From the Lives of the Saints, Parts 3-4

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

My beloved listeners in Christ, once again, rejoice in the Lord. Clearly, our good God is with us once more, since He has granted us this opportunity to speak together. This evening I will ask your loving attention as I recount events from the lives of holy people. Their lives have valuable things to teach us, and if we take them to heart, we too will be edified and will edify others.

Many of us are often scandalized by certain acts of God, because we cannot understand how God is working in the various circumstances of our lives. And so we take offense. This is always to our harm, because we lack

the trust that God makes no mistakes. God has His reason for everything He does. This evening I will tell you another story which, I hope, will bear good fruit from the very outset. But let us listen attentively. The following story was told by a virgin consecrated to God to her spiritual father. He wrote it down exactly as he heard it from her own lips, so that others might learn of it and be spiritually edified. I now pass it on to you, so that you too may be spiritually edified—if, of course, you wish. “My parents, who brought me into this world,”

the young woman says, “were entirely different in character and followed opposite paths in life. My father, Pherrypin, was a very good man: gentle, humble, forbearing, extraordinarily merciful, chaste, and self-restrained.

He was frail in health. For as long as I can remember, I saw him sick in bed most of the time, pale and weak. Yet he endured his suffering with remarkable patient endurance. No one ever heard him complain about his tormenting illness. During the brief periods when he recovered, he attended to his lands. He distributed most of his earnings among the poor. With the remainder he supported his little family: himself, my mother, and me. He made sure that we lacked nothing. Along with his other virtues, our good father had also acquired the virtue of silence. He rarely spoke; many thought he was mute. This was because he prayed continually to God with his nous—the spiritual intellect—and with his heart. My mother was entirely different. She was a worldly woman. She passionately loved comfort, amusements, elaborate adornments, fine clothes, and jewelry. She lived so extravagantly that we were always in financial difficulty. She was constantly losing her temper and quarreling both inside and outside the home. The poor woman was so talkative and meddlesome that she knew all the news of our little town

and even everything that happened beyond it. Ruled by self-love, that root passion, she cared first for herself and only afterward for her family. She had no affection for her husband, despite all his care for her, and her open dislike only increased his sufferings. Yet despite all her faults and her unrestrained way of life, she enjoyed good health and a strong body. I cannot remember her ever being ill. While I was still a little girl, my father died after an especially tormenting illness. Something else happened at his death that made a terrifying impression on me. The weather became so extraordinarily violent—with wind, rain, and hail—that it was impossible for us to go out and bury him.

So we kept him unburied in the house for three days. At last, two of our male relatives managed, with great difficulty, to carry him to the cemetery and bury him hastily, because we could no longer bear to see him lying dead in the house. Thus our good father was treated with contempt even in death, for he did not even receive a proper funeral. Some malicious neighbors, seeing all these misfortunes, even spoke ill of him. ‘Who knows what sins he committed,’ they said, ‘since God will not even allow him to be buried?’ After my father’s death, my mother, now free of every restraint, descended into immorality and turned our home into a place of debauchery. But she did not live much longer. She died suddenly, after meanwhile squandering whatever remained of my father’s property. Her friends, however...

gave her a magnificent funeral, and the weather was beautiful. I took particular notice of this. By then I had left childhood behind, and the anxieties of youth had begun to take hold of me. I found myself completely alone in the world and deeply uncertain about which path to follow. My thoughts tormented me. ‘I must somehow make a life for myself,’ I thought, ‘since I no longer have anyone to protect me. But which way should I choose? Before me are two different examples: my mother’s and my father’s. He was good, yet unhappy and persecuted both in life and in death. I could not drive the sight of his unburied body from my spiritual mind. If he was pleasing to God,’ I would say, ‘why did God make him suffer so much? My mother did not

lead a moral life. I understood that very well. Yet she possessed every good thing one might desire: health, comfort, money, friends, and acquaintances; and one might even say that she departed this world content.’ The more I reflected on the matter and made comparisons with my immature reasoning, the more I, poor wretch, inclined toward following my mother’s way of life. But God, in His love for mankind, took pity on me and led me onto the right path in this extraordinary way, after I had prayed that He Himself would illumine me, teach me, and guide me. One night, as I lay down to sleep with the same thoughts again, I had a revelatory dream.

Suddenly the door of my room opened, and a young man entered whose face was radiant and whose majesty was beyond description. He came near and fixed me with a penetrating gaze, as though he wished to search the deepest secrets of my heart. ‘What are you thinking?’ he asked in a voice that was unusually stern, yet melodious. I was startled and terrified, and I lost the power of speech. But he persisted. ‘Reveal your thought at once.’ The sterner this unknown examiner became, the more I was paralyzed with fear. When he received no answer, he himself disclosed the thoughts that had tormented me so greatly. He recounted precisely everything that had passed through my spiritual mind, things known only to me, so that I could neither deny them

nor justify myself. Then, like a condemned prisoner, I fell at his feet and begged him with sobs to forgive me. He seemed to take pity on me, for his manner changed at once. ‘Follow me,’ he commanded. He took me by the hand and, quick as lightning, brought me to an endless plain filled with light and beauty. ‘I will not attempt to describe it,’ the young woman says, ‘because what is beyond description cannot be described. Blessed beings delighted in those otherworldly beauties. Among them I recognized my father. He saw me too and came near. He took me into his arms. I cannot express how safe and happy I felt there.

I never, ever wanted to be parted from him again. I clung to him and begged him not to let me go. “Keep me beside you forever, my dear father.” “What you ask is not possible now.” His voice became very solemn. “If you follow in my footsteps, you will prepare a dwelling here for yourself.

But that depends upon your own free will.” He looked at me tenderly and kissed my eyes to wipe away my tears. My guide motioned for me to follow him again, but I refused to leave my father’s embrace. Then the man came and pulled me by the hand. “You must see your mother,” he told me. “Now follow me.”

Oh, the pain of being torn away from my happiness! Then we began to descend. We went down and down, ever deeper, into a filthy, dark, suffocating place. I could not breathe. The stench and terror stopped my breath. Monstrous forms wandered everywhere. Wretched souls were tormented without mercy by an unquenchable flame. Among them I saw my mother, immersed up to her neck in what appeared to me to be filthy lava. Her cries were heartrending, her groans unceasing, and the dreadful grinding of her teeth tore at the heart.

She recognized me and burst into uncontrollable lamentation. ‘Woe to me, wretched woman!’ I heard her say. ‘See what I have gained in return for such fleeting pleasure: despair and torments without end.’ As you understand, these were words of utter despair. I nearly died from sorrow.

My wretched mother turned and saw me. ‘Have pity, my child, on the woman who gave birth to you and raised you,’ she began to cry desperately. ‘Stretch out your hand and pull me from this agony.’ What could I do? My soul was breaking with sorrow. I reached out my hand, thinking I could help the woman who had brought me into the world. But when I touched the lava, I felt such pain that I burst into loud screams. I roused the whole neighborhood. Soon the house was filled with people. They found me in a terrible state. Many thought that I had lost my reason. I could not explain what had happened to me. I showed them the dreadful wound that the burning had left on my hand, so that they might understand that this was the cause of my torment. I remained in bed for a long time, gravely ill. When, by the grace of God, I recovered, I followed my father’s path without hesitation. And I hope in the mercy of my Lord that He will save me and count me worthy to share in His blessedness.”

I believe this account can offer much to those willing to pay attention. We too often look at the problems of our lives through our own reasoning and from the perspective of this present world rather than eternity. We then follow paths that lead us to ruin, perdition, and obscurity. If we had humility and, with prayer, entrusted these things that seem strange to us to the providence of God, asking Him for the answer, then He who is the same yesterday, today, and forever would answer us in some way and help us—provided that we were sincere seekers, so to speak. We would then avoid both temporal and eternal disasters. So retain whatever you can from this account and pass it on to others, because many of us often find ourselves

at similar crossroads. Guided by our reasoning and emotions and by the perspective of this world rather than eternity, we follow paths that lead to the loss of both temporal and eternal blessings. The following account also bears good fruit of the same kind and teaches the same lesson as the one we have just heard. It is said that an elder who lived as an ascetic and never went down into the world had a good Christian who served him. This man sold the elder’s handiwork and brought him bread, so that the elder would not have to go down to the marketplace in the city, where he might either be scandalized himself or become a cause of scandal to others.

In the city where this helper lived, there was also a very rich man who was ill-tempered and impious. One day the rich man suddenly died. His relatives, wishing to make a display, gave him an exceptionally magnificent funeral. The entire city accompanied the dead man to the cemetery, led by the bishop and all the clergy. They buried him in a splendid marble tomb on which an utterly reckless amount of money had been spent. After the rich man’s funeral, that good Christian set out to bring the ascetic his little loaf of bread in the desert. But just outside the ascetic’s cave, he found the elder dead, his body partly devoured by a wild beast.

The helper was deeply troubled. ‘My God,’ he thought, ‘what mysterious things happen in this world! The impious rich man died painlessly and peacefully and was buried with honor and glory, while God’s holy servant, who was so devoted to Him, met the most tragic death imaginable. Why do these things happen, my God?’ This was not merely the question of that simple man. It has been the question of nearly everyone in every age. But while he was thinking these things, he heard a voice say to him: ‘God’s justice is incomprehensible to the limited human spiritual mind.’

The impious man had also performed some good deeds during his lifetime, and God permitted him to receive his reward here in this earthly world. In the other world, however, punishment awaits him for the rest of the life he lived. The ascetic, being human, also had some minor imperfections. But he paid for them here, so that he might appear perfect before his Creator. God makes no mistakes. God is love in every direction. So take care not to be scandalized.” This answer satisfied that man, and I believe it should satisfy us as well. Let us now turn to something else connected

with the remembrance of death. What we read about the blessed repose of saintly souls is truly moving. Like radiant meteors, they passed through this earthly world, leaving behind the brightness of their being, and then soared into the boundless expanse of eternity. It is said that when the many ascetics on the mountain of Saint Anthony the Great learned that Abba Sisoes was nearing his end, they gathered in his hut to receive his blessing. Their esteem for him knew no bounds. They called him the diamond of the desert, and rightly so. His whole long life had been a struggle for holiness, which now, at his death, shone forth in all its fullness. An expression of serene happiness was engraved upon his venerable countenance. When he sensed around him his fellow ascetics—his brothers and companions in the good struggle, whose finish he was now reaching as a victor—his lips moved slightly. He wished to say something. The elders and the younger monks, the venerable Fathers and the novice disciples, all weeping with deep emotion, stood reverently before this sacred mystery. Absolute silence settled all around them. They waited to hear the final words of a great Saint, so that they might preserve them as a sacred trust.

He had been lifted beyond earthly things. He now saw nothing but the heavenly realm. His final moments had come. “My Abba is coming,” they heard him whisper. A shudder passed through the ascetics’ emaciated bodies. For a moment, with the eyes of their souls, they saw the majestic figure of the teacher of monks, Saint Anthony the Great, extending his blessed hand to receive the most excellent vessel among his disciples—the one who had imitated even the smallest details of his extraordinary life. “Behold, the company of the Apostles and the Prophets,” Abba Sisoes added. The dying man’s face shone with heavenly light as he whispered these words.

His lips moved once more, as though he were conversing with beings whom he alone could see. “With whom are you speaking, Father?” the elder ascetics asked him. “The Holy Angels wish to take me, and I am begging them to leave me a little longer, so that I may repent,” he said with difficulty, as two tears slipped from beneath his lowered eyelids. “You no longer have need of repentance, blessed Sisoes. You have been repenting your whole life,” the Fathers replied, marveling at his humility. “My brothers, I do not know whether I have even made a beginning.” As he said this, his face suddenly flashed with light, as though the sun itself could be seen within it. Those standing around him were left

ecstatic with wonder and fear. “My Lord and my God, glory to You.” These were his final words. With them, his soul took flight to the heavens. He had seen Jesus, whom he worshiped from the depths of his heart. No one could say that they themselves had seen Him, yet everything confirmed it: the extraordinary light they saw upon his face, the otherworldly peace that filled the humble hut, and the indescribable fragrance. Everything bore witness to the visit of the heavenly King to His chosen friend. And what, my beloved, will our own end be like? How will our final moments be? Do we understand that we are shaping our own end,

that we ourselves are creating the conditions—the pleasant and the painful ones—of this world, and above all the circumstances of our final breath? If we think otherwise, let us take heed, because it is very difficult for a person to sow one thing and reap another. But let us relate a few more things that may also help us in our struggle. The central figure is Macarius—Macarius the Great, Macarius the Great of Egypt. It is said that he was once walking deep in contemplation through the desert, when he found a human skull lying discarded on the ground. He stopped,

moved the skull with his staff, and asked it as though it were alive, “Who are you?” “A priest of Isis,” it replied, referring to the Egyptian deity, as though some mysterious power compelled it to speak. “You are Macarius, are you not?” the skull continued. “Then listen: every time you feel compassion for those in Hell and pray for them, they receive great relief. Know this.” Saint Macarius then found an opportunity to ask something more. He asked about the punishments of Hades and about the relief that might be given to those judged and imprisoned there.

“The tormenting fire of those in Hell extends as far as heaven is from earth,” it told him. “We are in the midst of it, and it is impossible for us to see one another’s faces, because our backs are turned toward each other. But when a devout person on earth prays for us, we turn around, and by seeing one another we receive a little consolation.” Accursed was the hour when that wretched sinner was born into the world. It would have been better for him not to have been born, as Christ said of Judas. The Saint sighed again. Then he asked the skull once more, “Are there even greater torments?”

“Indeed, indeed—beneath us.” “Who goes down there?” “We who never knew the true God,” replied this otherworldly speaker, “receive some measure of mercy. But those who knew Him and denied Him by their deeds are tormented without mercy. Know this, and tell it to the world.” After receiving this knowledge, which God had granted him, the Saint buried the skull and continued on his way, mourning for the unrepentant and sinful—and especially for us Christians, my brothers. He continued his struggle. With time, however, he began to lose his original zeal. He grew weary of solitude and neglected the duties

he had as a monk, until at last he ceased to care about his salvation. Once he became gravely ill and nearly died. A brother who lovingly cared for him saw him collapse from exhaustion into a deep faint. As the monk himself later recounted, he felt his soul being violently torn from his body and plunging into the dark abyss of Hell. There, among the others in torment, he found his mother. The wretched woman saw him and was astonished. “You too, my son?” she said, lamenting. “Have you also been condemned to this accursed place of perdition? What became of the words you used to say to me—that you wished to save your soul? You became a monk!”

The monk was so deeply ashamed by that just rebuke that he could find no words to defend himself. At that moment, he wished that Hades would open even deeper, swallow him, and hide him, rather than make him listen to his mother’s reproach. In his distress, he seemed to hear the command, “Take him back. He is being granted a little more time to correct himself.” After this, he regained consciousness, for he had only been unconscious. Terrified, he told his brother everything he had seen and heard. Within a few days he recovered from his illness, but he was also reborn in soul. Let us retain, if you will, whatever lesson arises from these few things we have heard today, and may God be our helper. We hope He will permit us to meet again

in another talk. Once again, rejoice in the Lord. My beloved listeners in Christ, rejoice in the Lord. The good God has permitted us to be together once again, so that we may speak a few more words drawn from the lives of saintly people—people who lived Christianity in praxis, in active life, and not merely in theory. I believe we need both the lives and the teaching of these people—their teaching embodied in deeds, I would dare to say. For we remain, as we have said before, only in theory and far removed from praxis.

One great virtue, which these saintly people repeatedly emphasized and often asked of God, is discernment. We lack this discernment, and many times we fall even from the right side: we do not allow God to go before us, but instead repeatedly tell God what He should do for us or for those dear to us. It is to our benefit to follow God—to walk behind Him. We must allow the will of God, the wisdom of God, the providence of God, and the love of God to lead the way. We must never give directions to God. We should always say, “Your will be done.”

In practice, however, we have altered this petition from the Lord’s Prayer and say, “Our will be done.” We would be very happy, very secure, and very peaceful if we allowed God to go before us, certain that God always knows better than we do. What I would like to relate today is taken from the lives of these saintly people, who recount various episodes from their lives

that are very instructive for us. An elder named Abba Daniel, a priest and ascetic advanced in years, used to relate various events from his life to the brothers. And once,

as we find in the writings of the neptic Fathers, the Fathers of watchfulness, he told the following instructive story: “When I was very young and inexperienced and first went out into the desert to save my soul, I lived in a solitary hut in Upper Thebaid. Only once a month would I go down to the nearest large village to sell my handiwork and obtain my bread. In the barren fields far outside the village, a quarryman had also set up his hut. He lived there entirely alone, devoted to his work. His name was Eulogius. Despite his poverty,

he gave away each day the meager wages he earned from his exhausting labor. He was exceedingly charitable and hospitable. Every evening, when he finished work, he would go down to the village and buy a little food. Then he would go to the public road and wait to see whether some traveling stranger—especially one who appeared poor and had nowhere to stay—might pass by, so that he could invite him into his humble home and offer him hospitality.

He would then give the traveler his own mattress. You can understand what kind of man he must have been. He himself would then

lie down on a pile of straw that he kept for this purpose in a corner of his hut.

Only in the evening would he eat whatever the strangers had left. If any piece of bread remained, he kept it in his satchel to feed the stray dogs the following day, for they too had a place in his heart. He saw them as creatures of God as well. His most frequent guests were the hermits who came down to the town to sell their handiwork. He received these men with special love, seeing them as men of God. He felt such satisfaction when caring for them that one might say he saw in their persons the Lord Jesus Christ Himself. I too happened to stay as a guest in Eulogius’s hut many times.”

I marveled at his goodness and humility. And I said to myself, “If Eulogius were rich, he would do a great deal of good in the world. Since he is so generous even in such poverty, what would this man do if he had money?” And because I was inexperienced, I resolved to entreat God persistently to grant me this favor and give Eulogius wealth—great riches. I remember that I even remained without food for three weeks in a row, and throughout that time I prayed fervently for Eulogius, for the quarryman, for this man of God.

Completely exhausted from hunger, I fell upon my mat, almost without breath,

and sank into a deep sleep. Then I felt a young man of priestly bearing approach me and ask compassionately, “Why are you so exhausted?” “I vowed to God,” I replied, “that I would put no food in my mouth until He accepted my prayer and gave Eulogius the quarryman abundant wealth, so that he might perform many acts of kindness.” “What you are asking is not right, because you will harm his soul,” the young man said. “As he is now, he is far better off than you imagine he would be if God gave him great wealth.” “No,” I objected. “If Eulogius acquires more, he will also give more.”

“Will you stand as guarantor for his soul?” he asked me. “Lord,” I cried, “bless him with riches, and require his soul at my hands.” As I later understood, I had uttered a grave promise. Suddenly, I seemed to find myself in Jerusalem, in the Church of the Resurrection, and I saw that same young man of priestly bearing seated upon the slab of the Most Holy Sepulchre. Eulogius stood at his right, and others dressed in radiant garments stood around them. “This is the man who stood as guarantor for Eulogius,” the young man said to them, pointing at me. “Yes, Lord,” they replied, bowing their heads reverently. “Repeat to them, please, that I will most certainly require the guarantee from him.”

“Yes, Lord,” I hastened to reply, “only do what I ask of You.” Then I saw gold coins falling like rain into the fold of Eulogius’s garment. The more that fell, the more he received. I understood at once that my supplication had been accepted, and I awoke rejoicing and glorifying God. The quarryman knew nothing of my concern for him, my prayer, or my dreams. One day, as usual, he went to work before dawn. He took up his pickaxe to strike a rock, and heard a muffled sound. He struck it a second time. The rock gave way, and before him opened a deep cavity filled from top

to bottom with gold coins. The poor quarryman was stunned. He had never seen so much gold, even in his dreams. What was he to do? He immediately looked around to see whether anyone was watching him. No one was in sight; he was entirely alone. He carefully covered the treasure and fell into deep thought. He began to reason: “If I keep so much gold and continue living here, people will suspect that I stole it. The governor will hear of it and will undoubtedly imprison me. Then I may lose both the treasure and my freedom. So I must leave—and go far away, to a foreign place where no one knows me.” Having made this decision...

he secretly went to the nearby village, brought sacks from his hut, rented a pack animal on the pretext that he wanted to transport stone, and returned. He went down to the river, hired a boat, and departed for Constantinople with the gold. At that time Justin the Elder was still emperor. Eulogius bought a mansion in Constantinople that is called “the Egyptian’s” to this day. He acquired servants, dressed in the most luxurious garments, and used his gold to obtain high offices. Thus, within a short time, he became a courtier and was given the title of magistrate. Meanwhile, the hermits and poor travelers of Egypt had so unexpectedly lost

this kindly quarryman and his hospitality, and they wondered what had happened. No one knew what had become of him. About two years passed. The elder continued: “In the meantime, I had found someone to take my handiwork to sell, so I had no occasion to go down to the town. Therefore, I knew nothing at all of what had happened to Eulogius. But one night I dreamed that I was once again in the Church of the Resurrection. The radiant young man was seated, as before, upon the slab of the Most Holy Sepulchre. The moment I saw him, the quarryman came to mind for the first time since then. ‘I wonder what has become of him,’ I began to ask myself with growing concern.

Before I could even finish the thought, I saw a fierce dark figure arrive, dragging Eulogius furiously behind him. “Woe to me, a sinner!” I cried in terror, remembering the guarantee I had so thoughtlessly given. “Wretched man that I am, I have lost my soul!” As soon as dawn broke, I went down to the town on the pretext of selling my handiwork, though in truth I hoped to meet the quarryman. Evening came, and I wandered aimlessly up and down the public road where Eulogius had once waited for strangers, but no one appeared to invite me in and offer me hospitality. At last, I decided to go to the hut by myself. I knocked on the door, which in former days I had always found open,

and an elderly woman answered. I asked for lodging, and she let me in, though rather reluctantly. As she prepared a simple meal for me, she began to look me over. “But you are still young. It is not good for you to come down into the towns and remain there after nightfall.

The world here has many snares for young men, and even more for monks.” “What can I do, dear mother, when I must sell my handiwork and buy my daily bread?” “If you must, as you say, at least do not spend the night out here, away from your hut.” “Is there no God-fearing person in this region who offers hospitality to hermits?”

I asked indirectly, hoping to learn what I wanted from her. “There used to be one, my elder,” the old woman said with a sigh. “In fact, he lived in this very hut. He was a good man who cared greatly for strangers, especially the holy elders—may we have his blessing. But God saw his acts of kindness and blessed his possessions. As they say, Abba, today he has become a great and powerful magistrate in the Queen of Cities.” “What are you telling me?” I exclaimed, trying to conceal my distress. “That is what I hear, Abba.” “You wretched man, you are responsible for all this evil,” I kept saying to myself. Later, when I went to lie down, I tossed and turned all night on the mat the old woman had given me,

thinking about the guarantee. The next day, without delay, I found a ship and departed for Constantinople. I spent several days searching and making inquiries throughout that immense city, until at last I found Eulogius’s residence. But how could I gain entrance? The gatekeepers, adorned in gold, saw my poor clothing and drove me away without pity. So I waited a long time at the outer gate, hoping for an opportunity to speak with His Excellency as he entered or left the palace. At last, I saw him come out in great splendor. He wore garments that were almost imperial, and, surrounded by a multitude of servants, he carried himself with great arrogance.

As he approached the magnificent carriage waiting for him at the gate, I dared to step forward and speak to him. “My lord,” I managed to say, “I must speak two words to you.” He must have taken me for a beggar, because he did not even condescend to glance at me, while his servants drove me away most harshly. I did not lose heart. I returned the next day and the day after that. For two whole weeks I waited in vain from morning until evening, fasting outside Eulogius’s residence. That proud magistrate paid no attention to me, and his hard-hearted servants drove me away by force. At last, miserable as I was, I tried once more to speak to him, calling him by name so that he would understand that I was an old acquaintance. One of his attendants became so enraged that he beat me and left me almost unconscious in the street. Then I said, “Let me return to my own country.

If God wills, let Him save Eulogius. I can do nothing.” I went down to the harbor, found a ship bound for Alexandria, and departed. For almost the entire voyage, exhausted by so many days of hardship, still wounded from the blows of that merciless gatekeeper, and deeply afflicted in soul, I lay in a profound sleep. Once again, I had the same old dream. I dreamed that I was in the Holy City, at the tomb of Christ, and that the familiar young man of priestly bearing was seated in the same place. This time, however, he was menacing. He looked me over sternly from head to foot and said in a severe voice that made my whole body tremble, “Where are you going? Will you not honor your guarantee?”

I was speechless with fear. Then he ordered two officials standing beside him to seize me. They immediately took hold of me, bound my arms tightly behind my back, and hung me upside down. “Learn not to give a guarantee beyond your strength, and not to contradict God,” I heard them say. By then, I was certain that my end had come.

Suddenly, a joyful voice was heard: “The Queen is coming!” And the Lady of heaven and earth, the sovereign Lady of the world, appeared in unimaginable majesty. In my desperation, I dared to find the strength to cry out, “Have mercy on me, a sinner, and save me!” She turned her compassionate gaze toward me and asked, “What do you seek?” “I am being punished because of Eulogius.”

“I will intercede for you,” she said compassionately, and moved away. I saw her approach the young man and kneel before Him, raising both hands in supplication. Clearly, this young man was our Lord. She spoke to Him and indicated me with her gaze. I did not hear what she said to Him. I heard only the command He gave—that I should be released at once. “Go,” He told me, “and wait to see how I shall restore Eulogius to his former condition. But do not dare ever again to repeat such a misguided act.” Naturally, I awoke relieved, as though an unbearable burden had been lifted from me.

With deep gratitude, I thanked the Lord and His Holy Mother. A few days later, I reached my cell, troubled in spirit and waiting to see what would happen. Meanwhile, unexpected events took place in Constantinople. Justin the Elder died, and several powerful men, among them Eulogius, conspired against the new emperor. But the conspiracy was quickly uncovered, and all those found guilty were arrested and executed—except Eulogius. He alone managed to escape in disguise to his homeland, Egypt. Thus, although he saved his life, he naturally returned in utter poverty

to his old quarry. “One day,” the elder continued, “I too went down to the village on business. As I was returning to the desert at sunset, to my great astonishment I met the quarryman at the familiar crossroads, looking for strangers. As soon as he saw me, he approached humbly, as in the good old days, and begged me to consent to stay in his poor hut. I followed him, but I wept with emotion. ‘Truly,’ I thought, ‘as we read in the Old Testament: The Lord makes poor and the Lord makes rich; He humbles and He exalts.’ When we reached the hut I knew so well, he washed my feet.”

He set the table for me. “How are you getting on, Eulogius?” I asked him after we had eaten. “Pray for me, Abba,” he replied, “because I am in great distress. I lack so many things just to make ends meet.” He sighed deeply and fell silent in thought. “If only you had never acquired those things that robbed your soul of its peace,” I told him. He looked at me in bewilderment for quite some time. “Why do you speak like this, Abba? Have I ever caused you to stumble?” Then I recounted the whole story to him in every detail. As long as I live, I shall never forget the tears he shed that evening when he learned of those astonishing revelations.

With a broken and contrite heart, he confessed all the sins he had committed while he was a nobleman in Constantinople. In the morning, as I took my leave, he pleaded with me, saying, “Pray, Abba Daniel, that God will give me only enough to live on, so that I may give alms to the poor out of what little I have, and not merely out of abundance.” From that time onward, beloved, Eulogius lived humbly in his little hut. He worked hard to earn his bread, but he never ceased spreading love and kindness, always giving out of his own need. And I can testify that he died a very blessed man. This is how that Father relates the events concerning Eulogius.

I often reflect, my beloved brethren in Christ, on how many times we presume to tell God how He should act. Do we not ask Him for things that are not for our benefit? Do we not tell Him how He ought to deal with those close to us, and so forth? Let us never forget that God knows better than we do.

Let us always entrust to His providence and His love both the ordering of our own life in this world and the lives of others. I would now like to mention something else that may also help us. In this struggle of life, our many thoughts often carry us away.

Let us surrender ourselves to the providence of God. We are told that a holy elder lived with his disciple in a hut not far from a large village. Once, a terrible calamity struck that region, and the people, who were already extremely poor, were dying of hunger almost every day. In their desperation, many went and knocked at the hermit’s hut—but what could they hope to receive there? Yet the elder was very merciful and gladly gave whatever he happened to have. His disciple, however, watched their supply of bread dwindling with alarm. One day, deeply troubled, he said to the elder, “Abba, set aside the loaves that are my share, and from now on give alms out of your own. At this rate, both of us will soon go hungry, and I am not willing to do that.” Without saying a word, the good elder separated the disciple’s loaves. But he continued giving his own bread to the poor. And God, seeing his good intention, blessed him: the more he gave, the more the loaves multiplied. Meanwhile, the disciple ate all of his own. When he had nothing left but a few crumbs, he returned to the elder in shame and begged that they might eat together again.

The elder welcomed him back without a word of objection. But by then the number of beggars had grown. They had learned that the elder always gave them something, and so more and more of them came. The disciple began to grumble again. One day there was a knock at the door. It was a poor man. The disciple scowled. “Give him a loaf,” the elder instructed, pretending not to have noticed his grimace. “It seems to me, Elder, that we no longer have enough even for ourselves to eat.” The disciple said this loudly so that the beggar would hear him. “Go and look carefully,” the elder instructed. Reluctantly, the disciple got up and went to the storeroom.

It was the pantry where they kept their food, but what he saw filled him with amazement: he could not even open the door, because the pantry was filled to the very top with freshly baked loaves. From that day onward, he gained great trust in his holy elder and became eager to bring relief to the poor. We, unfortunately, try to measure everything by our own measure, failing to understand, to believe, or to take heed that there is One who, if we give one, will give us ten. But let us stop here, and, God willing, we shall continue next time. Once again, rejoice in the Lord.

Αγαπητοί μου εν Χριστώ ακροαταί, και πάλιν χαίρετε εν Κυρίω. Προφανώς ο αγαθός Θεός είναι και πάλι μαζί μας, που επιτρέπει αυτή την επικοινωνία. Και απόψε το βράδυ θα απασχολήσω την αγάπη σας με περιστατικά από τους Αγίους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν από τη ζωή τους να μας μεταδώσουν χρήσιμα πράγματα, που κι εμείς, αν τα προσέξουμε, θα ωφεληθούμε και άλλους θα ωφελήσουμε.

Πολλοί από εμάς σκανδαλίζονται πολλές φορές με ορισμένες ενέργειες του Θεού, διότι δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε το πώς ο Θεός ενεργεί σε διάφορα περιστατικά της ζωής μας, και σκανδαλιζόμεθα. Και αυτό είναι πάντοτε εις βάρος μας, διότι δεν έχουμε Ευχαριστούμε.

την εμπιστοσύνη ότι ο Θεός δεν κάνει λάθη. Ο Θεός έχει τον λόγο Του σε καθετί το οποίο κάνει. Θα σας διηγηθώ μια ιστορία και απόψε το βράδυ, η οποία θα αφήσει, θέλω να πιστεύω, εκ προοιμίου αγαθά αποτελέσματα. Ας την προσέξουμε όμως. Την ακόλουθη αυτή ιστορία τη διηγήθηκε στον πνευματικό της μια αφιερωμένη στον Θεό παρθένος, και εκείνος την έγραψε όπως ακριβώς την ήκουσε από το στόμα της, για να τη μάθουν και άλλοι, να ωφεληθούν ψυχικά. Και εγώ τώρα τη μεταφέρω σε εσάς, να ωφεληθείτε κι εσείς, εάν βέβαια θέλετε, ψυχικά. «Οι γονείς μου που με έφεραν στον κόσμο»,

λέγει η κόρη αυτή, «ήσαν εντελώς ασύμφωνοι στον χαρακτήρα και με αντίθετες κατευθύνσεις στη ζωή. Ο πατέρας μου, Φερρυπίν, ήταν πολύ αγαθός άνθρωπος, πράος, ταπεινός, επιεικής, αφάνταστα δε ελεήμων, σώφρων και εγκρατής.

Ευαίσθητος στην υγεία του. Αφ’ ότου είμαι σε θέση να θυμάμαι, τον έβλεπα τον περισσότερο καιρό άρρωστο στο κρεβάτι, ωχρό και αδύνατο. Υπέφερε όμως με θαυμαστή υπομονή. Ποτέ του δεν τον άκουσε κανείς να παραπονιέται για τη βασανιστική αρρώστια του. Στα μικρά διαστήματα που ανάρρωνε, επιδιδόταν στα κτήματά του. Το μεγαλύτερο μέρος από τα κέρδη του τα μοίραζε στους πτωχούς. Με το υπόλοιπο συντηρούσε τη μικρή του οικογένεια, δηλαδή τον εαυτόν του, τη μητέρα μου και εμένα. Φρόντιζε να μη μας λείπει τίποτα. Κοντά στις άλλες του αρετές, ο καλός μας πατέρας είχε αποκτήσει και τη σιωπή. Σπάνια μιλούσε· πολλοί τον νόμιζαν για άλαλο. Και αυτό γιατί προσευχόταν διαρκώς στον Θεό με τον νου και την καρδιά του. Η μητέρα, η μητέρα τελείως αντίθετη. Ήτο τύπος γυναίκας του κόσμου. Αγαπούσε με πάθος την καλοπέραση, τις διασκεδάσεις, τα πολλά στολίδια, τα φορέματα, τα μπιζού. Έκανε δε τόσο πολύ δαπανηρή ζωή, που είχαμε πάντα οικονομικές στενοχώριες. Θύμωνε και φιλονικούσε διαρκώς μέσα και έξω από το σπίτι. Τόσο δε φλύαρη και πολυπράγμων ήταν η καημένη, που ήξερε καλά όλα τα νέα της μικρής μας πόλεως

και ακόμη ό,τι γινόταν έξω από την πόλη. Φίλαυτη καθώς ήταν, φρόντιζε πρώτα για τον εαυτό της και ύστερα για την οικογένειά της. Για τον άντρα της δεν είχε καμιά στοργή, παρότι αυτός τόσο την πρόσεχε, και με τη φανερή της αντιπάθεια μεγάλωνε τα βάσανά του. Παρόλα τα ελαττώματα και την άκρατη ζωή που έκανε, είχε υγεία και γεροδεμένο σώμα. Ποτέ δεν θυμάμαι να αρρώστησε. Ενώ ήμουν ακόμη μικρό κοριτσάκι, θυμούμαι, ο πατέρας πέθανε, ύστερα από βασανιστική μάλιστα αρρώστια. Συνέβη ακόμη και αυτό στον θάνατό του, που μου έκαμε τρομακτική εντύπωση. Έγινε τέτοια πρωτοφανής κακοκαιρία, αέρας δηλαδή, βροχή και χαλάζι, που ήταν αδύνατο να βγούμε να τον θάψουμε.

Τον κρατήσαμε έτσι τρεις μέρες άταφο στο σπίτι. Τέλος, δυο άντρες από τους συγγενείς μας κατόρθωσαν με πολύ δυσκολία να τον μεταφέρουν στο κοιμητήρι και να τον θάψουν πρόχειρα, γιατί δεν αντέχαμε άλλο να τον βλέπουμε νεκρό στο σπίτι. Περιφρονημένος δηλαδή και στον θάνατό του ο καλός μας πατέρας, αφού ούτε και η κηδεία του έγινε. Μερικοί κακοί γείτονες μάλιστα, βλέποντας τις τόσες κακομοιριές, τον κακολογούσαν. “Ποιος ξέρει τι αμαρτίες έχει κάνει”, έλεγαν, “αφού δεν αφήνει ο Θεός ούτε να ταφεί”. Η μητέρα μου, ύστερα από τον θάνατο του πατέρα, ανεμπόδιστη πια, πήρε τον ηθικό κατήφορο και μετέβαλε το σπίτι μας σε τόπο ακολασίας. Αλλά δεν έζησε και πολύ. Πέθανε ξαφνικά, ενώ είχε σπαταλήσει στο μεταξύ ό,τι είχε απομείνει από την περιουσία του πατέρα μου. Οι φίλοι της όμως...

έκαναν μεγαλοπρεπή κηδεία και ήταν ένας καιρός θαυμάσιος. Αυτό το πρόσεξα ιδιαιτέρως. Εγώ, που είχα περάσει πια την παιδική μου ηλικία και είχαν αρχίσει να με κυριεύουν οι νεανικές ανησυχίες, βρέθηκα ολομόναχη στον κόσμο και με μεγάλη αμηχανία τι δρόμο να ακολουθήσω. Οι σκέψεις με βασάνιζαν. “Πρέπει χωρίς άλλο”, σκεφτόμουνα, “να φτιάξω μόνη τη ζωή μου, αφού δεν έχω πια προστάτες. Αλλά ποιον τρόπο είναι να διαλέξω; Έχω μπροστά μου δυο διαφορετικά παραδείγματα: της μητέρας και του πατέρα. Εκείνος καλός, μα δυστυχής, κατατρεγμένος στη ζωή του και στον θάνατο. Αδύνατο να φύγει από τον νου μου το άταφο σώμα του. Αν άρεσε στον Θεό”, έλεγα, “γιατί τον βασάνισε τόσο; Η μητέρα δεν

είχε κάνει ηθική ζωή. Το είχα καλά αντιληφθεί αυτό. Είχε όμως όσα αγαθά μπορεί κανείς να επιθυμήσει: υγεία, καλοπέραση, χρήματα, φίλους, γνωριμίες, και έφυγε ευχαριστημένη από τον κόσμο, μπορεί να πει κανείς”. Όσο πιο πολύ συλλογιζόμουν το πράγμα και έκανα με το μικρό μυαλό τη σύγκριση, τόσο περισσότερο έκλινα, η ταλαίπωρη, να ακολουθήσω τη ζωή της μητέρας. Ο φιλάνθρωπος όμως Θεός με σπλαχνίστηκε και με οδήγησε στον ίσιο δρόμο, με αυτόν τον παράδοξο τρόπο, έπειτα από μια προσευχή μου που έκανα: Αυτός να με φωτίσει, Αυτός να με διδάξει, Αυτός να με οδηγήσει. Μια νύχτα που έπεσα να κοιμηθώ, κάνοντας πάλι τις ίδιες σκέψεις, είδα ένα αποκαλυπτικό όνειρο.

Ξαφνικά ανοίγει η πόρτα του δωματίου μου και μπαίνει μέσα ένας νέος με φωτεινό πρόσωπο και αφάνταστα μεγαλοπρεπής. Ήλθε κοντά μου. Μου έριξε βλέμμα διαπεραστικό, σαν να ήθελε να ερευνήσει τα πιο απόκρυφα της καρδιάς μου. “Τι σκέπτεσαι;” με ρώτησε με φωνή ασυνήθιστα αυστηρή, αλλά μελωδική. Ξαφνιάστηκα, τρόμαξα και κόπηκε η μιλιά μου. Εκείνος επέμενε. “Φανέρωσε ευθύς τη σκέψη σου”. Όσο πιο αυστηρός γινόταν ο άγνωστος εξεταστής, τόσο εγώ παρέλυα από φόβο. Αφού δεν έπαιρνε απάντηση, φανέρωσε μόνος τις σκέψεις που τόσο με βασάνιζαν. Μου έλεγε με ακρίβεια το καθετί που είχε περάσει από τον νου μου και που μόνο εγώ γνώριζα, ώστε δεν μπορούσα να αρνηθώ

ή να δικαιολογήσω τον εαυτό μου. Τότε έπεσα σαν κατάδικη στα πόδια του και τον παρακαλούσα με λυγμούς να με συγχωρήσει. Έδειξε πως με λυπήθηκε, γιατί άλλαξε αμέσως ύφος. “Ακολούθησέ με”, πρόσταξε. Με πήρε από το χέρι και σαν αστραπή με έφερε σε μια απέραντη πεδιάδα γεμάτη από φως και από ομορφιά. “Δε θα επιχειρήσω να την περιγράψω”, λέγει η κόρη, “γιατί δεν περιγράφονται τα απερίγραπτα. Ευτυχισμένα όντα απολάμβαναν τα υπερκόσμια εκείνα κάλλη. Ανάμεσά τους ανεγνώρισα και τον πατέρα μου. Με είδε και εκείνος. Ήλθε κοντά μου. Με πήρε στην αγκαλιά του. Πόση ασφάλεια και ευτυχία ένιωσα εκεί μέσα, δεν μπορώ να το διηγηθώ.

Δεν ήθελα ποτέ, μα ποτέ πια, να τον αποχωριστώ. Σφίχτηκα επάνω του και τον παρακαλούσα να μη με αφήσει να φύγω. “Κράτησέ με για πάντα κοντά σου, καλέ μου πατέρα”. “Τώρα δεν γίνεται αυτό που ζητάς”. Η φωνή του έγινε σοβαρότατη. “Αν ακολουθήσεις τα ίχνη μου, θα ετοιμάσεις εδώ διαμονή μόνη σου.

Από τη θέλησή σου όμως εξαρτάται”. Με κοίταξε με τρυφερότητα και φίλησε τα μάτια μου, για να σκουπίσει τα δάκρυά μου. Ο συνοδός μου έκανε νόημα να τον ακολουθήσω πάλι. Εγώ όμως δεν εννοούσα να φύγω από την αγκαλιά του πατέρα μου. Τότε ο κύριος ήλθε και με τράβηξε από το χέρι. “Είναι ανάγκη”, μου είπε, “να ιδείς τη μητέρα σου. Τώρα ακολούθησέ με”.

Ο πόνος όμως που χωρίστηκα από την ευτυχία μου! Και τώρα κατεβαίνουμε. Κατεβαίνουμε, όλο κατεβαίνουμε, όλο και πιο βαθιά, σε έναν τόπο ακάθαρτο, σε έναν τόπο σκοτεινό, σε έναν τόπο πνιχτικό. Κόπηκε η αναπνοή μου. Σταμάτησε η αναπνοή μου από τη βρωμιά και τον φόβο. Τερατώδεις μορφές περιφέρονταν παντού. Δυστυχισμένες ψυχές βασανίζονταν, χωρίς οίκτο, από φλόγα άσβεστη. Ανάμεσά τους είδα τη μητέρα μου, βυθισμένη ως τον λαιμό σε εκείνο που μου φάνηκε σαν βρώμικη λάβα. Οι κραυγές της έβγαιναν σπαρακτικές, οι στεναγμοί της αδιάκοποι, το τρομερό τρίξιμο των δοντιών ξέσχιζε την καρδιά σου.

Με ανεγνώρισε, γιατί ξέσπασε σε ασυγκράτητο θρήνο. “Αλίμονο σε μένα την αθλία”, ακούστηκε να λέει. “Να τι κέρδισα για τόσο λίγη ηδονή: απελπισία και βάσανα χωρίς τέλος”. Λόγια, όπως αντιλαμβάνεστε, απεγνωσμένα. Κόντευα να μείνω νεκρή από τη θλίψη μου.

Η δυστυχισμένη μητέρα μου γύρισε και με είδε. “Λυπήσου, παιδί μου, εκείνη που σε γέννησε και σε μεγάλωσε”, άρχισε να φωνάζει απελπισμένα. “Άπλωσε το χέρι σου να με βγάλεις από αυτή την οδύνη”. Τι να έκανα; Σπάραζε η ψυχή μου από τη λύπη. Άπλωσα το χέρι, νομίζοντας πως μπορούσα να βοηθήσω εκείνη που με είχε φέρει στον κόσμο. Μα ένιωσα τέτοιο πόνο αγγίζοντας τη λάβα, που ξέσπασα σε δυνατές κραυγές. Αναστάτωσα τη γειτονιά. Σε λίγο το σπίτι γέμισε από κόσμο. Με βρήκανε σε κακά χάλια. Πολλοί νόμιζαν πως είχα χάσει τα λογικά μου. Ήταν αδύνατο να εξηγήσω τι μου συνέβαινε. Έδειχνα τη φοβερή πληγή που μου άφησε στο χέρι εκείνο το κάψιμο, για να τους δώσω να καταλάβουν πως εξαιτίας της βασανιζόμουν. Έμεινα πολύ καιρό στο κρεβάτι, βαριά άρρωστη. Όταν, με τη χάρη του Θεού, έγινα καλά, ακολούθησα χωρίς δισταγμό τον δρόμο του πατέρα μου. Και ελπίζω στο έλεος του Κυρίου μου πως θα με σώσει και θα με αξιώσει να συμμετάσχω στην ευτυχία Του”.

Νομίζω ότι αυτή η διήγηση μπορεί πολλά να προσφέρει σε όσους θέλουν να προσέξουν. Πολλές φορές κι εμείς, με τη λογική μας και με το πρίσμα του εδώ κόσμου, όχι της αιωνιότητος, βλέπουμε πολλά προβλήματά μας και ακολουθούμε δρόμους οι οποίοι μας οδηγούν σε καταστροφή, σε απώλεια και σε αφάνεια. Αν υπήρχε ταπείνωση και εθέταμε αυτά τα παράξενα για μας στην πρόνοια του Θεού, με προσευχή, και ζητούσαμε από Εκείνον τη λύση, Αυτός που είναι ο χθες και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας θα απαντούσε κατά κάποιον τρόπο και σε εμάς και θα μας βοηθούσε, αν είμεθα καλοί ζητητές, όπως θα λέγαμε, και θα προλαμβάναμε καταστροφές και πρόσκαιρες και αιώνιες. Κρατήστε λοιπόν από αυτή τη διήγηση ό,τι μπορείτε και μεταφέρετέ το και σε άλλους ανθρώπους, διότι πολλοί άνθρωποι βρισκόμεθα πολλές φορές

σε παρόμοια σταυροδρόμια και ακολουθούμε, με βάση τη λογική και το συναίσθημα και το πρίσμα του κόσμου τούτου και όχι της αιωνιότητος, δρόμους που μας οδηγούν σε απώλεια και προσκαίρων και αιωνίων. Όμως και η παρακάτω διήγηση έχει επίσης ένα αγαθό αποτέλεσμα, ιδίου είδους, ιδίου πειράματος αυτού που ακούσαμε μέχρι τώρα. Αναφέρεται ότι ένας γέροντας ασκητής, που δεν κατέβαινε ποτέ στον κόσμο, είχε διακονητή έναν καλό χριστιανό. Αυτός πουλούσε τα εργόχειρα του γέροντος και του έφερνε το ψωμί του, για να αποφεύγει ο γέρων να κατεβαίνει στην αγορά, στην πόλη, να μη σκανδαλίζεται και να μη σκανδαλίζει.

Στην πόλη που κατοικούσε όμως ο διακονητής έμενε και κάποιος πολύ πλούσιος, που ήταν όμως κακότροπος και ασεβής άνθρωπος. Ξαφνικά μια μέρα πέθανε ο πλούσιος. Οι συγγενείς του, για επίδειξη, του έκαναν μεγαλοπρεπέστατη κηδεία. Όλη η πόλις και πρώτος ο Επίσκοπος με ολόκληρο τον κλήρο συνόδευσαν τον νεκρό στο κοιμητήριο. Τον έθαψαν σε καλλιμάρμαρο μνημείο, για το οποίο σπαταλήθηκαν ασυλλόγιστα πολλά χρήματα. Ύστερα από την κηδεία του πλουσίου ξεκίνησε ο καλός εκείνος χριστιανός να πάει στον ασκητή στην έρημο το ψωμάκι του. Λίγο όμως πιο έξω από τη σπηλιά του, βρήκε νεκρό τον γέροντα, φαγωμένο μάλιστα από κάποιο άγριο θηρίο.

Ο διακονητής ταράχθηκε. “Θεέ μου”, συλλογίστηκε, “τι μυστηριώδη γεγονότα συμβαίνουν σε αυτόν τον κόσμο! Ο ασεβής πλούσιος πέθανε ανώδυνα, ειρηνικά και κηδεύτηκε με τιμές και δόξες, ενώ ο άγιος του Θεού άνθρωπος, που σ’ Αυτόν ήταν τόσο αφοσιωμένος, βρήκε τον πιο τραγικό θάνατο που μπορεί να φανταστεί κανείς. Γιατί να γίνονται αυτά, Θεέ μου;” Και δεν ήταν μόνο ερώτημα του ανθρώπου εκείνου, του απλού. Είναι σχεδόν όλων των ανθρώπων όλων των αιώνων. Αλλά ενώ συλλογιζόταν έτσι, άκουσε μια φωνή να του λέει: “Η δικαιοσύνη του Θεού είναι ακατανόητη από τον περιορισμένο ανθρώπινο νου.

Ο ασεβής είχε και κάποια καλά έργα πράξει στο διάστημα της ζωής του, και επέτρεψε ο Θεός και έλαβε την αμοιβή του στον επίγειο κόσμο αυτόν. Στον άλλον όμως κόσμο τον περιμένει τιμωρία για την υπόλοιπη ζωή του. Ο ασκητής, σαν άνθρωπος, είχε κι αυτός μικρές ατέλειες. Τις πλήρωσε όμως εδώ, για να παρουσιαστεί τέλειος εμπρός στον Δημιουργό του. Δεν κάνει λάθη ο Θεός. Είναι αγάπη προς όλες τις διευθύνσεις ο Θεός. Και πρόσεχε, μη σκανδαλίζεσαι”. Ήτο μια απάντηση που ικανοποίησε τον άνθρωπο εκείνον και που νομίζω ότι πρέπει να ικανοποιήσει και εμάς. Στη συνέχεια και κάτι άλλο που έχει σχέση

με τη μνήμη του θανάτου. Είναι πράγματι συγκινητικά όσα διαβάζουμε για το μακάριο τέλος των Αγίων Ψυχών, που σαν φωτεινά μετέωρα πέρασαν από τον γήινο κόσμο, για να αφήσουν σε αυτόν τη λάμψη του είναι τους και να πέσουν ύστερα ορμητικά στην απεραντοσύνη της αιωνιότητας. Σαν έμαθαν, λέγεται, οι πολυάριθμοι ασκητές στο βουνό του Μεγάλου Αντωνίου πως ο Αββάς Σισώης ήταν στα τελευταία του, μαζεύτηκαν στην καλύβα του να πάρουν την ευχή του. Η εκτίμησή τους γι’ αυτόν δεν είχε όρια. Τον έλεγαν διαμάντι της ερήμου, και πολύ δίκαια. Όλη του η μακρόχρονη ζωή ήτο ένας αγώνας για την αγιότητα, που τώρα στον θάνατό του έλαμψε σε όλη την πληρότητά της. Στη σεβάσμια μορφή του είχε χαραχθεί μια έκφραση ήρεμης ευτυχίας. Σαν ένιωσε γύρω του τους συνασκητάς του, τους αδελφούς του, τους συντρόφους του στον καλόν αγώνα, που τώρα αυτός νικητής άγγιζε το τέρμα, τα χείλη του αργοσάλεψαν. Κάτι θέλησε να πει. Εκείνοι, γέροντες και νεότεροι, σεβάσμιοι Πατέρες και αρχάριοι υποτακτικοί, όλοι τους δακρυσμένοι από βαθιά συγκίνηση, στέκονταν με ευλάβεια μπροστά σε αυτή τη μυσταγωγία. Απόλυτη σιγή είχε απλωθεί γύρω. Περίμεναν να ακούσουν τα τελευταία λόγια ενός μεγάλου Αγίου, να τα φυλάξουν σαν παρακαταθήκη ιερή.

Εκείνος είχε μεταρσιωθεί. Δεν έβλεπε πια παρά μόνον τα ουράνια. Ήταν τα τελευταία του. “Έρχεται ο Αββάς μου”, τον άκουσαν να ψιθυρίζει. Ρίγος πέρασε από τα λιπόσαρκα σώματα των ασκητών. Είδαν για μια στιγμή με τα μάτια της ψυχής τους τη μεγάλη μορφή του καθηγητού των μοναστών, του Οσίου Αντωνίου, να απλώνει το ευλογημένο του χέρι να πάρει κοντά του το πιο εκλεκτό σκεύος από τους μαθητάς του, εκείνον που αντέγραψε και τις πιο μικρές λεπτομέρειες της παράδοξης ζωής του. “Να ο χορός των Αποστόλων και των Προφητών”, πρόσθεσε πάλιν ο Αββάς Σισώης. Το πρόσωπο του ετοιμοθανάτου έλαμψε από φως ουράνιο, καθώς ψιθύρισε αυτά τα λόγια.

Αργοσάλεψαν ακόμη, λες και κουβέντιαζε με όντα που μόνον εκείνος έβλεπε. “Με ποιον συνομιλείς, πάτερ;” ρώτησαν οι γεροντότεροι από τους συνασκητάς. “Οι Άγιοι Άγγελοι θέλουν να με πάρουν και τους παρακαλώ να με αφήσουν ακόμη να μετανοήσω”, είπε με κόπο, και δύο δάκρυα κύλησαν πίσω από τα πεσμένα βλέφαρά του. “Δεν έχεις πια ανάγκη από μετάνοια, μακάριε Σισώη. Συ μετανοούσες όλη σου τη ζωή”, του αποκρίθηκαν οι πατέρες, θαυμάζοντας την ταπεινοφροσύνη του. “Δεν ξέρω, αδελφοί μου, να έχω βάλει ακόμη αρχή”. Καθώς έλεγε αυτά, άστραψε ξαφνικά το πρόσωπό του, λες και έβλεπε σ’ αυτό τον ίδιο τον ήλιο. Οι γύρω έμειναν

Εκστατικοί από το θαυμασμό, μαζί και φόβο. «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου, δόξα σοι». Ήταν τα τελευταία του λόγια. Μ' αυτά πέταξε η ψυχή του στα ουράνια. Είχε δει τον Ιησού που λάτρευε από τα βάθη της καρδιάς. Τον είχε δει, κανείς δεν μπορούσε να το πει. Μα όλα το επιβεβαίωναν: το παράδοξο φως που έβλεπαν στη μορφή του, η υπερκόσμια γαλήνη που είχε χυθεί στην ταπεινή καλύβα, η άρρητη ευωδία, όλα μαρτυρούσαν την επίσκεψη του ουρανίου βασιλέως στον εκλεκτό φίλο του. Ημών, αγαπητοί, ποια θα είναι τα τέλη; Πώς θα είναι τα τέλη; Αντιλαμβανόμεθα ότι εμείς φτιάχνουμε τα τελευταία μας,

ότι εμείς οι ίδιοι είμεθα οι δημιουργοί των καταστάσεων, των ευχαρίστων και των δυσαρέστων του κόσμου τούτου και κατεξοχήν της τελευταίας μας αναπνοής. Αν νομίζουμε, ας το προσέξουμε, διότι είναι πολύ δύσκολο ο άνθρωπος άλλα να σπείρει και άλλα να θερίσει. Όμως ας μεταφέρουμε και μερικά ακόμη που μπορούν κι αυτά να βοηθήσουνε στην προσπάθειά μας. Πρωταγωνιστούν πρόσωπο ο Μακάριος, ο Μέγας Μακάριος, ο Αιγύπτιος. Περπατούσε, λέει, κάποτε φιλοσοφώντας πολύ βαθιά μέσα στην έρημο. Κι εκεί βρήκε παραπεταμένο ένα ανθρώπινο κρανίο. Στάθηκε,

το σάλεψε το κρανίο με το ραβδί του και, σαν να ήταν ζωντανό, το ρώτησε: «Ποιος είσαι εσύ;» «Ιερεύς της Ίσιδος», αποκρίθηκε εκείνο, θεότητος των Αιγυπτίων, σαν να το βίαζε κάποια δύναμη μυστηριώδης για να μιλήσει. «Εσύ είσαι ο Μακάριος, δεν είναι έτσι;» συνέχισε να του μιλάει το κρανίο. «Άκουσε λοιπόν, κάθε φορά που νιώθεις συμπάθεια για τους κολασμένους και προσεύχεσαι για αυτούς, παίρνουν μεγάλη άνεση, να ξέρεις». Τότε ο Όσιος βρήκε την ευκαιρία να ρωτήσει και κάτι άλλο και ρώτησε για τις τιμωρίες του Άδου και για την άνεση που μπορεί να δοθεί στους δικασμένους και φυλακισμένους του Άδου.

«Όσο απέχει», του λέγει, «ο ουρανός από τη γη, τόση απόσταση πιάνει η βασανιστική φωτιά για τους κολασμένους. Εμείς βρισκόμαστε στη μέση και είναι αδύνατο να δούμε ο ένας τον άλλον στο πρόσωπο, γιατί έχουμε στραμμένα τα νώτα. Αλλά όταν κάποιος ευσεβής στη γη προσεύχεται για μας, τότε γυρίζουμε και, βλέποντας ο ένας τον άλλον, παίρνουμε μικρή παρηγορία». Καταραμένη η ώρα που γεννήθηκε στον κόσμο ο άθλιος αμαρτωλός. Καλύτερα να μην είχε γεννηθεί, όπως είπε ο Χριστός για τον Ιούδα. Αναστέναξε πάλι ο Όσιος. Ύστερα ρώτησε πάλι το κρανίο: «Υπάρχουν και μεγαλύτερα βασανιστήρια;»

«Βέβαια, βέβαια, κάτω από μας». «Ποιοι πάνε κάτω εκεί;» «Εμείς που δεν γνωρίσαμε ποτέ τον αληθινό Θεό», είπε ο απόκοσμος αυτός συνομιλητής, «βρίσκουμε κάποιο έλεος. Εκείνοι όμως που τον γνώρισαν, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται, βασανίζονται ανελέητα. Αυτό να ξέρεις και αυτό να πεις στον κόσμο». Όταν πήρε τις πληροφορίες αυτές που του χάρισε ο Θεός, έθαψε το κρανίο ο Όσιος και συνέχισε το δρόμο του, θρηνώντας τους αμετανόητους και αμαρτωλούς και μάλιστα εμάς τους χριστιανούς, αδελφοί μου. Αγωνιζόταν. Με τον καιρό όμως άρχισε να χάνει τον πρώτο ζήλο, βαρέθηκε τη μοναξιά, παραμέλησε τα καθήκοντά του

που είχε σαν μοναχός και στο τέλος κατάντησε να μην δίνει σημασία για τη σωτηρία του. Κάποτε αρρώστησε βαριά και λίγο έλειψε να πεθάνει. Ένας αδελφός που από αγάπη τον φρόντιζε τον είδε να πέφτει εξαντλημένο σε βαθιά λιποθυμία. Ο ίδιος, όπως διηγήθηκε αργότερα, ένιωσε να χωρίζεται βίαια η ψυχή του από το σώμα του και να βυθίζεται στη σκοτεινή άβυσσο της κολάσεως. Εκεί, ανάμεσα στους άλλους κολασμένους, βρήκε τη μητέρα του. Τον είδε και εκείνη η δυστυχισμένη και σάστησε. «Και εσύ, γιε μου», του είπε θρηνώντας, «σε τούτο τον καταραμένο τόπο της απωλείας καταδικάστηκες; Πού είναι λοιπόν τα λόγια που μου έλεγες, πως θέλεις να σώσεις την ψυχή σου; Έγινες καλόγερος».

Τόσο όμως, τόσο ντροπιάστηκε ο μοναχός με τη δίκαιη εκείνη παρατήρηση, που δεν εύρισκε λόγια να δικαιολογηθεί. Ευχόταν τη στιγμή εκείνη να άνοιγε πιο βαθιά ο Άδης, να τον καταπιεί και να τον κρύψει, παρά να ακούει τον έλεγχο της μάνας του. Στη δύσκολη θέση που βρισκόταν, του φάνηκε πως άκουσε την προσταγή: «Πάρτε τον πίσω. Του χαρίζεται λίγη προθεσμία να διορθωθεί». Ύστερα από αυτό ήρθε στις αισθήσεις του. Λιποθυμισμένος βέβαια ήταν. Τρομαγμένος διηγήθηκε στον αδελφό του όσα είχε δει και ακούσει. Σε λίγες μέρες έγινε καλά από την αρρώστια του, αλλά και ψυχικά αναγεννήθηκε. Ας κρατήσουμε, αν νομίζετε, ό,τι προκύπτει και από αυτά τα λίγα σήμερα και ο Θεός ας είναι βοηθός. Ελπίζουμε να επιτρέψει να ξανασυναντηθούμε

σε μια άλλη μας ομιλία. Χαίρετε και πάλι εν Κυρίω. Αγαπητοί μου εν Χριστώ ακροαταί, χαίρετε εν Κυρίω. Επέτρεψε ο αγαθός Θεός να βρεθούμε και πάλι μαζί, προκειμένου και πάλι να πούμε μερικά λόγια που είναι από τη ζωή των Αγίων ανθρώπων, οι οποίοι έζησαν στην πράξη το χριστιανισμό και όχι μόνο στη θεωρία. Νομίζω ότι μας χρειάζεται η ζωή των ανθρώπων αυτών και η διδασκαλία, η έμπρακτος, τολμώ να πω, διδασκαλία. Διότι εμείς στεκόμαστε, όπως έχουμε πει και άλλοτε, μόνο στη θεωρία και απέχουμε της πράξεως.

Μία μεγάλη αρετή, η οποία είναι πολύ δακτυλοδεικτουμένη από τους Αγίους ανθρώπους αυτούς και που τη ζητούσαν πολλές φορές από τον Θεό, είναι η διάκριση. Η οποία λείπει από μας, αυτή η διάκριση, και πολλές φορές έχουμε πτώσεις εκ των δεξιών, διότι δεν αφήσαμε το Θεό να προπορευθεί, αλλά υποδείξαμε πολλές φορές εις τον Θεό τι να κάνει και σε εμάς ή και σε άλλα μας προσφιλή πρόσωπα. Συμφέρει κανείς να είναι επόμενος από το Θεό. Να πηγαίνει πίσω από το Θεό. Να αφήνει να προπορεύεται το θέλημα του Θεού, η σοφία του Θεού, η πρόνοια του Θεού, η αγάπη του Θεού. Ποτέ να μην υποδεικνύουμε εις τον Θεόν. Να λέμε πάντοτε το «γενηθήτω το θέλημά σου».

Αυτό το Πάτερ ημών το έχουμε τροποποιήσει εμείς στην πράξη και λέμε «γενηθήτω το θέλημά μας». Θα είμεθα πολύ ευτυχείς, πολύ ασφαλισμένοι, πολύ ειρηνικοί, εάν αφήναμε το Θεό να προπορεύεται, με τη βεβαιότητα ότι ο Θεός γνωρίζει καλύτερα πάντοτε από μας. Αυτό που θα ήθελα σήμερα να διηγηθώ είναι παρμένο από τη ζωή των Αγίων αυτών ανθρώπων, οι οποίοι διηγούνται διάφορα ανέκδοτα της ζωής,

τα οποία για εμάς είναι πολύ διδακτικά. Ένας ονόματι Δανιήλ Αββάς, πρεσβύτερος και ασκητής, πολύ γέρος, διηγείτο στους αδελφούς διάφορα από τη ζωή του. Και κάποτε...

είπε, όπως βρίσκουμε εις τους νηπτικούς πατέρας, την εξής διδακτική ιστορία: «Όταν», λέγει, «πολύ νέος και άπειρος πρωτοβγήκα στην έρημο για να σώσω κι εγώ την ψυχή μου, έμεινα σε μια καλύβα μοναχική στην Άνω Θηβαΐδα. Μια φορά το μήνα μόνο κατέβαινα στο πιο κοντινό κεφαλοχώρι να πουλώ το εργόχειρό μου και να προμηθεύομαι το ψωμάκι μου. Στα χέρσα χωράφια, πολύ έξω από το χωριό, είχε στήσει την καλύβα του κι ένας λατόμος. Ζούσε αυτός ολομόναχος, αφοσιωμένος στη δουλειά του. Ο Ευλόγιος, έτσι τον έλεγαν, παρόλη τη φτώχεια του,

το ευτελέστατο ημερομίσθιο που έπαιρνε από την κοπιαστική του εργασία το διέθετε καθημερινώς. Ήτο πολύ ελεήμων και πολύ φιλόξενος. Κάθε βράδυ, όταν σχολούσε, κατέβαινε στο χωριό, αγόραζε λίγα τρόφιμα και ύστερα πήγαινε στο δημόσιο δρόμο και περίμενε να δει ποιος ξένος διαβάτης, και μάλιστα που φαινόταν πτωχός, που δεν είχε πού να πάει, για να τον προσκαλέσει στο φτωχικό του και να τον φιλοξενήσει.

Ο ίδιος τότε, να του παραχωρήσει το στρώμα του. Καταλαβαίνετε τώρα τι άνθρωπος έπρεπε να είναι αυτός. Ο ίδιος τότε έπρεπε να

πέφτει σε ένα σωρό άχυρα που φύλαγε για αυτή τη δουλειά σε μια άκρη στην καλύβα του.

Μόνο το βράδυ, ό,τι είχε περισσεύσει βέβαια από τους ξένους. Αν του έμενε κανένα κομμάτι ψωμί, το φύλαγε στο ταγάρι του για να ταΐσει την άλλη μέρα τα αδέσποτα σκυλιά, που είχαν και αυτά θέση στην καρδιά του. Τα έβλεπε και αυτά σαν δημιουργήματα του Θεού. Οι πιο συνηθισμένοι ξένοι του ήσαν οι ερημίτες που κατέβαιναν στην πολιτεία να πουλήσουν τα εργόχειρά τους. Αυτός τους δεχόταν με ξεχωριστή αγάπη, τους ανθρώπους αυτούς, τους έβλεπε σαν ανθρώπους του Θεού. Ένιωθε τόση ικανοποίηση όταν τους προσέφερε τις περιποιήσεις του, που θα έλεγε κανείς πως στα πρόσωπά τους έβλεπε τον ίδιο τον Κύριον ημών Ιησού Χριστόν. Έτυχε να φιλοξενηθώ κι εγώ πολλές φορές στην καλύβα του Ευλογίου.

Θαύμαζα την καλοσύνη του και την ταπεινότητά του. Και έλεγα στον εαυτό μου: «Αν ο Ευλόγιος ήτο πλούσιος, θα έκανε πολλά καλά στον κόσμο. Αφού τώρα με τόση φτώχεια είναι τόσο γενναιόδωρος, τι θα έκανε αν είχε χρήματα αυτός ο άνθρωπος;» Και σαν άπειρος που ήμουν, αποφάσισα να ζητήσω με επιμονή από το Θεό να μου κάνει τη χάρη και να του δώσει πλούτη, να του δώσει πολλά χρήματα. Έμεινα μάλιστα νηστικός, θυμάμαι, τρεις συνεχείς εβδομάδες και στο διάστημα αυτό έκανα θερμή προσευχή για τον Ευλόγιο, για τον λατόμο, για τον άνθρωπον αυτόν του Θεού.

Εξαντλημένος εντελώς από την ασιτία, έπεσα σχεδόν χωρίς πνοή στην ψάθα μου

και βυθίστηκα σε ένα λήθαργο. Τότε ένιωσα να με πλησιάζει ένας νέος, ιεροπρεπής, και να με ρωτά με συμπάθεια: «Γιατί είσαι εξαντλημένος;» «Έταξα στο Θεό», του αποκρίθηκα, «να μην βάλω τροφή στο στόμα μου έως ότου δεχτεί την προσευχή μου και δώσει στον Ευλόγιο το λατόμο πολλά αγαθά, για να κάνει πολλές καλοσύνες». «Δεν είναι σωστό αυτό που ζητάς, γιατί θα βλάψεις την ψυχή του», είπε εκείνος. «Όπως βρίσκεται τώρα είναι πολύ καλύτερα από ό,τι νομίζεις εσύ ότι θα είναι αν του δώσει πολλά ο Θεός». «Όχι», αντιλόγησα εγώ. «Αν αποκτήσει πολλά, ο Ευλόγιος θα δίνει και πιο πολλά».

«Εγγύηση για την ψυχή του;» μου λέει. «Κύριε», φώναξα τότε, «ευλόγησε τα αγαθά του και από τα χέρια μου να απαιτείς την ψυχή του». Είχα ξεστομίσει, όπως κατάλαβα εκ των υστέρων, λόγο βαρύ. Μου φάνηκε ξαφνικά πως βρέθηκα στα Ιεροσόλυμα, στο Ναό της Αναστάσεως, και είδα το ίδιο ιεροπρεπή εκείνο νέο καθισμένο επάνω στην πλάκα του Παναγίου Τάφου. Δεξιά του στεκόταν ο Ευλόγιος. Ήταν και άλλοι πολύ λαμπροφορεμένοι γύρω. «Αυτός είναι που εγγυήθη για τον Ευλόγιο», τους είπε ο νέος, δείχνοντάς με. «Ναι, Κύριε», είπαν, κλίνοντας με σεβασμό το κεφάλι. «Επανάλαβέ τους, σε παρακαλώ, πως θα απαιτήσω οπωσδήποτε την εγγύηση».

«Ναι, Κύριε», πρόλαβα να απαντήσω κι εγώ, «μόνο κάνε αυτό που σου ζητώ». Είδα τότε να πέφτουν σαν βροχή χρυσά νομίσματα στον κόλπο του Ευλογίου. Όσο πιο πολλά έπεφταν, τόσο δεχόταν εκείνος. Κατάλαβα αμέσως πως έγινε δεκτή η δέησή μου και από τη χαρά μου ξύπνησα δοξάζοντας το Θεό. Ανίδεος ο λατόμος από το δικό μου ενδιαφέρον και τη δική μου προσευχή και τα όνειρά μου για εκείνον, πήγε μια μέρα, όπως συνήθιζε, πριν ακόμη φέξει, στη δουλειά του. Πήρε στα χέρια την αξίνα να χτυπήσει μια πέτρα. Άκουσε τότε έναν υπόκοφο κρότο. Έδωσε δεύτερο χτύπημα. Η πέτρα υποχώρησε και ανοίχτηκε μπροστά του μια βαθιά τρύπα γεμάτη από πάνω

κάτω ως κάτω χρυσά νομίσματα. Ο φτωχός λατόμος σάστισε. Τόσο χρυσάφι δεν είχε ούτε στον ύπνο του ιδεί. Τι έπρεπε να κάνει; Έριξε αμέσως μια ματιά ολόγυρα να δει αν τον βλέπει κανένας. Δεν φαινόταν κανείς. Ήταν ολομόναχος. Σκέπασε τότε προσεκτικά το θησαυρό και έπεσε σε μεγάλη περισυλλογή. Άρχισε να λέει: «Αν κρατήσω τόσο χρυσάφι και εξακολουθήσω να μένω εδώ, θα με υποψιαστούν οι άνθρωποι πως τον έκλεψα. Θα το μάθει ο έπαρχος και χωρίς αμφιβολία θα με φυλακίσει. Έτσι κινδυνεύω να χάσω και το θησαυρό και την ελευθερία μου. Πρέπει λοιπόν να φύγω, μακριά μάλιστα, σε ξένο τόπο που να είμαι άγνωστος». Αφού πήρε λοιπόν αυτή την απόφαση...

στο κοντινό χωριό, κρυφά, έφερε σακιά από την καλύβα του, νοίκιασε και ένα ζώο με την πρόφαση πως θέλει να μεταφέρει πέτρα και επέστρεψε. Κατέβηκε στον ποταμό, ναύλωσε ένα πλοίο και έφυγε για την Κωνσταντινούπολη μαζί με το χρυσό. Την εποχή εκείνη βασίλευε ακόμη ο Ιουστίνος ο Γέρων. Ο Ευλόγιος αγόρασε ένα αρχοντικό στην Κωνσταντινούπολη, που μέχρι σήμερα ακόμη το λένε του Αιγυπτίου. Πήρε δούλους, φόρεσε πολυτελέστατα φορέματα και με το χρυσάφι του απέκτησε αξιώματα. Έτσι, μέσα σε λίγο χρόνο, έγινε αυλικός και ονομάστηκε άρχων. Στο διάστημα αυτό οι ερημίτες και οι πτωχοί διαβάτες της Αιγύπτου έχασαν τόσο απρόοπτα

τον συμπαθή αυτό λατόμο και τη φιλοξενία του και απορούσαν. Κανείς δεν ήξερε τι είχε απογίνει. Πέρασαν περίπου δύο χρόνια από τότε. Εγώ, συνεχίζει ο γέροντας να λέγει, που στο μεταξύ είχα βρει κάποιο διακονητή να δίνει το εργόχειρό μου και δεν έτυχε να κατεβαίνω στην πολιτεία, δεν εγνώριζα, δεν είχα ιδέα από όσα συνέβησαν στον Ευλόγιο. Μια νύχτα όμως είδα στο όνειρό μου πως βρέθηκα πάλι στο Ναό της Αναστάσεως. Ο λαμπροφορεμένος νεανίας εκείνος καθόταν, όπως και πριν, επάνω στην πλάκα του Παναγίου Τάφου. Μόλις τον αντίκρισα, εγώ έφερα για πρώτη φορά από τότε στο νου μου το λατόμο. Τι να έχει γίνει άραγε, άρχισα να διερωτώμαι σοβαρά πλέον.

Δεν πρόφτασα όμως να τελειώσω καλά-καλά τη σκέψη μου και είδα να καταφθάνει ένας άγριος αράπης που έσερνε με μανία πίσω του τον Ευλόγιο. Αλλοίμονο σε μένα τον αμαρτωλό, φώναξα τρομαγμένος, καθώς αναλογίστηκα την εγγύηση που τόσο ασυλλόγιστα είχα δώσει τότε. Έχασα την ψυχή μου, ο πανάθλιος. Μόλις ξημέρωσε, κατέβηκα στην πόλη με την πρόφαση να πουλήσω τα εργόχειρά μου. Στην πραγματικότητα όμως, για να συναντήσω, όπως τουλάχιστον ήλπιζα, το λατόμο. Βράδιασε και εγώ γύριζα άσκοπα επάνω κάτω στο δημόσιο δρόμο, εκεί που περίμενε άλλοτε να βρει ξένους ο Ευλόγιος, μα δεν φαινόταν κανείς να με προσκαλέσει για να με φιλοξενήσει. Τέλος, απεφάσισα να πάω μόνος μου στην καλύβα. Χτύπησα την πόρτα που άλλοτε την έβρισκα πάντοτε ανοιχτή

και μου άνοιξε μια ηλικιωμένη γυναίκα. Εζήτησα φιλοξενία. Με πέρασε μέσα μάλλον απρόθυμα. Καθώς μου ετοίμαζε κάτι πρόχειρο να φάγω, άρχισε να με παρατηρεί. Αλλά είσαι νέος ακόμη και δεν κάνεις καλά να κατεβαίνεις και να βραδιάζεσαι στις πολιτείες.

Ο κόσμος εδώ έχει παγίδες για τους νέους και μάλιστα για τους καλογέρους πιο πολλές. Τι να κάνω, κυρούλα, αφού έχω ανάγκη να πουλώ εργόχειρα και να αγοράζω το ψωμάκι μου; Αν είναι ανάγκη, καθώς λέγεις, τουλάχιστον μην ξενυχτάς εδώ έξω από την καλύβα σου. Δεν υπάρχει στα μέρη αυτά κανένας θεοφοβούμενος άνθρωπος να φιλοξενεί τους ερημίτες.

Ρώτησα με έναν πλάγιο τρόπο να πάρω καμιά πληροφορία από αυτήν που ήθελα. Υπήρχε άλλοτε, γέροντά μου, είπε η κυρούλα και στέναξε. Έμενε μάλιστα σε τούτη εδώ την καλύβα. Ήταν ένας καλός άνθρωπος που φρόντιζε πολύ τους ξένους και μάλιστα τους Αγίους Γέροντας, που να έχουν την ευχή του. Μα ο Θεός, που είδε τις καλοσύνες του, ευλόγησε τα υπάρχοντά του και, καθώς λένε, Αββά, έγινε μέγας και πολύ τρανός άρχοντας σήμερα στη Βασιλεύουσα. Τι μου λες; Είπα με έκπληξη, προσπαθώντας να κρύψω την ταραχή. Έτσι ακούω, Αββά. Εσύ, άθλιε, είσαι υπεύθυνος για όλα αυτά τα κακά, έλεγα τότε και ξανάλεγα μέσα μου. Και έπειτα που πήγα να ξαπλώσω, στριφογυρίζοντας όλη τη νύχτα στο ψαθί που με έβαλε να πλαγιάσω η κυρούλα,

την εγγύηση. Την άλλη μέρα, χωρίς αναβολή, βρήκα πλοίο και έφυγα για την Κωνσταντινούπολη. Έψαχνα ρωτώντας αρκετές ημέρες στην απέραντη πόλη, έως ότου βρήκα την κατοικία του Ευλογίου. Πού να με αφήσουν όμως να μπω μέσα; Οι χρυσοστολισμένοι θυρωροί έβλεπαν τα πτωχικά μου ρούχα και με έδιωχναν άσπλαχνα. Περίμενα λοιπόν ώρα πολλή στην εξώθυρα να βρω ευκαιρία να μιλήσω στον εκλαμπρότατο, όταν θα έμπαινε ή θα έβγαινε από το παλάτι. Τέλος, τον είδα να βγαίνει με πολλή φαντασία. Φορούσε βασιλικά σχεδόν φορέματα. Περιτριγυρισμένος από ένα πλήθος υπηρετών, είχε ύφος πολύ αγέρωχο.

Πλησίασε να μπει στο πολυτελέστατο αμάξι που τον περίμενε στην πόρτα, τόλμησα να κάνω δύο βήματα μπροστά για να του μιλήσω. Αφέντη μου, πρόλαβα να πω, ανάγκη να σου πω δυο λόγια. Θα με πέρασε σίγουρα για ζητιάνο, γιατί δεν καταδέχθηκε να μου ρίξει ούτε μια ματιά, ενώ οι δούλοι του με έδιωξαν με τον χειρότερο τρόπο. Δεν έχασα την υπομονή μου. Πήγα και άλλη μέρα και την άλλη μέρα. Δυο ολόκληρες εβδομάδες περίμενα μάταια από το πρωί ως το βράδυ, νηστικός, έξω από την κατοικία του Ευλογίου. Ο υπερήφανος αυτός άρχοντας δεν μου έδινε καμιά σημασία. Οι σκληροί υπηρέτες του με απομάκρυναν με βία. Όταν, τέλος πάντων, δοκίμασα ο ταλαίπωρος να του μιλήσω άλλη μια φορά, φωνάζοντάς τον με το όνομά του, για να καταλάβει πως είμαι παλιός γνώριμός του, τόσο πολύ οργίστηκε ένας από τους συνοδούς του, που με άφησε σχεδόν αναίσθητο στον δρόμο από το ξύλο. Τότε είπα: ας γυρίσω πίσω στον τόπο μου.

Ο Θεός, αν θέλει, ας σώσει τον Ευλόγιο. Δεν μπορούσα να κάνω τίποτα. Κατέβηκα στο λιμάνι, βρήκα καράβι για την Αλεξάνδρεια και έφυγα. Όσο κράτησε σχεδόν το ταξίδι, καθώς ήμουν αποκαμωμένος από τόσων ημερών ταλαιπωρία, τραυματισμένος ακόμη από τα χτυπήματα του άσπλαχνου θυρωρού και υπερβολικά θλιμμένος στην ψυχή, έπεσα σε βαθύ ύπνο. Και πάλι το όνειρο το παλιό. Ονειρεύτηκα πως βρέθηκα στην Αγία Πόλη, στον τάφο του Χριστού μας, και πάλι ο γνώριμος ιεροπρεπής νεανίας καθόταν στο ίδιο μέρος. Τώρα όμως ήτο απειλητικός και με κοίταξε με βλέμμα βλοσυρό από την κορυφή ως τα νύχια και μου είπε με φωνή αυστηρή, που με έκαμε σύγκορμο να τρέμω: Για πού φεύγεις; Δεν θα πληρώσεις την εγγύηση;

Από το φόβο μου δεν έβγαζα μιλιά. Τότε πρόσταξε δύο αξιωματούχους που τον παρεστέκοντο να με συλλάβουν. Εκείνοι με έπιασαν παρευθύς, με έδεσαν όπισθεν άγκωνα και με κρέμασαν με το κεφάλι κάτω. «Μάθε να μην δίνεις εγγύηση υπέρ τη δύναμή σου και να μην αντιλέγεις στο Θεό», τους άκουσα να λέγουν. Ήμουν βέβαιος πλέον πως έφτασε το τέλος μου.

Ξαφνικά ακούστηκε φωνή χαρμόσυνη: Έρχεται η βασίλισσα. Και φάνηκε η Κυρία του ουρανού και της γης με αφάνταστη μεγαλοπρέπεια, Δέσποινα του κόσμου. Τόλμησα και βρήκα τη δύναμη να φωνάξω στην απελπισία μου: Ελέησέ με τον αμαρτωλό και σώσε με. Έστρεψε προς το μέρος μου το φιλάνθρωπο βλέμμα της και μου είπε: Τι ζητείς; Τιμωρούμαι για Ευχαριστώ.

Θα μεσιτεύσω διά σε, μου είπε με συμπάθεια και απομακρύνθηκε. Την είδα να προχωρεί και να γονατίζει εμπρός στο νεανία, με δυο χέρια ψηλά σε σχήμα ικεσίας. Προφανώς ο νεανίας αυτός ήταν ο Κύριος ημών. Του ομιλούσε και με το βλέμμα της με έδειχνε. Δεν άκουσα τους λόγους τι του είπε. Μόνον τη διαταγή που έδωσε εκείνος άκουσα, να με ελευθερώσουν παρευθύς. Πήγαινε, μου είπε, και περίμενε να ιδείς πώς θα επαναφέρω τον Ευλόγιο στην πρώτη του κατάσταση. Συ όμως μη τολμήσεις να επαναλάβεις άλλη φορά τέτοια άστοχη πράξη. Ξύπνησα, ως ήτο φυσικό, ανακουφισμένος, που φαινόταν πως είχε φύγει από πάνω μου ασήκωτο φορτίο.

Ευχαριστούσα με ευγνωμοσύνη τον Κύριο και την Αγία Μητέρα Του. Ύστερα από λίγες μέρες εγώ έφτασα στο κελί μου, στενοχωρημένος και περιμένοντας κατά κάποιον τρόπο. Στην Κωνσταντινούπολη όμως, εν τω μεταξύ, συνέβησαν απροσδόκητα γεγονότα. Ο Γέρων Ιουστίνος απέθανε και μερικοί μεγιστάνες, μεταξύ των οποίων και ο Ευλόγιος, συνωμότησαν εναντίον του νέου αυτοκράτορος. Αλλά η συνωμοσία πολύ γρήγορα ανακαλύφθηκε και όλοι οι ένοχοι, εκτός από τον Ευλόγιο, συνελήφθησαν και εθανατώθηκαν. Αυτός μόνον πρόλαβε και, μεταμφιεσμένος, δραπέτευσε στην πατρίδα του, την Αίγυπτο. Έτσι έσωσε μεν τη ζωή του, αλλά επέστρεψε, ως ήτο φυσικό, πάμπτωχος

στο παλιό του λατομείο. Μια από εκείνες τις ημέρες, συνεχίζει να διηγείται ο γέροντας, κατέβηκα κι εγώ στο χωριό για δουλειά. Καθώς γύριζα στην έρημο με τη δύση του ηλίου, συνάντησα, προς μεγάλη μου έκπληξη, στο συνηθισμένο σταυροδρόμι το λατόμο να ψάχνει για ξένους. Μόλις με είδε, με πλησίασε ταπεινά, όπως τα παλιά καλά χρόνια, και με παρακάλεσε να καταδεχτώ να φιλοξενηθώ στο φτωχό του καλύβι. Τον ακολούθησα, αλλά έκλαιγα από συγκίνηση. Πράγματι, σκέφτηκα, όπως διαβάζουμε στην Παλαιά Διαθήκη, Κύριος πτωχίζει και Κύριος πλουτίζει, ταπεινεί και ανυψοί. Σαν φτάσαμε στη γνωστή μου καλύβα, μου έπλυνε τα πόδια

μου έστρωσε τραπέζι. «Πώς περνάς, Ευλόγιε;» τον ρώτησα όταν αποφάγαμε. Κάνε μου προσευχή, Αββά, μου αποκρίθηκε, γιατί βρίσκομαι σε μεγάλη στενοχώρια. Μου λείπουν τόσα πολλά για να τα βγάλω πέρα στη ζωή. Αναστέναξε βαθιά και έπεσε σε συλλογή. Είθε να μην είχες αποκτήσει ποτέ σου εκείνα που σου αφαίρεσαν τη γαλήνη της ψυχής σου, του είπα εγώ. Με κοίταξε τότε αρκετή ώρα με απορία. Γιατί μιλάς έτσι, Αββά; Μήπως σε έχω ποτέ σκανδαλίσει; Εγώ τότε του διηγήθηκα σε όλες τις λεπτομέρειες την παραπάνω ιστορία. Δεν θα ξεχάσω σε όλη μου τη ζωή τα δάκρυα που έχυσε εκείνο το βράδυ, μαθαίνοντας τις συγκλονιστικές αποκαλύψεις.

Εξομολογήθηκε με συντριβή όλες τις αμαρτίες που είχε διαπράξει όταν ήταν άρχοντας στην Κωνσταντινούπολη. Το πρωί τον απεχαιρέτησα να φύγω και με παρακάλεσε και μου είπε: Προσευχήσου, Αββά Δανιήλ, να μου δίνει ο Θεός τόσα μόνο όσα μου αρκούν να ζήσω και να δίνω από το υστέρημά μου ελεημοσύνη στους φτωχούς και όχι από πλεόνασμα. Από τότε, αγαπητοί, ο Ευλόγιος έζησε ταπεινά στη μικρή του καλύβα. Εργαζόταν σκληρά για να βγάλει το ψωμί του, αλλά δεν έπαψε να σκορπίζει αγάπη και καλοσύνη, πάντοτε από το υστέρημά του. Και είμαι σε θέση να βεβαιώσω πως πέθανε πολύ ευτυχής. Έτσι διηγείται ο πατήρ αυτός τα περιστατικά γύρω από την υπόθεση του Ευλογίου.

Σκέπτομαι πολλές φορές, αγαπητοί μου εν Χριστώ αδελφοί, πόσες φορές κι εμείς δεν υποδεικνύουμε δήθεν τρόπους εις τον Θεόν. Δεν Του ζητούμε πράγματα που δεν είναι προς το συμφέρον μας; Δεν υποδεικνύουμε εις Αυτόν τρόπους να συμπεριφερθεί δήθεν στους δικούς μας και ούτω καθεξής; Μην ξεχνάμε ότι ο Θεός ξέρει καλύτερα από μας.

Ας αφήνουμε πάντοτε στην πρόνοιά Του και στην αγάπη Του την υπόθεση τόσο της δικής μας διακυβερνήσεως στον κόσμο τούτο όσο και των άλλων. Στη συνέχεια να έλεγα και κάτι άλλο που κι αυτό μπορεί να μας βοηθήσει. Στην πάλη αυτή της ζωής οι τόσες σκέψεις πολλές φορές μας παρασύρουν.

Ευχαριστώ. Ας δίδουμε τον εαυτό μας στην πρόνοια του Θεού. Αναφέρεται ότι ένας Άγιος Γέροντας έμενε με τον υποτακτικό του σε μια καλύβα, όχι πολύ μακριά από ένα κεφαλοχώρι. Κάποτε έπεσε στον τόπο εκείνο μεγάλη δυστυχία και ο φτωχός κατεξοχήν κόσμος πέθαινε σχεδόν κάθε μέρα από την πείνα. Πολλοί, στην απελπισία τους, πήγαιναν και χτυπούσαν στην καλύβα του ερημίτη, αλλά τι θα ζητούσαν από εκεί; Εκείνος πάλι, που ήταν πολύ ελεήμων, έδινε με την καρδιά του από ό,τι τύχαινε να έχει. Ο υποτακτικός όμως, που έβλεπε με τρόμο το ψωμί τους να λιγοστεύει, είπε μια μέρα στενοχωρημένος στο γέροντα: Αββά, μου ξεχωρίζεις τα ψωμιά που μου αναλογούν και από εδώ και πέρα μοίραζε από τα δικά σου ελεημοσύνη, γιατί έτσι όπως πάμε τώρα γρήγορα θα πεινάσουμε και οι δυο κι εγώ δεν είμαι διατεθειμένος. Ο αγαθός γέροντας χώρισε τα ψωμιά του υποτακτικού του χωρίς να πει τίποτα. Αλλά όμως αυτός εξακολούθησε να δίνει από τα δικά του στους φτωχούς. Αλλά και ο Θεός, που είδε την καλή του προαίρεση, τον ευλόγησε. Και όσο εκείνος έδιδε, τόσο αυτά επληθύνοντο. Ο υποτακτικός όμως στο μεταξύ έφαγε τα δικά του. Όταν πια δεν του έμεναν παρά λίγα ψίχουλα, πήγε πάλι στον γέροντα ντροπιασμένος και τον παρακαλούσε να τρώνε πάλι μαζί.

Τον δέχθηκε πάλι χωρίς να φέρει καμιά αντίρρηση. Τώρα όμως είχανε αυξηθεί και οι ζητιανοί. Είχανε μάθει ότι ο γέροντας πάντοτε κάτι δίδει και είχαν αυξηθεί, αυξηθεί. Ο υποτακτικός άρχισε πάλι να δυσανασχετεί. Μια μέρα χτύπησε η πόρτα. Ήταν ένας φτωχός. Ο υποτακτικός κατσούφιασε. Δώσε του ένα καρβέλι, πρόσταξε ο γέροντας, που έκανε πως δεν είδε το μορφασμό του. Μου φαίνεται πως δεν έχουμε πια να φάμε ούτε εμείς, γέροντα. Το είπε μάλιστα φωναχτά ο υποτακτικός για να το ακούσει ο ζητιάνος. Πήγαινε και ψάξε καλά, πρόσταξε ο γέροντας. Σηκώθηκε εκείνος, απρόθυμα βέβαια, να πάει στο κελαρικό. Ευχαριστώ.

που έχουν τα τρόφιμά τους μέσα, το κελάρι, μα τρόμαξε. Να ανοίξει την πόρτα, δεν μπορούσε να την ανοίξει. Το βρήκε γεμάτο το κελάρι έως επάνω από καλοψημένα, φρέσκα καρβέλια. Από την ημέρα εκείνη απέκτησε μεγάλη εμπιστοσύνη στον Άγιο Γέροντά του και έγινε πρόθυμος στο να ανακουφίζει τους φτωχούς. Εμείς δυστυχώς πάμε να μετράμε με το μέτρο το δικό μας, χωρίς να γνωρίζουμε και χωρίς να πιστεύουμε και χωρίς να προσέχουμε ότι υπάρχει κάποιος που, αν εμείς δώσουμε ένα, Αυτός θα μας δώσει δέκα. Ας μείνουμε όμως μέχρι εδώ και, Θεού θέλοντος, θα συνεχίσουμε στην επόμενη. Και πάλιν χαίρετε εν Κυρίω.