε μεγάλο προορισμό εις τον κόσμο. Και όταν περάσει το σύννεφο αυτό που έρχεται, η οργή του Θεού, να καταστρέψει και να καθαρίσει πάσης φύσεως τα αμαρτήματα που υπάρχουν και μεταξύ ημών των Ορθοδόξων ακόμη, τότε θα καταλάβετε την αξία αυτών. Ο Λέων ο Σοφός λέγει σε ένα μέρος: «Θα έρθει ο προφήτης Ηλίας πλέον συντόμως» και λέγει: «Τους ποιήσαντας, λέγει, τα Σοδομικά και Γομορρικά έργα, χείριστα τους ποιήσει, τους δε κακούς ιερείς εκ του ιερού διώξει και χρηστούς αποκαταστήσει». Όσον ούπω, θα έρθει και εμάς θα μας καθαρίσει, στα σπίτια που βρίσκουμε τις πάσης φύσεως αμαρτίες και λοιπά, και την Εκκλησία θα καθαρίσει.

Εφόσον υπάρχει μετάνοια, μπορούμε όλα αυτά να τα προλάβουμε.